SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA HÌNH THỨC THAM QUAN THỰC TẾ TẠI CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ TRÊN ĐỊA BÀN I.. Từ thực tế áp dụng hình thức dạy học nà
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA HÌNH THỨC THAM QUAN THỰC TẾ TẠI CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ
TRÊN ĐỊA BÀN
I ĐẶT VẤN ĐÊ
1 Lý do chọn SKKN.
Lịch sử địa phương là một bộ phận của môn khoa học Lịch sử Học Lịch sử địa phương cũng chính là góp phần bồi dưỡng cho học sinh kiến thức về cội nguồn gốc rễ và truyền thống của quê hương mình để các em thêm yêu mến và tự hào về chiều sâu của lịch sử cha ông ta từ thưở sơ khai cho đến công cuộc phát triển đất nước trong thời đại mới
Nhưng hiện nay có một đại bộ phận học sinh còn coi nhẹ hoặc chưa thật sự yêu thích môn Lịch sử Các em cho rằng Lịch sử là môn học phụ không quan trọng, chính vì vậy việc dạy - học và tìm hiểu lịch sử địa phương càng khó khăn hơn bao giờ hết Đến thời điểm hiện tại Lịch sử địa phương vẫn chưa có nhiều tài
liệu để tham khảo, chủ yếu dựa vào cuốn lịch sử địa phương do tiến sĩ Âu Thị Hồng Thắm biên soạn làm tài liệu chính thống Ngoài ra giáo viên muốn mở rộng
tư liệu để minh họa thì phải chịu khó tìm tòi nghiên cứu Thế nhưng việc dạy học địa phương mấy năm gần đây chỉ dừng lại ở việc giáo viên truyền thụ kiến thức một cách thụ động Giáo viên đọc, cung cấp thông tin và học sinh chép nên hiệu quả chưa cao Là một người giáo viên giảng dạy Lịch sử lâu năm bản thân tôi cũng
có nhiều trăn trở Điều đó thôi thúc tôi buộc phải tìm ra những phương pháp, hình thức dạy học mới trong dạy học lịch sử địa phương phù hợp với yêu cầu thực tiễn, phù hợp với yêu cầu phát triển chung của nhân loại và nhất là nâng cao hiệu quả dạy-học môn lịch sử địa phương trong nhà trường Chỉ có tìm hiểu lịch sử qua những hoạt động thực tiễn, học phải đi đôi với hành mới đạt hiệu quả cao, mới khắc sâu kiến thức và gây hứng thú cho học sinh Chính vì vậy việc dạy và học lịch
sử địa phương ở trường tôi, qua năm học 2018-2019 , tôi đã mạnh dạn áp dụng một cách làm nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học lịch sử địa phương để việc
“học” phải thực sự gắn liền với việc “hành” Lý thuyết đi đôi với thực tiễn Đó là tổ
Trang 2chức tham quan thực tế lịch sử ngoài giờ cho học sinh ngay trên chính địa bàn huyện của mình Sở dĩ tôi chọn địa bàn chung hai huyện là vì Pác Nặm, Ba Bể là hai huyện có một thời kỳ phát triển lịch sử chung lâu dài và đây là hai vùng đất giáp ranh liền kề nhau Cùng những nét tương đồng về văn hóa, nhân dân hai huyện cùng kề vai sát cánh trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, cùng phát triển kinh tế cùng với tiến trình chung của lịch sử dân tộc Hiểu lịch sử Ba Bể cũng là hiểu về lịch sử quê hương Pác Nặm Tôi đặt lịch sử hai huyện trong một tổng thể hợp nhất của cái chung để nghiên cứu trong bài dạy Tuy nhiên mỗi vấn đề tôi phân tích riêng rẽ từng khía cạnh để nắm rõ và học sinh hiểu được sâu hơn
Từ thực tế áp dụng hình thức dạy học này, tôi đã rút ra một số kinh nghiệm
và đúc kết thành sáng kiến “ Nâng cao hiệu quả dạy – học lịch sử địa phương thông qua hình thức tổ chức cho học sinh tham quan thực tế một số di tích lịch
sử trên địa bàn 2 huyện Pác Nặm và Ba Bể”
- Sự cần thiết tiến hành SKKN.
Dạy học Lịch sử địa phương không có gì hiệu quả bằng ngoài các thông tin kiến thức thì sử dụng các phương pháp trực quan: Tay sờ, mắt thấy, tai nghe cùng các hình ảnh minh họa là vô cùng quan trọng Chính vì vậy muốn cho học sinh hiểu
rõ hơn về lịch sử hình thành, ranh giới, tên gọi và các cuộc đấu tranh, các thời kì lịch sử, các sự kiện lịch sử đã diễn ra trên quê hương mình thì việc dạy học phải được gắn liền với các hoạt động tham quan thực tế
- Giải pháp nhằm giải quyết, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của địa phương.
Tự hào là địa phương có nhiều di sản văn hóa vật thể được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia như: Di tích lịch sử Nà Tu thuộc xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, di tích đồn Phủ Thông nằm trên địa bàn thị trấn Phủ Thông, di tích lịch sử Chiến thắng Đèo Giàng thuộc xã Lãng Ngâm, huyện Ngân Sơn thì Bắc Kạn còn tự hào về Pác Nặm, Ba Bể với những di tích lịch sử mới được công nhận Đây chính là nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng của đất nước, nơi quân và dân ta lập được nhiều chiến công oanh liệt, mãi mãi đi vào trang sử vẻ vang của dân tộc
với di tích lịch sử Pác Nặm (Di tích Búp Nhùng ( Nặm Đăm, Cao Tân), Ba Bể (
Di tích lịch sử Đon Pán( xã Cao Thượng) di tích Phiêng Chỉ ( thôn Phiêng Chỉ,
Trang 3xã Thượng Giaó), Di tích Tổng Luyên (thị trấn Chợ Rã) Di tích Lủng Cháng, Di tích Khuổi Mản (xã Hà Hiệu).
Sinh ra trên quê hương cách mạng, chúng ta ai cũng tự hào và mong ước được đặt chân đến với những danh lam thắng cảnh, những di tích lịch sử của địa phương mình, nhất là đối với các em học sinh ít có điều kiện được đi tham quan thực tế Thấu hiểu nguyện vọng chính đáng của các em, tôi đã đề xuất với lãnh đạo
và nhận được sự đồng tình ủng hộ Song với lượng thời gian không cho phép, nên trong đề tài này tôi chỉ thực hiện ở nội dung cho học sinh tham quan thực tế một số
di tích lịch sử trên địa bàn 2 huyện Pác Nặm và Ba Bể
2 Điểm mới về tính khoa học thực tiễn trong điều kiện của ngành, lĩnh vực của địa phương.
Đề tài thực hiện có những điểm mới về tính khoa học thực tiễn đáp ứng những đổi mới về phương pháp dạy và học tích cực Lấy người học làm trung tâm, chủ động tìm tòi khám phá những tri thức lịch sử thuộc lịch sử địa phương thông qua hình thức tham quan thực tế Đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy-học, học đi đôi với hành
Yêu cầu mỗi thầy cô giáo luôn luộn tự học hỏi, tự đổi mới phương pháp phù hợp với tình hình thực tiễn đồng thời đóng vai trò là người hướng dẫn các em trong mọi hoạt động trải nghiệm Hình thành cho học sinh năng lực tự học tự chủ tự tin là người chủ động khám phá tri thức để hình thành cho mình phẩm chất yêu quê hương đất nước
II TỔNG QUAN NHỮNG THÔNG TIN LIÊN QUAN VÊ VẤN ĐÊ CẦN NGHIÊN CỨU, THỰC TRẠNG VẤN ĐÊ.
1 Tình hình thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, ngành.
Theo đơn vị và ngành giáo dục, theo phân phối chương trình của Sở GD&ĐT Bắc Kạn, kế hoạch dạy học của bản thân thì chương trình lớp 9 có 2 tiết Lịch sử địa phương Giaó viên lựa chọn nội dung phần tham quan thực tế này để dạy học nhằm giáo dục truyền thống quê hương và những kĩ năng trình bày, thu thập thông tin, hợp tác nhóm, nhận xét đánh giá vấn đề lịch sử Ngoài ra còn dùng
để dạy tích hợp theo chủ đề "Cuộc vận động cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa
Trang 4Tháng Tám năm 1945" Vì muốn phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, giúp cho học sinh thêm tự hào về truyền thống cách mạng của quê hương mình, về truyền thống hai huyện Pác Nặm và Ba Bể tôi đã mạnh dạn đề xuất giải pháp và thực hiện việc dạy học Lịch sử địa phương chương trình Lịch sử 9 bằng hình thức tham quan thực tế
2 Nguồn gốc hiện tại của đề tài.
Trong quá trình giảng dạy bản thân tôi nhận thấy những tiết dạy Lịch sử địa phương cần được đầu tư kĩ lưỡng Tránh hình thức dạy học cũ đó là thuyết trình, ghi chép và học thuộc Chính vì vậy để phát triển đầy đủ năng lực, phẩm chất, phát huy tính tích cực chủ động của học sinh làm cho học sinh hiểu biết, tự hào , kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông trên mảnh đất mình đang sinh sống, để đạt hiệu quả cao trong mục tiêu của tiết dạy thì học sinh phải được tai nghe mắt thấy, tự tìm tòi bằng trải nghiệm thực tế Nên nguồn gốc đề tài xuất phát
từ vấn đề tôi cần nghiên cứu là: “ Nâng cao hiệu quả dạy – học lịch sử địa phương thông qua hình thức tổ chức cho học sinh tham quan thực tế một số di tích lịch sử trên địa bàn”
3 Các vấn đề liên quan khác.
Những tiết dạy học Lịch sử địa phương tổ chức theo hình thức tham quan thực tế muốn đạt được hiệu quả cao theo bản thân tôi cần có sự quan tâm của lãnh đạo đơn vị, ngành, lãnh đạo địa phương Sự phối kết hợp về cách thức tổ chức cần nhịp nhàng, nhuần nhuyễn, chi phí tham quan học tập cần được chú ý đầu tư Bản thân giáo viên phải là người tâm huyết, ham học hỏi, tìm tòi và sáng tạo
III NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
1 Mô tả giải pháp và giới thiệu nội dung thực hiện.
Xu hướng giảng dạy trước khi đổi mới phương pháp lấy người học làm trung tâm thì chủ yếu giáo viên thuyết trình trên lớp, học sinh nghe và ghi chép Kèm một vài tranh ảnh minh họa, đồ dùng trực quan nghèo nàn và chưa thực sự gây ấn tượng mạnh,chưa khắc sâu kiến thức cần nhớ cho các em và chưa thực sự hiệu quả
Trang 5Từ thực trạng nêu trên, qua nghiên cứu tìm tòi và trao đổi học tập kinh nghiệm với bạn bè đồng nghiệp cùng bộ môn Lịch Sử và từ bản thân tôi là giáo viên giảng dạy lâu năm có thể đúc rút được một số kinh nghiệm và áp dụng hình thức tham quan thực tế vào thực hiện một tiết dạy lịch sử địa phương ở lớp 9 Các
em được nghe, được nhìn thấy, được trao đổi, được tìm tòi khám phá Sau đó các
em thực hành thuyết trình tại chỗ những hiểu biết của mình về những di tích, quay phim chụp ảnh và được nghiệm thu đánh giá bằng bài khảo sát Qua đó thấy được thái độ học sinh phấn khởi vui tươi, yêu thích môn học đưa môn học Lịch sử lên một tầm mới và học sinh là người chủ động khám phá tri thức Học sinh biết trân trọng thành quả và kế thừa, phát huy mà cha ông ta đã gây dựng và gìn giữ Và hình thức tổ chức dạy học bằng tham quan thực tế các di tích lịch sử để dạy học Lịch sử địa phương là hình thức tổ chức dạy học có tính mới, được triển khai, áp dụng hiệu quả cho bộ môn Lịch sử, phân môn Lịch sử địa phương cho học sinh THCS tại địa bàn huyện Pác Nặm cụ thể là học sinh lớp 9 trường TH&THCS Giáo Hiệu
2 Giải pháp tổ chức thực hiện
Theo chương trình dạy học, tôi tiến hành tổ chức cho học sinh lớp 9 tham quan thực tế các di tích lịch sử trên địa bàn 2 Huyện Pác Nặm và Ba Bể ngày vào 25/ 02/2017
Địa điểm Pác Nặm (Di tích Búp Nhùng ( Nặm Đăm, Cao Tân)), Ba Bể (Di tích lịch sử Đon Pán( xã Cao Thượng) di tích Phiêng Chỉ ( thôn Phiêng Chỉ,
xã Thượng Giaó), Di tích Tổng Luyên (thị trấn Chợ Rã) Di tích Lủng Cháng, Di tích Khuổi Mản (xã Hà Hiệu).
Bước 1: Giáo viên lên kế hoạch, xác định nội dung kiến thức.
- Trước khi tiến hành cho học sinh đi tham quan thực tế, giáo viên phải lên
kế hoạch tiết học, cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh về các di tích lịch sử nơi các em sẽ đến theo lịch trình thứ tự, những kiến thức cụ thể sau:
*Di tích lịch sử Búp Nhùng ( xã Cao Tân)
Trang 6Di tích lịch sử Búp Nhùng thuộc thôn Nặm Đăm, xã Cao Tân, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn
Búp Nhùng là di tích có giá trị lịch sử quan trọng, ghi dấu sự kiện hoạt động cách mạng trong phong trào vận động quần chúng tham gia các Hội cứu quốc Đây cũng là nơi tổ chức lớp huấn luyện tự vệ đầu tiên của tỉnh Bắc Kạn từ tháng 8 đến tháng 10 năm 1943, là nơi củng cố cơ sở và phát triển phong trào Việt Minh Là cơ
sở Việt Minh đầu tiên của tỉnh Bắc Kạn
Di tích Búp Nhùng được xếp hạng cấp tỉnh sẽ là một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, là nơi tham quan, nghiên cứu học tập cho mọi tầng lớp nhân dân trong và ngoài địa phương; là niềm vinh dự tự hào của nhân dân các dân tộc xã Cao Tân, huyện Pác Nặm nói riêng, tỉnh Bắc Kạn nói chung./
*Di tích lịch sử Đon Pán ( xã Cao Thượng)
Đon Pán là di tích lịch sử kháng chiến Hiện nay, di tích nằm ở trên đồi đối diện UBND xã Cao Thượng, cách khoảng 1km Bên dưới chân đồi là ruộng và nương rẫy của nhân dân địa phương Di tích nằm trên bãi đất bằng của đồi Đon Pán Theo nhân dân địa phương, đây là quả đồi rậm rạp, hoang vu nằm tại Khuổi Tầu, Xã Cao Thượng huyện Ba Bể Từ thị trấn Chợ Rã đi theo đường 279 đến điểm
di tích khoảng 22km
Trang 7Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, các cơ quan đầu não của ta đã lần lượt rời thủ đô chuyển về căn cứ địa Việt Bắc để hoạt động Trong thời gian này, huyện Chợ Rã (Ba Bể ngày nay) đã trở thành một trong những điểm của tỉnh thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, giúp đỡ và bảo vệ các cơ quan trung ương chuyển đến, trong đó có Đài tiếng nói Việt Nam
Năm 1947, Đài tiếng nói Việt Nam được chuyển đến lắp đặt tại bản Vài, xã Khang Ninh và đây là điểm đầu tiên của Đài đóng tại huyện Ba Bể Ngày 17/10/1947, Pháp tấn công vào Chợ Rã, Đài chuyển sang Đon Pán trên một quả đồi rừng cây rậm rạp, không có nhà cửa Trụ sở này được gọi là khu Lý Thường Kiệt, gồm 02 bộ phận chính (bộ phận thông tin và bộ phận sửa chữa) và dựng thành
3 lán Đài tiếng nói Việt Nam đặt trụ sở và hoạt động ở Đon Pán được 7 tháng thì bị thực dân Pháp xác định được vị trí nên phải chuyển sang địa điểm khác
Hiện nay, tại điểm di tích không còn hiện vật gì, chỉ có cây đa cổ thụ làm căn cứ để xác định vị trí khu đặt trụ sở của Đài tiếng nói Việt Nam./
*Di tích lịch sử Phiêng Chỉ (Xã Thượng Giáo)
Di tích lịch sử Phiêng Chỉ nơi thành lập UBND lâm thời nơi thành lập chính quyền cấp Châu (huyện) đầu tiên trên cả nước, trong cao trào khởi nghĩa kháng Nhật cứu nước
Theo đó, ngày 30/3/1945, trước sự chuyển biến của tình hình, cố Đại tướng
Võ Nguyên Giáp đã quyết định cho thành lập Ủy ban nhân dân lâm thời châu Chợ
Rã - chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên trong cao trào kháng Nhật cứu
Trang 8nước năm 1945 Ủy ban nhân dân lâm thời châu lỵ do ông Hoàng Văn Đàm được chỉ định làm Chủ tịch, ông Hoàng Văn Phủ làm Phó Chủ tịch, các ủy viên là ông Triệu Văn Hiến và ông Chu Khắc Xứng Sự ra đời của chính quyền châu Chợ Rã là
sự kết tinh truyền thống yêu nước và đánh dấu sự trưởng thành lớn mạnh của phong trào cách mạng địa phương, để lại nhiều bài học quý báu về công tác lãnh đạo nhân dân giành chính quyền, bảo vệ chính quyền cách mạng cũng như xây dựng các tổ chức chính trị, xây dựng lực lượng vũ trang địa phương Chính quyền châu Chợ
Rã ra đời đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cao trào chống Nhật cứu nước, tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945
Di tích lịch sử Phiêng Chỉ được công nhận là di tích cấp tỉnh, là dịp tôn vinh giá trị di sản và thu hút khách du lịch Đồng thời, còn là dịp để nhân dân các dân tộc của huyện Ba Bể nói riêng và tỉnh Bắc Kạn nói chung thường xuyên quan tâm, giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của di tích Di tích là tài sản tinh thần, niềm vinh dự, địa chỉ đỏ tin cậy cho các thế hệ nối tiếp học tập và noi theo
*Di tích lịch sử cách mạng Tổng Luyên (thị trấn Chợ Rã)
Di tích lịch sử cách mạng Tổng Luyên là nơi Bác Hồ đã dự buổi mít tinh gặp mặt cán bộ, chiến sỹ và đồng bào nhân dân các dân tộc huyện Ba Bể
để huấn thị và nêu cao tinh thần yêu nước cách mạng trước cách mạng Tháng Tám 1945.
Tổng Luyên là tên gọi của nhân dân địa phương có từ xa xưa lưu truyền lại Tổng Luyên có nghĩa là cánh đồng rộng lớn Di tích lịch sử Tổng Luyên thuộc thị trấn Chợ Rã, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn Dưới thời Pháp thuộc, khu vực này thuộc tổng Thượng Giáo, gồm 5 xã: Thượng Giáo, Nghiên Loan, Địa Linh, Cao Trĩ và thị trấn Chợ Rã
Đến châu Chợ Rã vào buổi chiều tối, Bác Hồ cùng đoàn công tác dừng chân nghỉ qua đêm tại bản Pẹc Pàn Buổi tối hôm đó, tại Tổng Luyên (lúc ấy là sân vận đông cũ của thực dân Pháp để lại) cách Pẹc Pàn khoảng 100m, Bác đã dự buổi mít tinh gặp mặt các cán bộ chiến sỹ, lực lượng vũ trang và đồng bào dân tộc huyện lỵ Người khen ngợi cán bộ chiến sỹ, đồng bào đã nêu cao được tinh thần đoàn kết, đấu tranh sớm giành được chính quyền về tay nhân dân và sự có mặt của Bác Hồ lúc này chính là nguồn động viên cổ vũ lớn lao đối với cán bộ và lực lượng vũ
Trang 9trang Chợ Rã vững bước tiến lên trong công cuộc xây dựng bảo vệ thành quả của cách mạng
Đến sau năm 1945, khu vực này thuộc xã Thượng Giáo, tháng 8/2000 chuyển giao về thị trấn quản lý Hiện nay, di tích lịch sử Tổng Luyên thuộc Tiểu khu 1, thị trấn Chợ Rã, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
* Di tích lịch sử cách mạng Lủng Cháng ( xã Hà Hiệu)
Lủng Cháng là cơ sở cách mạng được các đồng chí trong Ban xung phong Nam Tiến gây dựng từ những năm 1942 - 1943 Trong đó có sự góp mặt của một số đồng chí như: Đồng chí Bàn Văn Hoan, người con ưu tú của núi rừng Hà Hiệu; đồng chí Võ Nguyên Giáp, Nông Văn Quang, Nông Văn Lạc cùng nhiều đồng chí khác trong những năm tháng hoạt động cách mạng Tháng Tám đã từng đến ở, hoạt động tại điểm này
Đồng chí Võ Nguyên Giáp cùng với cán bộ của tổ chức, xây dựng con đường Nam Tiến trong những năm hoạt động bí mật để vận động, tuyên truyền cách mạng cho người dân Nơi đây, trong thời kỳ 1942 - 1945 là cơ sở cách mạng được nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, quân đội đến ở và hoạt động cách mạng
Lủng Cháng hiện nay là một bản định cư của người Dao ở trên núi cao của
xã Hà Hiệu, huyện Ba Bể Trước năm 1945 bản Lủng Cháng chỉ có 5 nóc nhà, trong đó có một hộ người Nùng và 4 hộ người Dao Di tích là toàn bộ khu nền nhà
Trang 10cũ của gia đình đồng chí Bàn Văn Hoan khoảng 300m2 Cạnh góc nền nhà phía tây
có cây vải và một cây móc cổ thụ hàng năm vẫn nở hoa, đơm trái
Để đến điểm di tích Lủng Cháng, từ thị trấn Chợ Rã theo đường Quốc lộ
279 đi về xã Hà Hiệu, từ đây còn khoảng 6km là đến điểm di tích
*Di tích Khuổi Mản ( Xã Hà Hiệu)
Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, ngày 28/2/1941, Bác Hồ vượt mốc
108 trên biên giới Việt - Trung về Pác Bó (xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng) để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam
Tại lán Khuổi Nặm - Pác Bó, Bác Hồ đã triệu tập Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (5-1941) Hội nghị xác định: Giải phóng dân tộc là nhiệm vụ bức thiết của cách mạng, đồng thời quyết định thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh Từ đó phong trào cách mạng trong cả nước ngày một phát triển mạnh mẽ
Mùa hè năm 1945, chiến tranh thế giới bước vào giai đoạn kết thúc Trước tình hình thế giới và trong nước diễn biến ngày càng thuận lợi, Bác Hồ quyết định
di chuyển trung tâm lãnh đạo cách mạng từ Pác Bó (Cao Bằng) đến Tân Trào (Tuyên Quang)
Cuộc hành trình của Bác cùng đoàn công tác bắt đầu ngày 4/5/1945 từ lán Khuổi Nặm, trải hơn 400km đường rừng, qua 10 huyện của 4 tỉnh (Cao Bằng, Bắc