Kiểm sát điều tra đối với các vụ án hình sự về ma túy theo luật tố tụng hình sự việt nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh nam định)

Theo quy định tại Điều 6, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì Viện kiểm sát có chứcnăng kiểm sát các hoạt động tư pháp, kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi,quyết định của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI NGUYấN BẰNG

KIểM SáT ĐIềU TRA ĐốI VớI CáC Vụ áN HìNH Sự Về MA TúY

THEO LUậT Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Nam Định)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI NGUYấN BẰNG

KIểM SáT ĐIềU TRA ĐốI VớI CáC Vụ áN HìNH Sự Về MA TúY

THEO LUậT Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Nam Định)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 8380101.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS HOÀNG ANH TUYấN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

BÙI NGUYÊN BẰNG

ĐỐI VỚI CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ VỀ MA TÚY 7 1.1 Khái niệm, đặc điểm và những quy định của pháp luật hình

sự về các tội phạm ma túy 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm về các tội phạm ma túy 7

1.1.2 Quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về ma túy 12

1.2 Một số vấn đề lý luận về kiểm sát điều tra các vụ án hình sự

về ma túy 14

1.2.1 Khái niệm kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy 14

1.2.2 Cơ sở hình thành quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra vụ

án ma túy 17

1.3 Mối quan hệ giữa kiểm sát điều tra và thực hành quyền công

tố các vụ án về ma túy 21 Tiểu kết chương 1 25 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU

TRA VỤ ÁN VỀ MA TÚY VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC

KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN VỀ MA TÚY TRÊN

ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH 26 2.1 Quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra vụ án về ma túy 26 2.2 Thực tiễn công tác kiểm sát điều tra các vụ án về ma túy trên

2.2.1 Khái quát tình hình khởi tố, điều tra tội phạm về ma túy trên địa

bàn tỉnh Nam Định48

2.2.2 Kết quả công tác kiểm sát điều tra vụ án ma túy 51

2.2.3 Một số tồn tại, hạn chế trong công tác kiểm sát điều tra vụ án ma túy 65 2.2.4 Nguyên nhân 72

Tiểu kết chương 2 76

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ CÔNG TÁC KIỂM SÁT ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ VỀ MA TÚY 77 3.1 Dự báo những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm sát điều tra vụ án ma túy của VKSND tỉnh Nam Định 77 3.2 Các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát điều tra vụ án hình sự các tội phạm về ma túy của VKSND tỉnh Nam Định 78 3.2.1 Giải pháp về pháp luật (Bộ luật TTHS, BLHS, văn bản hướng dẫn, quy định, quy chế, quy chế phối hợp) 78 3.2.2 Giải pháp về tổ chức bộ máy cán bộ 81

3.2.3 Giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng 83

3.2.4 Giải pháp về quản lý chỉ đạo điều hành và tăng cường trách nhiệm của Kiểm sát viên 85 3.2.5 Giải pháp về quan hệ phối hợp 90

3.2.6 Giải pháp về điều kiện bảo đảm 92

Tiểu kết chương 3 94

KẾT LUẬN 95

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

Viện kiểm sát nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

Bảng 2.1

Bảng 2.2Bảng 2.3Bảng 2.4

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Công tác đấu tranh phòng chống tội phạm luôn được Đảng và Nhànước xác định là nhiệm vụ cực kỳ quan trong trong sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ tổ quốc Trong phạm vi chức năng của mình, các cơ quan tư pháp đãthực hiện đầy đủ có chất lượng những mục tiêu mà Đảng đã chỉ rõ; Viện kiểmsát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền conngười, quyền công dân, bảo vệ chế độ xác hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích củaNhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảmpháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, góp phần quan trọngvào kết quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm Theo quy định tại Điều

6, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì Viện kiểm sát có chứcnăng kiểm sát các hoạt động tư pháp, kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi,quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thựchiện ngày từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác tin báo về tội phạm và kiếnnghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự Nhiệm vụ,quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát điều tra các vụ án hình sự được quyđịnh tại Điều 166 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, gồm 9 khoản; tăng 4khoản so với Điều 113 BLTTHS năm 2003 mở rộng đối tượng, nhiệm vụ,quyền hạn cho Viện kiểm sát Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việcđiều tra vụ án hình sự của Cơ quan Điều tra và các cơ quan khác được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra là chức năng hiến định của Việnkiểm sát nhằm bảo đảm việc điều tra đúng người, đúng tội, đúng pháp luật,không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội

Nam Định là một tỉnh có vị trí thuộc đồng bằng sông Hồng, tiếp giápvới tỉnh Thái Bình ở phía Đông Bắc, tỉnh Ninh Bình ở phía Nam, tỉnh Hà

Nam ở phía Tây Bắc, giáp biển (vịnh Bắc Bộ) ở phía Đông và cách thủ đô HàNội 100 km về phía Bắc, có diện tích 1.652,29 km² Trong những năm qua,Nam Định đã có những bước chuyển mình đáng khích lệ, tốc độ đô thị hóatrên địa bàn tỉnh diễn ra nhanh trên phạm vi rộng, các khu công nghiệp đượchình thành đã thu hút nhiều lao động tạo điều kiện thuận lợi để tỉnh Nam Địnhphát triển mọi mặt cả về kinh tế, văn hóa và xã hội Trong những năm quadưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và chính quyền công tác phòng ngừatội phạm ở Nam Định đã đạt được kết quả đáng kể, an ninh chính trị được giữ

ổn định, trật tự an toàn xã hội có chuyển biến tích cực Tuy nhiên bên cạnhnhững thành tựu đạt được, Nam Định cũng gặp phải những khó khăn nhấtđịnh, như dân cư nhiều thành phần, trật tự xã hội diễn biến phức tạp, nhiềuloại tội phạm hoạt động với thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó kiểm soát, đặcbiệt là tội phạm về tàng trữ, mua bán trái phép chất ma túy xảy ra rất nhiều.Trong những năm qua, tội phạm về ma túy có sự thay đổi về lượng và chất với

xu hướng gia tăng số vụ, số đối tượng, số lượng ma túy Trước tình hình đó,các cơ quan chức năng tỉnh Nam Định đã tập trung lực lượng x l tội phạm về

ma túy và đã đạt nhiều kết quả tốt, số vụ án được phát hiện, khởi tố, điều tra,truy tố, x t x tăng, nhiều đường dây buôn bán ma tu bị triệt phá

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác điều tra, truy tố, x t

x các vụ án về ma tu trên địa bàn tỉnh Nam Định c n có những hạn chế và gặpnhiều khó khăn

Trong phạm vi nhiệm vụ quyền hạn của mình, Viện kiểm sát đã thực hiệnđúng các quy định của pháp luật về kiểm sát hoạt động điều tra vụ án hình sự.Tuy nhiên, đối với những vụ án hình sự về ma túy công tác kiểm sát điều vẫncòn những thiếu sót, hạn chế, chưa chặt chẽ Để khắc phục trên, cần có nhữngnghiên cứu cụ thể về những vấn đề lý luận của hoạt động kiểm sát theo quy địnhcủa Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, thực tiễn áp dụng các quy định

của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về kiểm sát điều tra đối với những vụ án

về ma túy Chính vì vậy, tôi xin chọn đề tài: “Kiểm sát điều tra đối với các vụ

án hình sự về ma túy theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam, trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Nam Định” để làm luận văn cao học luật của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, việc nghiên cứu về kiểm sát điều tra các vụ án hình

sự và vụ án ma túy của Viện kiểm sát thu hút được nhiều tác giả đã qua hoạtđộng thực tiễn nghiên cứu Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu được công bốtrên các sách, báo, tạp chí chuyên ngành, trong các luận văn thạc sỹ, tiến sỹ vàtrong các đề tài cấp bộ do Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện, cụ thể như:

“Sổ tay kiểm sát viên hình sự” của Viện kiểm sát nhân dân tối cao tập

1-2006; Giáo trình đào tạo nghiệp vụ kiểm sát tập 2,3 – 2018 của trường đạihọc Kiểm sát Hà Nội; Giáo trình Luật tố tụng hình sự của các trường đại học,học viện như: Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội; Đại học Luật Hà Nội;

Học viện cảnh sát nhân dân ; “Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” của TS Lê Hữu Thể chủ biên.

Một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ: “Các tội phạm về ma túy trên địa bà tỉnh Điện Biên – Tình hình nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” của Tiến sĩ Đỗ Thành Trường năm 2017; “Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên” của Thạc sĩ Trần Thị Ngọc Anh, năm 2017; “Kiểm sát điều tra vụ án hình sự các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam” của thạc sĩ Trần Thị Thanh Bắc, năm 2017;

Kiểm sát điều tra vụ án ma túy theo pháp luật tố tụng hình sự từ thực tiễnQuận 8, Thành phố Hồ Chí Minh của thạc sĩ Nguyễn Hữu Duy, năm 2018

Một số đề tài nghiên cứu cấp bộ: Đề tài khoa học cấp bộ “Nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án về trật tự

xã hội theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay” do tác giả TS.Vũ

Việt Hùng làm chủ nhiệm thực hiện năm 2012; “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng công tác giải quyết án ma túy trên địa bàn thành phố Hà Nội” do tác giả Th.S Nguyễn Quang Thành làm chủ nhiệm đề tài; Báo cáo tổng thuật Đề tài cấp bộ “Tình hình tội phạm về ma túy trên tuyến biên giới Việt –Lào – Những giải pháp đấu tranh phòng, chống” do TS Trần Công

Phàn làm chủ nhiệm

Tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu về đặc điểm hoạt động điều tracác vụ án ma túy, song chưa có công trình nghiên cứu, khảo sát về kiểm sáthoạt động điều tra vụ án ma túy trên địa bà tỉnh Nam Định là địa phương cótình hình tội phạm riêng biệt và thực tiễn công tác kiểm sát điều tra khác sovới những địa phương trong cả nước Đề tài này là một công trình nghiên cứudựa trên cơ sở khoa học kiểm sát, quy định của pháp luật tố tụng hình sự, và

số liệu nghiên cứu từ điều kiện địa lý, kinh tế, xã hội của tỉnh và là công trìnhnghiên cứu đầu tiên ở cấp độ luận văn thạc sỹ

3. Mục tiêu nghiên cứu

3.1. Mục tiêu tổng quát

Mục đích của luận văn là làm sáng tỏ về mặt lý luận những nội dung cơbản và thực tiễn về công tác kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sátnhân dân trong các vụ án về ma túy trong điều kiện xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp

tra đối với tội phạm về ma túy Từ đó, Tìm ra những hạn chế bất cấp và đề ranhững nhóm giải pháp nhằm thực hiện chức năng này

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Luận văn có đóng góp nhất định về mặt khoa học góp phần xây dựngmột cách nhìn toàn diện về hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự Qua đó thấy được vai trò của Viện kiểm sát trongcông tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm về ma túy

Luận văn chỉ ra những điểm mới về công tác kiểm sát điều tra theo Bộluật tố tụng hình sự năm 2015 và những điểm mới của tội phạm về ma túytheo Bộ luật hình sự năm 2015 (s a đổi, bổ sung năm 2017)

Kết quả của Luận văn có thể s dụng làm tài liệu tham khảo phục vụnghiên cứu học tập cho các cán bộ kiểm sát trong hoạt động nhiệm vụ của mình

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản trong giai đoạn điềutra vụ án hình sự và hoạt động kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát đối vớinhững vụ án hình sự về ma túy

6. Nội dung, địa điểm và phương pháp nghiên cứu

6.1. Nội dung nghiên cứu

Hoàn thiện lý luận các vấn đề lý luận về kiểm sát điều tra đối với

những vụ án hình sự về ma túy Phân tích tình hình tội phạm và đặc điểmphạm tội ma túy Phân tích thực tiễn kiểm sát điều tra đối với những vụ ánhình sự về ma túy trên địa bàn tỉnh Nam Định Từ đó, đề xuất các giải phápgóp phần nâng cao công tác này

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Phân tích lý luận vềkiểm sát điều tra những vụ án hình sự, phân tích những nội dung cơ bản vềnhững tội phạm về ma túy theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015, tổng

- Phương pháp phân tích, tổng kết thực tiễn: Nghiên cứu các số liệutrong công tác kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy Từ đó đưa ra những giảipháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này.

7 Tổng quan tài liệu

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,

đề tài được cấu trúc thành 3 chương, cụ thể như sau:

- Chương 1: Một số vấn đề lý luận về kiểm sát điều tra đối với các vụ

án hình sự về ma túy

- Chương 2: Quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra vụ án về ma

túy và thực tiễn công tác kiểm sát điều tra đối với các vụ án hình sự về ma túytrên địa bàn tỉnh Nam Định

- Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát

điều tra vụ án hình sự về ma túy

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA ĐỐI VỚI CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ VỀ MA TÚY

1.1 Khái niệm, đặc điểm và những quy định của pháp luật hình sự

về các tội phạm ma túy

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm về các tội phạm ma túy

1.1.1.1 Khái niệm các tội phạm về ma tuý

Khác với các loại tội phạm khác, các tội phạm về ma túy có cơ sở pháp

lý chung là Công ước Quốc tế về kiểm soát ma túy Công ước quốc tế quyđịnh: Các nước tham gia công ước quốc tế không coi tội phạm về ma túy làtội phạm chính trị hoặc có động cơ chính trị Đối với người nghiện ma túy,không coi là tội phạm và không áp dụng hình phạt đối với họ Trong trườnghợp người nghiện ma túy phạm các tội khác thì sau khi thi hành án phạt tù,cần áp dụng chế độ cai nghiện bắt buộc đối với họ

Khái niệm tội phạm về ma tu ở mỗi quốc gia cũng khác nhau: TrongLuật về các biện pháp trấn áp người phạm tội liên quan đến ma tu ở Thái Lannăm 1991 khái niệm tội phạm về ma tu tại Điều 3 được hiểu là: Phạm tội liênquan đến ma tu có nghĩa là việc sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, tiêu thụ hoặc

sở hữu đế tiêu thụ các chất ma tu và cũng bao gồm cả âm mưu, giúp đỡ,khuyến khích, trợ giúp hoặc mưu hoạch thực hiện hành vi phạm tội đó [30, tr.327] Trong Bộ luật Kiểm soát toàn diện các chất ma tu nguy hiểm, năm 2002của Philippines tội phạm ma tu được thể hiện bởi khái niệm: Buôn bán trái ph

p – Gieo trồng, chuyển giao, quản l phân phối, sản xuất, mua bán, vận chuyển,phân bổ, nhập khẩu, xuất khẩu và sở hữu trái ph p bất kỳ loại chất ma tu nguyhiểm hoặc tiền chất và hoá chất cần thiết bị kiểm soát [30, tr 158,159] Trong

Bộ luật Hình sự và Luật ph ng, chống ma tu của Việt Nam chưa có khái niệmtội phạm về ma tu Tác giả xin đưa ra khái niệm tội phạm về ma tu như sau:

Tội phạm về ma túy là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tạicác Điều 247, 248, 249, 250, 251, 252, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259thuộc Chương XX: Các tội phạm về ma túy trong Bộ luật hình sự năm 2015.Hành vi vi phạm đó thể hiện như: Không được ph p mà cố sản xuất, mua bán,vận chuyển, tàng trữ, s dụng; hoặc được ph p mà sản xuất, mua bán, tàng trữ,

s dụng quá số lượng cho ph p, không đúng loại chất ma túy được ph p, vậnchuyển không đúng tuyến đường, không đúng c a khẩu và thời gian được php; bán hoặc cấp phát cho những người không được ph p tàng trữ, s dụng Chỉhành vi nào vi phạm các quy định về quản l , s dụng chất ma túy, tiền chấtđược quy định trong BLHS mới coi là tội phạm về ma túy Người được coi làtội phạm về ma tu thực hiện các hành vi nêu trên phải là người có đủ tuổi chịutrách nhiệm hình sự, đủ năng lực chịu trách nhiệm hình

sự và thức được hậu quả do hành vi phạm tội của mình gây ra Tội phạm về

ma tu là yếu tố quan trọng cấu thành nên vụ án ma tu là đối tượng chính để

cơ quan có thẩm quyền điều tra tiến hành điều tra hoặc thực hiện một số hoạtđộng điều tra làm rõ hành vi phạm tội về ma tu để x l

1.1.1.2 Đặc điểm tội phạm về ma túy

Với tính thu lợi các nhuận cao, tội phạm ma túy ngày càng phát triểnnhanh cả về số lượng và tính chất mức độ nguy hiểm cũng như thủ đoạnphạm tội Sự tinh vi trong phương pháp, sự táo bạo trong thủ đoạn, sự câu kếtchặt chẽ trong phân công tổ chức, sự liều lĩnh trong hành động… đã tạo choloại tội phạm này những đặc điểm khác biệt so với nhiều loại tội phạm khác

Có thể khái quát một số đặc điểm chung của loại tội phạm về ma túy như sau:

Thứ nhất, tính liên kết, tổ chức hoạt động của tội phạm ma túy Tổ chức

tội phạm ma túy thường thiết lập, tạo dựng thành các đường dây có nhiều mắtxích, mỗi mắc xích là một hoặc một số đối tượng được tuyển chọn rất công phuphù hợp với từng vị trí nhất định Một tổ chức, đường dây ma túy bố trí có đủcác công đoạn như: mua gom, cất giấu, vận chuyển và tiêu thụ, nhận tiền Chỉ

có đối tượng cầm đầu mới biết đầy đủ các mắt xích để điều hành và kiểm tra.Các đối tượng này thường là chuyên nghiệp và tìm cách móc nối với các đốitượng đã có tiền án, tiền sự có trường hợp là người nước ngoài [8, tr 9]

Đối tượng phạm tội tổ chức, chứa chấp việc s dụng trái ph p chất matúy, cưỡng bức lôi k o người khác s dụng chất ma túy có thể trực tiếp hoặc chođồng bọn tiến hành các hoạt động phạm tội Chúng thường lôi k o nhữngthanh niên con nhà có điều kiện kinh tế, gia đình có địa vị xã hội nhưng thiếu

sự quản l , giám sát của bố mẹ; những gia đình giàu lên nhanh chóng nhờ tốc

độ tăng trưởng của độ thị hóa; những thanh thiếu niên chơi bời, đua đ i…

Trong cùng một địa bàn, đối tượng bán trực tiếp luôn giữ bí mật vềnhân thân, phương thức giao nhận và liên lạc cũng thường xuyên thay đổi.Ngược lại các đối tượng đã mua ma túy cũng không khai báo về đối tượng đãbán ma túy cho mình, mà chỉ miêu tả chung Điều này đảm bảo cho việc antoàn về đối tượng bán và cũng gây rất nhiều khó khăn cho công tác điều tra rađối tượng đã bán ma túy trong các vụ án tàng trữ trái ph p ma túy

Thứ hai, là tính bí mật, kh p kín và k o dài của hoạt động phạm tội ma túy.

Để tạo sự bí mật tuyết đối cho các hoạt động phạm tội, tội phạm về ma túythường hình thành các đường dây chìm, kh p kín từ người mua gom đến đốitượng vận chuyển và đối tượng bán Kh p kín được hiển là các đối tượng đều cóquan hệ gia đình, người thân như vợ, chống, con cái, anh chị em, làng xã, nếu làngười lạ thì đều phải qua giới thiệu, được sự đảm bảo và qua thời gian th thách.Điều đặc biệt của tính bí mật này là sự cắt đoạn rất nghiêm ngặt, vị trí nào đượcphân công chỉ biết việc của mình, không được biết đến người thứ ba Vì lợi íchsiêu lợi nhuận từ các hoạt động phạm tội về ma túy đem lại, nên các đối tượngphạm tội không dễ gì t bỏ, nếu tự động từ bỏ sẽ bị đồng bọn thủ tiêu hoặc gâyảnh hưởng tới gia đình, người thân Đó chính là nguyên nhân tại sao các đườngdây phạm tội về ma túy thường tồn tại lâu, k o dài

Thứ ba, là tính khai thác người ma túy từ người ngoài Do trong nước

chưa s dụng được ma túy trên thị trường chủ yếu từ các đối tượng phạm tộitrong nước móc nối với các đối tượng ở các nước Lào, Campuchia, TrungQuốc, Australia và hình thành đường dây mua bán ma túy xuyên quốc gia.Chỉ một phần nhỏ ma túy được tổ chức thu gom ở một số đồng bào vùng caotrông cây có chất ma túy (thuốc phiện, cần sa) [24, tr 6]

Thứ tư, là thủ đoạn cất giấu, vận chuyển ma túy tinh vi và đa dạng Các

đối tượng phạm tội có rất nhiều thủ đoạn để ngụy trang, cất giấu, vận chuyển

ma túy như: cất giấu chung cùng với các loại hàng hóa khác; cất giấu trongcác đồ vật, hàng hóa như mặt lót trong của valy, trong thùng loa… đặc biệt cótrường hợp cất giấu trong bộ phận kín của cơ thể người Các đối tượng phạmtội vận chuyển ma túy bằng đường bộ, đường biển, đường sống, đường hàngkhông và qua bưu điện Khi vận chuyển có thể trá hình là khách du lịch, sinhviên để che giấu hành vi phạm tội và khó bị phát hiện [15, tr.20]

Thứ năm, là thủ đoạn giao nhận ma túy và phương thức thanh toán hết

sức tinh vi, phức tạp, bí mật và không k m phần liều lĩnh Trước khi giao nhận

ma túy, bọn chúng đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng, từ khâu kiểm tra hàng mẫu, kiểmtra lượng tiền thanh toán có đủ hay không, tiếp đó mới thỏa thuận về giá cả,thời gian, địa điểm, nhận tiền đặt trước và phương thức giao nhận ma túy Giá

cả và số lượng ma túy giao nhận được bọn chúng mã hóa bằng các quy ước vànhững từ “nóng” riêng Hiện nay, phổ biến phương thức thanh toán bằng mộtđối tượng khác, ở một địa điểm khác với đối tượng và địa điểm giao nhận matúy có trường hợp đối tượng giao nhận ma túy và đối tượng thanh toán khôngxuất hiện, mà hướng dẫn đối tượng mua, thanh toán tiền nhận ma túy ở nơicất giấu hoặc đặc tiền thanh toán ở vị trí tại một địa điểm bất kỳ Trong quátrình diễn ra việc thanh toán và giao nhận ma túy, đối tượng bán thườngxuyên thay đổi địa điểm và phương thức giao nhận, thanh toán bất kỳ

lúc nào, không theo quy luật nào để tránh sự phát hiện của các cơ quan chứcnăng Trong trường hợp bị phát hiện, thì chỉ đối tượng mua bị bắt, c n đốitượng bán trốn thoát [24, tr 7].

Thứ sáu, là tính khái báo chống đối Các đối tượng phạm tội tàng trữ

nhỏ lẻ để s dụng cho bản thân có thái độ khai báo thành khẩn, c n lại đa số cácđối tượng phạm tội về ma túy khi bị bắt đều có kinh nghiệm trong khai báo dođược truyền đạt lại từ các đối tượng đã bị bắt trước đó Khi bị bắt quả tăng,chúng chỉ khai một trong các hành vi bị bắt lần này và không khai ra đồngphạm hoặc nhận tội thay cho các đồng phạm khác, cá biệt có trường hợp bấthợp tác với Cơ quan chức năng không nhận số ma túy đã bị bắt quả tang làcủa chúng [24, tr 7] Thực tế, các đối tượng phạm tội về ma túy thường lìlợm, khai nhỏ giọt, vừa khai vừa thăm d xem đồng bọng và cơ quan chứcnăng đã nắm được những chứng cứ, thông tin nào để có thể sẽ khai sai tênđồng phạm, sai địa điểm và các tình tiết khác trong vụ án Các đối tượng cókinh nghiệm khai báo chú đến các tình tiết giảm nhẹ, gỡ tội, tránh các câu hỏiliên quan đến hành vi phạm tội, khi cán bộ ghi biên bản các đối tường nàythường không cho ghi những câu trả lời đa nghĩa Chống đối cơ quan chứcnăng là một đặc trưng nổi bật của tội phạm về ma túy Từ khi bị bắt giữ, nhậnlệnh tạm giam, cáo trạng đến khi x t x tại phiên t a, phần lớn các bị can, bị cáotrong các vụ án về ma túy đều tỏ thái độ bất hợp tác với các cán bộ thực thinhiệm vụ Nhiều đối tượng cầm đầu, nhất là đối với các đối tượng đang trênđường vận chuyển số lượng ma túy lớn thường xuyên mang vũ khí nóng trongngười và có thái độ hết sức manh động sẵn sàng chống đối các cán bộ thi hànhnhiệm vụ đến cùng khi bị phát hiện Cá biệt có trường hợp sau khi

chống đối, biết không thể chạy thoát được, các đối tượng này đã tự t để tránh

bị bắt giữ, x l trước pháp luật và cũng để tránh khai ra đồng phạm khác Việcnghiên cứu đặc điểm và thủ đoạn của tội phạm ma túy có nghĩa

quan trọng trong công tác đấu tranh ph ng chống tội phạm ma túy nói chung

và công tác giải quyết án ma túy nói riêng Nắm được quy luật hoạt động vànhận thức rõ về thủ đoạn của loại tội phạm này, chúng ta sẽ chủ động đượcđối sách, chiến thuật điều tra, hỏi cung hiệu quả hơn, định hướng tốt cho hoạtđộng điều tra, truy tố, x t x

1.1.2 Quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về ma túy

Chương XX – Các tội phạm về ma túy trong BLHS năm 2015 (s a đổi,

bổ sung năm 2017) gồm 13 Điều từ Điều 247 đến Điều 259 So với ChươngXVIII BLHS năm 1999, Chương XX tăng 04 điều (do tách Tội tàng trữ, muabán, vận chuyển trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy để quy định 04 tộidanh và tách Tội cưỡng bức, lôi k o người khác s dụng trái phép chất ma túy

để quy định 02 tội danh) Tất cả các điều luật trong Chương XX đều được s ađổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu phòng, chống các tội phạm về ma túy trongtình hình mới Các tội phạm về ma túy trong Chương XX BLHS năm 2015 (s

a đổi, bổ sung năm 2017) được s a đổi theo hướng quy định cụ thể hơn cácdấu hiệu cấu thành tội phạm, mức định lượng để x lý hình sự, hậu quả do tộiphạm gây ra để tạo thuận lợi cho việc áp dụng pháp luật; đồng thời phân hóatrách nhiệm hình sự bảo đảm tính công bằng trong việc

x lý tội phạm [10, tr 3] Cụ thể:

+ Quy định rõ các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tại 05 điều luật (cácđiều 249, 250, 252, 257 và 258); bổ sung và sắp xếp lại cho phù hợp với quytrình quản lý, s dụng chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướngthần ở Điều 259

+ Quy định rõ mức định lượng cụ thể để truy cứu trách nhiệm hình sự ởkhoản 1 của 06 điều luật (các điều 247, 249, 250, 252, 253, 254)

Thay đổi đơn vị đo “trọng lượng” thành “khối lượng” cho đúng với

đơn vị đo lường theo quy định của pháp luật quốc tế và các văn bản pháp luật

BLHS năm 2015 (s a đổi, bổ sung năm 2017) đã bỏ hình phạt t hình đốivới 02 tội: Tội tàng trữ trái phép chất ma túy và tội chiếm chất ma túy Hìnhphạt cao nhất đối với các tội phạm này theo quy định của Điều 249 và Điều

252 BLHS năm 2015 là tù chung thân Mức hình phạt tù được quy định thấphơn ở một số tội phạm thuộc các điều luật (Điều 249, 252, 258, 259) Có

2 điều quy định nâng mức khởi điểm hình phạt bổ sung từ 01 triệu đồng ởĐiều 192 BLHS năm 1999 lên 05 triệu đồng ở Điều 247 BLHS năm 2015 (s ađổi, bổ sung năm 2017); Từ 5 triệu đồng ở Điều 201 BLHS năm 1999 lên 10triệu đồng ở Điều 259 BLHS năm 2015 (s a đổi, bổ sung năm 2017)

Bổ sung quy định việc miễn trách nhiệm hình sự vào khoản 4 Điều 247

về Tội trồng cây thuốc phiện, cây côca, cây cần sa hoặc các loại cây khác có

chứa chất ma túy như sau: “Người nào phạm tội thuộc khoản 1 Điều này, nhưng đã tự nguyện phá bỏ, giao nộp cho cơ quan chức năng có thẩm quyền trước khi thu hoạch, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.”

Bổ sung 04 chất ma túy ở thể rắn là “Methamphetamine, Amphetamine, MDMA, XLR-11” vào các điểm, khoản của các điều: 248, 249, 250, 251, 252.

Bổ sung: “lá khát (lá cây Catha edulis); rễ, thân, cành của cây cần sa hoặc

bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định ” vào các

điểm, khoản của các điều: 249, 250, 251, 252

Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 41/2017/QH14của Quốc hội thì tất cả các điều khoản của BLHS năm 2015 được áp dụng đểkhởi tố, điều tra, truy tố, xét x và thi hành án đối với người bị buộc tội từ 0 giờ

00 phút ngày 01/01/2018 Vì vậy đối với hành vi mua bán, tàng trữ trái phép chất

ma tuý của bị can, bị cáo bị phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố xét x trước 0 giờ

00 phút ngày 01/01/2018 thì áp dụng quy định của BLHS năm 1999 để quyếtđịnh tội danh; các trường hợp khác thì áp dụng BLHS năm 2015 và hướng dẫntại Nghị quyết số 41/2017/QH14 để quyết định tội danh đối với bị can, bị cáo

Hiện nay, Thông tư liên tịch số TANDTC-BTP hướng dẫn một số quy định tại Chương XVIII “Các tội phạm về

17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-ma túy” của Bộ luật hình sự năm 1999 và Thông tư liên tịch số BCA - VKSNDTC-TANDTC-BTP s a đổi một số điểm của Thông tư 17/2007 đãhết hiệu lực từ 01/01/2018, chưa có văn bản thay thế nên khi nghiên cứu, vậndụng chỉ áp dụng tinh thần của các văn bản không trái với quy định của BLHSnăm 2015, không viện dẫn điều, khoản của văn bản [6, Tr 3]

08/2015/TTLT-Nghị định 19/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 quy định về việc tính tổngkhối lượng hoặc thể tích chất ma túy tại một số điều của Bộ luật Hình sự năm

2015 đã quy định việc tính tổng khối lượng hoặc thể tích chất ma túy phảiđảm bảo khách quan, khoa học và được thực hiện theo phương pháp, trình tựquy định của Nghị định này Khối lượng hoặc thể tích các chất ma túy theoquy định của Nghị định này là khối lượng hoặc thể tích các chất ma túy thugiữ hoặc chứng minh được trong quá trình điều tra, truy tố, x t x Việc xácđịnh khối lượng thuốc phiện trong xái thuốc phiện, thuốc phiện pha loãng,thuốc phiện pha trộn được tính theo thuốc phiện chứa 10% morphine làm căn

cứ quy đổi Tỷ lệ phần trăm về khối lượng hoặc thể tích của từng chất ma túyđược tính theo quy định của Nghị định này nếu là số thập phân thì gồm mộtchữ số sau dấu phẩy và không làm tr n

1.2 Một số vấn đề lý luận về kiểm sát điều tra các vụ án hình sự về

ma túy

1.2.1 Khái niệm kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy

Kiểm sát điều tra là VKS thực hiện chức năng kiểm sát tuân theo phápluật toàn bộ các hoạt động xảy ra trong quá trình CQĐT và Cơ quan đượcgiao nhiệm vụ tiến hành hoạt động điều tra nhằm đảm bảo cho việc điều trađược thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, chống bỏ lọt tội phạm vàlàm oan người vô tội [14, Tr.27]

Từ định nghĩa trên có thể rút ra một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, kiểm sát điều tra các vụ án hình sự là quyền năng hiến định

của VKSND được quy định và thực hiện trên cơ sở Hiến pháp, Luật tổ chứcViện kiểm sát nhân dân, Bộ luật Tố tụng hình sự, Thông tư liên tịch và cácvăn bản pháp luật hình sự liên quan

Thứ hai, đối tượng của hoạt động kiểm sát điều tra của VKSND là các

hành vi, quyết định tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng, ngườitiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và các chủ thể khác có liên quantrong quá trình điều tra các vụ án hình sự

Thứ ba, phạm vi của hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án hình sự được

xác định từ khi khởi tố vụ án và kết thúc điều tra bằng bản kết luận điều tracủa cơ quan có thẩm quyền chuyển cho VKS đề nghị truy tố hoặc CQĐT raquyết định đình chỉ điều tra vụ án

Thứ tư, nội dung của KSĐT các vụ án hình sự của Viện kiểm sát là

kiểm tra, giám sát trực tiếp các hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng,người tiến hành tố tụng và các chủ thể khác có liên quan trong quá trình điềutra các vụ án hình sự Nếu thấy có vi phạm, VKS sẽ ban hành kiến nghị yêucầu khắc phục đối với các chủ thể này

Thứ năm, KSĐT vụ án hình sự là nhằm mục đích bảo đảm cho pháp

luật tố tụng hình sự được thực hiện một cách nghiêm chỉnh và thống nhất

Thuật ngữ kiểm sát điều tra có trong Luật tổ chức VKSND năm 1960,Thông tư liên bộ số 427/TTLB ngày 28/6/1963 của Bộ Công an, VKSND tốicao; Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988, 1990 (s a đổi, bổ sung), 2003 và Bộluật tố tụng hình sự năm 2015; Luật tổ chức VKSND các năm 1981, 1988 (s ađổi, bổ sung), 2002, 2014; Luật tổ chức Cơ quan điều tra hình sự năm 2015;các quy chế của Ngành Kiểm sát nhân dân như: Quy chế tạm thời công tácTHQCT, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm, kiến nghị khởi tố (Ban hành kèm theo Quyết định số VKSNDTC ngày 02/5/2018 của Viện trưởng VKSND tối cao); Quy chế tạmthời công tác THQCT, kiểm sát việc khởi tố, điều tra và truy tố (Ban hànhkèm theo Quyết định số 03/QĐ-VKSTC ngày 29/12/2017 của Viện trưởngVKSND tối cao); Quy chế tạm thời công tác THQCT, kiểm sát việc khámnghiệm hiện trường, khám nghiệm t thi, thực nghiệm Điều tra và giám định(Ban hành kèm theo Quyết định số 170/QĐ-VKSNDTC ngày 02/5/2018 củaViện trưởng VKSND tối cao);

169/QĐ-Đối với kiểm sát điều tra các vụ án về ma túy thì “Kiểm sát điều tra các tội phạm về ma túy là Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật về hình sự, pháp luật phòng, chống ma túy đối các hoạt động xảy ra trong quá trình cơ quan có thẩm quyền điều tra các tội phạm về ma túy tiến hành các hoạt động điều tra đó được thực hiện đúng quy định của pháp luật, chống bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội”.

Mục đích của kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy là để kiểm sát tínhhợp pháp của các hành vi, quyết định của CQĐT, Cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan tổ chức cá nhân trong giaiđoạn khởi tố, điều tra các vụ án ma túy nhằm bảo đảm cho người có thẩmquyền điều tra thực hiện đúng các quy định của pháp luật, phát hiện kịp thờinhững thiếu sót, vi phạm để kiến nghị yêu cầu khắc phục, s a chữa Như vậy

sẽ chống được bỏ lọt tội phạm ma túy và làm oan người không có tội

VKSND có chức năng kiểm sát các hoạt động điều tra của cơ quan cóthẩm quyền điều tra ở giai đoạn khởi tố và giai đoạn điều tra Hoạt động nàyđược thể hiện qua kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm;kiểm sát việc khởi tố vụ án; kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn;kiểm sát trực tiếp của KSV tại nơi Điều tra viên thực hiện các hoạt động điềutra như: khám nghiệm hiện trường, thực nghiệm điều tra, hỏi cung bị can, đối

chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói hoặc kiểm sát việc điều tra thông quakiểm tra, giám sát tính hợp pháp, nội dung, hình thức tài liệu có trong hồ sơ

vụ án VKSND còn kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người thamgia tố tụng như: bị can, người làm chứng, Luật sư, người phiên dịch để đảmbảo các quyền của họ, đồng thời đảm bảo cho việc điều tra vụ án về ma túyđược khách quan, toàn diện, đúng quy định của pháp luật

1.2.2 Cơ sở hình thành quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra

vụ án ma túy

1.2.2.1 Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của VKS khi kiểm sát điều tra vụ án ma túy

Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định:

“VKSND là cơ quan THQCT, kiểm sát HĐTP của nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam” [19, Điều 2] VKSND có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp vàpháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủnghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cánhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thốngnhất [18, Điều 107] Khi phát hiện có vi phạm, VKS thực hiện những biệnpháp đảm bảo cho Hiến pháp và pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh vàthống nhất Như vậy, VKSND có hai chức năng chính là: THQCT và kiểm sátHĐTP Trong đó, Kiểm sát HĐTP là chức năng Hiến định của VKSND, làhoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm giám sát các hoạt động củacác cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan được giao một số hoạt độngtrong quá trình tố tụng như: Kiểm lâm, Hải quan, Cảnh sát biển và củangười tham gia tố tụng đảm bảo cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh vàthống nhất trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét x và thi hành án

Trong giai đoạn điều tra vụ án, Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theopháp luật trong tố tụng hình sự, phát hiện vi phạm pháp luật nhằm bảo đảm

mọi hành vi phạm tội, người phạm tội, pháp nhân phạm tội, vi phạm pháp luậtđều phải được phát hiện và x lý kịp thời, nghiêm minh, việc khởi tố, điều tra,truy tố, xét x , thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọttội phạm và người phạm tội, pháp nhân phạm tội, không làm oan người vô tội.

Chức năng kiểm sát điều tra của VKS là một bộ phận của kiểm sátHĐTP KSĐT là một chức năng của VKS để kiểm tra những hoạt động tố tụng(thu thập chứng cứ, lập biên bản, tài liệu tố tụng ) của CQĐT có căn cứ vàhợp pháp hay không trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự nhằm bảo đảmviệc khởi tố, điều tra đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tộiphạm đồng thời cũng không làm oan người vô tội Pháp luật tố tụng hình sựquy định đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn của VKS để bảo đảm việc x lý hình sựđối với cá nhân, pháp nhân thương mại có căn cứ và hợp pháp, tránh nhữngsai lầm, thiếu sót trong hoạt động điều tra tất yếu sẽ ảnh hưởng đến việc giảiquyết vụ án hình sự như truy tố, xét x oan người vô tội, bỏ lọt tội phạm

Theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 khi kiểm sát điều tra vụ

án hình sự thì VKS có nhiệm vụ, quyền hạn sau:

1. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố, điều tra vàlập hồ sơ vụ án của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụtiến hành một số hoạt động điều tra

2. Kiểm sát hoạt động tố tụng hình sự của người tham gia tố tụng;yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền x l nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật

3. Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền điều tra

4. Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sátviệc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố, điều tra khi cần thiết

5. Khi phát hiện việc điều tra không đầy đủ, vi phạm pháp luật thìViện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động:a) Tiến hành hoạt động điều tra đúng pháp luật;

b) Kiểm tra việc điều tra và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát; c)Cung cấp tài liệu liên quan đến hành vi, quyết định tố tụng có vi phạm pháp luật trong việc điều tra

6. Kiến nghị, yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khắc phục vi phạm trongviệc khởi tố, điều tra

7. Yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thay đổi Điều tra viên, Cán

bộ điều tra, x l nghiêm minh Điều tra viên, Cán bộ điều tra vi phạmpháp luật trong hoạt động tố tụng

8. Kiến nghị cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp ph

ng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật

9. Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong việc kiểm sát điều tra

vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật này [20, Điều 166]

Theo quy định thì phạm vi của kiểm sát điều tra vụ án hình sự theonghĩa rộng được xác định bắt đầu từ khi có tội phạm xảy ra hoặc phát hiệnđược dấu hiệu của tội phạm cho tới khi vụ án được kết thúc điều tra Theonghĩa hẹp (được quy định trong BLTTHS năm 2015) thì phạm vi kiểm sátđiều tra bắt đầu từ khi CQĐT khởi tố vụ án đến khi kết thúc việc điều tra(CQĐT chuyển hồ sơ đề nghị VKS truy tố hoặc khi CQĐT ra quyết định đìnhchỉ điều tra vụ án) Việc xác định như vậy thể hiện đầy đủ bản chất pháp lýcủa hoạt động của công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự của VKS, đó làkiểm tra tính có căn cứ, tính hợp pháp trong hoạt động tố tụng của cơ quan

tiến hành tố tụng trong điều tra vụ án hình sự C n đối tượng kiểm sát điều tra

là CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra

Thông qua hoạt động kiểm sát, VKS phát hiện vi phạm pháp luật tronghoạt động điều tra, kiến nghị, yêu cầu khắc phục vi phạm tố tụng Làm tốt côngtác kiểm sát điều tra nhằm hỗ trợ, tạo điều kiện cho hoạt động thực hành quyềncông tố được tốt hơn vì mục đích cuối cùng của quá trình giải quyết vụ án hình

sự là bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự có căn cứ, đúng pháp luật

1.2.2.2 Cơ sở thực tiễn

Trong những năm qua, CQĐT và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra cũng như Viện kiểm sát đã thực hiện nghiêm túcquy định của pháp luật về hình sự trong quá trình điều tra các tội phạm về matúy nhằm đảm bảo x l nghiêm minh, đúng người đúng tội Tuy nhiên, tộiphạm về ma túy vẫn diễn ra hết sức phức tạp, số vụ án ma túy mới khởi tốtăng vọt, nhiều cơ quan chức năng bắt giữ vài trăm ki lô gam, thậm chí hàngtấn ma túy Phần lớn các vụ án về ma túy bị phát hiện, bắt giữ liên quan đếncác tuyến địa bàn trọng điểm về ma túy thường gắn với các tuyến huyết mạch

về đường bộ, đường thủy, đường hàng không, các thành phố lớn và khu vụbiên giới Các đối tượng thường xuyên thay đổi phương thúc, địa bàn Nguyênnhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy là sự tác động qua lại lẫnnhau giữa các hiện tượng xã hội làm phát sinh các tội phạm về ma túy và sựtác động qua lại lẫn nhau giữa các đặc điểm nhân thân người phạm tội về matúy với môi trường sống dẫn đến sự phát sinh tội phạm cụ thể trong nhóm tộiphạm về ma túy [28, tr.68]

Hàng năm cơ quan chức năng đã phát hiện bắt giữ, x lý hàng chụcnghìn vụ vi phạm và tội phạm về ma túy, triệt phá nhiều đường dây ma túylớn hoạt động nhiều năm Việc thụ l điều tra vụ án ma túy của Cơ quan điềutra ngày một tăng

Mặc dù, Cơ quan điều tra và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điềutra đã thực hiện đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bảnpháp luật có liên quan nhưng do số lượng thụ điều tra vụ án ma túy quá nhiềunên xảy ra nhiều vi phạm của cơ quan điều tra như bỏ lọt tội phạm, thu thậpchứng cứ không đúng theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự

Tội phạm về ma túy luôn luôn là vấn đề nóng bỏng, bức xúc trong xãhội, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với nhiều quy định để tăng cườngtrách nhiệm của KSV, mở rộng thẩm quyền cho KSV và tạo cơ sở hình thànhchức năng kiểm sát điều tra vụ án hình sự để bảo đảm x lý đúng người, đúngtội, đúng pháp luật, tránh trường hợp oan, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc ngườiphạm tội, đảm bảo cho việc thực hiện các chỉ đạo của Ban Bí thư tại Kết luận

số 95-KL/TW ngày 02/4/2014 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 21-CT/TWngày 26/3/2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạocông tác phòng, chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới

1.3 Mối quan hệ giữa kiểm sát điều tra và thực hành quyền công tố các vụ án về ma túy

Theo quy định của Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và Bộ luật Tố tụnghình sự năm 2015, trong tố tụng hình sự, VKS có hai chức năng là THQCT vàkiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự Đây là hai chức nănghoàn toàn độc lập của VKSND được phân định một cách rõ ràng tại các Điều 12,Điều 13, Điều 14, Điều 15 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và Điều 20, Điều

41, Điều 42, Điều 159, Điều 161 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Tại Điều 6 Luật Tổ chức VKSND quy định cụ thể các công tác màVKSND thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát.Những hoạt động mà VKSND trực tiếp quyết định và chịu trách nhiệm thìthuộc nội dung của thực hành quyền công tố còn với các hoạt động màVKSND không trực tiếp quyết định mà chỉ thực hiện việc kiến nghị, kháng

nghị và yêu cầu CQĐT khắc phục các vi phạm trong hoạt động điều tra thìđược hiểu là nội dung của kiểm sát điều tra [19, Điều 6]

Tuy ở từng giai đoạn tố tụng, các chức năng này thể hiện ở những mức

độ và phạm vi khác nhau với những nội dung khác nhau nhưng dù ở giai đoạnnào, hoạt động THQCT và kiểm sát điều tra tuy hai nhưng là một, hai hoạtđộng này phải được tiến hành song song và hỗ trợ lẫn nhau nhằm không đểbất kỳ người nào bị bắt giữ, khởi tố trái pháp luật, không để lọt tội và khônglàm oan người vô tội, đảm bảo cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối vớingười phạm tội phải đúng pháp luật và có căn cứ, việc điều tra được tiến hànhmột cách khách quan, toàn diện, chính xác và đúng pháp luật; những vi phạmpháp luật trong quá trình điều tra được phát hiện và khắc phục kịp thời Mốiquan hệ giữa chúng bắt đầu từ thời điểm vụ án hình sự được khởi tố và songsong tồn tại cho đến khi kết thúc việc điều tra [25, tr.21]

Trong hoạt động điều tra vụ án hình sự, thực hành quyền công tố là việcVKSND thực hiện các biện pháp pháp luật và trực tiếp quyết định các vấn đề

về tố tụng trong hoạt động điều tra nhằm mục đích chứng minh tội phạm vàngười phạm tội cũng như hành vi phạm tội của họ, kết thúc giai đoạn nàyhoặc là truy tố người phạm tội ra trước Toà án hoặc là đình chỉ vụ án theo quyđịnh của pháp luật Các nhiệm vụ, quyền hạn để thực hiện chức năng thựchành quyền công tố như khởi tố vụ án, khởi tố bị can; phê chuẩn, không phêchuẩn hoặc huỷ các quyết định không có căn cứ và trái pháp luật của CQĐT;quyết định áp dụng, thay đổi hoặc huỷ bỏ các biện pháp ngăn chặn củaCQĐT; quyết định truy tố bị can hoặc đình chỉ vụ án, bị can Còn Kiểm sátđiều tra là việc VKSND thực hiện các biện pháp giám sát, mục đích nhằm bảođảm các hoạt động điều tra được tiến hành một cách đúng đắn, đầy đủ, kháchquan theo đúng trình tự, thủ tục, nội dung của pháp luật quy định, không trựctiếp ra quyết định, chỉ ra kiến nghị khi có vi phạm pháp luật tố tụng xảy ra

hoặc kiến nghị yêu cầu khắc phục các nguyên nhân, điều kiện dẫn đến tộiphạm Hai lĩnh vực này song song tồn tại từ khi khởi tố cho đến khi kết thúcviệc điều tra và giữa chúng tuy độc lập về chức năng, nhưng có tác động qualại lẫn nhau Nếu làm tốt nhiệm vụ THQCT sẽ hỗ trợ đắc lực cho kiểm sátđiều tra thực hiện vai trò của mình, như tạo điều kiện cho kiểm sát điều tratiếp cận các biện pháp điều tra nhằm duy trì pháp luật, phát hiện, khắc phục viphạm pháp luật về tố tụng; làm tốt nhiệm vụ kiểm sát điều tra sẽ giúp chocông tác THQCT phát huy khả năng quyết định quá trình tố tụng, như bảođảm việc khởi tố, yêu cầu khởi tố, quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ cácbiện pháp ngăn chặn, huỷ các quyết định trái pháp luật của CQĐT một cách

có căn cứ, đúng pháp luật

Đối tượng của quyền công tố là tội phạm và người phạm tội Đây cũngchính là đối tượng của hoạt động thực hành quyền công tố nói chung và thựchành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự nói riêng Khác vớithực hành quyền công tố, hoạt động kiểm sát kiểm sát điều tra các vụ án hình

sự hướng tới các chủ thể là cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng,người tham gia tố tụng trong mối quan hệ pháp luật tố tụng hình sự Đốitượng của kiểm sát điều tra là sự tuân thủ pháp luật của các chủ thể tiến hànhhoạt động điều tra (về thẩm quyền, thời hạn, thủ tục, việc tiến hành các hoạtđộng điều tra cụ thể ) và các chủ thể khác tham gia quan hệ pháp luật tố tụnghình sự phát sinh trong giai đoạn điều tra [39, tr.17]

Mục đích của thực hành quyền công tố là nhằm chứng minh tội phạm

và xác định người phạm tội còn mục đích của công tác kiểm sát điều tra lànhằm đảm bảo cho các hoạt động điều tra được đúng đắn, khách quan theoquy định của pháp luật Công tác điều tra có hiệu quả sẽ là điều kiện giúp choviệc thực hành quyền công tố được đúng đắn; kết quả hoạt động kiểm sát điềutra sẽ làm cơ sở cho việc thực hiện chức năng công tố và thực hành quyền

công tố trong giai đoạn điều tra một cách có hiệu quả và ngược lại công tácthực hành quyền công tố có hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho hoạt động kiểm sátđiều tra xác định kịp thời được các vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra.

Như vậy, chức năng kiểm sát điều tra và THQCT trong các vụ án hình sựnói chung, các vụ án về ma túy nói riêng luôn có mối quan hệ chặt chẽ, gắn bóhữu cơ và biện chứng với nhau, nhiệm vụ của hoạt động này làm tiền đề chonhiệm vụ của hoạt động kia và ngược lại, kết quả của hoạt động này là cơ sởpháp lý vững chắc cho hoạt động kia và ngược lại Mối quan hệ biện chứng giữahai hoạt động THQCT và kiểm sát điều tra chỉ song song tồn tại trong phạm vibắt đầu từ khi khởi tố VAHS cho đến khi có kết luận điều tra [25, tr.21]

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1 của luận văn, tác giả đã làm rõ khái niệm, đặc điểm,của tội phạm về ma túy, khái niệm kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy, cơ sởhình thành quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra tội phạm về ma túy Từ

đó phân tích mối quan hệ giữa kiểm sát điều tra và thực hành quyền công tốcác vụ án về ma túy Làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm sát điều tra các vụ

án hình sự về ma túy tạo cơ sở cho việc đưa pháp luật vào áp dụng trong thựctiễn công tác, đồng thời nâng cao vai trò của VKS, năng lực của kiểm sát viêntrong kiểm sát điều tra các vụ án về ma túy

Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA VỤ ÁN VỀ

MA TÚY VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC

VỤ ÁN VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH

2.1 Quy định của pháp luật về kiểm sát điều tra vụ án về ma túy

Theo quy định tại Điều 166 BLTTHS năm 2015 thì trọng tâm của côngtác kiểm sát hoạt động điều tra của VKS kiểm sát bốn loại công việc: gồmkiểm sát việc khởi tố vụ án, việc tiến hành các hoạt động điều tra, kết thúcđiều tra và việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT

Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát điều tra các vụ ánhình sự được quy định tại Điều 166 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, gồm 9khoản; tăng 4 khoản so với Điều 113 BLTTHS năm 2003 Một số nội dung đã

bổ sung nhiều quy định mới Cụ thể là: Đối tượng của công tác KSĐT khôngchỉ là CQĐT như BLTTHS năm 2003 mà cả cơ quan được giao nhiệm vụ tiếnhành một số hoạt động điều tra Khi kiểm sát điều tra, Viện kiểm sát có quyềnyêu cầu CQĐT và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt độngđiều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sát việc tuân theo pháp luật trongviệc khởi tố, điều tra khi cần thiết (điểm mới) Khi phát hiện việc điều trakhông đầy đủ, vi phạm thì VKS có quyền yêu cầu CQĐT và các cơ quan đượcgiao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện một số hoạtđộng: Tiến hành điều tra đúng pháp luật; kiểm tra việc điều tra và thông báokết quả cho VKS; cung cấp tài liệu liên quan đến hành vi, quyết định tố tụng

có vi phạm pháp luật trong việc điều tra Đây là các quy định hoàn toàn mới,

rõ và cụ thể hơn so với BLTTHS năm 2003 Tại khoản 1 Điều 167 BLTTHSnăm 2015 quy định về trách nhiệm của CQĐT, các cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải thực hiện yêu cầu, quyết định của

VKS trong giai đoạn điều tra (riêng khoản 4, 5 thì phải thực hiện nhưng cóquyền kiến nghị) Nếu như Điều 114 BLTTHS năm 2003 quy định trường hợp

này “có trách nhiệm thực hiện” thì BLTTHS năm 2015 quy định “phải thực hiện”, nhằm nâng cao hiệu lực các quyết định của VKS [38, tr 16]

Về kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT,nhiệm vụ cụ thể của VKS được thể hiện ở nhiều quy định khác nhau Trongquá trình kiểm sát hoạt động điều tra, việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT, cũngnhư kiểm sát việc khởi tố, VKS có nhiệm vụ và quyền hạn: yêu cầu Cơ quanđiều tra khắc phục các vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra; yêu cầu Cơquan điều tra cung cấp tài liệu cần thiết về vi phạm pháp luật của Điều traviên; yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra x l nghiêm minh ĐTV đã vi phạmpháp luật trong khi tiến hành điều tra Cùng với việc tác động đến Cơ quanđiều tra và ĐTV thông qua việc kiểm sát điều tra, VKS c n có trách nhiệmkiến nghị với các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp ph ngngừa tội phạm và vi phạm pháp luật Để bảo đảm cho các kiến nghị của Việnkiểm sát có hiệu lực và hiệu quả, Điều 168 của BLTTHS năm 2015 quy định:những quyết định, yêu cầu của VKS trong giai đoạn điều tra vụ án hình sựphải được cơ quan, tổ chức và công dân nghiêm chỉnh chấp hành

Trong quá trình kiểm sát điều tra các vụ án về ma túy, cần tiến hànhthực hiện đồng bộ, toàn diện những nội dung sau:

- Kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế

+ Kiểm sát việc đề nghị phê chuẩn Lệnh bắt người bị giữ trong trườnghợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ đối với tội phạm ma túy Tội phạm về ma túyvới đặc điểm là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm có mức độ ẩn cao; thủ đoạncủa nhóm tội phạm này cực kỳ tinh vi, xảo quyệt tài nhẫn Những đối tượngtội phạm ma túy luôn tìm mọi thủ đoạn, phương thức để che dấu hành viphạm tội, tạo dựng đường dây để tránh các thông tin ra ngoài; khi bị bắt giữ

thì che chắn cho nhau, không chịu khai ra đồng phạm Bởi vậy, tội phạm về

ma túy khó phát hiện theo cách thông thường mà phải qua các chuyên án hoặchoạt động trinh sát của cơ quan chức năng Vậy nên, hoạt động phê chuẩnLệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ đối với tộiphạm ma túy gặp nhiều khó khăn Vì vậy, trước hết, KSV tiếp nhận và kiểmtra hồ sơ đề nghị phê chuẩn có đủ căn cứ không Tại khoản 1 Điều 110BLTTHS năm 2015 đã quy định cụ thể về giữ người trong trường hợp khẩncấp, căn cứ vào đó xác định trong từng trường hợp Trong thời hạn 12 giờ kể

từ khi giữ người trong trường hợp khẩn cấp hoặc nhận người bị giữ trongtrường hợp khẩn cấp thì CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một sốhoạt động điều tra phải lấy lời khai ngay và những người có thẩm quyền quyđịnh tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 110 BLTTHS phải ra quyết định tạmgiữ, ra lệnh bắt người bị giữ hoặc trả tự do ngay cho người đó Lệnh bắt người

bị giữ trong trường hợp khẩn cấp phải g i ngay cho VKS cùng cấp hoặc VKS

có thẩm quyền kèm theo tài liệu liên quan đến việc giữ người để x t phêchuẩn Sau đó kiểm tra thẩm quyền của người ra Lệnh giữ người trong trườnghợp khẩn cấp, kiểm tra nội dung của Lệnh giữ người trong trường hợp khẩncấp: Họ tên địa chỉ của người bị giữ, l do, căn cứ giữ người; ngày, tháng, năm

ra quyết định; họ tên, chức vụ của người ra lệnh

+ Kiểm sát việc lập biên bản bắt người phạm tội quả tang đối với tội phạm ma túy

Kiểm sát về thẩm quyền: theo quy định của pháp luật, bất kỳ người bàocũng có thể bắt người phạm tội quả tang, nhưng phải giải ngay người bị bắtđến cơ quan Công an, VKS hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất Các cơ quannày phải lập biên bản tiếp nhận và giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay choCQĐT có thẩm quyền giải quyết Đồng thời kiểm sát người lập biên bản, theoquy định thì người có thẩm quyền lập biên bản là ĐTV và Cán bộ điều tra

Nếu không phải do ĐTV và Cán bộ điều tra thì báo cáo đơn vị ban hành vănbản yêu cầu CQĐT có thẩm quyền khắc phụ vi phạm, nêu rõ lý do và biệnpháp khắc phục theo đúng thủ tục Bên cạnh đó, phải kiểm sát về hình thứcbiên bản, nội dung biên bản và các tài liệu khác có liên quan Ngoài ra cầnkiểm sát về thủ tục, theo quy định tại Điều 115 BLTTHS năm 2015 quy định

về thủ tục tố tụng nói chung và biên bản bắt người phạm tội quả tang nói riêngnhưng về nguyên tắc, biên bản bắt người phạm tội quả tang phải được đọc chongười bắt, người làm chứng, người chứng kiến nghe và ký tên

Việc lập biên bản bắt người phạm tội quả tang là thủ tục tố tụng banđầu có nghĩa hết sức quan trọng, là căn cứ pháp l phục vụ cho quá trình điềutra, giải quyết vụ án, đ i hỏi việc lập biên bản phải mô tả thật chi tiết, cụ thể,khách quan, trung thực mọi diễn biến xảy ra khi bắt, giữ người phạm tội Vìvậy, biên bản phải được lập theo đúng mẫu quy định; nội dung biên bản phảinêu chi tiết, cụ thể về thời gian, địa điểm nơi xảy ra tội phạm, mọi diễn biếntrong quá trình phát hiện, bắt giữ; Vật chứng thu giữ gồm những loại gì cầnphải được liệt kê đầy đủ, mô tả chi tiết từng loại, loại nào có biên bản niêmphong riêng; cần phải ghi lời khai người chứng kiến để họ khẳng định việcchứng kiến việc lập biên bản là đúng sự thật khách quan… Đặc biệt, khi bắtgiữ được đối tượng cần đấu tranh khai thác ngay nguồn gốc ma túy vì lời khaiban đầu thường là khách quan, trung thực Khi lập biên bản người có hành viphạm tội quả tang thì phải chú đến những mâu thuẫn giữa lời khai của các đốitượng với nhau (nếu có) như lời khai người bị bắt quả tang với nhân chứng…

để củng cố đánh giá chứng cứ không để xảy ra thiếu sót dẫn đến trả hồ sơ bổsung hoặc vụ án phải đình chỉ Khi kiểm sát khâu công tác này phải chú việcthu giữ vật chứng là ma túy đều phải được mô tả đúng thực trạng, đặc điểm vềtên, mác, mã số, k hiệu, số lượng, trọng lượng, chất lượng, màu sắc, hìnhdáng, … vào biên bản để có cơ sở giải quyết vụ án được

chính xác Và đặc biệt chú đến lời khai ban đầu, bởi đây là tài liệu quantrọng và nghĩa nhất trong quá trình chứng minh làm rõ vụ án và cũng là cơ

sở để x l đối với người bị bắt trong trường hợp không nhận tội, kêu oan vàcho rằng bị ĐTV p cung, mớm cung, nhục hình…

Ngoài ra, cần phải chú đến hiện trường bắt người phạm tội quả tang về

ma túy của Bộ đội biên ph ng chủ yếu xảy ra trên khu vực biên giới, có vụnằm ngay trên đường biên, có vụ xảy ra đan xen trên cả đất ta và đất bạn;thông thường hầu hết tại thời điểm xảy ra các vụ bắt người phạm tội quả tang

về ma túy đều không thể có sự hiện diện của đại diện VKS, nói cách khác làkhông có sự kiểm sát trực tiếp của VKS trong việc lập biên bản bắt ngườiphạm tội quả tang Trong những trường hợp này đ i hỏi KSV bên cạnh việckiểm sát theo quy định của pháp luật, c n phải có sự nghiên cứu, phân tích,tổng hợp toàn bộ kết quả hoạt động kiểm tra của VKS, từ đó đối chiếu lại vớinội dung được xác lập trong biên bản bắt người phạm tội quả tang để pháthiện những sai sót, thiếu, không tuân thủ theo quy định để yêu cầu ngay các

cơ quan chức năng khắc phục, bổ sung

+ Kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam

VKS các cấp cần phải thực hiện nghiêm các quy định của BLTTHS năm

2015, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 để kiểm sát chặt chẽ các căn

cứ, điều kiện, thời hạn trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn là bắt, tạmgiữ, tạm giam của CQĐT; khắc phục tình trạng lạm dụng việc bắt, tạm giữ

Khi kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam, KSV phải nắm vững quyđịnh về căn cứ, thẩm quyền, quy định áp dụng biện pháp ngăn chặn, cáctrường hợp không được bắt, tạm giam quy định tại Mục I, Chương VII (từđiều 109 đến Điều 125) BLTTHS năm 2015 khi giải quyết vụ án về ma túy ởgiai đoạn điều tra

Đối với trường hợp bắt bị can phạm tội về ma túy để tạm giam thì được

thực hiện theo Điều 113 BLTTHS năm 2015 Sau khi phê chuẩn lệnh bắt bịcan để tạm giam, lệnh tạm giam bị can thì KSV phải kiểm sát chặt chẽ việc thihành lệnh bắt bị can và thời hạn tạm giam, thời hạn gia hạn tạm giam bị can

để xác định thẩm quyền, đối tượng, căn cứ, điều kiện tạm giam

+ Kiểm sát việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế

Đối với kiểm sát việc áp giải, dẫn giải của ĐTV, Thủ trưởng cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, KSV phải kiểm sátchặt chẽ đối tượng bị áp giải, dẫn giải; điều kiện áp dụng, thẩm quyền; nộidung quyết định, trình tự thi hành cơ quan có trách nhiệm thi hành quyết định

áp giải, quyết định dẫn giải

Đối với việc kiểm sát việc kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, KSVphải kiểm sát hình thức pháp l của lệnh kê biên tài sản, đối tượng bị áp dụng,căn cứ, điều kiện, thẩm quyền áp dụng kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản;nội dung biên bản kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản Tài sản kê biên trongcác vụ án ma túy rất đa dạng bao gồm: các loại tiền, vàng, bất động sản,phương tiện giao thông, các đồ vật dùng để ngụy trang, cất dấu chất ma túy.Việc kê biên tài sản chỉ tính tương ứng với mức có thể tịch thu, phát tiền và tàisản đó phải là tài sản của bị can là chủ sở hữu Nếu bị can đang tạm giam thìtài đó giao cho thân nhân của họ bảo quản, trường hợp thân nhân của họkhông đủ điều kiện bảo quản thì giao cho các tổ chức, cá nhân khác có điềukiện bảo quản Vì vậy, khi kiểm sát áp dụng việc kê biên tài sản, KSV cầnphải lưu kiểm sát chặt chẽ vấn đề này

- Kiểm sát việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can của CQĐT.

Việc khởi tố vụ án hình sự, Điều 161 BLTTHS năm 2015 đã quy địnhquyền hạn và trách nhiệm của VKS trong khởi tố vụ án hình sự Trước hết,VKS có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong khởi tố vụ án

hình sự, bảo đảm mọi tội phạm được phát hiện đều bị khởi tố, việc khởi tố vụ

án có căn cứ và hợp pháp Để đảm bảo việc khởi tố vụ án hình sự kịp thời,khách quan, chính xác và đúng pháp luật, trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi raquyết định khởi tố vụ án hình sự, các cơ quan có quyền khởi tố (Cơ quan điềutra, Bộ đội biên ph ng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, Cơ quankhác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra và cả Hội đồng x t x ) phải g i quyết định khởi tố tớiVKS để kiểm sát việc khởi tố Trường hợp quyết định khởi tố vụ án hình sựcủa các cơ quan nói trên, trừ Hội đồng x t x , không có căn cứ thì VKS cóquyền ra quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố đó Nếu quyết định khởi tố vụ

án hình sự của Hội đồng x t x không có căn cứ thì VKS kháng nghị lên T a áncấp trên Bên cạnh hoạt động kiểm sát việc khởi tố, VKS c n có trách nhiệmkiểm sát cả việc không khởi tố vụ án hình sự Đây là hoạt động kiểm sát cóvai tr quan trọng trong việc chống bỏ lọt tội phạm Các

Điều 157, 158 của BLTTHS năm 2015 quy định các căn cứ và thủ tục khôngkhởi tố vụ án hình sự và đ i hỏi việc không khởi tố cũng phải được thực hiệnbằng một quyết định tố tụng Và quyết định không khởi tố vụ án hình sự(cũng như quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án hình sự và các tài liệuliên quan) phải được g i cho VKS cùng cấp trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi raquyết định Nếu quyết định không khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan đókhông có căn cứ thì VKS hủy bỏ quyết định đó và ra quyết định khởi tố vụ án

Khi nhận được Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, VKS nghiên cứu

hồ sơ, xem x t tài liệu chứng cứ để đề xuất người có thẩm quyền quyết định phêchuẩn hay không phê chuẩn, hoặc cần phải yêu cầu CQĐT bổ sung thêm tài liệuchứng cứ KSV phải lưu thận trọng khi xem x t phê chuẩn Quyết định khởi tố bịcan trong các vụ án khám phá bằng biện pháp truy x t, không thu

giữ được vật chứng là ma túy, chỉ có lời khai nhận của các đối tượng trong vụ

án Cần phải x l nghiêm tội phạm về ma túy, đối với các trường hợp mua bán,

s dụng các chất như chất ma túy nhưng khi giám định không phải chất nằmtrong danh mục các chất ma túy, tiền chất dùng vào việc sản xuất chất ma túy thì

phải yêu cầu CQĐT củng cố chặt chẽ hồ sơ, làm rõ thức chủ quan của người

có hành vi vi phạm để x lý theo đúng quy định của pháp luật

Qua kiểm sát khởi tố bị can, nếu thấy quyết định khởi tố bị can không ghiđúng họ, tên, tuổi, nhân thân của bị can, hành vi phạm tội của bị can không phạmvào tội đã bị khởi tố mà phạm vào tội khác hoặc c n có hành vi phạm tội khácvới tội danh đã khởi tố thì KSV thụ l giải quyết vụ án báo cáo đề xuất lãnh đạođơn vị, lãnh đạo Viện yêu cầu Cơ quan có thẩm quyền điều tra ra quyết định thayđổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can; nếu Cơ quan có thẩm quyền điều trakhông thực hiện thì VKS trực tiếp ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyếtđịnh khởi tố bị can và g i cho Cơ quan có thẩm quyền điều tra trong thời hạn 24giờ, kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can theoquy định tại khoản 3 Điều 180 BLTTHS năm 2015

Bên cạnh đó, VKS phối hợp chặt chẽ với CQĐT cùng quyền điều tra,nếu thấy vụ án đang điều tra không thuộc thẩm quyền x l theo quy định củapháp luật, thì phải yêu cầu CQĐT cùng cấp làm các thủ tục chuyển vụ án đếnđúng CQĐT có thẩm quyền điều tra; nếu VKS đã yêu cầu mà CQĐT khôngthực hiện thì VKS ra quyết định chuyển vụ án theo quy định tại điểm d khoản

1 Điều 169 BLTTHS năm 2015; không để VKS ra Quyết định chuyển vụ ánhình sự để truy tố theo thẩm quyền khi vụ án đã kết thúc điều tra

- Kiểm sát việc hỏi cung của bị can

Đối với những vụ án ma túy lớn, có tính chất đặc biệt nghiêm trọng,phức tạp, nhiều bị can, liên quan đến nhiều địa bàn khác nhau thì Lãnh đạođơn vị cần phải quan tâm chỉ đạo sát sao, định kỳ yêu cầu KSV, KTV thụ l