Tóm tắt luận án Tiến sĩ Lịch sử: Quan hệ kinh tế của Myanmar với Ấn Độ và Trung Quốc (1991-2016)

Luận án tái hiện một cách hệ thống và khách quan tiến trình quan hệ kinh tế của Myanmar với Ấn Độ và Trung Quốc giai đoạn 1991-2016 trong mối liên hệ so sánh, qua đó rút ra những nhận xét, đánh giá độc lập về quan hệ này.

Ph n bi n 1:  ả ệ PGS. TS. Tr n Nam Ti nầ ế  ­ Trường Đ i h c Khoa h c xã h iạ ọ ọ ộ  

và Nhân văn, Đ i h c Qu c gia TP. H  Chí Minh.ạ ọ ố ồ

Ph n bi n 2: ả ệ PGS.TS. Văn Ng c Thànhọ  ­ Trường Đ i h c S  ph m Hà N iạ ọ ư ạ ộ

Ph n bi n 3: ả ệ PGS.TS. Lê Văn Anh ­ Tr ng Đ i h c S  ph m, Đ i h c Huườ ạ ọ ư ạ ạ ọ ế

Lu n án s  đậ ẽ ược b o v  t i H i đ ng ch m lu n án c p Đ i h c Hu  t i sả ệ ạ ộ ồ ấ ậ ấ ạ ọ ế ạ ố 

4 Lê L i, Thành ph  Hu , t nh Th a Thiên Hu ợ ố ế ỉ ừ ế

Vào h i…… gi ….….ngày… tháng….năm………  ồ ờ

Có th  tìm hi u lu n án t i: ể ể ậ ạ

Th  vi n Trư ệ ường Đ i h c Khoa h c, Đ i h c Hu  ạ ọ ọ ạ ọ ế

Th  vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ

      HU  ­ NĂM 2020 Ế

M C L CỤ Ụ

M  Đ UỞ Ầ

1. Lý do ch n đ  tàiọ ề

Myanmar là qu c gia có đ c thù l ch s , văn hóa và v  trí đ a lý khá đ c bi t   khuố ặ ị ử ị ị ặ ệ ở  

v c Đông Nam Á. ự Do đó, Myanmar tr  thành ch  đ  nghiên c u c a nhi u h c gi  trênở ủ ề ứ ủ ề ọ ả  

th  gi i. Nh ng công trình, bài vi t đ u hế ớ ữ ế ề ướng đ n m c đích nh n di n, lý gi i s  phátế ụ ậ ệ ả ự  tri n đ c thù c a Myanmar và xem xét nh ng tác đ ng t  nó đ n ti n trình phát tri nể ặ ủ ữ ộ ừ ế ế ể  chung c a qu c gia này. Đ c bi t, k  t  khi l c lủ ố ặ ệ ể ừ ự ượng quân đ i ti n hành đ o chính, lênộ ế ả  

n m quy n (t  năm 1988); ti n hành chuy n giao quy n l c (năm 2011) và ch m d t sắ ề ừ ế ể ề ự ấ ứ ự 

n m quy n (năm 2016), các v n đ  v  Myanmar nói chung và quan h  kinh t  đ i ngo iắ ề ấ ề ề ệ ế ố ạ  

c a Myanmar nói riêng luôn nh n đủ ậ ược nhi u ti p c n m i. ề ế ậ ớ Có th  th y, tể ấ rong su t giaiố  

đo n 1991 ­ 2016, các đ i tác kinh t  quan tr ng c a Myanmar ch  y u là các nạ ố ế ọ ủ ủ ế ước láng 

gi ng. V y nên,  ề ậ quan h  kinh t  ệ ế v i  n Đ  và Trung Qu c, nh t là trong giai đo nớ Ấ ộ ố ấ ạ  Myanmar b  M , phị ỹ ương Tây c m v n v  kinh t , cô l p v  ngo i giao luôn là nhu c uấ ậ ề ế ậ ề ạ ầ  thi t y u và cũngế ế  là cách th c đ  nứ ể ước này thoát ra kh i vòng cỏ ương t a  y, ỏ ấ th m chí ậ ở 

m t m c đ  nh t đ nh trong nh ng th i đi m c  th , nó g n nh  là “ộ ứ ộ ấ ị ữ ờ ể ụ ể ầ ư chi c phao c u ế ứ   sinh” c a n n kinh t  Myanmar. ủ ề ế

Chính vì th , nghiên c u v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trungế ứ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c t  1991 đ n 2016 th c s  là m t v n đ  h t s c quan tr ng và có tính b c thi t.ố ừ ế ự ự ộ ấ ề ế ứ ọ ứ ế  

Đ ng th i, nghiên c u đ i sánh v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ồ ờ ứ ố ề ệ ế Ấ ộ  Trung Qu c giai đo n này là m t đ  tài h u nh  ch a đố ạ ộ ề ầ ư ư ược khai thác. T  nh n th c đó,ừ ậ ứ  chúng tôi th y r ng vi c nghiên c u v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  vàấ ằ ệ ứ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ  Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 có ý nghĩa quan tr ng trong vi c lý gi i nhi u v n đố ạ ọ ệ ả ề ấ ề liên quan đ n l ch s  phát tri n c a Myanmar ­ m t đ i tác h p tác c a Vi t Nam. Vì th ,ế ị ử ể ủ ộ ố ợ ủ ệ ế  chúng tôi l a ch n đ  tài “ự ọ ề Quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố   (1991 ­ 2016)” làm lu n án ti n sĩ, chuyên ngành L ch s  th  gi i v i mong mu n gópậ ế ị ử ế ớ ớ ố  

ph n tìm hi u v  các đ i tác h p tác c a Vi t Nam cũng nh  các m i quan h  qu c tầ ể ề ố ợ ủ ệ ư ố ệ ố ế trong khu v c.ự

Đ  đ t đ c m c tiêu nghiên c u, lu n án t p trung gi i quy t các nhi m v  sau:ể ạ ượ ụ ứ ậ ậ ả ế ệ ụ

Th  nh t ứ ấ , phân tích các nhân t  tác đ ng (t  c p đ  toàn c u và khu v c đ n c p đố ộ ừ ấ ộ ầ ự ế ấ ộ 

qu c gia) đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ố ế ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ  

2016. 

Th  hai ứ , làm rõ ti n trình quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu cế ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  qua hai giai đo n 1991 ­ 2010, 2011 ­ 2016 trên lĩnh v c thạ ự ương m i và đ u t  đ  th yạ ầ ư ể ấ  

đượ ực s  phát tri n c a các m i quan h  này.ể ủ ố ệ

Th  ba ứ , rút ra m t s  nh n xét v  thành t u và h n ch ; so sánh đ  làm rõ nh ngộ ố ậ ề ự ạ ế ể ữ  

đi m tể ương đ ng và khác bi t c a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ồ ệ ủ ệ ế Ấ ộ  Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016. Đ ng th i, phân tích các tác đ ng c a m i quan hố ạ ồ ờ ộ ủ ố ệ này đ i v i m i ch  th  và khu v c. ố ớ ỗ ủ ể ự

3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ i tố ượng nghiên c u c a lu n án là m i quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đứ ủ ậ ố ệ ế ủ ớ Ấ ộ 

và Trung Qu c (1991 ­ 2016) trên hai lĩnh v c ch  y u là tố ự ủ ế hương m i và đ u t ạ ầ ư

3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ

V  m t không gian:  ề ặ Không gian nghiên c u c a lu n án ch  y u là ba ch  th  ứ ủ ậ ủ ế ủ ể ở khu v c châu Á (Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c). Tuy nhiên, do quan h  kinh t  c aự Ấ ộ ố ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 còn ch u tác đ ng nh t đ nh tớ Ấ ộ ố ạ ị ộ ấ ị ừ các ch  th  khác nên không gian nghiên c u có th  đủ ể ứ ể ược m  r ng ra m t s  qu c gia vàở ộ ộ ố ố  khu v c khác nh  M , Nh t B n, Đông Nam Á…  ự ư ỹ ậ ả

V  m t th i gian:  ề ặ ờ Ph m vi nghiên c u chính c a lu n án là t  năm 1991 đ n nămạ ứ ủ ậ ừ ế  

2016. Năm 1991 là m c m  đ u th i gian nghiên c u. Đây là th i đi m Chi n tranh l nhố ở ầ ờ ứ ờ ể ế ạ  

k t thúc, m  ra s  thay đ i căn b n c a tình hình th  gi i, quan h  qu c t , trong đó cóế ở ự ổ ả ủ ế ớ ệ ố ế  

s  thay đ i v  nh n th c chi n lự ổ ề ậ ứ ế ược c a Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c. Năm 2016 làủ Ấ ộ ố  

m c gi i h n nghiên c u c a lu n án. Đây là th i đi m chính quy n quân s  Myanmarố ớ ạ ứ ủ ậ ờ ể ề ự  chính th c ch m d t s  n m quy n c a h    Myanmar (Chính ph  c a T ng th ngứ ấ ứ ự ắ ề ủ ọ ở ủ ủ ổ ố  Thein Sein h t nhi m k  vào ngày 30/3/2016) và đây cũng là th i đi m k t thúc năm tàiế ệ ỳ ờ ể ế  chính 2015 c a Myanmar. Tuy nhiên, đ  đ t đủ ể ạ ược m c tiêu đ  ra và đ m b o tính logicụ ề ả ả  

c a v n đ , lu n án có đ  c p đ n l ch s  quan h  Myanmar ­  n Đ , Myanmar ­ Trungủ ấ ề ậ ề ậ ế ị ử ệ Ấ ộ  

Qu c trố ước năm 1991

V  m t n i dung ề ặ ộ : Đ  tài t p trung t ng h p, phân tích ti n trình, n i dung quan hề ậ ổ ợ ế ộ ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c dế ủ ớ Ấ ộ ố ưới góc đ  song phộ ương v i hai lĩnhớ  

v c c  b n là thự ơ ả ương m i (ch  gi i h n thạ ỉ ớ ạ ương m i hàng hóa) và đ u t  (ch  xem xétạ ầ ư ỉ  

đ u t  tr c ti p nầ ư ự ế ước ngoài ­ FDI). Đ ng th i, khi phân tích nh ng tác đ ng t  quan hồ ờ ữ ộ ừ ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 đ n tình hình khuế ủ ớ Ấ ộ ố ạ ế  

v c, đ  tài ch  t p trung vào nh ng tác đ ng đ i v i khu v c Đông Nam Á. ự ề ỉ ậ ữ ộ ố ớ ự

V  s  li u: ề ố ệ  Toàn b  s  li u liên quan đ n quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c chộ ố ệ ế ệ ế ố ỉ tính ph n Trung Qu c đ i l c, không tính H ng Kông, Đài Loan, Ma Cao. Đ ng th i, ph nầ ố ạ ụ ồ ồ ờ ầ  

l n s  li u v  trao đ i th ng m i và đ u t  đ c tính toán d a vào năm tài chính c aớ ố ệ ề ổ ươ ạ ầ ư ượ ự ủ  Myanmar (B t đ u t  ngày 01/4 c a năm này đ n ngày 31/3 năm k  ti p).ắ ầ ừ ủ ế ế ế

4. Ngu n t  li u ồ ư ệ

Đ  hoàn thành lu n án, tác gi  đã tham kh o và s  d ng các ngu n t  li u sau: ể ậ ả ả ử ụ ồ ư ệ

­ Các văn b n tài li u th ng kê chính th c c a chính ph  Myanmar,  n Đ  và Trungả ệ ố ứ ủ ủ Ấ ộ  

Qu c, c  th  là t  các b  nh  B  Th ng m i, B  Ngo i giao, B  K  ho ch và Tài chínhố ụ ể ừ ộ ư ộ ươ ạ ộ ạ ộ ế ạ  (Myanmar); B  Ngo i giao (Trung Qu c); B  Ngo i giao; B  Phát tri n khu v c Đông B cộ ạ ố ộ ạ ộ ể ự ắ  ( n Đ ). Bên c nh đó, còn có các bài phát bi u c a các nhà lãnh đ o c p cao c a ba qu cẤ ộ ạ ể ủ ạ ấ ủ ố  gia này. S  li u v  quan h  kinh t , nh t là trong lĩnh v c th ng m i trong giai đo nố ệ ề ệ ế ấ ự ươ ạ ạ  nghiên c u c a lu n án có đ  vênh nh t đ nh gi a s  li u th ng kê chính th c t  phíaứ ủ ậ ộ ấ ị ữ ố ệ ố ứ ừ  Myanmar so v i nh ng th ng kê t  phía  n Đ  và Trung Qu c. Đ  đ m b o tính th ngớ ữ ố ừ Ấ ộ ố ể ả ả ố  

nh t, lu n án s  d ng s  li u t  phía Myanmar. Tuy nhiên, s  li u t  phía  n Đ  và Trungấ ậ ử ụ ố ệ ừ ố ệ ừ Ấ ộ  

Qu c cũng đ c đ a vào Ph n ph  l c đ  có th  đ i chi u.ố ượ ư ầ ụ ụ ể ể ố ế

­ Các s  li u th ng kê kinh t  ­ xã h i c a các t  ch c qu c t  có uy tín nh : H iố ệ ố ế ộ ủ ổ ứ ố ế ư ộ  ngh  v  Thị ề ương m i và Phát tri n Liên H p Qu c (UNCTAD); Ngân hàng Phát tri n châuạ ể ợ ố ể  

Á (ABD); Hi p h i các qu c gia Đông Nam Á (ASEAN).ệ ộ ố

­ Các công trình nghiên c u đã đứ ược công b  c a các h c gi  trong và ngoài nố ủ ọ ả ướ  c

dướ ại d ng sách chuyên kh o, tham kh o; bài vi t t p chí; lu n án; báo cáo tham lu n t iả ả ế ạ ậ ậ ạ  các h i th o khoa h c; bài báo, bình lu n v  các v n đ  mà tác gi  lu n án quan tâm trênộ ả ọ ậ ề ấ ề ả ậ  Internet

5. Phương pháp lu n và phậ ương pháp nghiên c uứ

5.1. Ph ươ ng pháp lu n ậ

V i đ i tớ ố ượng và ph m vi nghiên c u đã đạ ứ ược xác đ nh nh  trên, đ  gi i quy t v nị ư ể ả ế ấ  

đ  nghiên c u đ t ra, tác gi  lu n án quán tri t sâu s c ch  nghĩa duy v t bi n ch ng,ề ứ ặ ả ậ ệ ắ ủ ậ ệ ứ  

ch  nghĩa duy v t l ch s  và các quan đi m c a Đ ng  ủ ậ ị ử ể ủ ả và Nhà nước Vi t Namệ   trong nghiên c u l ch s  th  gi i và quan h  qu c t  Đây là n n t ng lý lu n đ  chúng tôi xứ ị ử ế ớ ệ ố ế ề ả ậ ể ử 

lý t  li u, phân tích, đánh giá các s  ki n l ch s , các v n đ  quan tr ng trong quan hư ệ ự ệ ị ử ấ ề ọ ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c (1991 ­ 2016) nh m th y đế ủ ớ Ấ ộ ố ằ ấ ược b n ch tả ấ  

c a v n đ  m t cách khách quan và khoa h c.ủ ấ ề ộ ọ

5.2. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

Vì là m t công trình nghiên c u l ch s  nên phộ ứ ị ử ương pháp l ch s  và phị ử ương pháp logic là nh ng phữ ương pháp n n t ng và đề ả ượ ử ục s  d ng ch  y u trong đ  tài đ  làm rõ quáủ ế ề ể  trình phát tri n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c theo m t tr t tể ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ộ ậ ự 

th i gian liên t c; m i liên h  gi a b i c nh qu c t , khu v c, tình hình n i t i c a m iờ ụ ố ệ ữ ố ả ố ế ự ộ ạ ủ ỗ  

nước nói trên đ n m i quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c cũng nhế ố ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ư các quy lu t, khuynh hậ ướng v n đ ng t ng quát và t t y u c a m i quan h  kinh t  này. ậ ộ ổ ấ ế ủ ố ệ ếBên c nh đó, đ  gi i quy t toàn di n các v n đ  đ t ra, lu n án còn s  d ng cáchạ ể ả ế ệ ấ ề ặ ậ ử ụ  

ti p c n liên ngành s  h c ­ đ a lý h c ­ kinh t  h c ­ chính tr  h c đ  làm rõ quá trình phátế ậ ử ọ ị ọ ế ọ ị ọ ể  tri n liên t c trong quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c nh ng để ụ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ư ượ  c

đ t trong m i liên h  v i s  tác đ ng qua l i gi a kinh t , đ a lý, chính tr , chi n lặ ố ệ ớ ự ộ ạ ữ ế ị ị ế ược mở 

r ng  nh hộ ả ưởng, ki m soát lãnh th  b ng quan h  kinh t … Ngoài ra, tuy là m t đ  tài vể ổ ằ ệ ế ộ ề ề 

l ch s  nh ng n i dung nghiên c u ch  y u là v  l ch s  quan h  kinh t  nên các phị ử ư ộ ứ ủ ế ề ị ử ệ ế ươ  ngpháp nghiên c u c a quan h  kinh t  qu c t  nh  phứ ủ ệ ế ố ế ư ương pháp th ng kê, phố ương pháp mô hình hóa (bi u đ  hóa) cũng để ồ ượ ử ục s  d ng. Các phương pháp trên được th c hi n   nh ngự ệ ở ữ  

m c đ  khác nhau đ  tái hi n m t b c tranh toàn c nh chân th c, khách quan v  quan hứ ộ ể ệ ộ ứ ả ự ề ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016.ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ

6. Đóng góp c a lu n ánủ ậ

6.1. V  m t khoa h c ề ặ ọ

­ Trình bày m t cách có h  th ng và toàn di n v  ti n trình, n i dung quan h  kinh tộ ệ ố ệ ề ế ộ ệ ế 

c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016. Qua đó, lu n án rút raủ ớ Ấ ộ ố ạ ậ  

nh ng nh n xét, đánh giá v  thành t u, h n ch ; nh ng đi m tữ ậ ề ự ạ ế ữ ể ương đ ng và khác bi t vồ ệ ề quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Myanmar v i Trung Qu c; nh ng tác đ ngệ ế ủ ớ Ấ ộ ớ ố ữ ộ  

c a m i quan h  này đ i v i m i nủ ố ệ ố ớ ỗ ước cũng nh  đ i v i khu v c.ư ố ớ ự

­ Nghiên c u nh ng cân nh c chi n lứ ữ ắ ế ược nh m b o v  l i ích qu c gia cũng nh  xuằ ả ệ ợ ố ư  

hướng đi u ch nh chính sách trong thúc đ y quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  vàề ỉ ẩ ệ ế ủ ớ Ấ ộ  Trung Qu c s  góp ph n nâng cao nh n th c v  chi u hố ẽ ầ ậ ứ ề ề ướng chính sách đ i ngo i c aố ạ ủ  các nước này, nh t là hai nấ ướ ớ Ấc l n  n Đ , Trung Qu c đ i v i các v n đ  h p tác t i khuộ ố ố ớ ấ ề ợ ạ  

v c Đông Nam Á. ự

6.2. V  m t th c ti n ề ặ ự ễ

­ Qua nghiên c u, lu n ánứ ậ   s  nh n di n nh ng đ ng c , m c đích, cách th c tri nẽ ậ ệ ữ ộ ơ ụ ứ ể  khai, chi u h ng chính sách kinh t  đ i ngo i c a Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c. T  đó,ề ướ ế ố ạ ủ Ấ ộ ố ừ  

 m t m c đ  nh t đ nh, lu n án s  là m t c  li u cho các nhà ho ch đ nh chính sách c a

Vi t Nam trong vi c đúc rút nh ng kinh nghi m nh m thúc đ y quan h  kinh t  c a Vi tệ ệ ữ ệ ằ ẩ ệ ế ủ ệ  Nam v i c  Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c, đ ng th i, tăng c ng h p tác kinh t  ch tớ ả Ấ ộ ố ồ ờ ườ ợ ế ặ  

ch  h n n a v i ba n c trong các ho t đ ng h p tác khu v c.ẽ ơ ữ ớ ướ ạ ộ ợ ự

­ K t qu  nghiên c u lu n án s  là tài li u tham kh o h u ích cho vi c nghiên c u,ế ả ứ ậ ẽ ệ ả ữ ệ ứ  

gi ng d y, h c t p   các trả ạ ọ ậ ở ường đ i h c, cao đ ng, vi n, trung tâm nghiên c u liên quanạ ọ ẳ ệ ứ  

đ n các lĩnh v c nh  L ch s  th  gi i hi n đ i, Quan h  kinh t  qu c t  hi n đ i, Khuế ự ư ị ử ế ớ ệ ạ ệ ế ố ế ệ ạ  

v c h c ự ọ

7. K t c u c a lu n ánế ấ ủ ậ

Ngoài ph n M  đ u, K t lu n, Tài li u tham kh o và Ph  l c, n i dung c a lu nầ ở ầ ế ậ ệ ả ụ ụ ộ ủ ậ  

án bao g m 04 chồ ương c  th  nh  sau:ụ ể ư

1.1. Tình hình nghiên c u v n đ    Vi t Namứ ấ ề ở ệ

Trên c  s  các ngu n tài li u v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ , Trungơ ở ồ ệ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c và các v n đ  liên quan, chúng tôi chia thành hai nhóm n i dung l n nh  sau:ố ấ ề ộ ớ ư

Nhóm th  nh t: Các công trình nghiên c u  ứ ấ ứ v  tình hình n i t i và chính sách đ i ề ộ ạ ố   ngo i c a Myanmar,  n Đ , Trung Qu c trong đó có n i dung liên quan đ n quan h ạ ủ Ấ ộ ố ộ ế ệ   kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ế ủ ớ Ấ ộ ố

V  Myanmar ề , có th  k  ra các công trình tiêu bi u nh : ể ể ể ư Myanmar ­ L ch s  và hi n ị ử ệ  

t i (2011)  ạ c a Chu Công Phùng;ủ  Myanmar: Cu c c i cách v n đang ti p di n (2013)  ộ ả ẫ ế ễ c aủ  Nguy n Duy Dũng; ễ Bi n đ i chính tr , kinh t    Myanmar t  2011 đ n nay: B i c nh, ế ổ ị ế ở ừ ế ố ả  

n i dung và tác đ ng (2015)  ộ ộ c a Võ Xuân Vinh. Các tác gi  đã phác h a m t b c tranhủ ả ọ ộ ứ  khá rõ nét v  Myanmar, nh t là trong trong giai đo n nề ấ ạ ước này có nh ng bi n chuy nữ ế ể  

tr ng đ i đ  th c hi n công cu c c i cách trên nhi u lĩnh v c. Bên c nh đó, lu n án ti nọ ạ ể ự ệ ộ ả ề ự ạ ậ ế  

sĩ L ch s  th  gi i  ị ử ế ớ S  phát tri n chính tr  c a Myanmar (t  1988 đ n 2016)   ự ể ị ủ ừ ế c a Vănủ  Trung Hi u (2019), Trế ường Đ i h c Khoa h c xã h i và Nhân văn Thành ph  H  Chíạ ọ ọ ộ ố ồ  Minh đã làm rõ quá trình chuy n bi n n n chính tr  c a Myanmar t  ch  đ  đ c tài quânể ế ề ị ủ ừ ế ộ ộ  

s  đ n ch  đ  dân ch  ự ế ế ộ ủ

V   n Đ ề Ấ ộ, có th  k  đ n các công trình nh : ể ể ế ư S  đi u ch nh chính sách đ i ngo i ự ề ỉ ố ạ  

c a C ng hòa  n Đ  t  1991 đ n 2000 ủ ộ Ấ ộ ừ ế  (2002) c a Tr n Th  Lý; ủ ầ ị H ướ ng v  phía Đông ­ ề  

M t chi n l ộ ế ượ ớ c l n c a  n Đ ủ Ấ ộ (2015) c a Nguy n Trủ ễ ường S n; ơ Ấ n Đ  v i ĐNA trong ộ ớ  

b i c nh qu c t  m i  ố ả ố ế ớ (2016) do Tr n Nam Ti n ch  biên… Đi m chung c a nh ng côngầ ế ủ ể ủ ữ  trình này là t p trung phân tích nh ng đi u ch nh và nh ng n i dung c  b n trong chínhậ ữ ề ỉ ữ ộ ơ ả  sách đ i ngo i c a  n Đ  sau Chi n tranh l nh cũng nh   u tiên đ i ngo i m i c a  nố ạ ủ Ấ ộ ế ạ ư ư ố ạ ớ ủ Ấ  

Đ  trộ ước nh ng bi n chuy n m i c a tình hình th  gi i và khu v c. Hay ữ ế ể ớ ủ ế ớ ự Nh ng v n đ ữ ấ ề  kinh t  ­ chính tr  c  b n c a  n Đ  th p niên đ u th  k  XXI và d  báo xu h ế ị ơ ả ủ Ấ ộ ậ ầ ế ỉ ự ướ ng đ n ế   năm 2020 (2013) do Ngô Xuân Bình (cb) đi sâu phân tích, đánh giá các v n đ  liên quanấ ề  

đ n tăng trế ưởng kinh t , tình hình nông nghi p, công nghi p, d ch v ; s  phát tri n c aế ệ ệ ị ụ ự ể ủ  

thương m i đa phạ ương và v n đ  đ u t  tr c ti p nấ ề ầ ư ự ế ước ngoài c a  n Đ  (giai đo nủ Ấ ộ ạ  2001­2011)

V  Trung Qu c ề ố , các công trình nghiên c u cũng khá phong phú g m: ứ ồ Quan h  kinh t ệ ế 

đ i ngo i Trung Qu c th i k  m  c a ố ạ ố ờ ỳ ở ử  (1996) do Nguy n Minh H ng ch  biên (cb);ễ ằ ủ  Đi u ề  

ch nh m t s  chính sách kinh t    Trung Qu c (giai đo n 1992 ­ 2010)  ỉ ộ ố ế ở ố ạ (2004) do Nguy nễ  Kim B o (cb);;  ả Trung Qu c nh ng năm đ u th  k  XXI ố ữ ầ ế ỷ   (2008) do Đ  Ti n Sâm vàỗ ế  M.L.Titarenko (đ ng cb); ồ Ngo i giao c ng hòa nhân dân Trung Hoa hai m ạ ộ ươ i năm đ u th ầ ế  

k  XXI ỷ  (2011) c a Lê Văn M ; ủ ỹ Nh ng v n đ  kinh t  xã h i n i b t c a Trung Qu c trong ữ ấ ề ế ộ ổ ậ ủ ố  

10 năm đ u th  k  XXI và tri n v ng đ n năm 2020 ầ ế ỷ ể ọ ế  (2012) c a Hoàng Th  Anh… đã làmủ ế  

n i b t nhi u v n đ  v  tình hình kinh t  ­ xã h i (KT ­ XH) cũng nh  chính sách đ i ngo iổ ậ ề ấ ề ề ế ộ ư ố ạ  

c a Trung Qu c, trong đó có chính sách v i các n c láng gi ng ĐNA. ủ ố ớ ướ ề

Đáng chú ý, nghiên c u v  chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar đã có m tứ ề ủ ố ố ớ ộ  

s  công trình nghiên c u. Tiêu bi u nh t trong s  đó là ố ứ ể ấ ố lu n án ti n sĩ Quan h  qu c tậ ế ệ ố ế 

Chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar t  sau Chi n tranh l nh đ n 2015 ủ ố ố ớ ừ ế ạ ế  (2016) 

c a Nguy n Khánh Nguyên S n, H c vi n Ngo i giao. ủ ễ ơ ọ ệ ạ

Đ c bi t, có hai công trình nghiên c u v  c   n Đ  và Trung Qu c trong m i quanặ ệ ứ ề ả Ấ ộ ố ố  

h  đ i sánh, đó là: ệ ố Nghiên c u so sánh tăng tr ứ ưở ng kinh t  c a Trung Qu c và  n Đ ế ủ ố Ấ ộ   (2008) và Trung Qu c ố  và  n Đ  tr i d y: Tác đ ng và đ i sách c a các n Ấ ộ ỗ ậ ộ ố ủ ướ c Đông Á   (2013) đ u do Ph m Qu c Thái ch  biên. ề ạ ố ủ

Nhóm th  hai: Các công trình nghiên c u v  quan h  c a  n Đ , Trung Qu c v i ứ ứ ề ệ ủ Ấ ộ ố ớ   Myanmar trên các lĩnh v c nói chung và quan h  kinh t  nói riêng ự ệ ế

Trong nhóm này, đáng chú ý nh t là lu n án ti n sĩ L ch s  ấ ậ ế ị ử Quan h   n Đ  ­ ệ Ấ ộ   Myanmar (1962 ­ 2011) c a Nguy n Tu n Bình (2017), Trủ ễ ấ ường Đ i h c Khoa h c, Đ iạ ọ ọ ạ  

h c Hu  T i Vi t Nam hi n nay, đây là công trình kh o c u m t cách quy mô và đ y đọ ế ạ ệ ệ ả ứ ộ ầ ủ 

nh t v  quan h   n Đ  ­ Myanmar giai đo n 1962 ­ 2011. Ngoài ra, nghiên c u tr c ti pấ ề ệ Ấ ộ ạ ứ ự ế  

v  quan h  kinh t   n Đ  ­ Myanmar ch  có m t s  ít công trình và ch  y u là các bàiề ệ ế Ấ ộ ỉ ộ ố ủ ế  

vi t đăng trên ế T p chí Nghiên c u Đông Nam Á ạ ứ

Qua tra c u, chúng tôi th y, t i Vi t Nam, nghiên c u vứ ấ ạ ệ ứ ề quan h  kinh t  c a  ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ớ Ấ ộ ố giai đo n 1991 ­ 2016 còn khá khiêm t n,ạ ố  ch a đư ượ  c

đ u t  nghiên c u k  lầ ư ứ ỹ ưỡng, ch a nêu b t đư ậ ược các thành t u, h n ch ; các tự ạ ế ương đ ng,ồ  

d  bi t gi a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c; các tác đ ngị ệ ữ ệ ế Ấ ộ ố ộ  nhi u chi u t  hai m i quan h  này đ n m i ch  th  và khu v c.ề ề ừ ố ệ ế ỗ ủ ể ự

1.2. Tình hình nghiên c u v n đ    nứ ấ ề ở ước ngoài

Trên c  s  kh o c u và t p h p các ngu n tài li u nơ ở ả ứ ậ ợ ồ ệ ước ngoài có được (ch  y u làủ ế  

ti ng Anh), chúng tôi cũng chia thành hai nhóm l n nh  sau:ế ớ ư

Nhóm th  nh t: Các công trình nghiên c u v  tình hình n i t i và chính sách đ i ứ ấ ứ ề ộ ạ ố   ngo i c a Myanmar,  n Đ , Trung Qu c trong đó có n i dung liên quan đ n quan h ạ ủ Ấ ộ ố ộ ế ệ   kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c  ế ủ ớ Ấ ộ ố

V  Myanmar ề ,  tiêu bi u có th  k  đ n: ể ể ể ế

Mya Than (1992),  Myanmar’s External Trade: An Overview in the Southeast Asian   Context;   Jurgen   Haacke   (2006),  Myanmar’s   Foreign   Policy:   Domestic   Influences   and 

International Implication; Monique Skidmore & Trevor Wilson (eds) (2008),  Dictatorship,  Disorder and Decline in Myanmar; Stephen Gelb, Linda Calabrese and Xiaoyang Tang (2017),  Foreign Direct Investment And Economic Transformation In Myanmar… 

Trong khi chính sách c a Myanmar đ i v i  n Đ  ch a đủ ố ớ Ấ ộ ư ược nhi u nhà nghiên c uề ứ  

nước ngoài khai thác, thì chính sách c a Myanmar đ i v i Trung Qu c l i r t đủ ố ớ ố ạ ấ ược quan tâm. Trong đó, giáo s  ngư ười Myanmar Maung Aung Myoe có nhi u công trình nghiênề  

c u r t có giá tr  v  v n đ  này. V i cu n sáchứ ấ ị ề ấ ề ớ ố  In the Name of Pauk ­ Phaw: Myanmar’s   China Policy Since 1948 (2011), tác gi  đã nghiên c u công phu v  chính sách Trung Qu cả ứ ề ố  

c a Myanmar t  năm 1948 đ n năm 2010  ủ ừ ế Bên c nh đó,  ạ Hnin Yi (2013),  “Myanmar’s  Policy toward the Rising China since 1989”, cũng đã phân tích chính sách Myanmar đ i v iố ớ  Trung Qu c trố ước năm 2011. 

V   n Đ  và Trung Qu c ề Ấ ộ ố , g m có:ồ  

J.N. Dixit (2014),  India’s Foreign Policy and Its Neighbours; Jakub Zajączkowski,  JivantaSchottli, Manish Thapa (2014),  India in the Contemporary World: Polity, Economy   and International Relations; M u l c Đ ng Ti u Bình  ư ượ ặ ể c a h c gi  ng i Trung Qu c Tiêuủ ọ ả ườ ố  Thi M ; ỹ H  An C ng (2003), ồ ươ Trung Qu c nh ng chi n l ố ữ ế ượ ớ  hay S  Th  Long  và c l n ở ụ  

Kim Uy (cb,2013), Chi n l ế ượ c và chính sách ngo i giao c a Trung Qu c ạ ủ ố … 

V  chính sách c a  n Đ  đ i v i Myanmar ề ủ Ấ ộ ố ớ , có th  k  đ n: ể ể ế “India’s Myanmar  Policy: A Dilemma between Realism and Idealism” (2007) c a Yogendra Singh; ủ “India’s  Myanmar Policy since 1988: Between Democratic Ideals and Geostrategic Imperatives” 

(2009)   c a   Jatswan   S   Sidhu;   “ủ India’s   Democratic   Identity   and   Its   Policy   towards   Myanmar from 1988 to 2010”  (2013) c a ủ   Htwe Hteik Tin Lwin.  Các tác gi   n Đ  vàả Ấ ộ  Myanmar nêu trên cũng đã làm rõ nh ng l i ích  n Đ  có t i Myanmar, nh ng nhân tữ ợ Ấ ộ ạ ữ ố thúc đ y  n Đ  tăng cẩ Ấ ộ ường quan h  v i Myanmar và quan h  kinh t  gi a hai nệ ớ ệ ế ữ ước cũng 

được m t s  công trình này đ  c p đ n nh ng ch a th t c  th ộ ố ề ậ ế ư ư ậ ụ ể

V  chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar ề ủ ố ố ớ , có các công trình tiêu bi u: Báoể  

cáo  “China’s   Myanmar   Dilemma”   c a   ủ Crisis   Group   Asia   (2009);   “Myanmar   in  Contemporary   Chinese   Foreign   Policy   ­   Strengthening   Common   Ground,   Managing   Differences” (2012)…

Nhóm th  hai: Các công trình nghiên c u v  quan h  gi a Myanmar v i  n Đ  và ứ ứ ề ệ ữ ớ Ấ ộ   Trung Qu c trên các lĩnh v c nói chung và lĩnh v c kinh t  nói riêng ố ự ự ế

Th  nh t, nh ng công trình nghiên c u v  quan h  Myanmar ­  n Đ ứ ấ ữ ứ ề ệ Ấ ộ, g m có:ồ

“India ­ Myanmar Relations ­ Geopolitics and Energy in Light of the New Balance of   Power   in   Asia”  (2008)   c a   Marie   Lall   trên   ISAS   Working   Paper  (Singapore);ủ   “India   ­  Myanmar Relations (1998 ­ 2008): A Decade of Redefining Bilateral Ties”  (2009) c a K.ủ  Yhome do Observer Research Foundation  n hành; ấ “India ­ Myanmar Relations” (2013) trên  Foreign Policy Research Centre Journal;  “India ­ Myanmar Relations: From Idealpolitik to  Realpolitik” (2016) c a Azman Ayob trên Malaysian Journal of International Relations; ủ “New  Developments in India ­ Myanmar Bilateral Relations?”  (2015) c a Pierre Gottschlich trênủ  Journal of Current Southeast Asian Affairs. Đi m chung c a nh ng công trình này là trình bàyể ủ ữ  quan h  Myanmar ­  n Đ  trên nhi u lĩnh v c, trong đó quan h  kinh t  cũng đã đ c t pệ Ấ ộ ề ự ệ ế ượ ậ  trung làm rõ trên m t s  khía c nh nh : Tộ ố ạ ư h ng m i, đ u t , các d  án h p tác năng l ngươ ạ ầ ư ự ợ ượ  

gi a hai n c. ữ ướ

Th  hai, nh ng công trình nghiên c u v  quan h   ứ ữ ứ ề ệ Myanmar ­ Trung Qu c,  ố g m có:ồ  

Donald M. Seekins (1997), “Burma ­ China Relations: Playing with Fire”; Poon Kim  Shee (2002), “The Political Economy of China ­ Myanmar Relations: Strategic and Economic  Dimensions”; David I. Steinberg and Hongwei Fan (2012), Modern China Myanmar Relations:  Dilemmas of Mutual Dependence; Chenyang Li  & James Char (2015); Jonathan T. Chow, Leif 

Đ c bi t, có m t s  công trình đã nghiên c u v  quan h  c nh tranh  nh h ng c aặ ệ ộ ố ứ ề ệ ạ ả ưở ủ  

n Đ  và Trung Qu c trong quan h  v i Myanmar, trong đó tiêu bi u nh t chính là: 

Hong (2008),  “China and India's Competitive Relations with Myanmar”; Namrata Panwar  (2009), “India and China Competing over Myanmar Energy Resources”; Paul Fraioli (2011), 

“Blind Men and An Elephant: How the Indian and Chinese Press Cover Myanmar”; Ranjit  Gupta (2013), “China, Myanmar and India: A Strategic Perspective”.

Th  ba, nh ng công trình nghiên c u tr c ti p v  quan h  kinh t  Myanmar ­   n ứ ữ ứ ự ế ề ệ ế Ấ  

Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c  ộ ố

V  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ ,  ề ệ ế Ấ ộ qua tra c u có:ứ  Thiyam Bharat Singh (2007), 

“India’s   Border   Trade   with   Its   Neighbouring   Countries   with   Special   Reference   to   Myanmar”,  Margin  ­  The   Journal   of   Applied   Economic   Research;   C.S   Kuppuswamy  (2013), “India ­ Myanmar Economic Relations”, Foreign Policy Research Centre Journal, 

India; Ram Upendra Das (2016) v i cu n sách ớ ố Enhancing India ­ Myanmar Border Trade  Policy and Implementation Measures. Trong s  các công trình này, công trình c a tác giố ủ ả 

ngườ Ấi  n Đ  Ram Upendra Das là tiêu bi u h n c  Tác gi  trình bày trao đ i thộ ể ơ ả ả ổ ươ  ng

m i Myanmar ­  n Đ  t  2005 ­ 2006 đ n 2013 ­ 2014 nói chung, thạ Ấ ộ ừ ế ương m i biên gi iạ ớ  qua c a kh u Moreh t  1995 ­ 1996 đ n 2013 ­ 2014 nói riêng và đ  xu t m t s  gi iử ẩ ừ ế ề ấ ộ ố ả  pháp đ  tăng cể ường thương m i biên gi i Myanmar ­  n Đ ạ ớ Ấ ộ

So v i các công trình nghiên c u v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ ,ớ ứ ề ệ ế Ấ ộ  các công trình  nghiên c u v  quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c  ứ ề ệ ế ố phong phú h n r t nhi u:ơ ấ ề

Tác   gi   Toshihiro   Kudo   (2007)   trong   bài   vi t  ả ế “Trade,   Foreign   Investment   and  Myanmar’s Economic Development during the Transition to an Open Economy”  trên IDE 

Discussion Paper nh n đ nh, Trung Qu c là đ i tác th ng m i quan tr ng c a Myanmarậ ị ố ố ươ ạ ọ ủ  

nh ng cũng là đ i tác mà Myanmar thâm h t th ng m i l n. Trong khi đó, Maung Aungư ố ụ ươ ạ ớ  Myoe l i kh o sát khá công phu th ng m i Trung Qu c ­ Myanmar t  nh ng năm 1970 đ nạ ả ươ ạ ố ừ ữ ế  

2005 trong công trình  Sino ­ Myanmar Economic Relations Since 1988  (2007)  Ngoài ra,  Christopher Dunn, Lin Ji and Kui Peng (2016), Chinese Investments in Myanmar ­ A Scoping  Study, Global Environmental Institute trình bày v  các kho n đ u t  c a Trung Qu c vào lĩnhề ả ầ ư ủ ố  

v c khai thác, th y đi n, nông nghi p, c  s  h  t ng t i Myanmar và kh ng đ nh, các côngự ủ ệ ệ ơ ở ạ ầ ạ ẳ ị  

ty Trung Qu c có nhi u l i ích t i đây; ố ề ợ ạ Kubo Koji (2016), “Myanmar's Cross ­ Border Trade  with China: Beyond Informal Trade”, IDE Discussion Paper, làm toát lên v  trí n i b t c aị ổ ậ ủ  

th ng m i biên gi i c a Trung Qu c v i Myanmar ươ ạ ớ ủ ố ớ  

1.3. Nh n xét v  các k t qu  nghiên c u và v n đ  đ t ra cho lu n ánậ ề ế ả ứ ấ ề ặ ậ

1.3.1. Nh n xét v  các k t qu  nghiên c u ậ ề ế ả ứ

Th  nh t, ứ ấ  nh ng v n đ  liên quan đ n Myanmar nói chung và quan h  kinh t  c aữ ấ ề ế ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c nói riêng đã đớ Ấ ộ ố ược nhi u nhà nghiên c u Vi t Nam,ề ứ ệ  

nước ngoài quan tâm và đã đ t đạ ược nh ng k t qu  nh t đ nh. Tuy v y, trong kh  năngữ ế ả ấ ị ậ ả  

ti p c n t  li u c a mình, chúng tôi nh n th y r ng, đ  tài quan h  kinh t  c a Myanmarế ậ ư ệ ủ ậ ấ ằ ề ệ ế ủ  

v i  n Đ  và Trung Qu c ớ Ấ ộ ố (1991 ­ 2016) là không trùng l p v i các công trình đi trặ ớ ước

Th  hai, ứ    Vi t Nam,ở ệ  các công trình nghiên c u v  tình hình kinh t , chính tr , xã h i vàứ ề ế ị ộ  chính sách đ i ngo i c a ba n c Myanmar,  n Đ , Trung Qu c khá phong phú. Quan hố ạ ủ ướ Ấ ộ ố ệ song ph ng c a Myanmar v i các đ i tác nói chung và v i  n Đ  ho c Trung Qu c ho cươ ủ ớ ố ớ Ấ ộ ặ ố ặ  Myanmar trong m i quan h  c nh tranh  nh h ng c a các n c l n đ c nghiên c u b cố ệ ạ ả ưở ủ ướ ớ ượ ứ ướ  

đ u. Tuy nhiên, ph n l n các công trình nghiên c u trong n c đ u ti p c n theo h ng tầ ầ ớ ứ ướ ề ế ậ ướ ừ phía  n Đ  và Trung Qu c trong quan h  đ i v i Myanmar. Đ ng th i, nh ng công trìnhẤ ộ ố ệ ố ớ ồ ờ ữ  nghiên c u tr c ti p v  quan h  kinh t  m i ch  có gi a  n Đ  và Myanmar, còn Trungứ ự ế ề ệ ế ớ ỉ ữ Ấ ộ  

Qu c và Myanmar cũng nh  m i quan h  đ i sánh Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trungố ư ố ệ ố Ấ ộ  

Qu c ch a đ c nghiên c u nhi u.ố ư ượ ứ ề

Th  ba, ứ    nở ước ngoài, s  lố ượng các công trình liên quan đ n v n đ  lu n án nghiênế ấ ề ậ  

c u r t phong phú, đa d ng v  n i dung và cách ti p c n khá r ng (nh t là nh ng côngứ ấ ạ ề ộ ế ậ ộ ấ ữ  trình v  quan h  Myanmar ­ Trung Qu c) nh ng ph n l n v n ti p c n t  phía  n Đ  vàề ệ ố ư ầ ớ ẫ ế ậ ừ Ấ ộ  Trung Qu c trong quan h  v i Myanmar vàố ệ ớ   còn m t s  t n t i nh t đ nh, ch a độ ố ồ ạ ấ ị ư ượ  cnghiên c u th u đáo, c  th  nh : Nh ng  n ph m v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đứ ấ ụ ể ư ữ ấ ẩ ề ệ ế Ấ ộ 

ch  y u là nh ng nghiên c u ch a có tính liên t c trong kho ng th i gian dài t  năm 1991ủ ế ữ ứ ư ụ ả ờ ừ  

đ n năm 2016, nh ng đánh giá c  th  các giai đo n trong quan h  kinh t  gi a hai nế ữ ụ ể ạ ệ ế ữ ướ  ccòn h n ch , c  c u trao đ i thạ ế ơ ấ ổ ương m i và quan h  đ u t  cũng phân tích ch a k ,ạ ệ ầ ư ư ỹ  

nh ng tác đ ng t  m i quan h  kinh t  gi a hai nữ ộ ừ ố ệ ế ữ ướ ếc đ n khu v c ch  ra ch a c  th …ự ỉ ư ụ ể

T u trung, dự ưới góc đ  s  h c, h u nh  ch a có m t công trình nào nghiên c u vộ ử ọ ầ ư ư ộ ứ ề 

s  v n đ ng quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c; s  tự ậ ộ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ự ương đ ng vàồ  khác bi t gi a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c giai đo nệ ữ ệ ế Ấ ộ ố ạ  (1991 ­ 2016) v i t  cách là m t công trình đ c l p có h  th ng. M c dù v y, các công trìnhớ ư ộ ộ ậ ệ ố ặ ậ  nói trên đã giúp tác gi  lu n án đ nh hình ý tả ậ ị ưởng, c  c u n i dung cũng nh  l a ch n cácơ ấ ộ ư ự ọ  

phương án ti p c n và nghiên c u phù h p.ế ậ ứ ợ

1.3.2. Nh ng v n đ  đ t ra cho lu n án ữ ấ ề ặ ậ

Trên c  s  k  th a ngu n tài li u tham kh o quý giá đã ti p c n đơ ở ế ừ ồ ệ ả ế ậ ược, tác gi  lu nả ậ  

án đã có s  so sánh, đ i chi u, ki m ch ng đ  đ m b o đ  tin c y và khách quan trongự ố ế ể ứ ể ả ả ộ ậ  nhìn nh n, đánh giá v n đ  nghiên c u. Tuy v n đ  này đã đậ ấ ề ứ ấ ề ược nghiên c u nh ng v iứ ư ớ  

t  cách là m t công trình nghiên c u t ng th , có h  th ng v  quan h  kinh t  c aư ộ ứ ổ ể ệ ố ề ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c trong su t giai đo n 1991 ­ 2016, chúng tôi nh n th yớ Ấ ộ ố ố ạ ậ ấ  còn nhi u n i dung v n c n ti p t c đề ộ ẫ ầ ế ụ ược nghiên c u sâu h n nh : Quan h  kinh t  c aứ ơ ư ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c t  năm 1991 đ n năm 2016 đã thay đ i ra sao qua haiớ Ấ ộ ố ừ ế ổ  giai đo n 1991 ­ 2010 và 2011 ­ 2016? M i giai đo n đó các bên đã đ t đạ ỗ ạ ạ ược nh ng thànhữ  

t u gì và v n đ  nào còn h n ch ? Quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ự ấ ề ạ ế ệ ế Ấ ộ  Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 có nh ng tố ạ ữ ương đ ng và khác bi t nào và đâu làồ ệ  nguyên nhân? Các m i quan h  này đã có nh ng tác đ ng ra sao đ n m i nố ệ ữ ộ ế ỗ ước và khu 

v c?  ự

Nh  v y, v i nhi u v n đ  còn đáng đư ậ ớ ề ấ ề ược quan tâm nghiên c u nh  trên, chúng tôiứ ư  

đã k  th a có ch n l c nh ng k t qu  đã đ t đế ừ ọ ọ ữ ế ả ạ ược c a các nhà nghiên c u đi trủ ứ ước để hoàn thành lu n án ậ “Quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c (1991 ­ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố   2016)”.

CHƯƠNG 2. NH NG NHÂN T  TÁC Đ NG Đ N QUAN H  KINH T  C AỮ Ố Ộ Ế Ệ Ế Ủ  

MYANMAR V I  N Đ  VÀ TRUNG QU C (1991 ­ 2016)Ớ Ấ Ộ Ố

2.1. T  c p đ  toàn c u và khu v c ừ ấ ộ ầ ự

2.1.1. Nh ng xu h ữ ướ ng phát tri n m i c a th  gi i và khu v c sau Chi n tranh ể ớ ủ ế ớ ự ế  

l nh ạ

Chi n tranh l nh ch m d t, nhi u xu hế ạ ấ ứ ề ướng v n đ ng m i trên th  gi i đã xu t hi nậ ộ ớ ế ớ ấ ệ  

nh : Xu th  hòa bình, h p tác và phát tri n tr  thành xu th  l n; s  phát tri n m nh mư ế ợ ể ở ế ớ ự ể ạ ẽ 

c a khoa h c, công ngh  và kinh t  tri th c; nhi u hi p đ nh Khu v c m u d ch t  doủ ọ ệ ế ứ ề ệ ị ự ậ ị ự  (FTA) c  song phả ương và đa phương đã được ký k t; s  chuy n d ch c a ngu n v n đ uế ự ể ị ủ ồ ố ầ  

t  tr c ti p nư ự ế ước ngoài (FDI) do quá trình toàn c u hóa đầ ược đ y m nh… Đ ng th i, khuẩ ạ ồ ờ  

v c ĐNA ngày càng có t m quan tr ng chi n lự ầ ọ ế ược do n m gi  m t trong nh ng tuy nắ ữ ộ ữ ế  

đường buôn bán ch  ch t trên toàn c u và có ti m năng l n đ  phát tri n KT­XH nên thôiủ ố ầ ề ớ ể ể  thúc các nướ ớc l n (không th  thi u  n Đ  và Trung Qu c) gia tăng c nh tranh  nh hể ế Ấ ộ ố ạ ả ưởng. 

Nh  v y, khi th  gi i bư ậ ế ớ ước vào th i k  phát tri n m i, các liên k t kinh t  ngày càng sâuờ ỳ ể ớ ế ế  

r ng, đa t ng n c, đ t ra yêu c u cũng nh  tr  thành đ ng l c thúc đ y các nộ ầ ấ ặ ầ ư ở ộ ự ẩ ước nh  vàỏ  

v a, trong đó có Myanmar c n ph i th c hi n chính sách đ i ngo i theo hừ ầ ả ự ệ ố ạ ướng đa d ngạ  hóa, đa phương hóa, ch  đ ng, tích c c h i nh p qu c t  đ  không b  “b  l i phía sau”ủ ộ ự ộ ậ ố ế ể ị ỏ ạ  trong xu hướng phát tri n. H i nh p kinh t  qu c t  sâu r ng, mà trể ộ ậ ế ố ế ộ ước h t là v i cácế ớ  

nước láng gi ng có th  giúp Myanmar m  r ng th  trề ể ở ộ ị ường, c i thi n c  s  h  t ng và thúcả ệ ơ ở ạ ầ  

đ y tăng trẩ ưởng kinh t  ế

2.1.2. M , EU và Nh t B n đi u ch nh chính sách đ i v i Myanmar ỹ ậ ả ề ỉ ố ớ

S  rút lui c a th  gi i phự ủ ế ớ ương Tây và Nh t B n, cũng nh  các ch  trích ch  đậ ả ư ỉ ế ộ quân s    Myanmar c a  n Đ  đã đ  l i m t kho ng tr ng, không thách th c và khôngự ở ủ Ấ ộ ể ạ ộ ả ố ứ  

c nh tranh cho Trung Qu c trong thi t l p và c ng c   nh hạ ố ế ậ ủ ố ả ưởng c a h  t i Myanmar.ủ ọ ạ  Sang giai đo n 2011 ­ 2016, các nạ ướ ớc l n v  c  b n t  b  chính sách cô l p chính tr ,ề ơ ả ừ ỏ ậ ị  

c m v n kinh t  đ i v i Myanmar nên đã t o ra nhi u tác đ ng tích c c cho s  phát tri nấ ậ ế ố ớ ạ ề ộ ự ự ể  

c a Myanmar. Và t t y u, chính sách c a các nủ ấ ế ủ ướ ớc l n cũng đã có nh ng tác đ ng đ nữ ộ ế  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c.ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố

2.1.3. Chính sách c a ASEAN đ i v i Myanmar ủ ố ớ

Khi M  và các nỹ ước phương Tây tìm cách thay đ i ch  đ    Myanmar thông qua ápổ ế ộ ở  

đ t các l nh tr ng ph t và c m v n, ASEAN l i ti p c n v n đ  Myanmar theo cách th cặ ệ ừ ạ ấ ậ ạ ế ậ ấ ề ứ  riêng. H  tin r ng thông qua “ọ ằ can d  tích c c ự ự ” (ng ng ch  trích chính quy n quân sừ ỉ ề ự Myanmar và thúc đ y quan h  thẩ ệ ương m i, đ u t  v i nạ ầ ư ớ ước này) s  khuy n khíchẽ ế  Myanmar t ng bừ ước c i cách hả ướng t i dân ch  và kinh t  th  trớ ủ ế ị ường. Vì th , các nế ướ  cthành viên ASEAN nh  Thái Lan, Singapore, Malaysia nhanh chóng tr  thành nh ng đ i tácư ở ữ ố  kinh t  quan tr ng c a Myanmar. Vi c ASEAN k t n p Myanmar tr  thành thành viên nămế ọ ủ ệ ế ạ ở  

1997 đã t o đi u ki n cho nạ ề ệ ước này m  r ng h n n a các l i ích, đa d ng hóa chính sáchở ộ ơ ữ ợ ạ  

đ i ngo i nh m gi m s  ph  thu c quá nhi u vào Trung Qu c và c i thi n quan hố ạ ằ ả ự ụ ộ ề ố ả ệ ệ Myanmar ­  n Đ Ấ ộ

2.2. T  c p đ  qu c giaừ ấ ộ ố

2.2.1. C  s  l i ích và c  s  l ch s   ơ ở ợ ơ ở ị ử

2.2.1.1. C  s  đ m b o l i ích qu c gia ­ dân t c c a Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c ơ ở ả ả ợ ố ộ ủ Ấ ộ ố

* L i ích c a Myanmar trong quan h  kinh t  v i  n Đ  và Trung Qu c ợ ủ ệ ế ớ Ấ ộ ố

Th  nh t, quan h  kinh t  v i  n Đ  và Trung Qu c giúp Myanmar có l i th  h nứ ấ ệ ế ớ Ấ ộ ố ợ ế ơ  trong quá trình phát tri n các ngu n l c.ể ồ ự

Th  hai, quan h  v i Trung Qu c có vai trò r t quan tr ng đ i v i phát tri n kinhứ ệ ớ ố ấ ọ ố ớ ể  

t , đ m b o an ninh,  n đ nh c a Myanmar, đ c bi t là s  t n t i c a chính quy n quânế ả ả ổ ị ủ ặ ệ ự ồ ạ ủ ề  

s  khi nự ước này b  M  và phị ỹ ương Tây c m v n.ấ ậ

Th  ba, c i thi n và thúc đ y quan h  v i  n Đ  giúp Myanmar đ m b o l i íchứ ả ệ ẩ ệ ớ Ấ ộ ả ả ợ  trên nhi u lĩnh v c và cân b ng  nh hề ự ằ ả ưởng Trung Qu c.ố

Th  t , quan h  kinh t  v i  n Đ  và Trung Qu c t o đi u ki n cho Myanmar đaứ ư ệ ế ớ Ấ ộ ố ạ ề ệ  

d ng hóa các đ i tác xu t kh u, nh t là năng lạ ố ấ ẩ ấ ượng và thu hút đ u t  c i thi n c  s  hầ ư ả ệ ơ ở ạ 

t ng ph c v  phát tri n KT ­ XH.ầ ụ ụ ể

Cu i   cùng,   khi   n   Đ   và   Trung   Qu c   tăng   cố Ấ ộ ố ường   c nh   tranh   nh   hạ ả ưởng   t iạ  Myanmar nói chung và c nh tranh  nh hạ ả ưởng trên lĩnh v c kinh t  nói riêng đã giúpự ế  Myanmar có nhi u công c  h n đ  duy trì “đò b y chi n lề ụ ơ ể ẩ ế ược” và t i đa hóa l i ích qu cố ợ ố  gia c a mình.ủ

* L i ích c a  n Đ  trong quan h  kinh t  v i Myanmar ợ ủ Ấ ộ ệ ế ớ

Th  nh t, h p tác kinh t  v i Myanmar góp ph n thúc đ y s  tăng trứ ấ ợ ế ớ ầ ẩ ự ưởng và phát tri n kinh t  c a khu v c đông b c  n Đ  ể ế ủ ự ắ Ấ ộ

Th  hai, Myanmar có liên quan đ n v n đ  đ m b o an ninh,  n đ nh n i b  và sứ ế ấ ề ả ả ổ ị ộ ộ ự toàn v n lãnh th  c a  n Đ  t i khu v c Đông B c. ẹ ổ ủ Ấ ộ ạ ự ắ

Th  ba, Myanmar ứ là “c u n i”  n Đ  v i khu v c ĐNA nên t o đi u ki n thu nầ ố Ấ ộ ớ ự ạ ề ệ ậ  

l i h n cho  n Đ  trong quá trình h i nh p vào khu v c này. ợ ơ Ấ ộ ộ ậ ự

Th  t , h p tác kinh t  v i Myanmar góp ph n giúp  n Đ  đ m b o an ninh năngứ ư ợ ế ớ ầ Ấ ộ ả ả  

l ng. ượ

Cu i cùng, quan h  v i Myanmar phát tri n góp ph n giúp  n Đ  cân b ng  nhố ệ ớ ể ầ Ấ ộ ằ ả  

hưởng c a Trung Qu c t i Myanmar và ki m ch  tham v ng chi n lủ ố ạ ề ế ọ ế ược c a Trungủ  

Qu c   khu v c ĐNA và Nam Á. ố ở ự

* L i ích c a Trung Qu c  ợ ủ ố trong quan h  kinh t  v i Myanmar ệ ế ớ

Th  nh t, ứ ấ v  m t kinh t , Myanmar có vai trò khá quan tr ng đ i v i s  phát tri nề ặ ế ọ ố ớ ự ể  

c a vùng biên gi i phía tây nam c a Trung Qu c. ủ ớ ủ ố

Th  hai, t  ứ ừ nh n th c c a Trung Qu c, Myanmar là “m t vùng đ m chi n lậ ứ ủ ố ộ ệ ế ượ  c”hay “hàng rào an ninh quan tr ng” đ i v i nọ ố ớ ước này và thông qua Myanmar, Trung Qu cố  

s  có con đẽ ường ng n nh t, d  dàng h n đ  ti p c n và t o d ng quy n l c    n Đắ ấ ễ ơ ể ế ậ ạ ự ề ự ở Ấ ộ 

Dương, đ c bi t là v nh Bengal và bi n Andaman. ặ ệ ị ể

Th  ba, quan h  kinh t  v i Myanmar phát tri n, nh t là thông qua các d  án đ u tứ ệ ế ớ ể ấ ự ầ ư vào lĩnh v c năng l ng đã góp ph n giúp Trung Qu c đ m b o an ninh năng l ng choự ượ ầ ố ả ả ượ  mình. 

Cu i cùng, Myanmar cũng liên quan ch t ch  đ n v n đ  an ninh và  n đ nh biênố ặ ẽ ế ấ ề ổ ị  

gi i c a Trung Qu c. ớ ủ ố

2.2.1.2. C  s  l ch s ơ ở ị ử

* L ch s  quan h  Myanmar ­  n Đ  t  năm 1948 đ n năm 1991 ị ử ệ Ấ ộ ừ ế

Giai đo n 1948 ­ 1962, hai nạ ước có m i quan h  h u ngh  Tháng 09­1951, hai nố ệ ữ ị ướ  c

ký Hi p đ nh thệ ị ương m i dài h n t o đi u ki n cho trao đ i thạ ạ ạ ề ệ ổ ương m i hai nạ ước phát tri n. Tuy nhiên, sau đó, quan h  kinh t  gi a  n Đ  và Myanmar b t đ u suy gi m khiể ệ ế ữ Ấ ộ ắ ầ ả  Trung Qu c thay th   n Đ  thành nhà nh p kh u g o l n nh t t  Myanmar. Thố ế Ấ ộ ậ ẩ ạ ớ ấ ừ ương m iạ  hai chi u gi a hai nề ữ ước năm 1987 đ t kho ng 36 tri u rupee (kho ng 14 tri u USD). Tuyạ ả ệ ả ệ