Bài giảng Tư tưởng Hồ Chí Minh: Bài 2 - ThS. Nguyễn Thị Bích Thủy

Bài giảng tập trung làm rõ về tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc; tính chất, nhiệm vụ và mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc; mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

BÀI 2:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

ThS Nguyễn Thị Bích Thủy

Đại học Kinh tế quốc dân

Nắm vững các nội dung phần thứ nhất này sẽ giúp chúng ta có cơ sở lý luậnkhoa học để giải thích đúng vấn đề trên.

Tại sao có thể khẳng định: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải

phóng dân tộc có những luận điểm sáng tạo và đặc sắc, làm phong phú thêm học thuyết

Mác – Lênin về cách mạng thuộc địa Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành 1 trong 100 con

người làm nên lịch sử thế kỷ XX?

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và 30 năm chiến tranh cách mạng Việt Nam

(1945- 1975) đã chứng minh tinh thần độc lập, tự chủ, tính khoa học, tính cách mạng và

sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường giải phóng dân tộc ở Việt Nam, soi

sáng cho dân tộc Việt Nam tiến lên, cùng nhân loại biến thế kỷ XX thành thế kỷ giải trừ

chủ nghĩa thực dân trên toàn thế giới như thế nào?

• Nắm vững tính khoa học và cách mạng sâu sắc về vấn đề dân tộc thuộc địa,

sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa dân tộc và giai cấp, chủ nghĩa yêu nước

chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng trong tư tưởng Hồ Chí

Minh về dân tộc.

• Nắm vững lý luận cách mạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh bao gồm

một hệ thống những quan điểm sáng tạo, độc đáo: Cách mạng giải phóng

dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản; Cách

mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng cộng sản lãnh

đạo; Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân

tộc; Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng

tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính

quốc; Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con

đường cách mạng bạo lực.

• Làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn to lớn những luận điểm của tư tưởng Hồ Chí

MỤC TIÊU

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

Kết luận

1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

1.2 Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và giai cấp

1.1 Vấn đề dân tộc thuộc địa

Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa

Vấn đề dân tộc

Các quan điểm có tính chất phương pháp luận để giải quyết các vấn

đề dân tộc: nguồn gốc, đặc trưng dân tộc, quan hệ giai cấp – dân tộc,

thái độ của giai cấp công nhân và đảng cộng sản đối với vấn đề dân tộc

Mác – Ăngghen: Nghiên cứu trong Chủ nghĩa tư bản

Chỉ ra hai xu hướng phát triển khách quan của dân tộc, xây dựng

cương lĩnh dân tộc tạo cơ sở cho đường lối, chính sách dân tộc của các Đảng cộng sản trong thời đại ĐQCN

V.I Lênin: Nghiên cứu trong Chủ nghĩa đế quốc.

Đi sâu vấn đề dân tộc thuộc địa mà cốt lõi là đấu tranh tranh chống chủ

nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc  Xác định con đường cách mạng:

Tư sản dân quyền Thổ địa cách mạng Xây dựng xã hội cộng sản

Hồ Chí Minh: Nghiên cứu trong Chủ nghĩa thực dân

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU

• Đọc thêm các tác phẩm:

 Tuyên ngôn của Đảng cộng sản- được xuất bản lần đầu ngày 21 tháng 2 năm

1848, là một trong các văn kiện chính trị có ảnh hưởng lớn nhất của thế giới

Được viết bởi các nhà lý thuyết cộng sản Friedrich Engels và Karl Marx

 Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản (Năm 1916) và

Cương lĩnh dân tộc của V.I.Lênin.

• Phân tích:"Bức tranh tổng thể về xung đột dân tộc trên thế giới trong thời đại

ngày nay”.

Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc

Cách tiếp cận từ quyền con người

“Tất cả mọi người đều sinh ra

có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai

có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc"

1.1 VẤN ĐỀ DÂN TỘC THUỘC ĐỊA (tiếp theo)

Độc lập dân tộc: nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa.

 xây dựng trên 2 cơ sở: truyền thống dân tộc và cơ sở thời đại

• Độc lập dân tộc phải gắn liền:

Độc lập + Chủ quyền + Thống nhất + Toàn vẹn lãnh thổ

• Độc lập dân tộc phải gắn liền với những quyền cơ bản dân tộc phải đạt được:

Quyền tự quyết chính trị, kinh tế, văn hóa, ngoại giao

• Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm:

Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa Hà Nội, Hải Phòng

và một số thành phố có thể bị tàn phá Song nhân dân Việt Nam quyết không sợ

Trích thư trả lời Tổng thống Mỹ Johnson (15-2-1967).

• Độc lập dân tộc phải đem lại cơm no, áo ấm, hạnh phúc cho mọi người dân

• Độc lập dân tộc phải gắn với quyền bình đẳng giữa các dân tộc

Hồ Chí Minh khẳng định vấn đề gì trong luận điểm sau: “Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hòa bình Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”?

a Chủ nghĩa yêu nước chân chính - Một động lực lớn của đất nước

b Độc lập dân tộc - nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa

c Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

d Giải phóng dân tộc tạo tiền đề để giải phóng giai cấp

Trả lời:

• Đáp án đúng là: b Độc lập dân tộc - nội dung cốt lõi của vấn đę̀ dân tộc thuộc địa

• Vì: Trong quan nię̣m của Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc thật sự, hoàn toàn, gắn với hòabình, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước

• Tham khảo: Xem II, 1 Tư tưởng Hồ Chí Minh vę̀ vấn đę̀ dân tộc (GT tr.61)

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Chủ nghĩa yêu nước chân chính của các dân tộc thuộc địa

Chủ nghĩa yêu nước chân chính – Môt động lực lớn của đất nước.

“Chính do tinh thần yêu nước mà quân đội và nhân dân ta đã mấy

năm trường chịu đựng trăm đắng nghìn cay, kiên quyết đánh cho

tan bọn thực dân cướp nước và bọn Việt gian phản quốc, kiên

quyết xây dựng một nước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân chủ,

tự do, phú cướng, một nước Việt Nam dân chủ mới”

Từ những năm 1920 của thế kỷ XX,

Nguyễn Ái Quốc đã nhận thấy sự áp bức

bóc lột của CNĐQ đối với dân tộc thuộc

địa càng nặng nền thì phản ứng của dân

tộc bị áp bức càng quyết liệt  Sức

mạnh chiến đấu và thắng lợi trước bất cứ

thế lực ngoại xâm nào

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU

1 Đọc thêm các tác phẩm:

• Báo cáo về Bắc Kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ – Mátxcơva năm 1924 của Hồ Chí Minh

• Nên học sử ta – Năm 1942 của Hồ Chí Minh.

2 Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh:

“Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn”

Dân tộc và giai cấp có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Quan điểm CN Mác – Lênin:

• Từ khi ra đời, ở mỗi dân tộc, trong mỗi giai

đoạn lịch sử, có một giai cấp đứng ra làm đại

diện Giai cấp sẽ trở thành đại diện chân

chính cho dân tộc.

• Áp bức dân tộc thực chất là áp bức giai cấp

Muốn xóa bỏ áp bức giai cấp phải đi từ đấu

tranh giai cấp, thực hiện cách mạng để xóa

bỏ giai cấp thống trị.

• Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản , ngay từ

đầu đã mang tính dân tộc.

( CNTB  mẫu thuẫn giai cấp trở thành vấn đề

trung tâm.

Tư tưởng Hồ Chí Minh:

Nhưng tùy từng thời kỳ để giải quyết đúngđắn mối quan hệ này  Xuất phát thực tiễnViệt Nam

Giải phóng dân tộc là tiền đề giải phóng giai cấp.

1.2 MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP (tiếp theo)

Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

• CN Mác – Lênin: Giải phóng giai cấp  giải phóng dân tộc  giải phóng con người

" Xây dựng một xã hội liên hiệp, trong đó sự tự do phát triển của mỗi người, là điều kiện cho sự tự do và phát triển của tất cả mọi người.”

Con người bước từ vương quốc tất yếu sang vương quốc tự do.

• Tư tưởng Hồ Chí Minh:

 Độc lập dân tộc là cơ sở là tiền đề đi tới chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội chính là

để bảo vệ thành quả độc lập dân tộc, thực hiện mục tiêu cách mạng: ấm no, hạnhphúc cho nhân dân

 Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đó chính là xu hướng phát triển chủ yếucủa loài người trong thời đại ngày nay

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, ở Việt Nam và các nước thuộc địa, cuộc cách mạng nào phải đặt lên hàng đầu?

a Cách mạng xã hội chủ nghĩa

b Cách mạng giải phóng giai cấp nông dân

c Cách mạng giải phóng dân tộc

d Cách mạng giải phóng con người một cách toàn diện

Trả lời:

Đáp án đúng là: c Cách mạng giải phóng dân tộc

Vì: Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

 Mâu thuẫn cơ bản: Toàn thể dân tộc Việt Nam >< Thực dân Pháp xâmlược Giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân là điều kiện để giảiphóng giai cấp

Tham khảo: I.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc ( GT.Tr 66)

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Câu hỏi: Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Nước được độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”.

Trả lời:

• Chủ nghĩa Mác – Lênin : Giải phóng giai cấp  giải phóng dân tộc  giải phóng con người “ " Xây dựng một xã hội liên hiệp, trong đó sự tự do phát triển của mỗi người, là điều kiện cho sự tự do và phát triển của tất cả mọi người Con người bước từ vương quốc tất yếu sang vương quốc tự do”.

• Kinh nghiện xây dựng chủ nghĩa xã hội của Chính quyền Xôviết.

• Xuất phát từ thực tiễn Việt Nam: Bối cảnh lịch sử (Cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp) và bối cảnh thời đại (Chủ nghĩa đế quốc).

• Tư tưởng Hồ Chí Minh:

 Độc lập dân tộc là cơ sở là tiền đề đi tới chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội chính là để bảo vệ thành

quả độc lập dân tộc, thực hiện mục tiêu cách mạng: ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Người khẳng định: “Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã

hội thì nhân dân mình mới ngày một no ấm thêm Tổ quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm”.

 Người nói: “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phong được các dân tộc bị áp bức và

2.1 Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách

mạng vô sản

2.2 Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản

lãnh đạo

2.3 Cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc

2.4 Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có

khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

2.5 Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con đường cách

mạng bạo lực

MINH HỌA

 Thực tiễn cách mạng Việt Nam cuối thế ký XIX, đầu thế kỷ XX, một số đại diện tiêu biểu cho khuynh hướng cứu nước theo hệ tư tưởng phong kiến, tư sản:

Phan Bội Châu Phan Chu Trinh Hoàng Hoa Thám

“Đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau” “Xin giặc rủ lòng thương” “Mang nặng cốt cách phong kiến”

 Tổng kết kinh nghiệm của các cuộc cách mạng điển hình trên thế

giớii “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành

công và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng

cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật ”

• Hồ Chí Minh khẳng định: Tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc và dần dần từng bước “ đi tới xã hội cộng sản” ; Lực lượng lãnh đạo cách mạng là giai cấp công nhân mà đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sản; Lực lượng cách mạng là khối đoàn kết toàn dân, nòng cốt liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân và lao động trí óc; Sự nghiệp cách mạng của Việt Nam là một bộ phận khăng khít của cách mang thế giới cho nên phải đoàn kết quốc tế.

2.2 CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC TRONG THỜI ĐẠI MỚI PHẢI DO

ĐẢNG CỘNG SẢN LÃNH ĐẠO

Đảng là ngọn cờ lănh đạo duy nhất đối với CMVN và trở thành nhân tố hàng đầu đảm bảo mọi

thắng lợi của CM.

Cách mạng trước hết phải có Đảng:

• Muốn làm cách mệnh “trước phải làm cho dân giác ngộ … phải

giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu”, “cách mệnh phải

hiểu phong trào thế giới, phải bày sách lược cho dân… Vậy nên,

sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng

cách mệnh’’

• “Trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ

chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và giai

cấp vô sản mọi nơi Đảng có vững CM mới thành công, cũng

như người lái đò có vững thuyền mới chạy”

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân, của

nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam: “là những người

thợ thuyền, dân cày và lao động trí óc kiên quyết nhất, hăng hái

nhất, trong sạch nhất, tận tâm tận lực phụng sự Tổ quốc và nhân

“ Cách mạng là việc chung cả dân chúng chứ không

phải việc một hai người”.

• Toàn dân tộc là tất cả mọi giai cấp, tầng lớp trong đó nòng cốt là liên minh giai cấp: công nhân, nông dân

và trí thức

• Động lực của cách mạng là giai cấp công nhân và

nông dân “ Công nông là gốc cách mạng

• Bạn đồng minh của cách mạng là “ Những học trò,

nhà buôn nhỏ, địa chủ nhỏ ba hạng ấy chỉ là bầu bạn cách mệnh của công nông thôi”.

2.4 CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC CẦN ĐƯỢC TIẾN HÀNH CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO VÀ CÓ KHẢ NĂNG GIÀNH ĐƯỢC THẮNG LỢI TRƯỚC CÁCH MẠNG

VÔ SẢN Ở CHÍNH QUỐC

 Chưa có sự quan tâm sâu sắc đến vấn đề dân tộc thuộcđịa Các ông nói nhiều hơn đến vấn đề đấu tranh giaicấp và CMVS

“VÔ SẢN TẤT CẢ CÁC NƯỚC ĐOÀN KẾT LẠI”

 Quan điểm của Quốc tế Cộng sản:

"Chỉ có thể thực hiện hoàn toàn công cuộc giải phóng các thuộc địa khi giai cấp vô sản giành được thắng lợi ở các nước tư bản tiên tiến“

 Vấn đề dân tộc đã được đặt ra với những người cộngsản, song trọng tâm cuộc đấu tranh của giai cấp vô sảnthế giới vẫn đang tập trung ở Tây Âu, do vậy tương laicủa cách mạng GPDT ở thuộc địa vẫn được nhìn nhậntrong sự phụ thuộc vào CMVS ở chính quốc

“VÔ SẢN TẤT CẢ CÁC NƯỚC VÀ DÂN TỘC BỊ ÁP

đang tập trung ở các thuộc địa hơn là ở chính quốc ”

Đó là mối quan hệ Bình đẳng chứ không phải quan hệ lệ thuộc hay quan hệ chính phụ

• Nhận thức đúng vai trò và vị trí chiến lược của cách mạng thuộc địa và sức mạnh dân tộc:

 Cách mạng giải phóng dân tộc có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính

quốc  Cách mạng tiến hành chủ động sáng tạo.

"An Nam dân tộc cách mệnh thành công thì tư bản Pháp yếu, tư bản Pháp yếu thì công nông Pháp làm giai cấp cách mạng cũng dễ Và nếu công nông Pháp làm cách mệnh thành công thì dân tộc An Nam sẽ được tự do”

BÀI TẬP TỰ NGHIÊN CỨU

1 Đọc thêm các bài viết và tác phẩm:

• Báo cáo về Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ, Hồ Chí Minh năm 1924.

• Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, Mác – Ăngghen năm 1844.

2 Phân tích làm rõ luận điểm sau của Hồ Chí Minh:

• “… Mác đã xây dựng học thuyết của minh trên một triết lý nhất định của lịch sử, nhưng lịch sử nào? Lịch sử châu Âu Mà châu Âu là gì? Đó chưa phải là toàn thể nhân loại… Xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông”.

• Gợi ý:

 CN Mác nghiên cứu trong chủ nghĩa tư bản và gắn với đặc điểm lịch sử dân tộcchâu Âu (yếu tố về kinh tế, chính trị…)

 Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

 Những giá trị truyền thống dân tộc và văn hóa phương đông

 Tư tưởng Hồ Chí Minh: là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ

Luận điểm của Hồ Chí Minh khẳng định: “Hai thứ Cách mạng tuy có khác nhau, nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau” Người muốn nói về mối quan hệ của cuộc cách mạng nào?

a Cách mạng giải phóng giai cấp và dân tộc trong chủ nghĩa tư bản

b Cách mạng giải phóng giai cấp ở chính quốc và giải phóng con người trong chủ nghĩa tưbản

c Cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa và cách mạng vô sản ở chính quốc

d Cách mạng giải phóng giai cấp ở thuộc địa và cách mạng tư sản ở chính quốc

• Tham khảo: Xem II.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh vę̀ vấn đę̀ cách mạng giải phóng dân tộc(GT tr.84)