Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện phathumphone, tỉnh champasack, nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào

Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhànước được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhànước có thẩm quyền quyết địn

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LUNMARLA KONGKEO

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA

BÀN HUYỆN PHATHUMPHONE, TỈNH CHAMPASAK, NƯỚC CHDCND LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI - 2020

C VIỆ

N HÀ

NH CH ÍN

H QU

ỐC GI A

LUNMAR

LA KONGKE O

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚ C

HÀ NỘI - 2020

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu,kết quả nêu trong luận văn là trung thực và rõ ràng Đề tài nghiên cứu mộtcách độc lập, không có sự sao chép nguyên văn kết quả của những công trìnhnghiên cứu đã công bố về lĩnh vực này Lời cam đoan này của tôi là đúng sựthật và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Ngày tháng năm 2020

Học viên

Lunmarla KongKeo

Để hoàn thành chương trình đào tạo thạc sĩ Quản lý công tại Học việnHành chính Quốc gia, bên cạnh sự cố gắng của bản thân tôi đã nhận được sựđộng viên, hướng dẫn, giảng dạy và nhiều ý kiến đóng góp quý báu của cácThầy giáo, Cô giáo trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thànhluận văn Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới Ban lãnhđạo Học viện Hành chính Quốc gia, các Thầy giáo, Cô giáo Ban Quản lý đàotạo Sau đại học, các Khoa chuyên môn.

Tôi cảm ơn sự giúp đỡ của cơ quan tôi đang công tác, gia đình, bạn bè,tập thể lớp Cao học HC22.B9 đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thànhkhóa học

Đặc biệt tôi trân trọng gửi lời biết ơn đến TS Bùi Thị Thùy Nhi, giáoviên hướng dẫn đã dành nhiều thời gian và trí tuệ trực tiếp hướng dẫn, tậntình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn tất luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Lunmarla Kongkeo

Giá trị gia tăngHội đồng nhân dânKhoa học công nghệKinh tế xã hội

Năng suất lao độngNgân sách nhà nướcNgân sách Trung ươngNgân sách địa phươngViện trợ phát triển chính thức

Hợp tác giữa Nhà nước và tư nhân

Quản lý nhà nước

Ủy ban nhân dân

của địa phương

Lào và Việt Nam – bài học tham khảo cho huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak, Lào

tỉnh Champasak, Lào

Viêng Chăn, Lào

tỉnh Lào Cai, Việt Nam

Hải Dương, Việt Nam

tỉnh Champasak, nước CHDCND LàoTIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Chương 2:THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NSNN TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN PHATHUM PHONE, TỈNH CHAMPASAK, NƯỚC CHDCND LÀO

tế - xã hội, bộ máy quản lý NSNN của huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

NSNN trên địa bàn huyện Phathum Phone, tỉnhChampasak

bàn huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

2.2.4 Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách nhà

nước huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

ngân sách ở huyện Phathum PhoneTIỂU KẾT CHƯƠNG 2

Chương 3:PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN HIỆN

CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN PHATHUN PHONE, TỈNH

CHAMPASAK

Champasack

huyện tại huyện Phathun Phone, tỉnh Champasak

NSNN cấp huyện tại huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

sách nhà nước trên địa bàn huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak

huyện Phathum Phone

3.4.3 Nâng cao chất lượng công tác chấp hành dự toán huyện

Phathum Phone

thời vi phạm trong quản lý NSNN

công tác thu chi ngân sách huyện

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bảng 2.3 Bảng tổng hợp thực hiện thu NSNN cấp huyện trên

địa bàn huyện Phathum Phone

trên địa bàn huyện Phathum Phone

địa bàn huyện Phathum Phone

trên địa bàn huyện Phathum Phone

LỜI NÓI ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhànước được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhànước có thẩm quyền quyết định NSNN là công cụ tài chính chủ yếu củaNhà nước, là điều kiện vật chất quan trọng để thực hiện các chức năng,nhiệm vụ của Nhà nước, đồng thời NSNN là công cụ tài chính để Nhà nướcđiều chỉnh vĩ mô nền kinh tế - xã hội của đất nước

Lào là một quốc gia đa sắc tộc, trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữacác địa phương chưa đồng đều Sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới

toàn diện (Đại hội IV của Đảng Nhân dân cách mạng Lào năm 1986), đến

nay, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào đã vượt qua nhiều khókhăn, thử thách, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa quan trọng vềkinh tế - xã hội Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới, vấn

đề quản lý NSNN của Lào vẫn chưa được chú trọng triển khai Điều nàydẫn tới tình trạng một số địa phương bị bội chi NSNN lớn, phải tìm các biệnpháp để bù đắp bội chi và trợ cấp NSNN cho các địa phương gặp khó khăn

Huyện (trong tiếng Lào gọi là muang) là đơn vị hành chính cấp 2 ở địa

phương và ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách có vai trò quan trọngtrong hệ thống NSNN, đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chínhquyền cấp huyện Việc tổ chức, quản lý hiệu quả ngân sách cấp huyện sẽ gópphần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết được những vấn đề bức thiếtcủa xã hội trên địa bàn huyện Huyện Phathum Phone, tỉnh Champasak làmột huyện nằm ở phía Đông của tỉnh, với hơn 65 ngàn người dân, thu nhậpbình quân năm 2019 là 1.335 USD/người Kinh tế của huyện chủ yếu là hoạtđộng nông nghiệp, chiếm hơn 60% tổng thu nhập của toàn huyện Nhữngnăm gần đây, công tác quản lý NSNN tại huyện Phanthum Phone được thựchiện theo Luật NSNN của nước CHDCND lào năm 2006 và Luật sửa đổi bổsung năm 2015 Tuy vậy, trên thực tế, vẫn còn tồn tại một số bất

cập, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý như: Công tác lập dự toán còn yếukém, còn nhiều lần phải bổ sung, điều chỉnh, gây khó khăn cho công tácquản lý dự toán được duyệt; việc chấp hành dự toán còn nhiều tồn tại, quản

lý thu NSNN còn nhiều kẽ hở, bỏ sót nguồn thu, đặc biệt là còn nhiều lãngphí thất thoát trong chi tiêu ngân sách, công tác thanh tra, kiểm tra còn mangtính hình thức

Vì vậy, tăng cường công tác quản lý NSNN của huyện là một nhiệm

vụ bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản của Nhànước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của huyện và tỉnh Champasack

nói chung Xuất phát từ lý do trên, tác giả chọn đề tài "Quản lý ngân sách nhà nước tại Huyện Phathum Phone, tỉnh Champasack" làm đề tài luận văn cao học chuyên ngành Quản lý công của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Quản lý NSNN là một đề tài phổ biến, thu hút được sự quan tâm củanhiều chuyên gia, học giả và các nhà nghiên cứu Những năm gần đây, đã cónhiều công trình nghiên cứu về quản lý NSNN từ quy mô cấp quốc gia chođến NSNN cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã cả ở Việt Nam và Lào Học viên đãtìm hiểu, tham khảo một số tài liệu có liên quan dưới đây trong quá trìnhnghiên cứu luận văn như:

2.1 Các nghiên cứu về quản lý NSNN tại nước CHDCND Lào

Luận án tiến sĩ của Phô Thi San Sa May (2014) với chủ đề “Quản lý vốn

đầu tư phát triển từ NSNN ở tỉnh Sa La Văn, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào”,

trong đó tác giả đã tập trung phân tích tình hình thực hiện đầu tư phát triển cũng

như thực trạng quản lý vốn NSNN cho đầu tư phát triển ơ tỉnh Sa La Văn; từ đó,tác giả đã đề xuất giải pháp đổi mới quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sáchnhà nước tỉnh Sa La Văn nước CHDCND Lào Mặc dù, phạm vi nghiên cứu củaluận án này là cấp tỉnh và chủ yếu liên quan đến quản lý vốn đầu tư phát triển –một phần trong vốn NSNN, song phương pháp luận

và phương pháp nghiên cứu được vận dụng trong luận án này đã giúp tác giả

sử dụng có hiệu quả vào trong nghiên cứu của mình

Tạp chí tài chính của Việt Nam số tháng 11/2018 có đăng bài nghiên

cứu: “Thực hiện pháp luật về sử dụng ngân sách nhà nước ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay” của tác giả Phokham Sayasone Bài viết đã hệ

thống lại các quy định của Pháp luật nước CHDCND Lào về quản lý và sửdụng NSNN như: (1) Các quy định về chủ thể quản lý và sử dụng ngân sáchnhà nước; (2) Quy định về phương thức quản lý và sử dụng ngân sách nhànước; và (3) Những quy định về bảo đảm hiệu quả trong thực hiện pháp luật

về quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước… Tác giả cũng khẳng định rằng,trong hoạt động tổ chức quản lý và sử dụng NSNN ở CHDCND Lào hiện nay,vấn đề bức xúc đặt ra là các hoạt động giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểmtoán, xử lý vi phạm trong quản lý và sử dụng NSNN chưa được quan tâmđúng mức, có lúc có nơi còn biểu hiện hời hợt, nể nang, “dĩ hòa vi quý”, thiếunghiêm minh…

Luận văn thạc sĩ của Khetlivone Touphaythoune (2009) về đề tài “Giải pháp hoàn thiện quản lý chi NSNN tại huyện Kaysone Phomvihan tỉnh Savannakhet nước CHDCND Lào” đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện

công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Kaysone Phomvihan tỉnhSavannakhet nước CHDCND Lào Các giải pháp đưa ra chủ yếu liên quanđến công tác chi NSNN cấp huyện mà chưa đề cập tới công tác thu NSNNcấp huyện, một trong những nội dung rất quan trọng của quản lý NSNN cấphuyện

2.2 Các nghiên cứu về quản lý NSNN tại Việt Nam

Đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế tại Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia

Hà Nội về "Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên" (2014), của tác giả Vũ Thành Nam Trong công trình nghiên cứu, tác giả

đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện;thông qua nghiên cứu thực trạng về công tác quản lý NSNN tại thành phốHưng Yên và huyện Khoái Châu, tác giả đã chỉ ra những mặt hạn chế cần

khắc phục như vấn đề mất cân đối trong nội dung thu ngân sách và tình trạngnguồn thu ngân sách phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu không ổn định là tiền

Luận văn thạc sỹ quản lý hành chính công: “Quản lý ngân sách nhà nước ở Huyện Hoằng Hóa, Tỉnh Thanh Hóa”, tác giả Bùi Thị Minh Thúy

(2014), Học viện Hành chính Quôc gia đã đề cập công tác quản lý NSNN ởcấp huyện của tỉnh Thanh hóa qua việc đi sâu phân tích chi tiết từng khoảnthu - chi ngân sách tại địa phương để đưa ra được những giải pháp phù hợp

Luận văn thạc sỹ quản lý hành chính công: “Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Cẩm Giàng – Tỉnh Hải Dương”, Vũ Thị Thuận (2014), Học

viện Hành chính Quốc gia Tác giả đã đề cập tới công tác quản lý ngân sách

ở cấp huyện ở tỉnh Hải Dương thông qua nghiên cứu điển hình huyện CẩmGiàng Luận văn đã tập trung nghiên cứu, phân tích hoạt động quản lý thu vàchi ngân sách của chính quyền cấp huyện theo chu trình ngân sách, đồng thờilàm được vai trò của công tác thanh tra, kiểm tra trong quản lý ngân sách

Luận văn thạc sỹ quản lý công: “Quản lý ngân sách nhà nước tại Huyện Lục Ngạn, Tỉnh Bắc Giang”, Nguyễn Thị Thùy Nhung (2015) tại Học

viện hành chính Quốc gia Cũng tương tự như các luận văn khác, tác giả đãđưa ra được hệ thống lý luận rõ ràng cũng như thực trạng công tác quản lýngân sách ở cấp huyện của tỉnh Hải Dương, phân tích đặc điểm tình hìnhKTXH của huyện tác động đến hoạt động quản lý, ngoài ra, làm rõ phân cấpquản lý ngân sách giữa các cấp ngân sách tại địa phương và đề cao vai tròcủa công tác thnah kiểm tra trong quản lý ngân sách

Ngoài ra, còn nhiều công trình nghiên cứu và bài viết khác về quản lýNSNN ở cấp vĩ mô hoặc trên phạm vi một tỉnh, thành phố, huyện và xã Cáccông trình đã đề cập đến nhiều khía cạnh của hoạt động quản lý NSNN; khíacạnh về ban hành Luật pháp, chính sách, chế độ về NSNN, về chu trình ngânsách nhà nước, về hoạt động quản lý thu chi, về thanh tra, kiểm tra và kiểmtoán việc thực hiện NSNN.

Trên thực tế, kết quả nghiên cứu của các công trình nói trên đều đề cậpđến việc hoàn thiện công tác quản lý NSNN bao gồm quản lý thu, chi ngânsách, phân cấp ngân sách, chu trình NSNN… ở từng địa phương nhất định,trên pham vi cấp tỉnh hay cấp huyện Mặc dù cùng tuân thủ hệ thống phápluật về NSNN của Lào hay của Việt Nam, song mỗi địa phương đều cónhững đặc điểm, đặc thù khác nhau và kết quả của công tác quản lý NSNNphụ thuộc rất nhiều vào điều kiện KTXH của từng địa phương… Cho đếnthời điểm hiện tại, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống

về quản lý NSNN tại huyện Phathun Phoen, qua đó đưa ra những giải phápkhả thi cho công tác quản lý NSNN tại huyện nhằm đáp ứng nhu cầu pháttriển KT-XH của huyện và phù hợp với cơ chế quản lý chung của nướcCHDCND Lào trong trong bối cảnh hiện nay Điều đó thúc đẩy tác giả mạnh

dạn chọn vấn đề “Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Phathun Phoen” làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Quản lý công.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của Luận văn là nhằm đề xuất một số giải pháphoàn thiện công tác quản lý NSNN của huyện Phathun Phoen, hướng đếnmuc tiêu hiệu quả, tiết kiệm, khuyến khích sản xuất kinh doanh và thúc đẩyphát triển KTXH của huyện

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để giải quyết được mục tiêu nghiên cứu nói trên, luận văn cần thựchiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu chính:

- Hệ thống hóa, bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác quản lý NSNN cấp huyện.

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý NSNN tại huyệnPhathun Phoen trong giai đoạn 3 năm 2016-2019, Từ đó chỉ ra những thànhcông, hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý NSNN tại huyện và nhậndiện những nguyên nhân dẫn đến những bất cập đó

- Trên cớ sở những định hướng và quan điểm của Nhà nước, của tỉnh,luận văn đề xuất hệ thống giải pháp có tính thực tiễn nhằm hoàn thiện côngtác quản lý NSNN tại Huyện Phathun Phoen trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý NSNN cấp huyện

5. Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn bao gồm:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết như phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp, hệ thống hóa và so sánh đối chiếu…

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn như phương pháp quan sát, tổng hợp rút kinh nghiệm…

Bên cạnh đó luận văn đã tiếp thu, kế thừa có chọn lọc kết quả nghiêncứu của một số công trình nghiên cứu liên quan đã được công bố, cùng các

số liệu do các cơ quan hữu quan công bố

Ngoài ra, luận văn còn dựa vào các chủ trương, chính sách của Đảng vàNhà nước Lào liên quan đến quản lý tài chính, ngân sách Số liệu sử dụngđược thu thập từ các số liệu thống kê, báo cáo tài chính, các biểu mẫu báocáo theo các năm của phòng Tài chính huyện; các Nghị quyết của HĐNDtỉnh, huyện; các quyết định của UBND tỉnh, huyện và các số liệu khác…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của đề tài luận văn

Dựa trên nghiên cứu lý thuyết chung về NSNN, luận văn đã hệ thốnghóa và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lýNSNN cấp huyện, sự cần thiết khách quan phải nâng cao hiệu quả quản lýNSNN cấp huyện, qua đó tổng hợp hệ thống các quy định cụ thể của Nhànước, của chính quyền địa phương về công tác quản lý NSNN ngân sáchhuyện Phathum Phone giai đoạn 2016 – 2019

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài luận văn

Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng công tác quản lý NSNN cấp huyện tạihuyện Phathum Phone trong giai đoạn 2016-2019, so sánh với hệ thống vănbản pháp luật hiện hành và thực tiễn phát triển KTXH của huyện PhathumPhone, luận văn đã xây dựng một hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằmhoàn thiện công tác này trên địa bàn huyện Phathum Phone

Ngoài ra, thông qua kết quả nghiên cứu, luận văn là tài liệu tham khảocho các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý ngân sách cấp huyện trong quá trìnhnghiên cứu hoặc thực thi nhiệm vụ liên quan đến hoạt động thu chi ngân sách

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dungcủa luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách Nhà nước

cấp huyện

Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách Nhà nước tại Huyện Phathum Phone, huyện Champasak, nước CHDCND Lào

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động

quản lý ngân sách Nhà nước tại Huyện Phathum Phone, huyện Champasak,nước CHDCND Lào

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN

1.1 Những vấn đề cơ bản ngân sách nhà nước cấp huyện

1.1.1 Khái niệm Ngân sách nhà nước cấp huyện

Trong lịch sử, thuật ngữ NSNN xuất hiện khi nhà nước đã phát triểnđến một giai đoạn nhất định mà ở đó sự phân biệt giữa tài chính công và tàichính tư, trong đó tài chính công đã trở nên cần thiết như một nhu cầu thiếtyếu NSNN là một phạm trù kinh tế mang tính lịch sử, phản ánh những mặtnhất định của các quan hệ kinh tế thuộc lĩnh vực phân phối sản phẩm xã hộitrong điều kiện còn tồn tại quan hệ hàng hóa – tiền tệ và được sử dụng nhưmột công cụ thực hiện các chức năng của nhà nước Như vậy, NSNN – với ýnghĩa là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước, ra đời từ rất sớm gắnliền với sự hình thành của nhà nước Thuật ngữ NSNN được sử dụng rộng rãitrong đời sống kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia Trên thực tế, nhiều định nghĩa

về NSNN đã được đưa ra tùy thuộc vào các góc độ xem xét khác nhau:

* Định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện kinh tế

- Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển thì NSNN làmột văn kiện tài chính trong đó mô tả các khoản thu, chi của chính phủ đượcthiết lập hàng năm

- Từ điển bách khoa toàn thư về kinh tế của Pháp định nghĩa: “NSNN

là văn kiện được Nghị viện hoặc hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong

đó các nghiệp vụ tài chính của khu vực công được dự kiến và cho phép”

- Từ điển thuật ngữ tài chính tín dụng (1996) của Viện nghiên cứu Tàichính cho rằng: “Ngân sách được hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thunhập (thu tiền vào) và chỉ tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp,

tổ chức, gia đình hoặc cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định

(thường là một năm)”.

- Giáo trình lý thuyết tài chính – tiền tệ (Đại học Kinh tế quốc dân – 2016): “NSNN là phạm trù kinh tế và phạm trù lịch sử NSNN được đặc trưng bằng sự vận động của các nguồn tài chính gắn liền với quá trình tạo lập,

sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước và các chủ thể trong xã hội, phátsinh khi nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia theonguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu”

- Giáo trình Quản lý tài chính công (Học viện Tài chính – 2009):

“NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính được huy độngcho Nhà nước và sử dụng các nguồn tài chính đó nhằm đảm bảo thực hiện cácchức năng của Nhà nước do Hiến pháp quy định”

Từ những định nghĩa trên có thể thấy NSNN, trước hết là một kháiniệm thuộc phạm trù kinh tế học hay hẹp hơn là tài chính học Xét từ góc độnày, NSNN được hiểu là bản dự toán các khoản thu và chi tiền tệ của mộtquốc gia, được cơ quan có thẩm quyền của nhà nước quyết định để thực hiệntrong thời hạn nhất định, thường là một năm Từ những định nghĩa này chothấy NSNN chứa đựng hai yếu tố:

Một là, NSNN là bản dự toán thu và chi tiền tệ của quốc gia Do đó

phải được quốc hội, với tư cách là người đại diện cho toàn thể nhân dântrong quốc gia đó quyết định trước khi chính phủ đem ra thi hành trên thực tế.Hơn thế nữa, quốc hội còn là người giám sát chính phủ trong quá trình thihành ngân sách và có quyền phê chuẩn bản quyết toán ngân sách hàng năm dochính phủ đệ trình khi năm ngân sách đã kết thúc

Hai là, NSNN chỉ có giá trị thực hiện trong thời hạn một năm 12 tháng.

Khoảng thời gian này được pháp luật quy định nhằm giới hạn rõ thời gianthực hiện bản dự toán NSNN và được gọi là “năm ngân sách” hay “tài khóa”,thực chất là niên độ ngân sách Ở nước CHDCND Lào, việc soạn thảo dựtoán NSNN hàng năm được chủ trì bởi Bộ tài chính cùng sự phối hợp, hỗ trợcủa một số cơ quan nhà nước khác có liên quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư,Ngân hàng nhà nước Lào, Ủy ban Kế hoạch, Tài chính và Kiểm toán của

Quốc hội,… Các cơ quan này, mặc dù có chức năng nhiệm vụ chuyên mônkhác nhau do pháp luật quy định nhưng khi tham gia vào quá trình soạn thảoNSNN thì đều có chung nhiệm vụ là xây dựng một dự toán ngân sách thăngbằng, có tính khả thi và hiệu quả nhất.

* Định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện pháp lý

Không chỉ là thuật ngữ kinh tế, NSNN còn là một khái niệm pháp lý.Khái niệm này hàm chứa nhiều nội dung chính trị - pháp lý quan trọng nhưmối tương quan quyền lực giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp trongviệc thiết lập và thi hành ngân sách; thủ tục soạn thảo, quyết định và chấphành ngân sách cũng như sự phân chia giữa quyền lập pháp và quyền hànhpháp trong việc kiểm soát quá trình ngân sách

Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 của nước CHDCND Lào, sửa đổi

bổ sung một số điều của Luật NSNN 2006 có hiệu lực thi hành từ năm ngânsách 2016-2017 Đây là đạo Luật quan trọng trong hệ thống pháp luật về tài

chính công ở Lào Theo Luật này thì “NSNN là dự toán về thu - chi của nhà nước đã được Quốc hội thông qua hàng năm NSNN là trung tâm của hệ thống tài chính quốc gia, là công cụ quản lý, điều tiết vĩ mô nhằm đảm bảo cho nền kinh tế - xã hội phát triển” Về cơ bản, định nghĩa này không có gì

khác biệt đáng kể so với quan niệm về NSNN dưới góc độ kinh tế, tuy vậynhấn mạnh thêm một số khía cạnh về pháp lý: Thứ nhất, NSNN là do cơ quanlập pháp phê duyệt và được thực thi theo một trình tự riêng, không hoàn toàngiống với trình tự lập pháp thông thường; Thứ hai, hiệu lực về thời gian củaNSNN bao giờ cũng được xác định trong một thời gian nhất định là một năm,trong khi hiệu lực của các đạo luật thông thường là vô thời hạn hay trong mộtthời gian rất dài Như vậy, về bản chất NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tếgiữa nhà nước với các chủ thể trong xã hội, phát sinh trong quá trình phânphối và phân phối lại của cải xã hội, nhằm tập trung một phần nguồn lực tàichính vào trong tay nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việcthực hiện các chức năng quản lý của nhà nước Về hình thức biểu hiện, đó là

các dự toán và quyết toán các khoản thu, chi trong quá trình trực hiện chức năng của nhà nước trong một thời gian xác định.

* Định nghĩa về ngân sách nhà nước cấp huyện:

NSNN bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, trong

đó ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN Theoquy định của pháp luật ở Lào, cũng tương tự như ở Việt Nam, ngân sách địaphương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhândân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND)

Theo Hiến pháp 2015 của nước CHDCND Lào, hệ thống hành chínhnhà nước ở địa phương bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân.Trong đó, hội đồng nhân dân là cơ quan đại diện cho quyền và lợi ích nhândân các bộ tộc Lào, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, thực hiệnvai trò xem xét việc thông qua các văn bản pháp luật quan trọng, giải quyếtcác vấn đề cơ sở địa phương và theo dõi, kiểm tra hoạt động của các cơ quanchính quyền tại địa phương Ủy ban nhân dân là cơ quan quản lý nhà nước tạiđịa phương; chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Hội đồng nhân dân Chínhquyền địa phương tại Lào được chia thành 3 cấp: Tỉnh, Huyện và Bản

- Cấp tỉnh bao gồm: Tỉnh và Thủ đô

- Cấp huyện bao gồm: Huyện, Thị trấn, Thành phố

- Cấp bản gồm: Bản

Đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh là Tỉnh trưởng, Thủ đô là

Đô trưởng, cấp huyện là Huyện trưởng, thành phố là Thành trưởng, thị xã làThị trưởng, cấp bản là Trưởng bản

Căn cứ vào hệ thống hành chính nhà nước của Lào, hệ thống NSNNcủa Lào ở địa phương cũng được phân chia tương ứng, song không có ngânsách cấp bản (tương đương như cấp xã ở Việt Nam) Như vậy, ngân sách cấphuyện vừa là một cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán cuối cùng trong hệthống NSNN của nước CHDCND Lào

Như vậy, có thể hiểu "Ngân sách cấp huyện là một bộ phận của NSNN

do UBND cấp huyện xây dựng kế hoạch và do HĐND cùng cấp quyết định, giám sát thực hiện".

1.1.2 Đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp huyện

NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy Nhà nước, vừa là công

cụ hữu hiệu để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn

đề xã hội NSNN cấp huyện chứa đựng tất cả những đặc điểm của NSNN nóichung:

- Việc tạo lập và sử dụng quỹ NSNN luôn gắn liền với quyền lực kinh

tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật

lệ nhất định Luật NSNN là một bộ luật tài chính đặc biệt, bởi lẽ trong NSNN,các chủ thể được thiết lập dựa vào hệ thống các pháp luật có liên quan nhưHiến pháp, các Luật thuế,… nhưng mặt khác, bản thân Luật NSNN cũngđược ban hành bởi Quốc hội và các chỉ tiêu ngân sách do Quốc hội, Hội đồngnhân dân các cấp quyết định và thông qua hằng năm, mang tính chất áp đặt vàbắt buộc các chủ thể kinh tế - xã hội có liên quan phải tuân thủ

- NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước và luôn chứa đựng lợi íchchung, lợi ích công cộng Nhà nước là chủ thể duy nhất có quyền quyết địnhđến các khoản thu – chi của NSNN và hoạt động thu – chi này nhằm mục tiêugiúp Nhà nước giải quyết các quan hệ lợi ích trong xã hội khi Nhà nước thamgia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nước với các tổ chứckinh tế - xã hội, các tầng lớp dân cư NSNN là một bản dự toán thu chi Các

cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập NSNN và đề ra các thông số quan trọng cóliên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếptheo Thu, chi NSNN là cơ sở để thực thi các chính sách của Chính phủ, cácnhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương

- NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia Hệthống tài chính quốc gia bao gồm: tài chính nhà nước, tài chính doanh nghiệp,trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình Trong đó tài chính nhànước là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia Tài chính nhà

nước tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế - xã hội.Tài chính nhà nước thực hiện huy động và tập trung một bộ phận nguồn lựctài chính từ các định chế tài chính khác chủ yếu qua thuế và các khoản thumang tính chất thuế Trên cơ sở nguồn lực huy động được, Chính phủ sửdụng quỹ ngân sách để tiến hành cấp phát kinh phí, tài trợ vốn cho các tổ chứckinh tế, các đơn vị thuộc khu vực công nhằm thực hiện các nhiệm vụ pháttriển kinh tế - xã hội NSNN được giới hạn thời gian sử dụng, được quy địnhnội dung, định mức thu - chi, được kiểm soát bởi hệ thống thể chế, các tổchức chính trị xã hội và người dân

1.1.3 Vai trò của ngân sách huyện đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

- Bảo đảm thực hiện vai trò Nhà nước, bảo vệ an ninh trật tự của huyện: Trong các chức năng của Nhà nước, chức năng đảm bảo an ninh trật

tự, quốc phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng Đây là công cụ quyền lựccủa Nhà nước, nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo điều kiện an toàn đểhuyện phát triển mọi mặt Để đảm bảo cho chức năng đặc biệt này, NSNN cấphuyện cần phải có kế hoạch cụ thể, chi tiết, có các khoản dự phòng hợp lý,đồng thời nuôi dưỡng bộ máy quản lý hành chính nhà nước ở địa phương

- Là công cụ thúc đẩy, phát triển ổn định kinh tế địa phương: Để thực

hiện tốt các kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội do cấp tỉnh, cấpTrung ương giao cho, chính quyền cấp huyện cần phải sử dụng các công cụ

để điều tiết, định hướng Một trong những công cụ đắc lực đó là ngân sách,thông qua các hoạt động thu - chi ngân sách Huyện căn cứ vào thế mạnh củađịa phương mình để định hướng, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích pháttriển, thúc đẩy hoạt động sản xuất – kinh doanh trên địa bàn Đồng thời,huyện phải cung cấp kinh phí, vốn đầu tư, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tạo môitrường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động

Thuế là một phương tiện đắc lực trong điều tiết vĩ mô kinh tế, huyện cóthể sử dụng công cụ này để điều chỉnh cơ cấu kinh tế ở địa phương theo hướngphù hợp với tiềm năng phát triển Ngoài ra, để có nguồn lực ngân sách dồi

dào, huyện cần xây dựng một tiềm lực kinh tế với hệ thống các doanh nghiệp đóng trên địa bàn do cấp huyện quản lý.

- Là phương tiện bù đắp khiếm khuyết thị trường, đảm bảo công bằng

xã hội, gìn giữ môi trường: NSNN cấp huyện hỗ trợ thực hiện vai trò này của

hệ thống ngân sách quốc gia nhằm xoa dịu những khiếm khuyết của nền kinh

tế thị trường Bản chất của kinh tế thị trường là theo đuổi lợi nhuận tối đa, vàđôi khi các cá nhân, doanh nghiệp chạy theo lợi nhuận mà bất chấp những ảnhhưởng tiêu cực đến xã hội và môi trường như: Thất nghiệp, khoảng cách giàunghèo tăng, ít quan tâm đến người già, trẻ em, người tàn tật, buôn lâu, trốnthuế, lừa đảo, chiếm đoạt, môi trường ô nhiễm… Chính quyền cấp huyện làcấp gần dân, sẽ nắm bắt, theo dõi kịp thời và thực thi các biện pháp khắcphục, giải quyết và tất yếu phải sử dụng đến ngân sách của cấp mình Ngoài

ra, chính quyền cấp huyện cũng thường xuyên quan tâm đến đời sống vậtchất, văn hóa, tinh thần của người dân, cải tạo các sân chơi, khu vui chơi giảitrí lành mạnh; sử dụng ngân sách cung cấp các dịch vụ công cộng như giáodục, y tế, chăm sóc sức khỏe và nâng cao trình độ dân trí cho người dân

1.1.4 Hệ thống Ngân sách nhà nước ở nước CHDCND Lào

Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách gắn bó hữu cơ với nhau,

có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm

vụ thu chi của từng cấp ngân sách Hệ thống NSNN ở Lào đã được triển khai

từ năm 1999 và hiện nay được thực hiện theo Luật Ngân sách Nhà nước sửađổi số 71/QH, ban hành ngày 16/12/2015 Theo điều 38 của Luật này, hệthống NSNN gồm có: Ngân sách trung ương (NSTW) và ngân sách địaphương (NSĐP); ngân sách địa phương chia thành 2 cấp: ngân sách tỉnh vàngân sách huyện Ở Lào, không có ngân sách cấp bản, làng, xã Hệ thốngNSNN của nước CHDCND Lào hiện nay được thể hiện trong hình 1.1

Tổ chức hệ thống NSNN luôn gắn liền với việc tổ chức bộ máy Nhànước và vai trò, vị trí bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội củađất nước, mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách riêng, cung cấp phươngtiện vật chất cho cấp chính quyền đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình

trên vùng lãnh thổ Việc hình thành hệ thống chính quyền Nhà nước các cấp

là một tất yếu khách quan nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nướctrên mọi vùng của đất nước Sự ra đời của hệ thống chính quyền Nhà nước làtiền đề để tổ chức hệ thống NSNN nhiều cấp

Hình 1.1: Hệ thống ngân sách Nhà nước nước CHDCND Lào

Ngân sách Nhà

nước

Ngân sách Trung ương

Ngân sách địa phương

Ngân sách tỉnh; Ngân sách Thủ đô

Ngân sách huyện,

Thị trấn, Thành phố

Nguồn: Luật ngân sách nhà nước Lào, 2015

NSTW ở nước CHDCND Lào gồm có thu - chi của các bộ, cơ quanngang bộ, Mặt trận tổ quốc và các cơ quan đoàn thể cấp Trung ương NSĐPgồm thu - chi ngân sách của chính quyền địa phương, các Sở, ngành ở cấptỉnh và cấp huyện NSĐP có nhiệm vụ thực hiện cân đối các khoản thu và cáckhoản chi của Nhà nước tại địa phương, cùng NSTW thực hiện vai trò củaNSNN, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội Thông qua việchuy động các khoản thuế theo pháp luật và sử dụng các nguồn quỹ ngân sách,thực hiện phân bổ chi tiêu, NSĐP góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế của địaphương, định hướng đầu tư, sản xuất kinh doanh trên địa bàn, vùng lãnh thổ

Trong đó, NSNN cấp huyện là một bộ phận của NSĐP; dự toán thu, chiNSNN cấp huyện được lập theo phân cấp của cơ quan có thẩm quyền đảmbảo điều kiện vật chất cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của bộ máy

Nhà nước ở cấp huyện bao gồm nhiệm vụ của cấp huyện và nhiệm vụ điềuhành kinh tế xã hội của địa phương do huyện quản lý Theo đó, chính quyềncấp huyện phải chấp hành các quy định của hiến pháp, pháp luật, đồng thờiphát huy tính năng động và sáng tạo trong việc khai thác các thế mạnh trênđịa bàn huyện để tăng nguồn thu, bảo đảm chi và thực hiện cân đối NSNNcủa cấp huyện.

1.2 Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

1.2.1 Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý bằngmột hệ thống phương pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng quản lý,tiếp cận đến mục tiêu cuối cùng phục vụ cho lợi ích của con người Quản lý làhoạt động có mục đích của chủ thể tuân theo những nguyên tắc nhất định và làquá trình thực hiện đồng thời hàng loạt các chức năng có quan hệ hữu cơ vớinhau từ dự báo - kế hoạch hóa - tổ chức thực hiện - động viên phối hợp - điềuchỉnh - hạch toán - kiểm tra Quản lý NSNN là việc sử dụng những công cụ,biện pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thànhquỹ NSNN và thực hiện phân phối, sử dụng nguồn quỹ đó một cách hợp lý,

có hiệu quả nhằm thoả mãn các nhu cầu của Nhà nước và đạt được nhữngmục tiêu kinh tế, xã hội

Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN, dovậy, về bản chất, ngân sách cấp huyện cũng chịu sự tác động của các chủ thểquản lý như đối với NSNN nói chung, song có sự hạn chế về đối tượng và

phạm vi áp dụng Như vậy: “Quản lý ngân sách cấp huyện là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách cấp huyện thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều chỉnh hoạt động của ngân sách cấp huyện nhằm đạt được các mục tiêu đã định”.

Quá trình tác động và điều chỉnh của các chủ thể quản lý là:

- Vận dụng các chức năng tài chính để hoạch định chiến lược, kế hoạch, chính sách, chế độ liên quan đến việc thu, chi ngân sách cấp huyện

- Vận dụng các phương pháp thích hợp tác động đến quá trình thu, chingân sách cấp huyện phù hợp với yêu cầu khách quan của nền kinh tế cũngnhư điều kiện của từng địa phương.

- Vận dụng các phương pháp thích hợp để thực hiện thanh tra, kiểm trabảo đảm cho quá trình thu, chi ngân sách cấp huyện đúng pháp luật, chống cáchiện tượng tiêu cực

Như vậy, quản lý ngân sách cấp huyện thể hiện trên những nội dung cơbản sau:

- Đối tượng quản lý ngân sách cấp huyện là các hoạt động thu, chi củangân sách cấp huyện và các hoạt động ngân sách diễn ra trên địa bàn thuộc sựquản lý trực tiếp của huyện

- Phương pháp quản lý ngân sách cấp huyện mang tính khoa học, tổnghợp, gồm nhiều biện pháp khác nhau phục vụ lợi ích chung của quốc gia vàcộng đồng

- Quản lý ngân sách cấp huyện được thực hiện trên cơ sở vận dụng cácquy luật khách quan về kinh tế áp dụng một cách phù hợp với điều kiện củatừng huyện

1.2.2 Mục tiêu của quản lý ngân sách huyện

- Đảm bảo thực hiện các chỉ tiêu của ngân sách Trung ương

- Đảm bảo cân đối thu - chi ngân sách trên địa bàn huyện

- Nâng cao năng lực điều hành của chính quyền huyện trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển KTXH

1.2.3 Nguyên tắc quản lý ngân sách huyện

- Chấp hành Luật ngân sách Nhà nước: Tất cả các khoản thu - chi đều phải

có chứng từ xuất nhập tiền Nó phản ánh tính chính xác, công minh, rõ ràng Cáckhoản thu - chi đều phải có trong kế hoạch phân bổ dự toán ngân sách đã đượcHĐND, UBND các cấp thông qua Các khâu trong chu trình NSNN khi triển khaithực hiện phải đặt dưới sự kiểm tra, giám sát của HĐND các cấp

- Cân đối thu - chi ngân sách huyện: NSNN được lập và thu - chi ngân

sách phải được cân đối Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉ được phépthực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp UBND và HĐND luôn cố gắng

để đảm bảo cân đối nguồn NSNN bằng cách đưa ra các quyết định liên quantới các khoản chi để thảo luận và cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cầnthiết, đồng thời nỗ lực khai thác mọi nguồn thu hợp lý mà nền kinh tế có khảnăng đáp ứng

- Công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách Nhà nước: Các khoản

thu - chi NSNN đều được xác định bằng số liệu chứng từ ghi sổ, quyết định,văn bản chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền Thực hiện công khai, minh bạchtrong quản lý sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng có thể giám sát, kiểm soát cácquyết định về thu - chi tài chính, hạn chế những thất thoát và đảm bảo tínhhiệu quả

- Rõ ràng, trung thực, chính xác: Nguyên tắc này là cơ sở, tạo tiền đề

cho mỗi người dân có thể nhìn nhận được chương trình hành động của chínhquyền địa phương và chương trình này phải được phản ánh ở việc thực hiệnchính sách tài chính ở địa phương Nguyên tắc này đòi hỏi NSNN phải đượcxây dựng rành mạch, có hệ thống, các khoản thu - chi đều phải có trong kếhoạch tránh việc thu sai, chi sai gây thất thoát NSNN

- Chịu trách nhiệm: Giải trình về các hoạt động ngân sách; chịu trách

nhiệm về các quyết định về ngân sách của mình Trách nhiệm đối với cơ quanquản lý cấp trên về trách nhiệm đối với công chúng, đối với xã hội Quy tráchnhiệm yêu cầu phải phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cánhân, đơn vị, chính quyền các cấp trong thực hiện NSNN theo kết quả côngviệc đạt được

1.2.4 Bộ máy quản lý ngân sách huyện

- HĐND huyện: Là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, có

nhiệm vụ quyết định dự toán thu NSNN trên địa bàn; dự toán thu - chi ngânsách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; phê chuẩn quyếttoán ngân sách địa phương; quyết định các chủ trương, biện pháp triển khai

thực hiện ngân sách; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường

hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định

- UBND huyện: Là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu

trách nhiệm trước HĐND cùng cấp và cơ quan Nhà nước cấp trên UBND

huyện có nhiệm vụ lập dự toán thu - chi NSNN trên địa bàn; dự toán thu - chi

ngân sách địa phương, phương án phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; quyết

toán ngân sách địa phương; lập dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương trong

trường hợp cần thiết trình HĐND huyện quyết định và báo cáo UBND tỉnh và

Sở Tài chính tỉnh; đồng thời tổ chức thực hiện ngân sách ở địa phương

Hình 1.2: Bộ máy quản lý ngân sách huyện

HĐND huyện

UBND huyện

Kho bạc nhà nước huyện

Nguồn: Luật ngân sách nhà nước nước CHDCND Lào, 2015

- Phòng Tài chính huyện: Là đơn vị chuyên môn trực thuộc UBND

huyện, có chức năng tham mưu, giúp UBND huyện thực hiện chức năng

QLNN về lĩnh vực tài chính, tài sản theo quy định của pháp luật Phòng Tài

chính huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức biên chế và công tác của

UBND huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên

môn, nghiệp vụ thuộc lĩnh vực quản lý ngân sách

- Chi cục Thuế huyện: Là tổ chức trực thuộc Cục Thuế, có chức năng

tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác củaNSNN (sau đây gọi chung là thuế) trên địa bàn theo quy định của pháp luật.Chi cục Thuế thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm theo quy định củaLuật Quản lý thuế, các Luật thuế, các quy định pháp luật khác có liên quan

- Kho bạc Nhà nước huyện: Là cơ quan trực Kho bạc Nhà nước tỉnh,

thực hiện chức năng quản lý nhà nước về quỹ NSNN và các quỹ khác củaNhà nước được giao quản lý trên địa bàn huyện

1.2.5 Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

1.2.5.1 Quản lý thu ngân sách cấp huyện

Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong qua trình nhànước dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chínhdưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ của nhà nước Thu NSNNbao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào nhà nước để hình thànhquỹ NSNN đáp ứng cho các yêu cầu chi tiêu xác định của nhà nước Quản lýthu NSNN được hiểu là quá trình nhà nước sử dụng hệ thống các công cụchính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản ngoài thuếnhằm đảm bảo tính công bằng, khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển,điều tiết sản xuất, tiêu dùng

Theo Luật NSNN 2015 của Lào (Điều 15, 16, 17, 18, 19 Luật NSNN2015), thu NSNN gồm có 4 nguồn sau (1); Nguồn thu từ thuế (thuế tiếp vàthuế gián tiếp); (2) Nguồn thu không phải từ thuế; (3) Nguồn thu từ các khoảnviện trợ không hoàn lại; (4) Nguồn thu từ sự đóng góp của tổ chức – xã hội

- Nguồn thu từ thuế bao gồm có thuế trực tiếp và thuế gián tiếp:

+ Thuế trực tiếp: Thuế lãi suất (tương tự thuế thu nhập doanh nghiệp ởViệt Nam); Thuế thu nhập (tương tự thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam);Thuế khoán (tương tự thuế môn bài của Việt Nam); Thuế môi trường; đồngthời phí và lệ phí cũng được xếp vào nhóm thuế trực tiếp; và các khoản thukhác

+ Thuế gián tiếp: Thuế giá trị gia tăng; Thuế tiêu thụ; Thuế sử dụng tài nguyên môi trường; Thuế xuất – nhập khẩu; và các khoản thu khác…

- Nguồn thu không phải từ thuế gồm: Tiền cho thuê; Tiền tô nhượng;Tiền đường hàng không; Tiền chia lợi nhuận; Lãi suất cho vay; Xử lý, bán tàisản tích thu; và các khoản thu khác

- Thu từ các khoản viện trợ không hoàn lại gồm 2 nguồn bằng hìnhthức tiền mặt và vật chất: các khoản viện trợ không hoàn lại từ chính phủnước ngoài; các khoản viện trợ không hoàn lại các tổ chức quốc tế

- Nguồn thu từ sự đóng góp của xã hội bao gồm: Thu từ bảo hiểm xã hội; Thu từ đóng góp của xã hội và các khoản thu khác

Điều 42, khoản b) Luật NSNN năm 2015 của Lào quy định các nguồn thu vào NSNN cấp huyện bao gồm:

- Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ, thuế lãi suất và tiền chia lợi nhuậnđơn vị doanh nghiệp do cấp huyện quản lý;

- Thuế thu nhập, thuế đầu thầu, thuế tem do huyện quản lý;

- Phí, lệ phí sử dụng đất đai (thuế đất đai), tiền thuê đất đai, tiền giaoquyền sử đụng đất đai do huyện quản lý;

- Thu từ tô nhượng khai thác cát sỏi, đất đen, đất đỏ do huyện quản lý;

- Tiền thuê nhà, đất đai và tài sản khác của NN do cấp huyện quản lý;

- Thu từ phí và lệ phí các dịch vụ chuyên môn do cấp huyện quản lý;

- Thu từ xử lý phạt và bán tài sản tịch thu do cấp huyện quản lý;

- Thu từ các huy động vốn và sự quyên góp cá nhân và các tổ chức docấp huyện quản lý;

- Các nguồn thu khác do tỉnh, thủ đô giao cho

1.2.5.2 Quản lý chi ngân sách cấp huyện

Nếu như quá trình thu là quá trình tạo lập, hình thành ngân sách thì chingân sách là quá trình sử dụng ngân sách Chi ngân sách mặc dù ngược lại

với quá trình thu nhưng lại chịu sự điều khiển của quá trình thu (không thểchi nhiều trong khi thu ít và ngược lại) đồng thời, lại tạo thêm nguồn thu (đầu

tư ngân sách nhàn rỗi vào các cơ sở sản xuất, kinh doanh) Chi ngân sách làquá trình sử dụng quỹ NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằmthực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nước và cụ thể làchính quyền cấp huyện

Một số yêu cầu cần đạt được trong quá trình chi ngân sách ở Lào:

Thứ nhất, thực hiện chi ngân sách đúng dự toán, tiết kiệm, hiệu quả Thứ hai, xem xét, đánh giá tính hiệu quả của chi ngân sách dựa trên hệ

- Chi đầu tư nhà nước là sử dụng vốn từ NSNN có nguồn vốn, vay vốn

và hỗ trợ vào đầu tư cơ sở hạ tầng, mua, đầu tư hoặc góp vốn doanh nghiệpchi mua tài sản cổ định có hạn sử dụng một năm trở lên

Các nhiệm vụ chi của ngân sách huyện bao gồm (Điều 43 - Luật NSNN

số 71 năm 2015):

- Chi cho việc điều hành cơ quan nhà nước, mặt trận tổ quốc và đoàn thể cấp huyện (chi thường xuyên);

- Đầu tư của nhà nước do cấp huyện quản lý (chi đầu tư phát triển);

- Chi tiền dự trữ cấp tỉnh giao cho huyện quản lý;

- Các khoản chi khác theo luật quy định;

1.2.5.3 Quản lý chu trình ngân sách nhà nước huyện

Hình 1.3: Chu trình ngân sách nhà nước huyện

Lập dự toán NSNN huyện

Nguồn: Tác giả xây dựng

Bước 1: Lập dự toán ngân sách huyện

* Yêu cầu của việc lập dự toán ngân sách huyện:

- Phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương;

- Bố trí hợp lý các nhu cầu chi tiêu đảm bảo thực hiện tốt chức năng,

nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện, đồng thời góp phần xây dựng địa

phương phát triển

- Phải lập theo đúng mục lục NSNN và biểu mẫu quy định của cơ quan

tài chính

* Căn cứ lập dự toán ngân sách huyện:

- Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng an ninh;

chỉ tiêu nhiệm vụ của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy mô,

nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế - xã hội và tự nhiên

- Các quy định về thuế, chế độ thu; tiêu chuẩn định mức chi do cấp có

thẩm quyền quyết định; các chế độ chính sách hiện hành làm cơ sở lập dự toán

thu chi ngân sách Trường hợp cần sửa đổi, bổ sung tiêu chuẩn, định mức, phải

được nghiên cứu và ban hành trước thời điểm lập dự toán ngân sách

- Những quy định về phân cấp quản lý KT-XH, phân cấp quản lý ngân

sách giữa tỉnh và huyện

* Nội dung dự toán ngân sách huyện: Dự toán ngân sách huyện gồm 02

phần: dự toán thu ngân sách huyện và dự toán chi ngân sách huyện; dự toán chitiết thu – chi theo chương, loại, khoản, mục, tiểu mục của Mục lục NSNN

* Phân bổ, giao ngân sách huyện: Sau khi huyện nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu - chi ngân sách của UBND tỉnh, Phòng Tài chính có

tránh nhiệm giúp UBND trình HĐND huyện quyết định dự toán thu - chingân sách huyện, phương án phân bổ ngân sách cấp huyện; UBND có tránhnhiệm báo cáo UBND tỉnh, Sở Tài chính Dự toán ngân sách huyện và Dựtoán phân bổ ngân sách huyện đã được HĐND huyện quyết định Căn cứ vàoNghị quyết của HĐND huyện, UBND huyện quyết định giao nhiệm vụ thu -chi ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc huyện; nhiệm vụ thu - chi

* Điều chỉnh dự toán ngân sách: Khi có một số đơn vị dự toán phải

điều chỉnh, các đơn vị này phải điều chỉnh dự toán ngân sách của mình (chủđộng hoặc theo yêu cầu của cơ quan tài chính cùng cấp hay cơ quan tài chínhcấp trên), lập dự toán ngân sách điều chỉnh gửi cơ quan tài chính cấp trênhoặc cùng cấp, cơ quan kế hoạch và đầu tư Cơ quan Tài chính có tráchnhiệm báo cáo UBND

Bước 2: Chấp hành dự toán ngân sách huyện:

Sau khi dự toán ngân sách huyện được phê duyệt và năm ngân sách

bắt đầu (từ ngày 01/01/năm ngân sách hiện hành) thì việc thực hiện NSNN

huyện được tiến hành Công tác chấp hành dự toán ngân sách huyện gồm cáchoạt động sau:

* Tổ chức thực hiện thu ngân sách huyện

Căn cứ vào tờ khai thuế và các khoản phải nộp NSNN của các tổ chức

cá nhân có nghĩa vụ phải nộp ngân sách, cơ quan thu kiểm tra, xác định sốthuế và các khoản phải nộp ngân sách và ra thông báo thu ngân sách gửi đốitượng nộp

Nếu hết thời hạn nộp tiền trong thông báo thu ngân sách mà tổ chức, cánhân vẫn chưa thực hiện nghĩa vụ nộp thì cơ quan thu được quyền yêu cầu

ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước trích số tiền phải nộp từ tài khoản của tổchức, cá nhân đó để nộp ngân sách hoặc áp dụng các biện pháp tài chính khác

để thu ngân sách

Phương thức thu NSNN: Toàn bộ các khoản thu của NSNN phải nộptrực tiếp vào Kho bạc Nhà nước trừ các khoản như phí, lệ phí, thuế hộ kinhdoanh không cố định do cơ quan thu có thể thu trực tiếp song phải định kỳnộp vào Kho bạc Nhà nước trong thời hạn quy định:

* Tổ chức chi ngân sách cấp huyện:

- Chi chuyển giao từ ngân sách cấp trên bổ sung cho ngân sách cấp dưới và các đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách cấp huyện

- Phối hợp với Kho bạc Nhà nước thực hiện chi trả cho các đơn vị sử dụng ngân sách cấp huyện trên cơ sở dự toán của các đơn vị

- Thực hiện kiểm tra, giám sát quá trình thanh toán, sử dụng kinh phí của các đơn vị sử dụng ngân sách huyện trực thuộc

Trong quản lý chi ngân sách nói chung và NSNN huyện nói riêng, yêucầu cơ bản là phải đảm bảo các khoản chi được hợp lý, đầy đủ và kịp thời.Muốn vậy, đối với chi NSNN cũng như chi ngân sách cấp huyện cần thựchiện những nguyên tắc sau:

+ Khoản chi được cấp phát trong dự toán

+ Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định

+ Được chủ tài khoản hoặc người được uỷ quyền quyết định chi.+ Trường hợp sử dụng vốn, kinh phí ngân sách cấp huyện để đầu tưxây dựng cơ bản, mua sắm thiết bị, phương tiện làm việc … phải tổ chức đấuthầu hoặc thẩm định giá theo quy định

Trong quá trình chấp hành ngân sách cấp huyện, nếu có sự thay đổi vềnguồn thu và nhiệm vụ chi thực hiện hoặc phát sinh những công việc đột xuấtnhư chi phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt,…khiến số thu vàchi biến động hơn so với dự toán thì UBND cấp huyện trình HĐND cấp

huyện xem xét, điều chỉnh dự toán ngân sách cấp huyện và báo cáo UBND cấp tỉnh.

* Theo dõi, giám sát việc thực hiện thu, chi ngân sách cấp huyện:

Kiểm tra hoạt động của các cơ quan chức năng như Khoa bạc Nhà nước, cơquan thuế, cơ quan thanh tra tài chính, bộ phận tài chính các xã thuộc huyệnquản lý

Bước 3: Quyết toán ngân sách huyện:

Quyết toán ngân sách cấp huyện là khâu cuối cùng trong một chu trìnhquản lý ngân sách, là việc xem xét của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

về tính hợp pháp của kết quả thu chi đạt được sau một năm ngân sách đối vớicác cơ quan, đơn vị cấp dưới Đối với ngân sách cấp huyện, thông qua quyếttoán, toàn bộ kết quả hoạt động thu, chi ngân sách cấp huyện trong một năm

sẽ được đánh giá tổng hợp, qua đó thấy được những ưu, nhược điểm, rút ranhững bài học kinh nghiệm áp dụng cho những năm ngân sách tiếp theo

Nội dung công tác quyết toán ngân sách cấp huyện được thể hiện:

- Phòng Tài chính huyện thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách từbáo cáo của các đơn vị, bộ phận tài chính gửi đến; lập quyết toán thu, chingân sách cấp huyện; tổng hợp, lập báo cáo quyết toán thu, chi NSNN huyện,trình UBND cấp huyện xem xét gửi Sở Tài chính, đồng thời UBND cấphuyện trình HĐND cấp huyện phê chuẩn

- Sau khi được HĐND cấp huyện phê chuẩn, UBND cấp huyện báo cáo bổ sung quyết toán ngân sách gửi Sở Tài chính

- Sở Tài chính tiếp tục thẩm định, tổng hợp quyết toán thu, chi ngânsách huyện để lập quyết toán thu, chi ngân sách tỉnh và trình các cơ quanchức năng theo luật định

Quyết toán ngân sách huyện phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản sau:

+ Về số liệu: đảm bảo chính xác, trung thực, đầy đủ

+ Về nội dung: Báo cáo quyết toán phải theo đúng các nội dung trong

dự toán giao và đúng theo mục lục NSNN

+ Về trách nhiệm: Kho bạc Nhà nước cấp huyện có trách nhiệm tổnghợp số liệu quyết toán gửi phòng Tài chính huyện Thủ trưởng các đơn vị sửdụng ngân sách huyện phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực,đầy đủ của báo cáo quyết toán của đơn vị, chịu trách nhiệm về những khoảnthu, chi hạch toán, quyết toán sai chế độ

1.2.5.4 Thanh kiểm tra, xử lý vi phạm trong quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

Việc tiến hành kiểm tra, giám sát ngân sách cấp huyện là vô cùng quantrọng; đồng thời UBND cấp trên, các cơ quan chức năng, các cơ quan bảo vệpháp luật sẵn sàng vào cuộc khi có dấu hiệu để tìm ra, ngăn chặn, xử lýnhững sai phạm từ đó làm cho ngân sách huyện hoạt động theo đúng quỹđạo, hiệu quả, nền tài chính lành mạnh Hình thức kiểm tra, giám sát baogồm:

- Kiểm tra, giám sát định kỳ: Đó là việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan, đơn vị chức năng theo kế hoạch nhất định

- Kiểm tra, giám sát đột xuất: Đó là việc kiểm tra, giám sát của các cơquan, đơn vị chức năng một cách đột xuất, thường khi có các sự việc xảy rahoặc có đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác quản lý ngân sáchhuyện

- Kiểm tra, giám sát thường xuyên: Đây là công tác kiểm tra, giám sátthường xuyên trong quá trình hoạt động của ngân sách cấp huyện Công táckiểm tra, giám sát thường gắn với các cơ quan chủ quản của ngân sách huyệnnhư ngành tài chính, Kho bạc Nhà nước, Thuế

Ngoài các bước nêu trên trong chu trình ngân sách, phân tích và đánhgiá việc chấp hành ngân sách huyện là một hoạt động cần thiết cho sự pháttriển của ngân sách huyện, việc phân tích và đánh giá thường xuyên thôngqua các báo cáo sơ kết, tổng kết về tài chính ngân sách; thông qua các hội

nghị giao ban, hội thảo chuyên đề, thông qua các kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán ngân sách.

1.2.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

ngân sách, chấp hành, quyết toán ngân sách, kiểm tra và thanh tra ngân sách.

- Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý cấp huyện:

Trình độ quản lý của con người là nhân tố quan trọng, quyết định sự thànhcông, chất lượng của công tác quản lý ngân sách Trình độ và phương phápquản lý của đội ngũ cán bộ quản lý có tác động rất lớn đến hiệu quả của côngtác quản lý nói chung và quản lý ngân sách nói riêng Nếu trình độ quản lý tốt

và phương pháp quản lý khoa học thì hiệu quả quản lý sẽ rất cao và ngược

lại.

- Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN cấp huyện: Để thực

hiện chức năng quản lý NSNN theo nhiệm vụ được giao, cần phát triển hệthống thông tin và nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản

lý ngân sách là nhiệm vụ quan trọng của huyện Nếu hệ thống thông tin vàtrình độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách tốt thì hiệuquả quản lý ngân sách cũng sẽ đạt kết quả tốt và ngược lại

1.2.6.2 Nhân tố khách quan:

- Cơ chế quản lý tài chính: tạo hành lang pháp lý, giúp cho quá trình

hình thành, tạo lập sử dụng các nguồn lực tài chính phục vụ tất cả các lĩnhvực ngân sách phải đảm bảo, là công cụ điều phối các nguồn lực, đảm bảo hàihòa, cân đối và công bằng, hợp lý trong công tác quản lý tài chính nói chung

và quản lý ngân sách nói riêng, giúp thực hiện nguyên tắc thu đúng và đầy đủ,