Bài giảng Tư tưởng Hồ Chí Minh: Bài 4 - ThS. Nguyễn Thị Bích Thủy

Bài giảng Tư tưởng Hồ Chí Minh - Bài 4: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam trình bày các quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò, bản chất của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong sạch, vững mạnh. Mời các bạn cùng tham khảo.

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Nắm vững nội dung chương này sẽ giúp chúng ta lý giải đúng đắn những vấn

Tháng 11 năm 1924, Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô về Quảng Châu, Trung Quốc với mục

tiêu và nhiệm vụ cơ bản là gì? Tổ chức Việt Nam Cách mạng thanh niên do Nguyễn Ái

Quốc thành lập là tổ chức gì? Vai trò, ý nghĩa của tổ chức đó?

Tại sao Hồ Chí Minh khẳng định: ngày 3/2/1930 là ngày “vui sướng nhất trong cuộc đời

hoạt động cách mạng chuyên nghiệp” của mình?

Sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện quyết định đảm bảo thắng lợi của cách mạng Việt

Nam Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, Đảng ta xác định nhiệm vụ xây dựng kinh tế là

trọng tâm, xây dựng đảng là vấn đề then chốt Tại sao vậy?

• Luận giải tính tất yếu thành lập Đảng cộng sản và vai trò, tính sáng tạo của Hồ Chí Minhtrong việc tổ chức thành lập Đảng cộng sản Việt Nam;

• Nắm vững quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò, bản chất của Đảng;

• Nắm vững quan điểm của Hồ Chí Minh về Đảng cầm quyền, mối quan hệ gắn bó giữaĐảng và Dân;

• Hiểu và liên hệ thực tiễn những vấn đề cơ bản trong quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn

đề xây dựng chỉnh đốn Đảng trong điều kiện hiện nay

MỤC TIÊU

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng cộng sản Việt Nam trong sạch, vững mạnhQuan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò, bản chất của Đảng cộng sản Việt Nam

NỘI DUNG

1.2 Quan điểm của Hồ Chí minh về vai trò của Đảng cộng sản Việt Nam

1.1 Sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam

1.3 Bản chất của Đảng cộng sản Việt Nam

1.4 Quan niệm của Hồ Chí Minh về Đảng cộng sản Việt Nam cầm quyền

1 QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ, BẢN CHẤT CỦA ĐCSVN

Quan điểm của Lênin:

• Đảng cộng sản là sản phẩm của sự

kết hợp giữa Chủ nghĩa Mác với

phong trào công nhân

1.1 SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

1.1 SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

Quan điểm của Hồ Chí Minh:

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

là sản phẩm của sự kết hợp

giữa chủ nghĩa Mác – Lênin với

phong trào công nhân và

phong trào yêu nước

Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng cộng sản Việt Nam

Đảng cộng sản là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng.

“Cách mệnh trước hết cần

phải có gì? Phải có đảng cách

mệnh, để trong thì vận động

và tổ chức quần chúng, ngoài

thì liên lạc với dân tộc bị áp

bức và vô sản giai cấp ở mọi

nơi Đảng có vững cách

mệnh mới thành công, cũng

như người cầm lái có vững

thì thuyền mới chạy”.

Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, tr.267-268

1.2 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA ĐCSVN

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU

Tính thống nhất và khác biệt giữa chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thành lập Đảng cộng sản?

Gợi ý trả lời:

• Quan điểm của Mác – Ăngghen về sự thành lập Đảng: Sự hình thành Đảng là quy luật trong phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân; giai cấp công nhân chỉ có thể đấu tranh với tính cách là giai cấp khi họ hình thành Đảng.

• Quan điểm của Lênin: Đảng cộng sản là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân.

• Hồ Chí Minh: Đảng cộng sản Việt Nam là sản phẩm của sự kêt hợp giữa chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước

→ Tính thống nhất: Khẳng định sự lãnh đạo của Đảng là tất yếu khách quan, là điều kiện quyết định đảm bảo thắng lợi trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân.

→ Tính khác biệt: Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng sự hình thành Đảng trước tiên vì lợi ích giai cấp công nhân, vì sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân (Xuất phát từ thực tiễn các nước tư bản châu Âu).

• Hồ Chí Minh khẳng định: Sự hình thành Đảng cộng sản Việt Nam trước tiên vì lợi ích dân tộc, vì sự sống còn của dân tộc (Xuất phát từ thực tiễn các nước thuộc địa).

• Quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin: Đảng là sản phẩm của sự kết hợp giữa lý luận chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân.

• Hồ Chí Minh bổ sung thêm yếu tố cơ bản là phong trào yêu nước, Như vậy, có thể khẳng định, Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo học thuyết Mác – Lênin về Đảng cộng sản từ thực tiễn yêu cầu của cách mạng thuộc địa.

1.3 BẢN CHẤT CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

1.3.1 ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÀ ĐẢNG CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1.3.2 ĐẢNG CỦA NHÂN DÂN LAO ĐỘNG VÀ CỦA CẢ DÂN TỘC

Trong Báo cáo chính trị đọc tại đại hội II của Đảng (2/1951), Hồ Chí Minh nêu rõ:

1.4 QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐCSVN CẦM QUYỀN

Đảng vừa là người lãnh đạo vừa là đầy tớ trung thành của nhân dân

Người lãnh đạo Người đầy tớ

Đảng cầm quyền vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân

1.4 QUAN NIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐCSVN CẦM QUYỀN (tiếp theo)

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Tình huống 1:

• Tháng 11 năm 1924, Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu, Trung Quốc với mục tiêu vànhiệm vụ quan trọng nhât là xúc tiến thành lập Đảng trên cả 3 phương diện: Chính trị, tưtưởng và tổ chức Ở đây, Người có những hoạt động tiêu biểu là: Thành lập tổ chức ViệtNam Cách mạng thanh niên, xuất bản báo Thanh Niên và mở các lớp huấn luyện, đàotạo đội ngũ cán bộ tạo lực lượng nòng cốt cho Đảng và cách mạng Việt Nam

• Tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc thành lập (tháng 6/1925)

là tổ chức yêu nước hoạt động theo khuynh hướng cộng sản, với mục đích là: “làm cuộccách mạng dân tộc (đánh đuổi thực dân Pháp), sau đó làm cách thế giới (lật đổ chủnghĩa đế quốc, xây dựng chủ nghĩa cộng sản)”

• Đây là tổ chức giữ vai trò quan trọng trong việc giác ngộ tình thần yêu nước, đưa lý luậnchủ nghĩa Mác – Lênin vào quần chúng, vận động phong trào đấu tranh cách mạng trongnước, tạo điều kiện hình thành Đảng cộng sản sau này

•

• Biện chứng giữa vấn đề dân tộc và giai cấp tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cộng sản?

• Gợi ý trả lời:

• Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, biện chứng giữa vấn đề dân tộc và giai cấp được thể hiện qua luận điểm:

“Đảng cộng sản Việt Nam – Đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc Việt Nam”.

• Bản chất giai cấp công nhân của Đảng trực tiếp quy định vai trò, sức mạnh, bản lĩnh chính trị của Đảng, khẳng định sự lãnh đạo của Đảng với giai cấp và dân tộc.

• Tuy nhiên, bên cạnh bản chất giai cấp công nhân, Đảng cộng sản còn là đảng của nhân dân lao động và của

cả dân tộc Đây là sự kế thừa và vận dụng sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin từ thực tiễn cách mạng Việt Nam về Đảng cộng sản của Hồ Chí Minh:

• Cơ sở của sự khẳng định này là:

 Lợi ích của giai cấp công nhân và dân tộc là thống nhất, do vậy, mục tiêu đấu tranh của Đảng là mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

 Trong thành phần của mình, ngoài công nhân, Đảng còn bao gồm những người ưu tú trong giai cấp nông dân, trí thức và các tầng lớp xã hội khác.

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU

2 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

2.2 Nội dung công tác xây dựng Đảng cộng sản Việt Nam

2.1 Xây dựng Đảng - quy luật tồn tại và phát triển của Đảng

2.1 XÂY DỰNG ĐẢNG – QUY LUẬT TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐẢNG

• “Việc cần làm trước tiên là chỉnh đốn lại

Đảng, làm cho mỗi cán bộ đảng viên, mỗi

đoàn viên, mỗi chí bộ đều ra sức làm trong

nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm,

toàn ý phục vụ nhân dân”.

(Hồ Chí Minh toàn tập, tập 12, trang 503)

• “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người,

ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,

không nhất định hôm nay và mai sau vẫn

được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu

lòng dạ không trong sáng, nếu sa vào chủ

nghĩa cá nhân”.

(Hồ Chí Minh toàn tập, tập 12, trang 557, 558)

2.2 NỘI DUNG CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

2.2.2 Xây dựng Đảng về chính trị

2.2.1 Xây dựng Đảng về lý luận

2.2.4 Xây dựng Đảng về đạo đức

2.2.3 Xây dựng Đảng về tổ chức

2.2.1 XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ LÝ LUẬN

Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng lý luận, kim chỉ nam cho hành động

1

Đấu tranh bảo

vể sự trong sáng của lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin

3

Bổ sung và phát triển sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin

2

2.2.2 XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ CHÍNH TRỊ

2.2.3 XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ TỔ CHỨC

• Hệ thống tổ chức Đảng

• Các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt Đảng

2.2.4 XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ ĐẠO ĐỨC

• Đạo đức tạo uy tín, sức mạnh lãnh đạo của Đảng

• Đạo đức của Đảng là đạo đức mới, đạo đức cộng sản, trong đó nòng cốt là chủ

nghĩa nhân đạo cộng sản

• Giáo dục đạo đức nhằm tu dưỡng, rèn luyện cán bộ đảng viên, chống lại chủ nghĩa

cá nhân dưới mọi hình thức

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Tình huống 2:

Ngày 3/2/1930 là ngày khai mạc Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng cộng sản Việt Nam

Hồ Chí Minh khẳng định “đây là ngày sung sướng nhất trong cuộc đời hoạt động cách

mạng chuyên nghiệp của mình” vì:

• Hội nghị thành công đã quyêt định 5 vấn đề có ý nghĩa chiến lược của cách mạng

Việt Nam

• Lần đầu tiên, cách mạng Việt Nam được đặt dưới lãnh đạo của Đảng cộng sản –

Đảng Macxit, hoạt động trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, đội tiên phong

của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc

• Hồ Chí Minh tin rằng, mặc dù mới ra đời còn non trẻ, nhưng Đảng cộng sản Việt

Nam sẽ đảm đương được sứ mệnh chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt

qua phong ba, bão táp, cập bến vinh quang

• Sự hình thành Đảng cộng sản đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng, tạo sự thay đổi về

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

xã hội

• Quán triệt quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò quyết định của Đảng cộng sản đối với sựthành công của sự nghiệp cách mạng, và đặc biệt là quan điểm của Người về công tác xâydựng, chỉnh đốn Đảng – quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, Đảng ta xác định, xây dựngĐảng là then chốt Đây là quan điểm phát triển đúng đắn và sáng suốt thể hiện tư tưởng biệnchứng, sáng tạo, phù hợp với yêu cấu của thực tiễn nhằm không ngừng nâng cao năng lựclãnh đạo của Đảng, làm cho Đảng thật sự trong sạch, đạt đến tầm cao về đạo đức, trí tuệ, bản lĩnh chính trị, vững vàng trước mọi thử thách của lịch sử

• Hiện nay, trong công tác xây dựng Đảng, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, chúng ta còn nhiều hạn chế, yếu kém, nhất là sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống củamột bộ phận cán bộ đảng viên chưa được ngăn chặn và đẩy lùi Vì vậy, tiếp tục đẩy mạnh

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU 1

Vì sao khẳng định: Xây dựng, chỉnh đốn Đảng là việc làm có ý nghĩa sống còn đối

với sự tồn tại và phát triển của Đảng?

Gợi ý trả lời:

Xây dựng chỉnh đốn Đảng là quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, nhằm làm cho Đảng

trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đảm đương được vai trò lãnh đạo

đối với nhà nước và toàn dân tộc Cơ sở của tư tưởng này là:

• Cách mạng trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, với nhiều nhiệm vụ khác nhau, xây

dựng Đảng nhằm làm cho đảng vươn lên làm tròn nhiệm vụ trong thời kỳ mới

• Xây dựng chỉnh đốn đảng giúp cho Đảng hoàn thành nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh

khác nhau, lúc khó khăn, đang trên đà phát triển, thuận lợi…

• Nâng cao trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức của mỗi cán bộ đảng viên

• Trong điều kiện Đảng cầm quyền, xây dựng đảng càng đặt ra quan trọng, cấp thiết,

Trong các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt Đảng, nguyên tắc nào là quan trọng nhất?

Tại sao?

Gợi ý trả lời:

Theo Hồ Chí Minh, trong các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt Đảng, nguyên tắc tổ chức

sinh hoạt Đảng, nguyên tắc tập trung, dân chủ là nguyên tắc quan trọng nhất Vì:

• Đây là nguyên tắc quyết định sức mạnh của Đảng, là nguyên tắc tổ chức của Đảng

• Tập trung nhằm đảm bảo tính thống nhất về tư tưởng, tổ chức và hành động Do

vậy, thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, địa phương phục tùng

trung ương là tập trung; tập trung là đảm bảo tính trách nhiệm, kỷ luật Đảng

• Dân chủ là “của quý báu nhất của nhân dân”, là bản chất chế độ ta Do vậy tập trung

phải gắn liền với dân chủ, dân chủ là cơ sở của tập trung; nếu không có dân chủ sẽ

làm cho “nội bộ đảng âm u”, có dân chủ trong đảng thì mới có dân chủ trong xã hội,

mới tạo điều kiện định hướng cho việc xây dựng một chế độ dân chủ thực sự

• Tập trung và dân chủ có mối quan hệ hữu cơ, đảm bảo nguyên tắc này là điều kiện

hàng đầu phát huy vai trò, sức mạnh của Đảng

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU 2

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Theo Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời dựa trên những yếu tố nào?

a Chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân

b Chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân

c Chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào yêu nước

d Chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước

Đáp án đúng là: d Chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước.

• Vì: Theo Hồ Chí Minh, ở một nước thuộc địa, bên cạnh phong trào công nhân còn có phongtrào yêu nước Sự hình thành Đảng là tất yếu nhằm kết hơp giữa lý luận chủ nghĩa Mác –Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Sự kết hợp này tạo điều kiện cho sựphát triển của cả ba nhân tố, đặc biệt là phong trào yêu nước, giúp cho phong trào yêu nướcvượt qua chủ nghĩa yêu nước truyền thống, gắn truyền thống yêu nước với CNXH, từ thât bại

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Theo Hồ Chí Minh, vấn đề quan trọng nhất trong công tác xây dựng Đảng về chính trị

là gì?

a Xây dựng đường lối chính trị

b Bảo vệ chính trị

c Xây dựng và phát triển hệ tư tưởng chính trị

d Củng cố, nâng cao lập trường, bản lĩnh chính trị

Đáp án đúng là: a Xây dựng đường lối chính trị.

• Vì: Theo Hồ Chí Minh, nội dung quan trọng nhất trong công tác xây dựng về chính trị làxây dựng đường lối chính trị vì đây là vấn đề cốt tử trong sự tồn tại và phát triển Đảng Hoạch định đường lối chính trị là một trong những nội dung cực kỳ quan trọng trong xâydựng Đảng và thực tiễn cách mạng qua mọi thời kỳ

• Tham khảo: Giáo trình, Chương 4, mục 2.2.b Xây dựng Đảng về chính trị, trang 152

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 3

Theo Hồ Chí Minh, công tác “gốc” của Đảng là gì?

• Vì: Theo Hồ Chí Minh, Cán bộ là dây chuyền của bộ máy, là mắt khâu trung gian nối

liền giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, muôn việc thành công hay thất bại là do cán

bộ tốt hay kém Người cán bộ phải có đủ đức, đủ tài, phẩm chất và năng lực Do vậy,

công tác cán bộ là công tác gốc của Đảng

• Tham khảo: Giáo trình, chương 4, Mục II.2.c, trang 157

• Hồ Chí Minh là người sáng lập và rèn luyện Đảng cộng sản Việt Nam Quan điểm của HồChí Minh là hệ thống những luận điểm khoa học và sáng tạo về sự thành lập Đảng, vaitrò và bản chất giai cấp của Đảng; Đảng cầm quyền; quan hệ Đảng - Dân…

• Công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng là vấn đề quan trọng có ý nghĩa sống còn đối với

sự tồn tại và phát triển của Đảng Hồ Chí Minh đã xây dựng những quan điểm có ý nghĩaquan trọng chỉ đạo công tác xây dựng Đảng qua các thời kỳ của cách mạng Việt Nam Những quan điểm này thể hiện sự sáng tạo của Hồ Chí Minh, góp phần cụ thể hóa vàphát triển lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng cộng sản

• Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng trên cácphương diện tư tưởng, tổ chức, cán bộ, đạo đức làm cho Đảng thật sự trong sạch, đạtđến tầm cao về trí tuệ, bản lĩnh chính trị, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI