Luận án Tiến sĩ Lịch sử: Quan hệ kinh tế của Myanmar với Ấn Độ và Trung Quốc (1991-2016)

Luận án trình bày những nhân tố tác động đến quan hệ kinh tế của Myanmar với Ấn Độ và Trung Quốc; tiến trình quan hệ kinh tế của Myanmar với Ấn Độ và Trung Quốc từ đó rút ra một số nhận xét.

HU  ­ NĂM 2020 Ế

HU  ­ NĂM 2020 Ế

L I CAM ĐOANỜ

Tôi xin cam đoan lu n án này hoàn toàn do tôi th c hi nậ ự ệ  

dướ ự ưới s  h ng d n khoa h c c a PGS.TS. Hoàng Văn Hi n vàẫ ọ ủ ể  PGS.TS. Hoàng Th  Minh Hoa. K t qu  nghiên c u c a lu n án làị ế ả ứ ủ ậ  trung th c. Nh ng thông tin, s  li u đự ữ ố ệ ược trích d n, s  d ngẫ ử ụ  trong lu n án đ u có ngu n d n, chú thích và đ m b o m c đậ ề ồ ẫ ả ả ứ ộ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi.ấ ạ ể ế ủ

Hu , ngày 16 tháng 8 năm 2020  ế

Nghiên c u sinhứ

     Dương Th  Thúy Hi nị ề

Tôi xin c m  n các th y giáo, cô giáo thu c B  môn L ch sả ơ ầ ộ ộ ị ử 

Th  gi i ­ Đông phế ớ ương h c, Khoa L ch s  ­ Trọ ị ử ường Đ i h cạ ọ  Khoa h c, Đ i h c Hu , các cán b  thu c các phòng ch c năng,ọ ạ ọ ế ộ ộ ứ  

đ c bi t là Phòng Đào t o Sau đ i h c đã giúp đ  và t o m i đi uặ ệ ạ ạ ọ ỡ ạ ọ ề  

ki n thu n l i cho tôi trong quá trình h c t p và hoàn thành lu nệ ậ ợ ọ ậ ậ  án

Tôi cũng xin bày t  lòng c m  n đ n Ban Giám đ c, Lãnhỏ ả ơ ế ố  

đ o Khoa Chính tr  h c và Quan h  qu c t , H c vi n Chính trạ ị ọ ệ ố ế ọ ệ ị khu v c III ­ n i tôi đang công tác đã t o nhi u đi u ki n thu n l iự ơ ạ ề ề ệ ậ ợ  cho tôi trong quá trình công tác và làm lu n án nghiên c u sinh c aậ ứ ủ  mình

M C L CỤ Ụ

B NG CH  VI T T T TI NG NẢ Ữ Ế Ắ Ế ƯỚC NGOÀI

Ch  vi t t tữ ế ắ Ti ng Anhế Nghĩa ti ng Vi tế ệ

AEC ASEAN Economic Community C ng đ ng Kinh t  ASEANộ ồ ếASEAN Association   of   Southeast   Asian 

Nations

Hi p   h i   các   qu c   gia   Đôngệ ộ ố  Nam Á

BCIM

Bangladesh   ­   China   ­   India   ­ Myanmar   Forum   for   Regional Cooperation

Di n   đàn   H p   tác   khu   v cễ ợ ự  Bangladesh   ­  Trung   Qu c   ­   nố Ấ  

Đ  ­ Myanmarộ

BIMSTEC

Bay   of   Bengal   Initiative   for MultiSectoral   Technical   and Economic Cooperation

Sáng ki n V nh Bengal v  h p tácế ị ề ợ  kinh t  và k  thu t đa lĩnh v cế ỹ ậ ựBOT Build ­ Operate ­ Transfer Xây d ng ­ Khai thác ­  Chuy n giaoự ểCEPT Common   Effective   Preferential 

Tariff

Chương trình  u đãi thu  quanư ế  

có hi u l c chungệ ựCNOOC China   National   Offshore   Oil 

Corporation

T ng   công   ty   D u   khí   H iổ ầ ả  

dương Trung Qu cốCNPC China   National   Petroleum 

Corporation

T ng   Công   ty   D u   khí   Qu cổ ầ ố  gia Trung Qu cố

CPIC China   Power   Investment 

FEC Foreign Exchange Certificates Ch ng ch  hoán đ i ngo i tứ ỉ ổ ạ ệFDI Foreign Direct Investment Đ u t  tr c ti p nầ ư ự ế ước ngoàiFTA Free Trade Area Khu v c M u d ch t  doự ậ ị ự

GAIL Gas Authority of India Limited Công ty Khí đ t  n Đố Ấ ộ

GDP Gross Domestic Product T ng s n ph m qu c n iổ ả ẩ ố ộ

Myanmar   Oil   and   Gas  Công   ty   D u   khí   qu c   giaầ ố  

MoU Memorandum of Understanding B n ghi nhả ớ

NLD National League for Democracy Liên đoàn Qu c gia vì Dân chố ủ 

(Myanmar)NSCN National   Socialist   Council   of 

Nagaland

H i   đ ng   Xã   h i   ch   nghĩaộ ồ ộ ủ  

qu c gia Nagaland ( n Đ )ố Ấ ộODA Official Development Assistance Vi n tr  Phát tri n chính th cệ ợ ể ứOVL Oil and Natural Gas Corporation 

Council

H i đ ng Khôi ph c Tr t t  vàộ ồ ụ ậ ự  

Lu t pháp qu c gia (Myanmar)ậ ốSPDC State   Peace   and   Development 

Council

H i   đ ng   Hòa   bình   và   Phátộ ồ  tri n qu c gia (Myanmar)ể ố

UNFA The United Liberation Front of 

Assam

M t   tr n   Gi i   phóng   Th ngặ ậ ả ố  

nh t Assam ( n Đ )ấ Ấ ộUNCTAC United   Nations   Conference   on 

Trade and Development

H i   ngh   Liên   H p   Qu c   vộ ị ợ ố ề 

Thương m i và Phát tri nạ ểUSDP Union   Solidarity   and 

Development Party

Đ ng  Liên  minh   Đoàn  k t   vàả ế  Phát tri n (Myanmar)ể

B NG CH  VI T T T TI NG VI TẢ Ữ Ế Ắ Ế Ệ

Ch  vi t t tữ ế ắ N i dung đ y độ ầ ủ

CA­TBD Châu Á ­ Thái Bình Dương

DANH M C CÁC B NG, BI U ĐỤ Ả Ể Ồ

Bi u đ  4.3. Kim ng ch thể ồ ạ ương m i, cán cân thạ ương m i Myanmar ­  nạ Ấ  

Đ  và kim ng ch thộ ạ ương m i, cán cân thạ ương m i Myanmar ­ Trung Qu cạ ố  

2016

109

Bi u đ  4.4. Kim ng ch th ng m i biên gi i Myanmar ­  n Đ  và kimể ồ ạ ươ ạ ớ Ấ ộ  

ng ch th ng m i biên gi i Myanmar ­ Trung Qu c so v i t ng kim ng chạ ươ ạ ớ ố ớ ổ ạ  

th ng m i biên gi i c a Myanmar t  năm tài chính 1997 đ n năm tài chínhươ ạ ớ ủ ừ ế   111

M  Đ UỞ Ầ

1. Lý do ch n đ  tàiọ ề

Myanmar là qu c gia có đ c thù l ch s , văn hóa và có v  trí đ a lý khá đ cố ặ ị ử ị ị ặ  

bi t   Đông Nam Á. Đây là qu c gia duy nh t trong khu v c có th  đóng vai trò làệ ở ố ấ ự ể  

c u n i kinh t  gi a  n Đ  và Trung Qu c; gi a Đông Nam Á và Nam Á. Đ ngầ ố ế ữ Ấ ộ ố ữ ồ  

th i, Myanmar còn s  h u ngu n tài nguyên thiên nhiên phong phú, tr  lờ ở ữ ồ ữ ượng l nớ  (trong đó đáng chú ý là khí đ t, g , đá quý, đ ng và ngu n nố ỗ ồ ồ ước); th  trị ường ngày càng thông thoáng, r ng m , s c mua tăng đáng k ; l c lộ ở ứ ể ự ượng lao đ ng d i dào vàộ ồ  nhu c u thu hút đ u t  nầ ầ ư ước ngoài l n. B i th , h u h t các nớ ở ế ầ ế ướ ớc l n đ u mu nề ố  

có v  th  t t nh t t i Myanmar nên đã c nh tranh v i nhau đ  gia tăng  nh hị ế ố ấ ạ ạ ớ ể ả ưở  ng

t i đây và s  c nh tranh đó di n ra gay g t h n t  khi Myanmar ti n hành c iạ ự ạ ễ ắ ơ ừ ế ả  cách, m  c a.  ở ử

Sau khi giành được đ c l p năm 1948, Myanmar là qu c gia thộ ậ ố ường xuyên 

m t  n đ nh v  chính tr , nhi u l n r i vào kh ng ho ng v  kinh t  và g p không ítấ ổ ị ề ị ề ầ ơ ủ ả ề ế ặ  

b  t c trong gi i quy t các v n đ  phát tri n sế ắ ả ế ấ ề ể o v i các thành viên khác c a Hi pớ ủ ệ  

h i các qu c gia Đông Nam Á (ASEAN). Do đó, Myanmar tr  thành ch  đ  nghiênộ ố ở ủ ề  

c u c a nhi u h c gi  trên th  gi i. Nh ng công trình, bài vi t đ u hứ ủ ề ọ ả ế ớ ữ ế ề ướng đ nế  

m c đích nh n di n, lý gi i s  phát tri n đ c thù c a Myanmar và xem xét nh ngụ ậ ệ ả ự ể ặ ủ ữ  tác đ ng t  nó đ n ti n trình phát tri n chung c a qu c gia này. Đ c bi t, k  t  khiộ ừ ế ế ể ủ ố ặ ệ ể ừ  

l c lự ượng quân đ i ti n hành đ o chính, lên n m quy n (t  năm 1988); ti n hànhộ ế ả ắ ề ừ ế  chuy n giao quy n l c (năm 2011) và ch m d t s  n m quy n (năm 2016), các v nể ề ự ấ ứ ự ắ ề ấ  

đ  v  Myanmar nói chung và quan h  kinh t  đ i ngo i c a Myanmar nói riêngề ề ệ ế ố ạ ủ  luôn nh n đậ ược nhi u ti p c n m i. ề ế ậ ớ Có th  th y, tể ấ rong su t giai đo n 1991 ­ 2016,ố ạ  các đ i tác kinh t  quan tr ng c a Myanmar ch  y u là các nố ế ọ ủ ủ ế ước láng gi ng. V yề ậ  nên, quan h  kinh t  ệ ế v i  n Đ  và Trung Qu c, nh t là trong giai đo n Myanmar bớ Ấ ộ ố ấ ạ ị 

M , phỹ ương Tây c m v n v  kinh t , cô l p v  ngo i giao luôn là nhu c u thi tấ ậ ề ế ậ ề ạ ầ ế  

y u và cũngế  là cách th c đ  nứ ể ước này thoát ra kh i vòng cỏ ương t a  y, ỏ ấ th m chí ậ ở 

m t m c đ  nh t đ nh trong nh ng th i đi m c  th , nó g n nh  là “ộ ứ ộ ấ ị ữ ờ ể ụ ể ầ ư chi c phao ế  

c u sinh ứ ” c a n n kinh t  Myanmar. ủ ề ế

Chính vì th , nghiên c u v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  vàế ứ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Trung Qu c t  năm 1991 đ n năm 2016 th c s  là m t v n đ  h t s c quan tr ngố ừ ế ự ự ộ ấ ề ế ứ ọ  

và có tính b c thi t. Đ ng th i, nghiên c u đ i sánh v  quan h  kinh t  Myanmarứ ế ồ ờ ứ ố ề ệ ế  

­  n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c giai đo n này là m t đ  tài h u nh  ch aẤ ộ ố ạ ộ ề ầ ư ư  

được khai thác. Do v y, m t s  câu h i nghiên c u đậ ộ ố ỏ ứ ược đ t ra: Li u có ph i doặ ệ ả  thúc đ y quan h  kinh t  v i hai nẩ ệ ế ớ ước láng gi ng l n là  n Đ  và Trung Qu c màề ớ Ấ ộ ố  chính quy n quân s  Myanmar đ ng v ng và duy trì đề ự ứ ữ ượ ự ồ ạc s  t n t i lâu dài trướ  ccác l nh c m v n và tr ng ph t kinh t  không? Quan h  kinh t  v i Myanmar khiệ ấ ậ ừ ạ ế ệ ế ớ  

nước này khó khăn, b t  n mang l i l i ích gì cho  n Đ  và Trung Qu c? N uấ ổ ạ ợ Ấ ộ ố ế  không ph  thu c quá n ng n  vào Trung Qu c đ n m c ụ ộ ặ ề ố ế ứ tr  thành m t “ở ộ con t t ố   chi n l ế ượ ” ho c ít nh t cũng là m t “ c ặ ấ ộ nhà n ướ c v  tinh ệ ” hay “tr c kinh t ụ ế” c aủ  Trung Qu c nh  m t s  nghiên c u nh n đ nh thì ố ư ộ ố ứ ậ ị Myanmar đã ti n hành c i cách,ế ả  

m  c a ch a? Và, khi quá trình c i cách, m  c a đở ử ư ả ở ử ược ti n hành thì nh ng bi nế ữ ế  

đ i chính tr , kinh t  t i Myanmar tác đ ng nh  th  nào đ n quan h  kinh t  c aổ ị ế ạ ộ ư ế ế ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c? Ph i chăng, trong quan h  kinh t  Myanmarớ Ấ ộ ố ả ệ ế  

­  n Đ , Trung Qu c là m t tác nhân không th  không tính đ n và ngẤ ộ ố ộ ể ế ượ ạ  c l i,trong quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c,  n Đ  cũng là m t cân nh c khôngệ ế ố Ấ ộ ộ ắ  

th  b  qua? Có ph i khi  n Đ  và Trung Qu c càng tăng cể ỏ ả Ấ ộ ố ường c nh tranh  nhạ ả  

hưởng t i Myanmar thì Myanmar càng có công c  đ  duy trì “ạ ụ ể đòn b y chi n ẩ ế  

l ượ ” và t i đa hóa l i ích qu c gia c a mình?  T  nh n th c đó, chúng tôi th y c ố ợ ố ủ ừ ậ ứ ấ  

r ng vi c nghiên c u v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu cằ ệ ứ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  giai đo n 1991 ­ 2016 có ý nghĩa quan tr ng trong vi c lý gi i nhi u v n đ  liênạ ọ ệ ả ề ấ ề  quan đ n l ch s  phát tri n c a Myanmar ­ m t đ i tác h p tác c a Vi t Nam.ế ị ử ể ủ ộ ố ợ ủ ệ

V  ý nghĩa khoa h c ề ọ , nghiên c u quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đứ ệ ế ủ ớ Ấ ộ 

và Trung Qu c (1991 ­ 2016), chúng tôi mong mu n làm rõ m i quan h  kinh tố ố ố ệ ế 

c a Myanmar v i hai n n kinh t  l n c a th  gi i, mà xét trên nhi u khía c nhủ ớ ề ế ớ ủ ế ớ ề ạ  (t  trình đ , ti m năng và l i th  phát tri n kinh t  đ n nh ng thách th c ph iừ ộ ề ợ ế ể ế ế ữ ứ ả  

đ i m t cũng nh  quy mô n n kinh t , s  b t đ i x ng v  l i ích trong các m iố ặ ư ề ế ự ấ ố ứ ề ợ ố  quan h  kinh t  c a Myanmar v i các nệ ế ủ ớ ướ ớc l n) có nhi u nét tề ương đ ng v iồ ớ  

Vi t Nam. Đ ng th i, nghiên c u v  quan h  kinh t  đ i ngo i c a Myanmar,ệ ồ ờ ứ ề ệ ế ố ạ ủ  

lu n án mong mu n cung c p thêm m t ph n t  li u, góp ph n làm phong phúậ ố ấ ộ ầ ư ệ ầ  

nh ng nghiên c u v  Myanmar t i Vi t Nam v i nh ng hi u bi t đ y đ , r ngữ ứ ề ạ ệ ớ ữ ể ế ầ ủ ộ  rãi h n v  đ t nơ ề ấ ước, l ch s  Myanmar sau 5 th p niên khép kín. ị ử ậ

V  ý nghĩa th c ti n ề ự ễ , qua nghiên c u Myanmar có th  rút ra đứ ể ược nh ngữ  kinh nghi m c n thi t đ  thúc đ y quan h  kinh t  c a Vi t Nam v i c   n Đ ,ệ ầ ế ể ẩ ệ ế ủ ệ ớ ả Ấ ộ  Trung Qu c và Myanmar cũng nh  tăng cố ư ường các ho t đ ng h p tác kinh t  khuạ ộ ợ ế  

v c; đ y là: Myanmar đã phát tri n quan h  kinh t  v i  n Đ  và Trung Qu cự ấ ể ệ ế ớ Ấ ộ ố  

nh  th  nào đ  gi m thi u  nh hư ế ể ả ể ả ưởng tiêu c c t  l nh c m v n c a M  vàự ừ ệ ấ ậ ủ ỹ  

phương Tây;  n Đ  và Trung Qu c đã l i d ng kho ng tr ng mà M  và phẤ ộ ố ợ ụ ả ố ỹ ươ  ngTây đ  l i   Myanmar ra sao đ  th c hi n các chi n lể ạ ở ể ự ệ ế ược m  r ng  nh hở ộ ả ưở  ng

c a mình   Myanmar, và qua Myanmar vào Đông Nam Á; Myanmar đã có nh ngủ ở ữ  chính sách, bi n pháp gì đ  cân b ng  nh hệ ể ằ ả ưởng c a hai nủ ước láng gi ng đ i v iề ố ớ  mình, qua đó đ m b o tính đ c l p c a đ t nả ả ộ ậ ủ ấ ước  M t khác, vi c nghiên c uặ ệ ứ  Myanmar ­ thành viên c a ASEAN mà Vi t Nam đang có quan h  khá t t đ p sủ ệ ệ ố ẹ ẽ góp ph n xây d ng và phát tri n m i quan h  này lâu dài, toàn di n, sâu s c vàầ ự ể ố ệ ệ ắ  

b n ch t h n. ề ặ ơ

V i nh ng ý nghĩa trên, chúng tôi l a ch n đ  tài “ớ ữ ự ọ ề Quan h  kinh t  c a ệ ế ủ   Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c (1991 ­ 2016) ớ Ấ ộ ố ” làm lu n án ti n sĩ, chuyênậ ế  ngành L ch s  th  gi i v i mong mu n góp ph n tìm hi u v  các đ i tác h p tácị ử ế ớ ớ ố ầ ể ề ố ợ  

c a Vi t Nam cũng nh  các m i quan h  qu c t  nói chung và quan h  kinh tủ ệ ư ố ệ ố ế ệ ế nói riêng trong khu v c.ự

2. M c tiêu và nhi m v  nghiên c uụ ệ ụ ứ

2.1. M c tiêu nghiên c u ụ ứ

Lu n án tái hi n m t cách h  th ng và khách quan ti n trình quan h  kinh tậ ệ ộ ệ ố ế ệ ế 

c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 trong m i liên hủ ớ Ấ ộ ố ạ ố ệ 

so sánh, qua đó rút ra nh ng nh n xét, đánh giá đ c l p v  m i quan h  này.ữ ậ ộ ậ ề ố ệ

2.2. Nhi m v  nghiên c u ệ ụ ứ

Đ  đ t đ c m c tiêu nghiên c u, lu n án t p trung gi i quy t các nhi m vể ạ ượ ụ ứ ậ ậ ả ế ệ ụ sau:

Thứ nh t ấ , phân tích các nhân t  tác đ ng (t  c p đ  toàn c u và khu v c đ nố ộ ừ ấ ộ ầ ự ế  

c p đ  qu c gia) đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu cấ ộ ố ế ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  giai đo n 1991 ­ 2016. ạ

Th   ứ hai, làm rõ ti n trình quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trungế ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c qua hai giai đo n 1991 ­ 2010, 2011 ­ 2016 trên lĩnh v c thố ạ ự ương m i và đ u tạ ầ ư 

đ  th y để ấ ượ ực s  phát tri n c a các m i quan h  này.ể ủ ố ệ

Th   ứ ba, rút ra m t s  nh n xét v  thành t u và h n ch ; so sánh đ  làm rõộ ố ậ ề ự ạ ế ể  

nh ng đi m tữ ể ương đ ng và khác bi t c a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  vàồ ệ ủ ệ ế Ấ ộ  Myanmar ­ Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016. Đ ng th i, phân tích các tác đ ngố ạ ồ ờ ộ  

c a m i quan h  này đ i v i m i ch  th  và khu v c. ủ ố ệ ố ớ ỗ ủ ể ự

3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ i tố ượng nghiên c u c a lu n án là m i quan h  kinh t  c a Myanmar v iứ ủ ậ ố ệ ế ủ ớ  

n Đ  và Trung Qu c (1991 ­ 2016) trên hai lĩnh v c ch  y u là t

đ u t ầ ư

3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ

V  m t không gian:  ề ặ Không gian nghiên c u c a lu n án ch  y u là ba chứ ủ ậ ủ ế ủ 

th    khu v c châu Á (Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c). Tuy nhiên, do quan hể ở ự Ấ ộ ố ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 còn ch u tácế ủ ớ Ấ ộ ố ạ ị  

đ ng nh t đ nh t  các ch  th  khác nên không gian nghiên c u có th  độ ấ ị ừ ủ ể ứ ể ược mở 

r ng ra m t s  qu c gia và khu v c khác nh  M , Nh t B n, Đông Nam Á…  ộ ộ ố ố ự ư ỹ ậ ả

V  m t th i gian:  ề ặ ờ Ph m vi nghiên c u chính c a lu n án là t  năm 1991 đ nạ ứ ủ ậ ừ ế  năm 2016. Năm 1991 là m c m  đ u th i gian nghiên c u. Đây là th i đi m Chi nố ở ầ ờ ứ ờ ể ế  tranh l nh k t thúc, m  ra s  thay đ i căn b n c a tình hình th  gi i, quan hạ ế ở ự ổ ả ủ ế ớ ệ 

qu c t , trong đó có s  thay đ i v  nh n th c chi n lố ế ự ổ ề ậ ứ ế ược c a Myanmar,  n Đủ Ấ ộ 

và Trung Qu c. Năm 2016 là m c gi i h n nghiên c u c a lu n án. Đây là th iố ố ớ ạ ứ ủ ậ ờ  

đi m chính quy n quân s  Myanmar chính th c ch m d t s  n m quy n c a hể ề ự ứ ấ ứ ự ắ ề ủ ọ  Myanmar (Chính ph  c a T ng th ng Thein  Sein h t nhi m k  vào ngày

V  m t n i dung ề ặ ộ : Đ  tài t p trung t ng h p, phân tích ti n trình, n i dung quanề ậ ổ ợ ế ộ  

h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c dệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ưới góc đ  song phộ ương v iớ  hai lĩnh v c c  b n là thự ơ ả ương m i (ch  gi i h n thạ ỉ ớ ạ ương m i hàng hóa) và đ u tạ ầ ư (ch  xem xét đ u t  tr c ti p nỉ ầ ư ự ế ước ngoài ­ FDI). Đ ng th i, khi phân tích nh ng tácồ ờ ữ  

đ ng t  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ộ ừ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ  

2016 đ n tình hình khu v c, đ  tài ch  t p trung vào nh ng tác đ ng đ i v i khu v cế ự ề ỉ ậ ữ ộ ố ớ ự  Đông Nam Á. 

V  s  li u: ề ố ệ  Toàn b  s  li u liên quan đ n quan h  kinh t  Myanmar ­ Trungộ ố ệ ế ệ ế  

Qu c ch  tính ph n Trung Qu c đ i l c, không tính H ng Kông, Đài Loan, Ma Cao.ố ỉ ầ ố ạ ụ ồ  

Đ ng th i, ph n l n s  li u v  trao đ i th ng m i và đ u t  đ c tính toán d aồ ờ ầ ớ ố ệ ề ổ ươ ạ ầ ư ượ ự  vào năm tài chính c a Myanmar (B t đ u t  ngày 01/4 c a năm này đ n ngày 31/3ủ ắ ầ ừ ủ ế  năm k  ti p).ế ế

4. Ngu n t  li u ồ ư ệ

Đ  hoàn thành lu n án, tác gi  đã tham kh o và s  d ng các ngu n t  li uể ậ ả ả ử ụ ồ ư ệ  sau: 

­ Các văn b n tài li u th ng kê chính th c c a chính ph  Myanmar,  n Đ  vàả ệ ố ứ ủ ủ Ấ ộ  Trung Qu c, c  th  là t  các b  nh  B  Th ng m i, B  Ngo i giao, B  K  ho chố ụ ể ừ ộ ư ộ ươ ạ ộ ạ ộ ế ạ  

và Tài chính (Myanmar); B  Ngo i giao (Trung Qu c); B  Ngo i giao; B  Phát tri nộ ạ ố ộ ạ ộ ể  khu v c Đông B c ( n Đ ). Bên c nh đó, còn có các bài phát bi u c a các nhà lãnhự ắ Ấ ộ ạ ể ủ  

đ o c p cao c a ba qu c gia này. S  li u v  quan h  kinh t , nh t là trong lĩnh v cạ ấ ủ ố ố ệ ề ệ ế ấ ự  

th ng m i trong giai đo n nghiên c u c a lu n án có đ  vênh nh t đ nh gi a sươ ạ ạ ứ ủ ậ ộ ấ ị ữ ố 

li u th ng kê chính th c t  phía Myanmar so v i nh ng th ng kê t  phía  n Đ  vàệ ố ứ ừ ớ ữ ố ừ Ấ ộ  Trung   Qu c.  Đ  đ m  b o  tính  th ng  nh t,  lu n   án  s   d ng  s  li u   t  phíaố ể ả ả ố ấ ậ ử ụ ố ệ ừ  Myanmar. Tuy nhiên, s  li u t  phía  n Đ  và Trung Qu c cũng đ c đ a vào Ph nố ệ ừ Ấ ộ ố ượ ư ầ  

ph  l c đ  có th  đ i chi u.ụ ụ ể ể ố ế

­ Các s  li u th ng kê kinh t  ­ xã h i c a các t  ch c qu c t  có uy tín nh :ố ệ ố ế ộ ủ ổ ứ ố ế ư  

H i ngh  v  Thộ ị ề ương m i và Phát tri n Liên H p Qu c (UNCTAD); Ngân hàngạ ể ợ ố  Phát tri n châu Á (ABD); ASEAN. ể

­ Các công trình nghiên c u đã đứ ược công b  c a các h c gi  trong và ngoàiố ủ ọ ả  

nước dướ ại d ng sách chuyên kh o, tham kh o; bài vi t t p chí; lu n án; báo cáoả ả ế ạ ậ  tham lu n t i các h i th o khoa h c; bài báo, bình lu n v  các v n đ  mà tác giậ ạ ộ ả ọ ậ ề ấ ề ả 

v t bi n ch ng, ch  nghĩa duy v t l ch s  và các quan đi m c a Đ ng ậ ệ ứ ủ ậ ị ử ể ủ ả và Nhà 

nước Vi t Namệ  trong nghiên c u l ch s  th  gi i và quan h  qu c t  Đây là n nứ ị ử ế ớ ệ ố ế ề  

t ng lý lu n đ  chúng tôi x  lý t  li u, phân tích, đánh giá các s  ki n l ch s , cácả ậ ể ử ư ệ ự ệ ị ử  

v n đ  quan tr ng trong quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu cấ ề ọ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  (1991 ­ 2016) nh m th y đằ ấ ược b n ch t c a v n đ  m t cách khách quan và khoaả ấ ủ ấ ề ộ  

h c.ọ

5.2. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

Vì là m t công trình nghiên c u l ch s  nên phộ ứ ị ử ương pháp l ch s  và phị ử ươ  ngpháp logic là nh ng phữ ương pháp n n t ng và đề ả ượ ử ục s  d ng ch  y u trong đ  tàiủ ế ề  

đ  làm rõ quá trình phát tri n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trungể ể ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c theo m t tr t t  th i gian liên t c; m i liên h  gi a b i c nh qu c t , khuố ộ ậ ự ờ ụ ố ệ ữ ố ả ố ế  

v c, tình hình n i t i c a m i nự ộ ạ ủ ỗ ước nói trên đ n m i quan h  kinh t  c a Myanmarế ố ệ ế ủ  

v i  n Đ  và Trung Qu c cũng nh  các quy lu t, khuynh hớ Ấ ộ ố ư ậ ướng v n đ ng t ngậ ộ ổ  quát và t t y u c a m i quan h  kinh t  này. ấ ế ủ ố ệ ế

Bên c nh đó, đ  gi i quy t toàn di n các v n đ  đ t ra, lu n án còn s  d ngạ ể ả ế ệ ấ ề ặ ậ ử ụ  cách ti p c n liên ngành s  h c ­ đ a lý h c ­ kinh t  h c ­ chính tr  h c đ  làm rõế ậ ử ọ ị ọ ế ọ ị ọ ể  quá trình phát tri n liên t c trong quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  vàể ụ ệ ế ủ ớ Ấ ộ  Trung Qu c, đố ược đ t trong m i liên h  v i s  tác đ ng qua l i gi a đ a lý, kinhặ ố ệ ớ ự ộ ạ ữ ị  

t , chính tr , chi n lế ị ế ược m  r ng  nh hở ộ ả ưởng, ki m soát lãnh th  b ng quan h  kinhể ổ ằ ệ  

t … Đ ng th i, là m t đ  tài v  l ch s  nh ng do n i dung nghiên c u ch  y u vế ồ ờ ộ ề ề ị ử ư ộ ứ ủ ế ề 

l ch s  quan h  kinh t  nên lu n án còn s  d ng vi c ti p c n liên ngành phị ử ệ ế ậ ử ụ ệ ế ậ ươ  ngpháp nghiên c u quan h  qu c t , nh t là các phứ ệ ố ế ấ ương pháp phân tích so sánh l cự  

lượng, phân tích kinh t , phân tích đ a ­ chính tr , đ a ­ kinh t  cũng nh  các phế ị ị ị ế ư ươ  ngpháp nghiên c u kinh t  qu c t  nh  phứ ế ố ế ư ương pháp th ng kê, mô hình hóa (bi u đố ể ồ hóa). Ngoài ra, m t s  lý thuy t quan h  qu c t  (Lý thuy t Ch  nghĩa hi n th c,ộ ố ế ệ ố ế ế ủ ệ ự  

Lý thuy t Ch  nghĩa t  do, Lý thuy t nghiên c u v  các tam giác quan h  trongế ủ ự ế ứ ề ệ  

quan h  qu c t ) cũng đệ ố ế ược lu n án v n d ng đ  gi i thích các c  s  lý lu n, th cậ ậ ụ ể ả ơ ở ậ ự  

ti n chi ph i nh ng cân nh c l i ích; nh ng ch  trễ ố ữ ắ ợ ữ ủ ương, chính sách kinh t  đ iế ố  ngo i c a Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c; s  ph  thu c l n nhau v  m t kinh tạ ủ Ấ ộ ố ự ụ ộ ẫ ề ặ ế 

c a Myanmar v i hai nủ ớ ước láng gi ng l n; quan h  “tay 3” gi a ba qu c gia (cề ớ ệ ữ ố ụ 

th  là quan h  kinh t  song phể ệ ế ương Myanmar ­  n Đ  ch u s  tác đ ng t  TrungẤ ộ ị ự ộ ừ  

Qu c và quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c ch u s  tác đ ng t   n Đ ). Cácố ệ ế ố ị ự ộ ừ Ấ ộ  

phương pháp và m t s  lý thuy t trên độ ố ế ược th c hi n và v n d ng   nh ng m cự ệ ậ ụ ở ữ ứ  

đ  khác nhau nh m tái hi n m t b c tranh chân th c, khách quan v  quan h  kinhộ ằ ệ ộ ứ ự ề ệ  

t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016.ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ

6. Đóng góp c a lu n ánủ ậ

6.1. V  m t khoa h c ề ặ ọ

­ Trình bày m t cách có h  th ng và toàn di n v  ti n trình, n i dung quan hộ ệ ố ệ ề ế ộ ệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016. Qua đó,ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ  

lu n án rút ra nh ng nh n xét, đánh giá v  thành t u, h n ch ; nh ng đi m tậ ữ ậ ề ự ạ ế ữ ể ươ  ng

đ ng và khác bi t v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Myanmar v iồ ệ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ ớ  Trung Qu c; nh ng tác đ ng c a m i quan h  này đ i v i m i nố ữ ộ ủ ố ệ ố ớ ỗ ước cũng nh  đ iư ố  

v i khu v c.ớ ự

­ Nghiên c u nh ng cân nh c chi n lứ ữ ắ ế ược nh m b o v  l i ích qu c gia cũngằ ả ệ ợ ố  

nh  xu hư ướng đi u ch nh chính sách trong thúc đ y quan h  kinh t  c a Myanmarề ỉ ẩ ệ ế ủ  

v i  n Đ  và Trung Qu c s  góp ph n nâng cao nh n th c v  chi u hớ Ấ ộ ố ẽ ầ ậ ứ ề ề ướng chính sách đ i ngo i c a các nố ạ ủ ước này, nh t là hai nấ ướ ớ Ấc l n  n Đ , Trung Qu c đ i v iộ ố ố ớ  các v n đ  h p tác t i khu v c Đông Nam Á. ấ ề ợ ạ ự

6.2. V  m t th c ti n ề ặ ự ễ

­ Qua nghiên c u, lu n ánứ ậ  s  nh n di n nh ng đ ng c , m c đích, cách th cẽ ậ ệ ữ ộ ơ ụ ứ  tri n khai, chi u h ng chính sách kinh t  đ i ngo i c a Myanmar,  n Đ  và Trungể ề ướ ế ố ạ ủ Ấ ộ  

Qu c. T  đó,   m t m c đ  nh t đ nh, lu n án s  là m t c  li u cho các nhà ho chố ừ ở ộ ứ ộ ấ ị ậ ẽ ộ ứ ệ ạ  

đ nh chính sách c a Vi t Nam trong vi c đúc rút nh ng kinh nghi m nh m thúc đ yị ủ ệ ệ ữ ệ ằ ẩ  quan h  kinh t  c a Vi t Nam v i c  Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c, đ ng th i,ệ ế ủ ệ ớ ả Ấ ộ ố ồ ờ  tăng c ng h p tác kinh t  ch t ch  h n n a v i ba n c trong các ho t đ ng h pườ ợ ế ặ ẽ ơ ữ ớ ướ ạ ộ ợ  tác khu v c.ự

­ K t qu  nghiên c u lu n án s  là tài li u tham kh o h u ích cho vi cế ả ứ ậ ẽ ệ ả ữ ệ  

nghiên c u, gi ng d y, h c t p   các trứ ả ạ ọ ậ ở ường đ i h c, cao đ ng, vi n, trung tâmạ ọ ẳ ệ  nghiên c u liên quan đ n các lĩnh v c nh  L ch s  th  gi i hi n đ i, Quan hứ ế ự ư ị ử ế ớ ệ ạ ệ kinh t  qu c t  hi n đ i, Khu v c h c ế ố ế ệ ạ ự ọ

7. K t c u c a lu n ánế ấ ủ ậ

Ngoài ph n M  đ u, K t lu n, Tài li u tham kh o và Ph  l c, n i dung c aầ ở ầ ế ậ ệ ả ụ ụ ộ ủ  

lu n án bao g m 04 chậ ồ ương c  th  nh  sau:ụ ể ư

Chương 1. T ng quan tình hình nghiên c uổ ứ

Chương 2. Nh ng nhân t  tác đ ng đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v iữ ố ộ ế ệ ế ủ ớ  

n Đ  và Trung Qu c (1991 ­ 2016)

Chương 3. Ti n trình quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trungế ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c trên các lĩnh v c ch  y u (1991 ­ 2016)ố ự ủ ế

Chương 4. M t s  nh n xét v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  vàộ ố ậ ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ  Trung Qu c (1991 ­ 2016)ố

N I DUNGỘ

CHƯƠNG 1. T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C UỔ Ứ

Nghiên c u v  Myanmar đã, đang và có l  s  ti p t c nh n đứ ề ẽ ẽ ế ụ ậ ược nhi u sề ự quan tâm c a các h c gi  trong và ngoài nủ ọ ả ước b i s  phát tri n khá đ c thù c aở ự ể ặ ủ  Myanmar trong su t ti n trình l ch s  cũng nh  trong b i c nh chung c a khu v cố ế ị ử ư ố ả ủ ự  Đông Nam Á (ĐNA). Đã có nhi u công trình khoa h c nghiên c u v  các v n đề ọ ứ ề ấ ề 

đ i n i, đ i ngo i c a Myanmar nói chung và quan h  kinh t  đ i ngo i c aố ộ ố ạ ủ ệ ế ố ạ ủ  

nước này nói riêng. Trong ph m vi nh ng công trình và tài li u mà chúng tôi ti pạ ữ ệ ế  

c n đậ ược, chúng tôi t ng quan v  v n đ  này v i nh ng n i dung c  th  nh  sau:ổ ề ấ ề ớ ữ ộ ụ ể ư1.1. Tình hình nghiên c u v n đ    Vi t Namứ ấ ề ở ệ

Nh ng năm g n đây, nghiên c u v  Myanmar và các m i quan h  qu c tữ ầ ứ ề ố ệ ố ế 

c a qu c gia này thu hút s  quan tâm c a nhi u nhà nghiên c u Vi t Nam. Đi uủ ố ự ủ ề ứ ệ ề  

đó được ph n ánh qua các công trình nghiên c u mang tính t ng quát, các côngả ứ ổ  trình chuyên kh o và tham kh o, các lu n án và các bài vi t đăng trên nhi u t pả ả ậ ế ề ạ  chí khoa h c chuyên ngành. Chúng tôi khái quát tình hình nghiên c u v n đ  ọ ứ ấ ề ở trong nước thành hai nhóm l n nh  sau:ớ ư

Nhóm th  nh t: Các công trình nghiên c u  ứ ấ ứ v  tình hình n i t i và chính sách ề ộ ạ  

đ i ngo i c a Myanmar,  n Đ , Trung Qu c trong đó có n i dung liên quan đ n ố ạ ủ Ấ ộ ố ộ ế   quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố

V  Myanmar ề , có th  k  ra các công trình tiêu bi u nh : ể ể ể ư Myanmar ­ L ch s ị ử 

và hi n t i (2011)  ệ ạ c a Chu Công Phùng;ủ  Myanmar: Cu c c i cách v n đang ti p ộ ả ẫ ế  

di n (2013)   ễ c a Nguy n Duy Dũng;  ủ ễ Bi n đ i chính tr , kinh t    Myanmar t ế ổ ị ế ở ừ 

2011 đ n nay: B i c nh, n i dung và tác đ ng (2015)  ế ố ả ộ ộ c a Võ Xuân Vinh. Các tácủ  

gi  đã phác h a m t b c tranh khá rõ nét v  Myanmar, nh t là trong trong giaiả ọ ộ ứ ề ấ  

đo n nạ ước này có nh ng bi n chuy n tr ng đ i đ  th c hi n công cu c c i cáchữ ế ể ọ ạ ể ự ệ ộ ả  trên nhi u lĩnh v c. Đ c bi t, tác gi  Võ Xuân Vinh đã ề ự ặ ệ ả làm rõ nh ng n i dung vữ ộ ề 

s  bi n đ i c a Myanmar khi nự ế ổ ủ ước này th c hi n c i cách, nh t là trên lĩnh v cự ệ ả ấ ự  kinh t  Bên c nh đó, lu n án ti n sĩ L ch s  th  gi i ế ạ ậ ế ị ử ế ớ S  phát tri n chính tr  c a ự ể ị ủ   Myanmar (t  1988 đ n 2016)  ừ ế c a Văn Trung Hi u (2019), Trủ ế ường Đ i h c Khoaạ ọ  

h c Xã h i và Nhân văn Thành ph  H  Chí Minh đã làm rõ quá trình chuy n bi nọ ộ ố ồ ể ế  

n n chính tr  c a Myanmar t  ch  đ  đ c tài quân s  đ n ch  đ  dân ch  Trênề ị ủ ừ ế ộ ộ ự ế ế ộ ủ  

c  s  đó, lu n án rút ra nh ng nguyên nhân, lý gi i b n ch t c a quá trình phátơ ở ậ ữ ả ả ấ ủ  tri n chính tr    Myanmar; thu n l i và khó khăn tác đ ng đ n cu c c i cách cũngể ị ở ậ ợ ộ ế ộ ả  

nh  nh ng đi u ch nh trong chính sách đ i ngo i gi a Myanmar v i các nư ữ ề ỉ ố ạ ữ ớ ướ ớ  c l n

và ASEAN. Ngoài ra, nhi u bài vi t trên các t p chí chuyên ngành trong nề ế ạ ước như 

T p chí Nghiên c u ĐNA, T p chí Nghiên c u Qu c t , T p chí Quan h  qu cạ ứ ạ ứ ố ế ạ ệ ố  phòng… cũng đã bàn v  m t s  v n đ  c  th  c a Myanmar.  ề ộ ố ấ ề ụ ể ủ

V   n Đ ề Ấ ộ, có th  k  đ n các công trình nh : ể ể ế ư S  đi u ch nh chính sách đ i ự ề ỉ ố   ngo i c a C ng hòa  n Đ  t  1991 đ n 2000 ạ ủ ộ Ấ ộ ừ ế  (2002) c a Tr n Th  Lý; ủ ầ ị H ướ ng v ề  phía Đông ­ M t chi n l ộ ế ượ ớ c l n c a  n Đ ủ Ấ ộ (2015) c a Nguy n Trủ ễ ường S n; ơ Ấ   n

Đ  v i ĐNA trong b i c nh qu c t  m i  ộ ớ ố ả ố ế ớ (2016) do Tr n Nam Ti n ch  biên…ầ ế ủ  

Đi m chung c a nh ng công trình này là t p trung phân tích nh ng đi u ch nh vàể ủ ữ ậ ữ ề ỉ  

nh ng n i dung c  b n trong chính sách đ i ngo i c a  n Đ  sau Chi n tranhữ ộ ơ ả ố ạ ủ Ấ ộ ế  

l nh cũng nh   u tiên đ i ngo i m i c a  n Đ  trạ ư ư ố ạ ớ ủ Ấ ộ ước nh ng bi n chuy n m iữ ế ể ớ  

c a tình hình th  gi i và khu v c. ủ ế ớ ự Ngoài ra còn có Nh ng v n đ  kinh t  ­ chính ữ ấ ề ế  

tr  c  b n c a  n Đ  th p niên đ u th  k  XXI và d  báo xu h ị ơ ả ủ Ấ ộ ậ ầ ế ỉ ự ướ ng đ n năm ế  

2020 (2013) do Ngô Xuân Bình (cb) và m t s  bài vi t v   n Đ  trên các t p chíộ ố ế ề Ấ ộ ạ  chuyên ngành nh : T p chí Nghiên c u ĐNA; T p chí Nh ng v n đ  kinh t  vàư ạ ứ ạ ữ ấ ề ế  chính tr  th  gi i; T p chí Nghiên c u  n Đ  và Châu Á… ị ế ớ ạ ứ Ấ ộ

V  Trung Qu c ề ố , các công trình nghiên c u cũng khá phong phú g m: ứ ồ Quan 

h  kinh t  đ i ngo i Trung Qu c th i k  m  c a ệ ế ố ạ ố ờ ỳ ở ử  (1996) do Nguy n Minh H ngễ ằ  

ch  biên (cb);ủ   Đi u ch nh m t s  chính sách kinh t    Trung Qu c (giai đo n ề ỉ ộ ố ế ở ố ạ  

1992 ­ 2010) (2004) do Nguy n Kim B o (cb); ễ ả Trung Qu c nh ng năm đ u th  k ố ữ ầ ế ỷ  XXI (2008) do Đ  Ti n Sâm và M.L.Titarenko (đ ng cb); ỗ ế ồ Ngo i giao C ng hòa ạ ộ   Nhân dân Trung Hoa hai m ươ i năm đ u th  k  XXI ầ ế ỷ   (2011) c a Lê Văn M ;ủ ỹ  

Nh ng v n đ  kinh t  xã h i n i b t c a Trung Qu c trong 10 năm đ u th  k ữ ấ ề ế ộ ổ ậ ủ ố ầ ế ỷ   XXI và tri n v ng đ n năm 2020 ể ọ ế  (2012) c a Hoàng Th  Anh… đã làm n i b tủ ế ổ ậ  nhi u v n đ  v  tình hình kinh t  ­ xã h i (KT ­ XH) cũng nh  chính sách đ iề ấ ề ề ế ộ ư ố  ngo i c a Trung Qu c, trong đó có chính sách v i các nạ ủ ố ớ ước láng gi ng ĐNA. ề Bên 

c nh đó, liên quan đ n nh ng nghiên c u t ng th  v  Trung Qu c cũng còn m tạ ế ữ ứ ổ ể ề ố ộ  

lo t các bài vi t trên T p chí Nghiên c u Trung Qu c; T p chí Nghiên c u Qu cạ ế ạ ứ ố ạ ứ ố  

t ; ế T p chí Nghiên c u Đông B c Á;ạ ứ ắ  T p chí Khoa h c xã h i Vi t Nam… ạ ọ ộ ệ

Đáng chú ý, nghiên c u v  chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar đã cóứ ề ủ ố ố ớ  

m t s  công trình nghiên c u. Tiêu bi u nh t trong s  đó là ộ ố ứ ể ấ ố lu n án ti n sĩ Quan hậ ế ệ 

qu c t  ố ế Chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar t  sau Chi n tranh l nh đ n ủ ố ố ớ ừ ế ạ ế  

2015 (2016) c a Nguy n Khánh Nguyên S n, H c vi n Ngo i giao. Đây là côngủ ễ ơ ọ ệ ạ  trình đ u tiên kh o c u m t cách quy mô và đ y đ  nh t v  chính sách Myanmarầ ả ứ ộ ầ ủ ấ ề  

c a Trung Qu c, t  n n t ng hình thành đ n n i dung chính sách, cũng nh  nh ngủ ố ừ ề ả ế ộ ư ữ  tác đ ng t  chính sách này đ i v i m i ch  th  và khu v c. Tuy nhiên, do lu n ánộ ừ ố ớ ỗ ủ ể ự ậ  

t p trung vào phân tích chính sách Myanmar c a Trung Qu c nên các n i dung liênậ ủ ố ộ  quan đ n quan h  kinh t  còn   m c đ  v a ph i. Ngoài ra, v  chính sách c aế ệ ế ở ứ ộ ừ ả ề ủ  Trung Qu c đ i v i Myanmar còn có: “ố ố ớ Myanmar trong chính sách c a Trung Qu c ủ ố  

th p niên cu i th  k  XX và đ u th  k  XXI” ậ ố ế ỷ ầ ế ỷ   (2012) c a Hoàng Th  Minh Hoa,ủ ị  

Ph m Văn Mạ ười, T p chí Nghiên c u  n Đ  và Châu Á; ạ ứ Ấ ộ “C nh tranh chi n l ạ ế ượ   c

c a M , Trung Qu c,  n Đ    Myanmar: Th c tr ng và tri n v ng”  ủ ỹ ố Ấ ộ ở ự ạ ể ọ (2012) c aủ  

Tr n Khánh, T p chí Nghiên c u qu c t …ầ ạ ứ ố ế

Đ c bi t, có hai công trình nghiên c u v  c   n Đ  và Trung Qu c trongặ ệ ứ ề ả Ấ ộ ố  

m i quan h  đ i sánh, đó là: ố ệ ố Nghiên c u so sánh tăng tr ứ ưở ng kinh t  c a Trung ế ủ  

Qu c và  n Đ  (2008)  ố Ấ ộ và Trung Qu c ố  và  n Đ  tr i d y: Tác đ ng và đ i sách Ấ ộ ỗ ậ ộ ố  

c a các n ủ ướ c Đông Á (2013) đ u do Ph m Qu c Thái ch  biên. Các tác gi  đãề ạ ố ủ ả  

đ a ra nh ng nh n đ nh, đánh giá sâu s c v  s  phát tri n kinh t  c a Trungư ữ ậ ị ắ ề ự ể ế ủ  

Qu c và  n Đ  cũng nh  nh ng tác đ ng c a s  phát tri n này đ n các nố Ấ ộ ư ữ ộ ủ ự ể ế ướ  ctrong khu v c. ự

Nhóm th  hai: Các công trình nghiên c u v  quan h  c a  n Đ , Trung ứ ứ ề ệ ủ Ấ ộ  

Qu c v i Myanmar trên các lĩnh v c nói chung và quan h  kinh t  nói riêng ố ớ ự ệ ế

Trong nhóm này, đáng chú ý nh t là lu n án ti n sĩ L ch s  ấ ậ ế ị ử Quan h   n Đ  ­ ệ Ấ ộ   Myanmar (1962 ­ 2011)  c a Nguy n Tu n Bình (2017), Trủ ễ ấ ường Đ i h c Khoaạ ọ  

h c, Đ i h c Hu  T i Vi t Nam hi n nay, đây là công trình kh o c u m t cáchọ ạ ọ ế ạ ệ ệ ả ứ ộ  quy mô và đ y đ  nh t v  quan h   n Đ  ­ Myanmar giai đo n 1962 ­ 2011. Côngầ ủ ấ ề ệ Ấ ộ ạ  trình này đã tái hi n m t b c tranh toàn c nh có tính h  th ng, khách quan, khoaệ ộ ứ ả ệ ố  

h c v  l ch s  quan h  gi a hai nọ ề ị ử ệ ữ ước trên nhi u lĩnh v c, trong đó có lĩnh v cề ự ự  kinh t  Tuy nhiên, do th i gian nghiên c u c a lu n án đ n năm 2011 nên quan hế ờ ứ ủ ậ ế ệ 

kinh t  gi a hai nế ữ ước giai đo n sau năm 2011 ch a đạ ư ược khai thác. Đ  đ m b oể ả ả  tính lôgic và tính chuyên sâu trong vi c tái hi n quan h  kinh t  c a Myanmar v iệ ệ ệ ế ủ ớ  

n Đ  giai đo n 1991 ­ 2016, vi c tham kh o và k  th a có ch n l c nh ng k t

qu  c a công trình nói trên là r t c n thi t đ i v i tác gi  lu n án.ả ủ ấ ầ ế ố ớ ả ậ

Qua tra c u, chúng tôi th y, t i Vi t Nam, nghiên c u vứ ấ ạ ệ ứ ề các lĩnh v c c  thự ụ ể trong quan h  c a Myanmar v i các đ i tác ch a th c s  đệ ủ ớ ố ư ự ự ược khai thác đúng 

m c và đ u t  chuyên sâu. Nứ ầ ư ghiên c u tr c ti p v  quan h  kinh t   n Đ  ­ứ ự ế ề ệ ế Ấ ộ  Myanmar  m i ch  có m t s  ít công trình và ch  y u là các bài vi t đăng trên T pớ ỉ ộ ố ủ ế ế ạ  chí Nghiên c u ĐNAứ  nh :ư  “Quan h   n Đ   ệ Ấ ộ ­ Myanmar trong lĩnh v c d u khí ự ầ  

nh ng năm đ u th  k  XXI” ữ ầ ế ỷ  (2016) c a Nguy n Tu n Bìnhủ ễ ấ ; “Quan h  th ệ ươ   ng

m i và đ u t  gi a  n Đ  và Myanmar t  năm 2010 đ n 2015”   ạ ầ ư ữ Ấ ộ ừ ế (2016) c a Lêủ  

Th  Cế ường, Phan Th  Châu. ị

Nhìn chung, các công trình nghiên c u   trong nứ ở ước đã mô t  tả ương đ i cố ụ 

th  v  ti n trình quan h  song phể ề ế ệ ương nh ng ch  y u là gi a  n Đ , Trung Qu cư ủ ế ữ Ấ ộ ố  

v i Myanmar ớ trên m t s  lĩnh v c (còn chi u ngộ ố ự ề ượ ạ ủc l i c a Myanmar v i hai nớ ướ  cnày r t hi m). B i v y, ấ ế ở ậ quá trình kh o c u t  li u cho th y, quan h  kinh t  c aả ứ ư ệ ấ ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ớ Ấ ộ ố giai đo n 1991 ­ 2016 còn khá khiêm t n,ạ ố  ch aư  

được đ u t  nghiên c u k  lầ ư ứ ỹ ưỡng, ch a nêu b t đư ậ ược các thành t u, h n ch ; cácự ạ ế  

tương đ ng, khác bi t gi a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trungồ ệ ữ ệ ế Ấ ộ  

Qu c; các tác đ ng nhi u chi u t  hai m i quan h  này đ n b n thân m i ch  thố ộ ề ề ừ ố ệ ế ả ỗ ủ ể 

và khu v c.ự

1.2. Tình hình nghiên c u v n đ    nứ ấ ề ở ước ngoài

So v i tình hình nghiên c u v n đ  này   trong nớ ứ ấ ề ở ước, tình hình nghiên c u ứ ở 

nước ngoài phong phú h n nhi u. S  dĩ, Myanmar đơ ề ở ược các h c gi  qu c t  quanọ ả ố ế  tâm nghiên c u là ứ do v  trí đ a ­ chi n lị ị ế ược c a Myanmar, tính ch t đ c thù c aủ ấ ặ ủ  chính quy n quân s  Myanmar và m i quan h  ch t ch  c a Myanmar v i Trungề ự ố ệ ặ ẽ ủ ớ  

Qu c cũng nh   nh hố ư ả ưởng m nh m  c a Trung Qu c t i Myanmar. Trên c  sạ ẽ ủ ố ạ ơ ở 

kh o c u và t p h p các ngu n tài li u nả ứ ậ ợ ồ ệ ước ngoài có được (ch  y u là ti ngủ ế ế  Anh), chúng tôi cũng chia thành hai nhóm l n nh  sau:ớ ư

Nhóm th  nh t: Các công trình nghiên c u v  tình hình n i t i và chính sách ứ ấ ứ ề ộ ạ  

đ i ngo i c a Myanmar,  n Đ , Trung Qu c trong đó có n i dung liên quan đ n ố ạ ủ Ấ ộ ố ộ ế  

quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c  ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố

V  Myanmar ề

H u h t các công trình đ u t p trung trình bày tình hình kinh t , chính tr , xãầ ế ề ậ ế ị  

h i c a Myanmar và nh ng bi n chuy n trên chính trộ ủ ữ ế ể ường Myanmar, trong đó có 

m t s  công trình có n i dung liên quan   m c đ  nh t đ nh đ n đ  tài lu n án.ộ ố ộ ở ứ ộ ấ ị ế ề ậ  Tiêu bi u có th  k  đ n: ể ể ể ế

Mya Than (1992), Myanmar’s External Trade: An Overview in the Southeast  

Asian   Context;   Jurgen   Haacke   (2006),  Myanmar’s   Foreign   Policy:   Domestic  Influences and International Implication; Monique Skidmore & Trevor Wilson (eds) 

(2008), Dictatorship, Disorder and Decline in Myanmar; Hank Lim and Yasuhiro  Yamada (eds) (2014),  Myanmar’s Integration with Global Economy: Outlook and  

Opportunities; Stephen Gelb, Linda Calabrese and Xiaoyang Tang (2017), Foreign  Direct Investment And Economic Transformation In Myanmar… Trong s  này, đángố  chú ý có hai công trình: M t là,  ộ Myanmar’s External Trade: An Overview in the   Southeast Asian Context. V i cu n sách này, h c gi  ngớ ố ọ ả ười Myanmar đã tìm hi uể  

và phân tích thương m i đ i ngo i và quan h  thạ ố ạ ệ ương m i c a Myanmar v i cácạ ủ ớ  

qu c gia ĐNA và đ t ra các v n đ , tri n v ng h p tác kinh t  v i các nố ặ ấ ề ể ọ ợ ế ớ ước láng 

gi ng c a Myanmar trong khu v c. Hai là, v i cu n sách ề ủ ự ớ ố Dictatorship, Disorder  and Decline in Myanmar,  hai tác gi  Monique Skidmore và Trevor Wilson choả  

r ng: N n kinh t  Myanmar ph  thu c ch t ch  vào Trung Qu c. Trung Qu c làằ ề ế ụ ộ ặ ẽ ố ố  

đ i tác thố ương m i quan tr ng c a Myanmar nh ng Myanmar không ph i là đ iạ ọ ủ ư ả ố  tác thương m i quan tr ng c a nạ ọ ủ ước này; tăng cường quan h  kinh t  v i Trungệ ế ớ  

Qu c là công c  cho s  s ng còn c a ch  đ  Myanmar trong b i c nh b  phố ụ ự ố ủ ế ộ ố ả ị ươ  ngTây tr ng ph t kinh t  [103; tr.104].ừ ạ ế

Trong khi chính sách c a Myanmar đ i v i  n Đ  ch a đủ ố ớ Ấ ộ ư ược nhi u nhàề  nghiên c u nứ ước ngoài khai thác, thì chính sách c a Myanmar đ i v i Trung Qu củ ố ớ ố  

l i r t đạ ấ ược quan tâm. Trong đó, giáo s  ngư ười Myanmar Maung Aung Myoe có nhi u công trình nghiên c u r t có giá tr  v  v n đ  này. V i cu n sáchề ứ ấ ị ề ấ ề ớ ố  In the 

Name of Pauk ­ Phaw: Myanmar’s China Policy Since 1948 (2011),  tác gi  đãả  nghiên c u công phu v  chính sách Trung Qu c c a Myanmar t  năm 1948 đ nứ ề ố ủ ừ ế  năm 2010. Ông đã trình bày v  quan h  Myanmar ­ Trung Qu c trong giai đo nề ệ ố ạ  

1988 ­ 2010 trên nhi u lĩnh v c, trong đó có quan h  kinh t  Bài vi t ề ự ệ ế ế “Myanmar’s 

China Policy since 2011: Determinants and Directions”  (2015) c a ông cũng đãủ  phân tích nh ng nhân t  tác đ ng đ n quan h  Myanmar ­ Trung Qu c sau khiữ ố ộ ế ệ ố  Myanmar ti n hành công cu c c i cách, m  c a.ế ộ ả ở ử

Bên c nh đó,  ạ Hnin Yi (2013),  “Myanmar’s Policy toward the Rising China 

since 1989”, cũng đã phân tích chính sách Myanmar đ i v i Trung Qu c trố ớ ố ước năm 

2011. Tác gi  cho r ng quan h  kinh t  ch t ch  h n v i Trung Qu c đóng m t vaiả ằ ệ ế ặ ẽ ơ ớ ố ộ  trò quan tr ng trong m c tiêu chính sách đ i ngo i c a Myanmar. Tác gi  cũng đãọ ụ ố ạ ủ ả  

ch  ra c i cách  chính tr  c a  Myanmar tác  đ ng  nh t  đ nh   đ n m i  quan  hỉ ả ị ủ ộ ấ ị ế ố ệ Myanmar ­ Trung Qu c. Hay Yun Sun (2012), ố “China’s Strategic Misjudgement on  Myanmar”, trên Journal of Current Southeast Asian Affairs cho r ng ằ chính s  phánự  đoán sai l m v  m t chi n lầ ề ặ ế ược c a Trung Qu c   Myanmar sau năm 2011 đãủ ố ở  khi n Trung Qu c m t d n nh ng l i th  trong h p tác kinh t  t i Myanmar.ế ố ấ ầ ữ ợ ế ợ ế ạ

V   n Đ  và Trung Qu c ề Ấ ộ ố , g m có:ồ  

Trong cu n sách  ố India’s Foreign Policy and Its Neighbours  (2014) c a J.N.ủ  Dixit, quan h  v i các n c láng gi ng c a  n Đ , quan h  c a  n Đ  v iệ ớ ướ ề ủ Ấ ộ ệ ủ Ấ ộ ớ  Myanmar đ c h c gi   n Đ  này đánh giá là m i quan h  c c k  quan tr ng. Bênượ ọ ả Ấ ộ ố ệ ự ỳ ọ  

c nh đó, còn có Jakub Zajączkowski, JivantaSchottli, Manish Thapa (2014), ạ India in  the Contemporary World: Polity, Economy and International Relations, các tác gi  đãả  phân tích s  c nh tranh c a  n Đ  và Trung Qu c   Myanmar nh ng h  coi s  g nự ạ ủ Ấ ộ ố ở ư ọ ự ắ  

k t th ng m i và chi n l c là cu c ch i cùng th ng t i Myanmar và kh ng đ nhế ươ ạ ế ượ ộ ơ ắ ạ ẳ ị  hai n c này là nh ng đ i tác kinh t  quan tr ng c a Myanmar. ướ ữ ố ế ọ ủ

Trong khi đó, v i các h c gi  Trung Qu c, đáng chú ý có:ớ ọ ả ố   M u l c Đ ng ư ượ ặ  

Ti u Bình  ể c a h c gi  ng i Trung Qu c Tiêu Thi M  Tác gi  đã phân tích m uủ ọ ả ườ ố ỹ ả ư  

l c kinh t  c a Đ ng Ti u Bình, trong đó nh n m nh đ n m u l c kinh t  đ iượ ế ủ ặ ể ấ ạ ế ư ượ ế ố  ngo i. Có th  nói, chi n l c kinh t  c a Trung Qu c nói chung và kinh t  đ iạ ể ế ượ ế ủ ố ế ố  ngo i nói riêng đ c d a nhi u vào lý lu n kinh t  c a Đ ng Ti u Bình. Ngoài raạ ượ ự ề ậ ế ủ ặ ể  

còn có: H  An C ng (2003), ồ ươ Trung Qu c nh ng chi n l ố ữ ế ượ ớ  hay S  Th  Long c l n ở ụ  

và  Kim Uy (cb, 2013), Chi n l ế ượ c và chính sách ngo i giao c a Trung Qu c ạ ủ ố  

V  chính sách c a  n Đ  đ i v i Myanmar ề ủ Ấ ộ ố ớ , có th  k  đ n:  ể ể ế “India’s  Myanmar Policy: A Dilemma between Realism and Idealism” (2007) c a Yogendraủ  

Singh;  “India’s   Myanmar   Policy   since   1988:   Between   Democratic   Ideals   and  

Geostrategic   Imperatives”  (2009)   c a   Jatswan   S   Sidhu;   “ủ India’s   Democratic  Identity and Its Policy towards Myanmar from 1988 to 2010”  (2013) c a ủ   Htwe 

Hteik Tin Lwin. Các tác gi   n Đ  và Myanmar nêu trên cũng đã làm rõ nh ng l iả Ấ ộ ữ ợ  ích  n Đ  có t i Myanmar, nh ng nhân t  thúc đ y  n Đ  tăng cẤ ộ ạ ữ ố ẩ Ấ ộ ường quan hệ 

v i Myanmar và quan h  kinh t  gi a hai nớ ệ ế ữ ước cũng được m t s  công trình nàyộ ố  

đ  c p đ n nh ng ch a th t c  th ề ậ ế ư ư ậ ụ ể

V  chính sách c a Trung Qu c đ i v i Myanmar ề ủ ố ố ớ , có các công trình tiêu bi uể  

nh : ư Báo cáo “China’s Myanmar Dilemma” c a  ủ International Crisis Group (ICG) 

hay “Myanmar in Contemporary Chinese Foreign Policy – Strengthening Common  

Ground, Managing Differences”  (2012) c a Robert Sutter trên Journal of Currentủ  Southeast Asian Affairs. 

Tóm l i, nhóm công trình này đã cung c p nhi u thông tin c n thi t đ  lu nạ ấ ề ầ ế ể ậ  

án làm rõ m t s  v n đ  mà nhi m v  nghiên c u đ t ra, nh t là c  s  l ch s  vàộ ố ấ ề ệ ụ ứ ặ ấ ơ ở ị ử  

l i ích cũng nh  nh ng nhân t  bên trong và bên ngoài tác đ ng đ n quan h  kinhợ ư ữ ố ộ ế ệ  

t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016. ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ

Nhóm th  hai: Các công trình nghiên c u v  quan h  gi a Myanmar v i  n ứ ứ ề ệ ữ ớ Ấ  

Đ  và Trung Qu c trên các lĩnh v c nói chung và lĩnh v c kinh t  nói riêng ộ ố ự ự ế

Th  nh t, nh ng công trình nghiên c u v  quan h  Myanmar ­  n Đ ứ ấ ữ ứ ề ệ Ấ ộ, g m có:ồ

“India ­ Myanmar Relations ­ Geopolitics and Energy in Light of the New   Balance   of   Power   in   Asia”  (2008)   c a   Marie   Lall   trên   ISAS   Working   Paperủ  

đượ ậc t p trung làm rõ trên m t s  khía c nh nh : Tộ ố ạ ư hương m i, đ u t , các d  ánạ ầ ư ự  

h p tác năng lợ ượng gi a hai nữ ước. Nhi u tác gi  nh n đ nh nh ng k t qu  đ tề ả ậ ị ữ ế ả ạ  

được trong quan h  Myanmar ­  n Đ  ch a tệ Ấ ộ ư ương x ng v i ti m năng c a m iứ ớ ề ủ ỗ  bên. Nguyên nhân c a tình tr ng này cũng đã đủ ạ ược m t s  h c gi  ch  ra. Ch ngộ ố ọ ả ỉ ẳ  

h n, Azman Ayob cho r ng nhân t  Trung Qu c có tác đ ng l n đ n quan h  c aạ ằ ố ố ộ ớ ế ệ ủ  

n Đ  ­ Myanmar [57; tr.80]. M c dù quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  đã đ c

đ  c p đ n trong nh ng công trình này nh ng v  c  b n ch  y u mang tính ch tề ậ ế ữ ư ề ơ ả ủ ế ấ  

li t kê, các phân tích, nh n đ nh, đánh giá ch a nhi u.ệ ậ ị ư ề

Th  hai, nh ng công trình nghiên c u v  quan h   ứ ữ ứ ề ệ Myanmar ­ Trung Qu c, ố  

g m có:ồ  

Donald M. Seekins (1997), “Burma ­ China Relations: Playing with Fire”; Poon  Kim Shee (2002), “The Political Economy of China ­ Myanmar Relations: Strategic 

and Economic Dimensions”; Lixin Geng (2007), “Sino ­ Myanmar Relations: Analysis  and Prospects”; David I. Steinberg and Hongwei Fan (2012), Modern China Myanmar  Relations: Dilemmas of Mutual Dependence…   Trong s  này, đáng chú ý nh t là bàiố ấ  

vi t ế c a Poon Kim Shee và cu n sách c a David I. Steinberg và Hongwei Fan. Poonủ ố ủ  Kim Shee đã khái quát, t ng h p đ c tr ng c  b n và b n ch t quan h  Myanmar ­ổ ợ ặ ư ơ ả ả ấ ệ  Trung Qu c t  năm 1988 đ n đ u nh ng năm 2000, đó là m i quan h  ph  thu c b tố ừ ế ầ ữ ố ệ ụ ộ ấ  

đ i x ng. Qua phân tích trao đ i th ng m i song ph ng, th ng m i biên gi iố ứ ổ ươ ạ ươ ươ ạ ớ  

h p   pháp,   b t   h p   pháp   Myanmar   ­  Trung   Qu c,   đ u   t   t   Trung   Qu c   vàoợ ấ ợ ố ầ ư ừ ố  Myanmar trong th p niên 90 c a th  k  XX, tri n v ng quan h  Myanmar ­ Trungậ ủ ế ỷ ể ọ ệ  

Qu c, tác gi  k t lu n: Myanmar không ch  là m t “ố ả ế ậ ỉ ộ con t t chi n l ố ế ượ ” mà còn là  c

“m t tr c kinh t ộ ụ ế” c a Trung Qu c b i Myanmar gi ng nh  m t l i thoát cho hàngủ ố ở ố ư ộ ố  hóa c a các t nh n m sâu trong n i đ a c a Trung Qu c, nh t là Vân Nam và Tủ ỉ ằ ộ ị ủ ố ấ ứ Xuyên [111; tr.50]. Còn David I. Steinberg ­ nhà nghiên c u ng i M  và Hongweiứ ườ ỹ  Fan ­ nhà nghiên c u ng i Trung Qu c ứ ườ ố đã trình bày v  m i quan h  Trung Qu c ­ề ố ệ ố  Myanmar theo ti n trình l ch s  t  ế ị ử ừ năm 1949 đ n năm 2010. Các tác gi  đã mô t ,ế ả ả  phân tích quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c trên các lĩnh v c nh  th ng m i,ệ ế ố ự ư ươ ạ  

đ u t  Có th  nói, đây là hai công trình có giá tr  tham kh o quan tr ng đ i v i tácầ ư ể ị ả ọ ố ớ  

gi  lu n án.ả ậ

Đ c bi t, có m t s  công trình đã nghiên c u v  quan h  c nh tranh  nhặ ệ ộ ố ứ ề ệ ạ ả  

hưởng c a  n Đ  và Trung Qu c trong quan h  v i Myanmar, trong đó tiêu bi uủ Ấ ộ ố ệ ớ ể  

nh t chính là:  ấ Zhao Hong (2008),  “China and India's Competitive Relations with 

Myanmar”; Andrew Selth (1996), “Burma and the Strategic Competition Between   China  and India”; Namrata  Panwar (2009),  “India  and China  Competing  over  Myanmar Energy Resources”; Thant Myint ­ U (2012), Where China Meets India:  Burma and the New Crossroads of Asia.

S  lố ượng các công trình nghiên c u thu c nhóm này ứ ộ đã cho th y t m quanấ ầ  

tr ng c a m i quan h  Myanmar ­  n Đ , Myanmar ­ Trung Qu c cũng nh  vaiọ ủ ố ệ Ấ ộ ố ư  trò, tác đ ng c a hai qu c gia này đ i v i s  phát tri n kinh t  c a Myanmar nóiộ ủ ố ố ớ ự ể ế ủ  riêng và khu v c ĐNA nói chung. Đ ng th i, chúng cũng ch  ra s  ph  thu c ch tự ồ ờ ỉ ự ụ ộ ặ  

ch  c a Myanmar vào Trung Qu c trên nhi u lĩnh v c, nh t là kinh t ẽ ủ ố ề ự ấ ế

Th  ba, nh ng công trình nghiên c u tr c ti p v  quan h  kinh t  Myanmar ứ ữ ứ ự ế ề ệ ế  

­   n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c  Ấ ộ ố

V  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ ,  ề ệ ế Ấ ộ qua tra c u có:ứ  Thiyam Bharat Singh 

(2007),  “India’s   Border   Trade   with   Its   Neighbouring   Countries   with   Special  

Reference to Myanmar”, Margin ­ The Journal of Applied Economic Research; Ram 

Upendra   Das   (2016),  Enhancing   India   ­   Myanmar   Border   Trade   Policy   and  

Implementation Measures. Trong s  các công trình này, công trình c a tác giố ủ ả 

ngườ Ấi  n Đ  Ram Upendra Das là tiêu bi u h n c  Tác gi  trình bày trao đ iộ ể ơ ả ả ổ  

thương m i Myanmar ­  n Đ  t  2005 ­ 2006 đ n 2013 ­ 2014 nói chung, thạ Ấ ộ ừ ế ươ  ng

m i biên gi i qua c a kh u Moreh t  1995 ­ 1996 đ n 2013 ­ 2014 nói riêng và đạ ớ ử ẩ ừ ế ề 

xu t m t s  gi i pháp đ  tăng cấ ộ ố ả ể ường thương m i biên gi i Myanmar ­  n Đ ạ ớ Ấ ộ

So v i các công trình nghiên c u v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ ,ớ ứ ề ệ ế Ấ ộ  các 

công trình nghiên c u v  quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c  ứ ề ệ ế ố phong phú h n r tơ ấ  nhi u:ề

Tác gi  Toshihiro Kudo (2007) trong bài vi t ả ế “Trade, Foreign Investment and 

Myanmar’s Economic Development during the Transition to an Open Economy” trên 

IDE Discussion Paper nh n đ nh, Trung Qu c là đ i tác th ng m i quan tr ng c aậ ị ố ố ươ ạ ọ ủ  Myanmar nh ng cũng là đ i tác mà Myanmar thâm h t th ng m i l n; th ng m iư ố ụ ươ ạ ớ ươ ạ  biên gi i v i Trung Qu c gi ng nh  “ớ ớ ố ố ư đ ườ ng dây nóng” c a n n kinh t  Myanmar.ủ ề ế  Tác gi  nh n đ nh, n n kinh t  Myanmar ph  thu c r t ch t ch  vào Trung Qu cả ậ ị ề ế ụ ộ ấ ặ ẽ ố  [128; tr.17­18]. Ngoài ra, ông cũng có bài vi t “ế Myanmar’s Boder Trade with China: 

Situation, Challenge and Prospects” trong cu n  ố Japan and Korea with The Mekong 

River Basin Countries đ c xu t b n b i Institute of Developing Economies Japanượ ấ ả ở  External Trade Organization năm 2010.

Trong khi đó, Maung Aung Myoe l i kh o sát khá công phu th ng m i Trungạ ả ươ ạ  

Qu c ­ Myanmar t  nh ng năm 1970 đ n năm 2005 trong công trình ố ừ ữ ế Sino ­ Myanmar  Economic Relations Since 1988 (2007). Ông cho r ng, m t trong nh ng đ c đi m n iằ ộ ữ ặ ể ổ  

b t c a m i quan h  kinh t  Trung Qu c ­ Myanmar k  t  năm 1988 là m i quan hậ ủ ố ệ ế ố ể ừ ố ệ 

“trung tâm ­ ngo i vi ạ ” trong h  th ng quan h  qu c t  hi n đ i b i Trung Qu c đãệ ố ệ ố ế ệ ạ ở ố  

tr  thành đ i tác hàng đ u h  tr  th ng m i và phát tri n cho Myanmar. ở ố ầ ỗ ợ ươ ạ ể

C  th  h n, James O’Connor trong bài vi t  ụ ể ơ ế “State Building, Infrastructure 

Development and Chinese Energy Projects in Myanmar”  (2011) trên Discussion 

Paper đã trình bày hai d  án h  t ng năng lự ạ ầ ượng quy mô l n mà Trung Qu c đ uớ ố ầ  

t  t i Myanmar là d  án đ p th y đi n Myitsone và d  án Đư ạ ự ậ ủ ệ ự ường  ng d n d u vàố ẫ ầ  khí đ t Myanmar ­ Trung Qu c. ố ố

Myanmar ­ A Scoping Study trình bày v  các kho n đ u t  c a Trung Qu c vào lĩnhề ả ầ ư ủ ố  

v c khai thác, th y đi n, nông nghi p, c  s  h  t ng t i Myanmar và kh ng đ nh,ự ủ ệ ệ ơ ở ạ ầ ạ ẳ ị  các công ty Trung Qu c có nhi u l i ích t i đây;  ố ề ợ ạ Kubo Koji (2016),  “Myanmar’s 

Cross ­ Border Trade with China: Beyond Informal Trade” làm toát lên v  trí n i b tị ổ ậ  

c a th ng m i biên gi i c a Trung Qu c v i Myanmar;  ủ ươ ạ ớ ủ ố ớ Andrzej Bolesta (2018), 

“Myanmar   ­   China   Peculiar   Relationship:   Trade,   Investment   and   The   Model   of   Development” phân tích s  h p tác th ng m i và đ u t  gi a hai n c cũng nhự ợ ươ ạ ầ ư ữ ướ ư cách th c mà Myanmar đã áp d ng mô hình phát tri n c a Trung Qu c. ứ ụ ể ủ ố

Liên quan đ n n i dung này cũng có nhi u công trình nghiên c u khác: ế ộ ề ứ Hong 

Zhao   (2011),  “China   ­   Myanmar   Energy   Cooperation   and   Its   Regional  

Implications”;   Yun   Sun   (2013),   “Chinese   Investment   in   Myanmar:   What   Lies   Ahead?”; Ashwini Srinivas (2014), “Sino ­ Myanmar Oil & Gas Pipelines and Their  

Nh  v y, b ng ư ậ ằ nhi u cách ti p c n khác nhau, các công trình trên đã có m tề ế ậ ộ  

s  đóng góp n i b t: Nêu đố ổ ậ ược các nhân t  tác đ ng đ n quan h  kinh t  c aố ộ ế ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c; ớ Ấ ộ ố phân tích các khía c nh c a quan h  kinh tạ ủ ệ ế song phương Myanmar ­  n Đ  ho c Myanmar ­ Trung Qu c trong nh ng giaiẤ ộ ặ ố ữ  

đo n c  thạ ụ ể; lý gi i v  s  c nh tranh  nh hả ề ự ạ ả ưởng gi a Trung Qu c và  n Đ  t iữ ố Ấ ộ ạ  Myanmar trên m t s  m ng và ộ ố ả đ  xu t gi i pháp tăng cề ấ ả ường quan h  kinh t  c aệ ế ủ  Myanmar v i hai nớ ước này. Tuy nhiên, v i t  cách là m t công trình khoa h c đ cớ ư ộ ọ ộ  

l p, mang tính ch t t ng th  và có h  th ng v  đ i sánh quan h  kinh t  c aậ ấ ổ ể ệ ố ề ố ệ ế ủ  Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c xuyên su t giai đo n 1991 ­ 2016 trên phớ Ấ ộ ố ố ạ ươ  ng

di n song phệ ương thì các công trình c a các h c gi  nủ ọ ả ước ngoài ch a đáp  ngư ứ  

được đi u này. Song, không th  ph  nh n, ề ể ủ ậ nh ng phân tích khoa h c trên là c  sữ ọ ơ ở 

r t quan tr ng trong vi c nghiên c u đ  tài.ấ ọ ệ ứ ề   Đ  hoàn thành để ược lu n án này,ậ  chúng tôi ch  y u d a vào ngu n t  li u tham kh o t  các nhà nghiên c u nủ ế ự ồ ư ệ ả ừ ứ ướ  cngoài

1.3. Nh n xét v  các k t qu  nghiên c u và v n đ  đ t ra cho lu n ánậ ề ế ả ứ ấ ề ặ ậ

1.3.1. Nh n xét v  các k t qu  nghiên c u ậ ề ế ả ứ

Trên c  s  trình bày m t cách t ng quan tình hình nghiên c u c a các h cơ ở ộ ổ ứ ủ ọ  

gi  trong và ngoài nả ước liên quan đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đế ệ ế ủ ớ Ấ ộ 

và Trung Qu c, chúng tôi rút ra m t s  nh n xét sau đây:ố ộ ố ậ

Th  nh t, ứ ấ  nh ng v n đ  liên quan đ n Myanmar nói chung và quan h  kinh tữ ấ ề ế ệ ế 

c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c nói riêng đã đủ ớ Ấ ộ ố ược nhi u nhà nghiên c uề ứ  

Vi t Nam, nệ ước ngoài quan tâm và đã đ t đạ ược nh ng k t qu  nh t đ nh. Đi u nàyữ ế ả ấ ị ề  

th  hi n r t rõ   s  lể ệ ấ ở ố ượng các công trình và n i dung các lĩnh v c nghiên c u. Doộ ự ứ  

đó, nhi u v n đ  đ c thù trong l ch s  phát tri n c a Myanmar cũng nh  s  phátề ấ ề ặ ị ử ể ủ ư ự  tri n quan h  c a nể ệ ủ ước này v i các đ i tác đã đớ ố ược lý gi i. Tuy v y, trong khả ậ ả năng ti p c n t  li u c a mình, chúng tôi nh n th y r ng, đ  tài quan h  kinh tế ậ ư ệ ủ ậ ấ ằ ề ệ ế 

c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c ủ ớ Ấ ộ ố (1991 ­ 2016) là không trùng l p v i cácặ ớ  công trình đi tr c.ướ

Th  hai, ứ    Vi t Nam,ở ệ  các công trình nghiên c u v  tình hình kinh t , chính tr ,ứ ề ế ị  

xã h i và chính sách đ i ngo i c a ba n c Myanmar,  n Đ , Trung Qu c kháộ ố ạ ủ ướ Ấ ộ ố  

phong phú. Quan h  song ph ng c a Myanmar v i các đ i tác nói chung và v i  nệ ươ ủ ớ ố ớ Ấ  

Đ  ho c Trung Qu c ho c Myanmar trong m i quan h  c nh tranh  nh h ng c aộ ặ ố ặ ố ệ ạ ả ưở ủ  các n c l n đ c nghiên c u b c đ u. Tuy nhiên, ph n l n các công trình nghiênướ ớ ượ ứ ướ ầ ầ ớ  

c u trong n c đ u ti p c n theo h ng t  phía  n Đ  và Trung Qu c trong quanứ ướ ề ế ậ ướ ừ Ấ ộ ố  

h  đ i v i Myanmar. Đ ng th i, nh ng công trình nghiên c u tr c ti p v  quan hệ ố ớ ồ ờ ữ ứ ự ế ề ệ kinh t  m i ch  có gi a  n Đ  và Myanmar, còn Trung Qu c và Myanmar cũng nhế ớ ỉ ữ Ấ ộ ố ư 

m i quan h  đ i sánh Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c ch a đ cố ệ ố Ấ ộ ố ư ượ  nghiên c u nhi u.ứ ề

Th  ba, ứ    nở ước ngoài, s  lố ượng các công trình liên quan đ n v n đ  lu n ánế ấ ề ậ  nghiên c u r t phong phú, đa d ng v  n i dung và cách ti p c n khá r ng nh ng ứ ấ ạ ề ộ ế ậ ộ ư do 

m c đích nghiên c u khác nhau nên đa s  các công trìnhụ ứ ố  v n ch  d ng l i   m iẫ ỉ ừ ạ ở ố  quan h  chungệ  ho c ch  y u nghiên c u quan h  song phặ ủ ế ứ ệ ương và ph n l n v nầ ớ ẫ  

ti p c n t  phía  n Đ  và Trung Qu c trong quan h  v i Myanmar trên các lĩnhế ậ ừ Ấ ộ ố ệ ớ  

v c c  thự ụ ể. Dù v y, bên c nh nh ng k t qu  đ t đậ ạ ữ ế ả ạ ược, quá trình t ng quan   trênổ ở  

c a chúng tôi cũng đã cho th y, liên quan đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  nủ ấ ế ệ ế ủ ớ Ấ  

Đ  và Trung Qu c còn m t s  t n t i nh t đ nh, ch a độ ố ộ ố ồ ạ ấ ị ư ược nghiên c u th u đáo,ứ ấ  

c  th  nh : Nh ng  n ph m v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  ch  y u làụ ể ư ữ ấ ẩ ề ệ ế Ấ ộ ủ ế  

nh ng nghiên c u ch a có tính liên t c trong kho ng th i gian dài t  năm 1991 đ nữ ứ ư ụ ả ờ ừ ế  năm 2016, nh ng đánh giá c  th  các giai đo n trong quan h  kinh t  gi a hai nữ ụ ể ạ ệ ế ữ ướ  ccòn h n ch , c  c u trao đ i thạ ế ơ ấ ổ ương m i và quan h  đ u t  cũng phân tích ch aạ ệ ầ ư ư  

k , nh ng tác đ ng t  m i quan h  kinh t  gi a hai nỹ ữ ộ ừ ố ệ ế ữ ước đ n khu v c ch  ra ch aế ự ỉ ư  

c  th …; nh ng  n ph m v  quan h  kinh t  Myanmar ­ Trung Qu c ph n l n chụ ể ữ ấ ẩ ề ệ ế ố ầ ớ ỉ 

ra nh ng tính toán l i ích th c d ng t  Trung Qu c, m t tác đ ng tiêu c c đ i v iữ ợ ự ụ ừ ố ặ ộ ự ố ớ  Myanmar, nh ng tính toán l i ích t  phía Myanmar đ  c p ch a nhi u…ữ ợ ừ ề ậ ư ề

T u trung, dự ưới góc đ  s  h c, h u nh  ch a có m t công trình nào nghiênộ ử ọ ầ ư ư ộ  

c u v  s  v n đ ng quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c; sứ ề ự ậ ộ ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ự 

tương đ ng và khác bi t gi a quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ồ ệ ữ ệ ế Ấ ộ  Trung Qu c giai đo n (1991 ­ 2016) v i t  cách là m t công trình đ c l p có hố ạ ớ ư ộ ộ ậ ệ 

th ng. M c dù v y, các công trình nói trên đã giúp tác gi  lu n án đ nh hình ýố ặ ậ ả ậ ị  

tưởng, c  c u n i dung cũng nh  l a ch n các phơ ấ ộ ư ự ọ ương án ti p c n và nghiên c uế ậ ứ  phù h p. ợ

1.3.2. Nh ng v n đ  đ t ra cho lu n án ữ ấ ề ặ ậ

Trên c  s  k  th a ngu n tài li u tham kh o quý giá đã ti p c n đơ ở ế ừ ồ ệ ả ế ậ ược, tác 

gi  lu n án đã có s  so sánh, đ i chi u, ki m ch ng đ  đ m b o đ  tin c y vàả ậ ự ố ế ể ứ ể ả ả ộ ậ  khách quan trong phân tích, nhìn nh n, đánh giá v n đ  nghiên c u. ậ ấ ề ứ Có th  nói,ể  thông qua tìm hi u m i quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c,ể ố ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  nhi u v n đ  trong l ch s  phát tri n c a Myanmar s  đề ấ ề ị ử ể ủ ẽ ược hi u c n k  h n. Tuyể ặ ẽ ơ  

v n đ  này đã đấ ề ược nghiên c u nh ng v i t  cách là m t công trình nghiên c uứ ư ớ ư ộ ứ  

t ng th , có h  th ng v  quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu cổ ể ệ ố ề ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố  trong su t giai đo n 1991 ­ 2016, chúng tôi nh n th y cố ạ ậ ấ òn nhi u n i dung v n c nề ộ ẫ ầ  

ti p t c đế ụ ược nghiên c u sâu h n nh : Quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đứ ơ ư ệ ế ủ ớ Ấ ộ 

và Trung Qu c t  năm 1991 đ n năm 2016 đã thay đ i ra sao qua hai giai đo n 1991ố ừ ế ổ ạ  

­ 2010 và 2011 ­ 2016? M i giai đo n đó các bên đã đ t đỗ ạ ạ ược nh ng thành t u gì vàữ ự  

v n đ  nào còn h n ch ? Quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ Trungấ ề ạ ế ệ ế Ấ ộ  

Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 có nh ng tố ạ ữ ương đ ng và khác bi t nào và đâu là nguyênồ ệ  nhân? Các m i quan h  này đã có nh ng tác đ ng ra sao đ n m i nố ệ ữ ộ ế ỗ ước và khu 

* Ti u k t chể ế ương 1

V i đ  lùi c a th i gian, có th  th y, các công trình nghiên c u v  Myanmarớ ộ ủ ờ ể ấ ứ ề  nói chung và quan h  kinh t  đ i ngo i c a nệ ế ố ạ ủ ước này nói riêng hi n nay r t phongệ ấ  phú. Chúng được ph n ánh dả ưới nhi u hình th c t  sách chuyên kh o, tham kh oề ứ ừ ả ả  

đ n các lu n án, lu n văn và hàng ngàn bài vi t đế ậ ậ ế ược đăng t i trên nhi u t p chíả ề ạ  khoa h c có uy tín cũng nh  hàng ngàn các tham lu n t i nhi u h i th o.ọ ư ậ ạ ề ộ ả

 Vi t Nam, các nhà nghiên c u trong n c đã làm n i b t đ c nhi u v n

đ  v  tình hình n i t i và chính sách đ i ngo i c a Myanmar,  n Đ , Trungề ề ộ ạ ố ạ ủ Ấ ộ  

Qu c. Tuy nhiên, nh ng nghiên c u vố ữ ứ ề các lĩnh v c c  th  trong quan h  c aự ụ ể ệ ủ  Myanmar v i các đ i tác ch a th c s  đớ ố ư ự ự ược quan tâm và khai thác đúng m c, doứ  

đó, nghiên c u tr c ti p v  quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  và Myanmar ­ứ ự ế ề ệ ế Ấ ộ  Trung Qu c còn khá khiêm t n. Trong khi đó,   nố ố ở ước ngoài, nh ng ữ công trình liên quan đ n v n đ  lu n án nghiên c u r t phong phú, đa d ng v  n i dung, đ c bi t,ế ấ ề ậ ứ ấ ạ ề ộ ặ ệ  quá trình tra c u t  li u cho th y, đã có nhi u công trình nghiên c u tr c ti p vứ ư ệ ấ ề ứ ự ế ề quan h  kinh t  Myanmar ­   n Đ  và Myanmar ­ Trung Qu c. Th  nh ng, ph nệ ế Ấ ộ ố ế ư ầ  

l n nh ng công trình nghiên c u v  quan h  kinh t  này l i ch  y u đớ ữ ứ ề ệ ế ạ ủ ế ược ti p c nế ậ  

t  phía  n Đ  ho c Trung Qu c. Vì th , dừ Ấ ộ ặ ố ế ưới góc nhìn chuyên sâu và toàn di nệ  

nh t v  quấ ề an h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ạ  

2016 v i t  cách là m t nghiên c u t ng th  và h  th ng v n còn m t s  t n t iớ ư ộ ứ ổ ể ệ ố ẫ ộ ố ồ ạ  

nh t đ nhấ ị , ch a đư ược nghiên c u th u đáo nên c n ti p t c đứ ấ ầ ế ụ ược quan tâm nghiên 

c u.ứ

CHƯƠNG 2. NH NG NHÂN T  TÁC Đ NG Đ N QUAN H  KINHỮ Ố Ộ Ế Ệ  TẾ 

C A MYANMAR V I  N Đ  VÀ TRUNG QU C (1991 ­ 2016)Ủ Ớ Ấ Ộ Ố

B i c nh m i c a tình hình th  gi i và khu v c châu Á cũng nh  nh ngố ả ớ ủ ế ớ ự ư ữ  chuy n bi n t  tình hình trong nể ế ừ ước, s  đi u ch nh chính sách đ i ngo i c aự ề ỉ ố ạ ủ  Myanmar,  n Đ  và Trung Qu c giai đo n 1991 ­ 2016 đã có nh ng tác đ ng cẤ ộ ố ạ ữ ộ ả hai chi u thu n, ngh ch đ n các m i quan h  qu c t  m i nề ậ ị ế ố ệ ố ế ỗ ước. Do đó, quan hệ kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c cũng không th  n m ngoài nh ngế ủ ớ Ấ ộ ố ể ằ ữ  tác đ ng đó. Tuy nhiên, chi u hộ ề ướng, quy mô, t c đ  và m c đ  cũng nh  nh ngố ộ ứ ộ ư ữ  

k t qu  đ t đế ả ạ ược, nh ng v n đ  còn t n t i, nh ng thu n l i và khó khăn, tháchữ ấ ề ồ ạ ữ ậ ợ  

th c trong quan h  kinh t  Myanmar ­  n Đ  ho c Myanmar ­ Trung Qu c trongứ ệ ế Ấ ộ ặ ố  giai đo n 1991 ­ 2016 ít nhi u l i ph  thu c vào c  s  (đ m b o l i l i ích qu cạ ề ạ ụ ộ ơ ở ả ả ợ ợ ố  gia và l ch s ) c a các m i quan h  này.ị ử ủ ố ệ

2.1. T  c p đ  toàn c u và khu v c ừ ấ ộ ầ ự

2.1.1. Nh ng xu h ữ ướ ng phát tri n m i c a th  gi i và khu v c sau Chi n ể ớ ủ ế ớ ự ế   tranh l nh ạ

Chi n tranh l nh ch m d t, nhi u xu hế ạ ấ ứ ề ướng v n đ ng m i trên th  gi i đãậ ộ ớ ế ớ  

xu t hi n. Dù các cu c tranh ch p, xung đ t c c b  v n di n ra, song hòa bình,ấ ệ ộ ấ ộ ụ ộ ẫ ễ  

h p tác và phát tri n tr  thành xu th  l n. S  th nh vợ ể ở ế ớ ự ị ượng v  kinh t  d n tr  nênề ế ầ ở  quan tr ng h n s  hùng m nh v  quân s , tính toàn v n và an ninh qu c gia sọ ơ ự ạ ề ự ẹ ố ẽ 

ph  thu c nhi u h n vào nhân t  kinh t  Các nụ ộ ề ơ ố ế ước ngày càng nh n th c sâu s cậ ứ ắ  

r ng, s c m nh c a m i qu c gia là m t n n s n xu t ph n vinh, n n tài chínhằ ứ ạ ủ ỗ ố ộ ề ả ấ ồ ề  lành m nh và m t n n công ngh  có trình đ  cao. Do đó, s  phát tri n c a h p tácạ ộ ề ệ ộ ự ể ủ ợ  kinh t  và vi c t o ra môi trế ệ ạ ường  n đ nh cho phát tri n kinh t  tr  thành nhi mổ ị ể ế ở ệ  

v  tr ng y u trong chính sách đ i ngo i c a nhi u nụ ọ ế ố ạ ủ ề ước. Chính s  thay đ i cáchự ổ  nhìn nh n v  vai trò c a y u t  kinh t  trong vi c kh ng đ nh v  th  c a các qu cậ ề ủ ế ố ế ệ ẳ ị ị ế ủ ố  gia d n đ n s  thay đ i trong m i quan h  tẫ ế ự ổ ố ệ ương tác gi a các ch  th  H n n a,ữ ủ ể ơ ữ  

xu th  toàn c u hóa, khu v c hóa kinh t  th  gi i phát tri n m nh m  khi n choế ầ ự ế ế ớ ể ạ ẽ ế  quan h  gi a các qu c gia đã n y sinh c  hai chi u hệ ữ ố ả ả ề ướng, v a c nh tranh nhauừ ạ  gay g t nh m giành th  trắ ằ ị ường, giành khách hàng đ i v i hàng hóa và d ch v , v aố ớ ị ụ ừ  

h p tác đan xen t o nên th  tùy thu c l n nhau [16; tr.12­13].ợ ạ ế ộ ẫ

M t khác, s  phát tri n m nh m  c a cu c cách m ng khoa h c, công nghặ ự ể ạ ẽ ủ ộ ạ ọ ệ cùng kinh t  tri th c đã làm cho s  phân công lao đ ng qu c t  di n ra sâu r ng,ế ứ ự ộ ố ế ễ ộ  thúc đ y các nẩ ước ph i tham gia vào “ả m ng s n xu t ạ ả ấ ” và “chu i giá tr ỗ ị” toàn c uầ  

vì đây là c  h i đ  h  có th  m  r ng th  trơ ộ ể ọ ể ở ộ ị ường xu t nh p kh u, cân b ng quanấ ậ ẩ ằ  

h  thệ ương m i v i các th  trạ ớ ị ường tr ng đi m, tránh ph  thu c quá m c vào m tọ ể ụ ộ ứ ộ  

th  trị ường nào đó. Đi u này thúc đ y ph n l n các nề ẩ ầ ớ ướ ưc  u tiên h p tác kinh tợ ế 

qu c t , coi đó là cách t t nh t đ  phát huy t i đa l i th  c a mình, cũng nh  khaiố ế ố ấ ể ố ợ ế ủ ư  thác tri t đ  l i ích t  qu c gia khác. Không nh ng th , nhi u hi p đ nh Khu v cệ ể ợ ừ ố ữ ế ề ệ ị ự  

m u d ch t  do (FTA) c  song phậ ị ự ả ương và đa phương đã được ký k t, tác đ ngế ộ  

l n t i các n n kinh t  cũng nh  t i quá trình liên k t khu v c.ớ ớ ề ế ư ớ ế ự

Bên c nh đó, th  gi i cũng ch ng ki n s  chuy n d ch c a ngu n v n FDIạ ế ớ ứ ế ự ể ị ủ ồ ố  

do quá trình toàn c u hóa đầ ược đ y m nh. Các nẩ ạ ước đang phát tri n tr  nên năngể ở  

đ ng h n trong vi c tìm ki m th  trộ ơ ệ ế ị ường và đ u t  ra bên ngoài, trong đó  n Đầ ư Ấ ộ 

và Trung Qu c là nh ng ví d  đi n hình. Ngu n v n đ u t  c a  n Đ  và nh t làố ữ ụ ể ồ ố ầ ư ủ Ấ ộ ấ  

c a Trung Qu c chi m m t t  l  ngày càng l n trong t ng v n đ u t  nủ ố ế ộ ỷ ệ ớ ổ ố ầ ư ướ  cngoài vào Myanmar trong giai đo n 1991 ­ 2016.ạ

M t khác, sau Chi n tranh l nh, khu v c ĐNA ngày càng có t m quan tr ngặ ế ạ ự ầ ọ  chi n lế ược do n m gi  m t trong nh ng tuy n đắ ữ ộ ữ ế ường buôn bán ch  ch t trênủ ố  toàn c u ­ tuy n đầ ế ường qua Bi n Đông v i nhi u eo bi n chi n lể ớ ề ể ế ượ ủc c a th  gi iế ớ  (đ c bi t là eo bi n Malacca) và có ti m năng l n đ  phát tri n KT ­ XH nh : Tàiặ ệ ể ề ớ ể ể ư  nguyên d i dào, phong phú; th  trồ ị ường có s c mua l n (h n 600 tri u dân); nhi uứ ớ ơ ệ ề  

c ng nả ước sâu t t t o th  m nh phát tri n các ngành kinh t  bi n. Bên c nh đó,ố ạ ế ạ ể ế ể ạ  

t i H i ngh  C p cao l n th  IX (năm 2003), ASEAN đ t ra m c tiêu xây d ngạ ộ ị ấ ầ ứ ặ ụ ự  

C ng đ ng ASEAN (AC) d a trên ba tr  c t là C ng đ ng Chính tr  ­ An ninhộ ồ ự ụ ộ ộ ồ ị  (APSC), C ng đ ng Kinh t  (AEC) và C ng đ ng Văn hóa ­ Xã h i (ASCC) vàộ ồ ế ộ ồ ộ  ngày 31/12/2015, AC đã chính th c ra đ i. M c tiêu c a AC là nh m xây d ngứ ờ ụ ủ ằ ự  

Hi p h i thành m t t  ch c h p tác liên Chính ph  liên k t sâu r ng h n và ràngệ ộ ộ ổ ứ ợ ủ ế ộ ơ  

bu c h n trên c  s  pháp lý là Hi n chộ ơ ơ ở ế ương ASEAN; nh ng không ph i là m t tư ả ộ ổ 

ch c siêu qu c gia và không khép kín mà v n m  r ng h p tác v i bên ngoài [37].ứ ố ẫ ở ộ ợ ớ  

Do đó, m c đ  h p tác, liên k t c a các qu c gia thành viên ASEAN tr  nên ch tứ ộ ợ ế ủ ố ở ặ  

ch  h n, các lĩnh v c h p tác ngày càng sâu r ng h n và ASEAN đóng vai tròẽ ơ ự ợ ộ ơ  

ngày càng l n h n trong c u trúc quy n l c đang đ nh hình   CA­TBD. Đi u nàyớ ơ ấ ề ự ị ở ề  thôi thúc các nướ ớc l n gia tăng c nh tranh  nh hạ ả ưởng trong khu v c và xu hự ướ  ng

m i đáng chú ý là nh ng di n bi n c a hi n tớ ữ ễ ế ủ ệ ượng t p h p l c lậ ợ ự ượng   khu v cở ự  

ch  y u xoay quanh vi c các nủ ế ệ ước ĐNA điêu chinh quan hê v i cac ǹ ̉ ̣ ớ ́ ướ ơ  c l n,́nhât la v i Trung Qu c, My. Nhi u ń ̀ ớ ố ̃ ề ước ĐNA m t m t thúc đ y quan h  h p tácộ ặ ẩ ệ ợ  

v i Trung Qu c đ  tranh th  l i ích kinh t , m t khác c  g ng thúc đ y quan hớ ố ể ủ ợ ế ặ ố ắ ẩ ệ 

v i M , Nh t B n,  n Đ  đ  duy trì s  cân b ng [35]. Chính xu hớ ỹ ậ ả Ấ ộ ể ự ằ ướng phát tri nể  

m i này c a khu v c ĐNA đã tác đ ng không nh  đ n quan h  c a Myanmar v iớ ủ ự ộ ỏ ế ệ ủ ớ  

n Đ  và Trung Qu c, nh t là sau khi n c này tr  thành thành viên c a ASEAN

năm 1997. 

Nh  v y, khi th  gi i bư ậ ế ớ ước vào th i k  phát tri n m i, các liên k t kinh tờ ỳ ể ớ ế ế ngày càng sâu r ng, đa t ng n c, đ t ra yêu c u cũng nh  tr  thành đ ng l c thúcộ ầ ấ ặ ầ ư ở ộ ự  

đ y các nẩ ước nh  và v a, trong đó có Myanmar c n ph i th c hi n chính sáchỏ ừ ầ ả ự ệ  

đ i ngo i theo hố ạ ướng đa d ng hóa, đa phạ ương hóa, ch  đ ng, tích c c h i nh pủ ộ ự ộ ậ  

qu c t  đ  không b  “ố ế ể ị b  l i phía sau ỏ ạ ” trong xu hướng phát tri n. H i nh p kinhể ộ ậ  

t  qu c  t  sâu r ng,  mà trế ố ế ộ ước  h t  là v i các  nế ớ ước láng  gi ng có th  giúpề ể  Myanmar m  r ng th  trở ộ ị ường, c i thi n c  s  h  t ng và thúc đ y tăng trả ệ ơ ở ạ ầ ẩ ưở  ngkinh t  B i th , Myanmar tri n khai nhi u chế ở ế ể ề ương trình h p tác kinh t  c   nợ ế ả Ấ  

Đ  và Trung Qu c.ộ ố

2.1.2. M , EU và Nh t B n đi u ch nh chính sách đ i v i Myanmar ỹ ậ ả ề ỉ ố ớ

M , EU và Nh t B n v n là nh ng đ i tác kinh t  quan tr ng c a Myanmarỹ ậ ả ố ữ ố ế ọ ủ  

th i k  Chi n tranh l nh. Tuy nhiên, trong giai đo n 1991 ­ 2010, M , EU và Nh tờ ỳ ế ạ ạ ỹ ậ  

B n ch  trả ủ ương th c hi n chính sách cô l p ngo i giao, c m v n kinh t  v iự ệ ậ ạ ấ ậ ế ớ  Myanmar nên gây nhi u khó khăn cho Myanmar trong phát tri n. Do đó, chính sáchề ể  

c a các nủ ướ ớc l n và EU cũng đã tác đ ng nh t đ nh đ n các quan h  đ i ngo iộ ấ ị ế ệ ố ạ  

c a Myanmar, trong đó có quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trungủ ệ ế ủ ớ Ấ ộ  

Qu c.  ố

Đ i v i M , trong giai đo n 1991 ­ 2010, quan h  M  ­ Myanmar suy gi mố ớ ỹ ạ ệ ỹ ả  nghiêm tr ng do M  áp đ t bi n pháp c m v n vũ khí, không c p th  th c nh pọ ỹ ặ ệ ấ ậ ấ ị ự ậ  

c nh cho các quan ch c cao c p Myanmar và v n đ  dân ch  hóa, nhân quy nả ứ ấ ấ ề ủ ề  

d n tr  thành  u tiên trong chính sách đ i ngo i c a M  đ i v i Myanmar. Sauầ ở ư ố ạ ủ ỹ ố ớ  

khi chính quy n quân s  Myanmar đàn áp đ m máu các cu c bi u tình đòi dânề ự ẫ ộ ể  

ch  năm 1988 và không tôn tr ng k t qu  cu c b u c  t  do năm 1990, M  b tủ ọ ế ả ộ ầ ử ự ỹ ắ  

đ u áp đ t các bi n pháp tr ng ph t nghiêm ng t Myanmar. Năm 1997, M  c mầ ặ ệ ừ ạ ặ ỹ ấ  các công ty M  đ u t  vào Myanmar. Năm 2003, chính quy n c a T ng th ngỹ ầ ư ề ủ ổ ố  

G.Bush ký “D  lu t T  do và Dân ch  Myanmar ự ậ ự ủ ”, đ y m nh c m v n Myanmar,ẩ ạ ấ ậ  

c m nh p kh u t t c  các s n ph m hàng hóa t  Myanmar [128; tr.9]. M t khác,ấ ậ ẩ ấ ả ả ẩ ừ ặ  chính quy n này còn ban hành thêm m t s c l nh áp đ t tr ng ph t tài chính đ iề ộ ắ ệ ặ ừ ạ ố  

v i các quan ch c quân đ i trong chính ph  Myanmar (năm 2007) và c m nh pớ ứ ộ ủ ấ ậ  

kh u đá quý h ng ng c, ng c bích t  Myanmar [48]. Tuy nhiên, khi T ng th ngẩ ồ ọ ọ ừ ổ ố  B.Obama lên n m quy n (tháng 1/2009) t i M  và Myanmar ti n hành b u cắ ề ạ ỹ ế ầ ử 

Qu c h i năm 2010, M  b t đ u có nh ng đi u ch nh chính sách v i Myanmarố ộ ỹ ắ ầ ữ ề ỉ ớ  theo hướng “can d  tích c c ự ự ” b ng cách thông qua Liên H p Qu c đ  h  tr  nhânằ ợ ố ể ỗ ợ  

đ o cho Myanmar, cho phép m t s  quan ch c Myanmar, trong đó có B  trạ ộ ố ứ ộ ưở  ng

B  Ngo i giao U Nyan Win thăm M  cũng nh  ng m cho phép các công ty tộ ạ ỹ ư ầ ư nhân M  đ u t  vào Myanmar [25; tr.118].ỹ ầ ư

Cùng v i M , Liên minh châu Âu (EU) ớ ỹ cũng có nh ng bi n pháp c m v nữ ệ ấ ậ  Myanmar nh  c m bán vũ khí, h n ch  cung c p th  th c hay đóng băng tài s nư ấ ạ ế ấ ị ự ả  

m t s  cá nhân c a chính quy n quân s  Nộ ố ủ ề ự h ng c m v n c a M  và phữ ấ ậ ủ ỹ ươ  ngTây làm cho hình  nh c a Myanmar x u đi nghiêm tr ng trên trả ủ ấ ọ ường qu c t , tácố ế  

đ ng m nh m  đ n ngộ ạ ẽ ế ười lao đ ng c a Myanmar. Ví d , quy t đ nh c m nh pộ ủ ụ ế ị ấ ậ  

kh u hàng hóa c a Myanmar năm 2003 làm cho ngành d t may ­ ngành xu t kh uẩ ủ ệ ấ ẩ  quan tr ng và ngành t o ra nhi u công ăn vi c làm cho ngọ ạ ề ệ ười lao  đ ng t iộ ạ  Myanmar g p vô s  khó khăn. L nh c m này đã khi n cho ít nh t 80.000 lao đ ngặ ố ệ ấ ế ấ ộ  Myanmar trong ngành d t may b  m t vi c.   m t m c đ  nh t đ nh, l nh c mệ ị ấ ệ Ở ộ ứ ộ ấ ị ệ ấ  

v n và tr ng ph t kinh t  c a M , phậ ừ ạ ế ủ ỹ ương Tây đã gây ra nh ng b t  n xã h i choữ ấ ổ ộ  Myanmar và là thách th c đ i v i vai trò c m quy n c a gi i quân đ i [33; tr.48­ứ ố ớ ầ ề ủ ớ ộ50]. Vì th , chính sách bao vây, c m v n c a c a M , phế ấ ậ ủ ủ ỹ ương Tây ngoài tác đ ngộ  

tr c ti p đ n chi u hự ế ế ề ướng phát tri n c a Myanmar nh ng năm sau đó còn t o raể ủ ữ ạ  

nh ng bữ ước ngo t trong quan h  c a qu c gia này v i nhi u đ i tác, nh t là v iặ ệ ủ ố ớ ề ố ấ ớ  Trung Qu c. ố

Nh t B n ậ ả t ng có m i quan h  thân thi t v i Myanmar trong th i k  Chi nừ ố ệ ế ớ ờ ỳ ế  

tranh l nh, nh t là khi Ne Win c m quy n (1962 ­ 1988). Tuy nhiên, sau năm 1988,ạ ấ ầ ề  quan h  Nh t B n ­ Myanmar d n r i vào tr ng thái ngu i l nh do trệ ậ ả ầ ơ ạ ộ ạ ước áp l cự  trong nước và qu c t , Nh t B n bu c ph i áp đ t các l nh tr ng ph t và c tố ế ậ ả ộ ả ặ ệ ừ ạ ắ  

gi m vi n tr  đ i v i Myanmar [178]. Th  nh ng, trên th c t , t  năm 1988 đ nả ệ ợ ố ớ ế ư ự ế ừ ế  năm 2011, Nh t B n đã l a ch n m t chính sách h t s c khôn ngoan trong quanậ ả ự ọ ộ ế ứ  

h  đ i v i Myanmar, đó là chính sách “ệ ố ớ Đ i tho i yên l ng ố ạ ặ ” [66; tr.151]. M t m t,ộ ặ  

nh  các nư ước phương Tây, Nh t B n đ  cao dân ch , nhân quy n và s  d ngậ ả ề ủ ề ử ụ  

Vi n tr  Phát tri n chính th c (ODA) nh  là m t đòn b y đ  gây áp l c v i chínhệ ợ ể ứ ư ộ ẩ ể ự ớ  quy n quân s  Myanmar. M t khác, Nh t B n không quá c ng r n v i Nay Pyiề ự ặ ậ ả ứ ắ ớ  Taw khi ti p t c duy trì liên l c v i chính ph  Myanmar và không c m doanhế ụ ạ ớ ủ ấ  nghi p c a h  giao d ch, đ u t  vào nệ ủ ọ ị ầ ư ước này. Thêm vào đó, b t ch p ph n đ iấ ấ ả ố  

c a M , Nh t B n đã  ng h  m nh m  Myanmar tr  thành thành viên ASEAN.ủ ỹ ậ ả ủ ộ ạ ẽ ở  Chính sách này dù giúp cho quan h  Nh t B n ­ Myanmar ti p t c đ c duy trìệ ậ ả ế ụ ượ  

nh ng đã có s  gi m sút v  m c đ , v  quy mô cũng nh  c ng đ  nên Nh t B nư ự ả ề ứ ộ ề ư ườ ộ ậ ả  

bu c ph i ch p nh n th c t  Trung Qu c thay th  mình tr  thành đ i tác th ngộ ả ấ ậ ự ế ố ế ở ố ươ  

m i quan tr ng nh t c a Myanmar. ạ ọ ấ ủ

Có th  th y, s  cô l p, c m v n hay “Đ i tho i yên l ng” c a th  gi iể ấ ự ậ ấ ậ ố ạ ặ ủ ế ớ  

phương Tây và Nh t B n, cũng nh  các ch  trích ch  đ  quân s    Myanmar c aậ ả ư ỉ ế ộ ự ở ủ  

n Đ  đã đ  l i m t kho ng tr ng, không thách th c và không c nh tranh cho

Trung Qu c trong thi t l p và c ng c   nh hố ế ậ ủ ố ả ưởng c a h  t i Myanmar. ủ ọ ạ V y nên,ậ  không quá khi cho r ng, cằ hính sách c a nh ng nủ ữ ướ ớc l n đ i v i Myanmar k  tố ớ ể ừ sau năm 1988 đã đ y Myanmar ng  vào “ẩ ả vòng tay” Trung Qu c [146; tr.40].ố  

Nh ng tính toán ữ v  l i ích, s  g n gũi đ a lý c ng v i vi c Myanmar b  qu c tề ợ ự ầ ị ộ ớ ệ ị ố ế 

t y chay đã bu c ẩ ộ chính quy n quân s  Myanmar quy t đ nh đi đ n m i quan hề ự ế ị ế ố ệ 

g n h n v i Trung Qu cầ ơ ớ ố  Do đó, xu t, nh p kh u c a Myanmar v i Trung Qu cấ ậ ẩ ủ ớ ố  nhanh chóng tăng lên và Myanmar cũng nh n đậ ược ngu n v n FDI l n h n tồ ố ớ ơ ừ Trung Qu c. ố

Sang giai đo n 2011 ­ 2016, các n c l n v  c  b n t  b  chính sách cô l pạ ướ ớ ề ơ ả ừ ỏ ậ  chính tr , c m v n kinh t  đ i v i Myanmar nên đã t o ra nhi u tác đ ng tích c cị ấ ậ ế ố ớ ạ ề ộ ự  cho s  phát tri n c a Myanmar. Và t t y u, chính sách c a các n c l n cũng đã cóự ể ủ ấ ế ủ ướ ớ  

nh ng tác đ ng đ n quan h  kinh t  c a Myanmar v i  n Đ  và Trung Qu c, cữ ộ ế ệ ế ủ ớ Ấ ộ ố ụ 

k   t   năm   1955   Tháng   01/2012,   M   trao   đ i   đ i   s   v i   Myanmar   và   ngàyể ừ ỹ ổ ạ ứ ớ  17/5/2012, D.Mitchell được c  làm đ i s  M  t i Myanmar sau h n 20 năm giánử ạ ứ ỹ ạ ơ  

đo n, m  đạ ở ường cho vi c bình thệ ường hóa quan h  ngo i giao hai nệ ạ ước. Tháng 7/2012, M  bãi b  nhi u bi n pháp c m v n đ u t  vào Myanmar. Đ c bi t, ngàyỹ ỏ ề ệ ấ ậ ầ ư ặ ệ  19/11/2012, B.Obama đã có chuy n thăm Myanmar và tr  thành T ng th ng M  đ uế ở ổ ố ỹ ầ  tiên thăm đ t nấ ước này. Dù chuy n thăm này ch  kéo dài 6 gi  nh ng là s  ki n cóế ỉ ờ ư ự ệ  

ý nghĩa chính tr  r t l n [95; tr.35]. Chính ph  Myanmar hi u r ng khi h  mu n tị ấ ớ ủ ể ằ ọ ố ự tách mình ra kh i B c Kinh, tái hòa nh p v i c ng đ ng qu c t , nh ng n u khôngỏ ắ ậ ớ ộ ồ ố ế ư ế  

có s  ch p nh n c a Washington thì s  r t khó khăn ho c th m chí không th  th cự ấ ậ ủ ẽ ấ ặ ậ ể ự  

hi n đệ ược. Trong cu c g p Ngo i trộ ặ ạ ưởng M  ngày 26/9/2012, T ng th ng Theinỹ ổ ố  Sein đã mô t : “ả S  công nh n c a M  nh  là li u thu c b  cho Nay Pyi Taw ti p ự ậ ủ ỹ ư ề ố ổ ế  

t c con đ ụ ườ ng đã ch n ọ ” [95; tr.51]. Nh  v y, M  c n Myanmar trong chi n lư ậ ỹ ầ ế ượ  ctái cân b ng   khu v c CA­TBD và vi c Myanmar c n M , xích l i g n và c iằ ở ự ệ ầ ỹ ạ ầ ả  thi n quan h  v i Washington trên nhi u lĩnh v c nh  là phệ ệ ớ ề ự ư ương ti n đ  tăngệ ể  

cường v  th  và cân b ng chính sách nị ế ằ ướ ớc l n (đ c bi t là làm công c  m c c ,ặ ệ ụ ặ ả  

đ i   tr ng   v i   Trung   Qu c)   đã   nh   hố ọ ớ ố ả ưởng   đ n   chính   sách   Trung   Qu c   c aế ố ủ  Myanmar k  t  năm 2011 [155].ể ừ

Sau khi Đ ng Liên đoàn Qu c gia vì Dân ch  (NLD) giành chi n th ng trongả ố ủ ế ắ  

cu c b u c  Qu c h i tháng 11/2015, M  đã cho phép các công ty tham gia làm ăn ộ ầ ử ố ộ ỹ ở các sân bay, b n c ng l n nh t Myanmar và nh n m nh s  đ a Myanmar tr  l iế ả ớ ấ ấ ạ ẽ ư ở ạ  danh sách các n c đ c h ng quy ch  H  th ng  u đãi Ph  quát (GSP) ­ c  chướ ượ ưở ế ệ ố Ư ổ ơ ế 

mi n thu  đ i v i hàng hóa nh p kh u vào M  [48]. ễ ế ố ớ ậ ẩ ỹ Đ ng th i, đ  đ t đ c m cồ ờ ể ạ ượ ụ  tiêu ngăn c n, ki m ch  Trung Qu c t i Myanmar, M  cũng mi n c ng ả ề ế ố ạ ỹ ễ ưỡ ch p nh nấ ậ  

và th m chí khuy n khích m i quan h  g n gũi cùng ậ ế ố ệ ầ s  hi n di n chi n l c ngàyự ệ ệ ế ượ  càng tăng c a  n Đ  t i Myanmar [63; tr.10].ủ Ấ ộ ạ