Đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng

Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có quy định về chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng chuẩn đầu ra liên quanđến pháp luật của sinh viên phải phù hợp với đặc thù nghề ngh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM THỊ DUYÊN THẢO

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Lê Thị Hằng Nga

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHƯƠNG TRÌNH DẠY MÔN PHÁP LUẬT TRONG CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG 7

1.1 Chương trình dạy học và chương trình dạy học trong các trường cao đẳng 7

1.1.1 Chương trình dạy học 7

1.1.2 Chương trình dạy học trong các trường cao đẳng 10

1.2 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 12

1.2.1 Khái niệm 12

1.2.2 Cấu trúc của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 16

1.3 Đặc điểm của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 18

1.3.1 Việc thiết kế, xây dựng chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng đề cao yêu cầu phù hợp với thực tiễn và đặc thù giáo dục nghề nghiệp của từng trường 18

1.3.2 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có thời lượng và nội dung giảng dạy theo hướng tăng cường các kiến thức pháp luật chuyên ngành, phục vụ quá trình làm nghề sau này của sinh viên ra trường 20

1.3.3 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có

cách thức và phương pháp giảng dạy được thiết kế trên cơ sở phùhợp với đặc thù của đối tượng giảng dạy là các sinh viên thuộc cấpbậc giáo dục nghề nghiệp 211.3.4 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có

cách thức kiểm tra, đánh giá đa dạng, linh hoạt, xuất phát từ yêu

cầu phù hợp với sự đa dạng của các đối tượng sinh viên được đàotạo nghề trong các trường cao đẳng 231.3.5 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có quy

định về chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng (chuẩn đầu ra) liên quanđến pháp luật của sinh viên phải phù hợp với đặc thù nghề nghiệp

và có thể phục vụ đắc lực cho quá trình hành nghề của từng đối

tượng sinh viên được đào tạo trong các trường cao đẳng 24

1.4 Mục đích, vai trò của chương trình dạy môn pháp luật trong

các trường cao đẳng 26

1.4.1 Mục đích của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường

cao đẳng 261.4.2 Vai trò của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường

cao đẳng 28

1.5 Tiêu chí đánh giá chất lượng của chương trình dạy môn pháp

luật trong các trường cao đẳng 33 1.6 Một số vấn đề lý luận về đổi mới chương trình dạy môn pháp

luật trong các trường cao đẳng 37

1.6.1 Tính tất yếu khách quan của việc đổi mới chương trình dạy môn

pháp luật trong các trường cao đẳng 371.6.2 Nguyên tắc, yêu cầu của việc đổi mới chương trình dạy môn pháp

luật trong các trường cao đẳng 41

1.6.3 Mục đích của việc đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong

các trường cao đẳng 43

1.7 Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về xây dựng, thực hiện chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 44

1.7.1 Kinh nghiệm của Singapore 44

1.7.2 Kinh nghiệm của Mỹ 48

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 52

Chương 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH DẠY MÔN PHÁP LUẬT TRONG CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG 55

2.1 Thực trạng quy định pháp luật về chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 55

2.1.1 Nội dung các quy định pháp luật hiện hành về chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 55

2.1.2 Đánh giá quy định pháp luật về chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 66

2.2 Thực trạng tổ chức, thực hiện chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 70

2.2.1 Thực trạng tổ chức xây dựng chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 70

2.2.2 Thực trạng thực hiện về nội dung, thời gian phân bổ trong chương trình dạy môn pháp luật của các trường cao đẳng 73

2.2.3 Thực trạng về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn pháp luật của các trường cao đẳng 78

2.2.4 Thực trạng về cách thức kiểm tra đánh giá môn học pháp luật trong các trường cao đẳng 81

2.2.5 Thực trạng kết quả về mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ pháp luật

của sinh viên sau khi tổ chức, thực hiện chương trình dạy môn

pháp luật trong các trường cao đẳng hiện nay 84

2.3 Đánh giá thực trạng tổ chức, thực hiện chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 87

2.3.1 Những thành tựu 87

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 91

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 97

Chương 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH DẠY MÔN PHÁP LUẬT TRONG CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG 99

3.1 Quan điểm của Đảng về đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 99

3.2 Các giải pháp cụ thể nhằm đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 101

3.2.1 Phát triển và đa dạng hóa phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong chương trình dạy môn pháp luật 101

3.2.2 Xây dựng chương trình dạy môn pháp luật có nội dung mang tính thực tiễn, thực hành, góp phần phát triển kỹ năng nghề của sinh viên sau khi tốt nghiệp 105

3.2.3 Xây dựng chương trình dạy môn pháp luật có nội dung gắn với giáo dục đạo đức góp phần phát triển phẩm chất cho sinh viên 106

3.2.4 Nâng cao trình độ, kỹ năng của đội ngũ giảng viên giảng dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng 107

3.2.5 Hoàn thiện hệ thống học liệu của môn học pháp luật, tạo sự thống nhất về nội dung kiến thức trong giảng dạy và học tập môn học pháp luật trong các trường cao đẳng 111

3.2.6 Tăng cường sự quản lý, kiểm tra, đánh giá hiệu quả công tác giáo

dục pháp luật cho sinh viên của các trường cao đẳng, tăng cường

xử lý vi phạm nhằm nâng cao trách nhiệm của các trường cao đẳng trong quá trình các trường xây dựng, tổ chức, thực hiện chương

trình dạy môn pháp luật 112

3.2.7 Các trường cao đẳng cần xây dựng đa dạng, đồng bộ chương trình dạy các môn học pháp luật chuyên ngành nhằm nâng cao tri thức, ý thức pháp luật về nghề nghiệp cho sinh viên 113

3.2.8 Đề xuất xây dựng dự thảo đề cương một số môn pháp luật trong các trường cao đẳng 115

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 115

KẾT LUẬN CHUNG 117

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 121 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu bảng

Bảng 2.1:

Bảng 2.2:

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục và đào tạo toàn diện của nhà trường cũngnhư yêu cầu tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đãchủ trương đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường Nghị quyết số 14/TU ngày11/01/1979 về cải cách giáo dục, các nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứV,VI,VII đều đã thể hiện nhất quán chủ trương đó và nhấn mạnh vai trò của phổbiến giáo dục pháp luật trong quá trình xây dựng con người mới xã hội chủnghĩa Việt Nam Vai trò của giáo dục pháp luật không chỉ có ý nghĩa quan trọngđối với các tầng lớp nhân dân nói chung mà còn đặc biệt quan trọng đối với mộtchủ thể đóng vai trò là nguồn lực xây dựng tương lai của nước nhà, kiến thiếtnên tương lai của đất nước – đó chính là đối tượng học sinh, sinh viên trong nhàtrường Nhận thức rõ vai trò của giáo dục pháp luật với đối tượng này thì Chỉ thị

số 32 – CT/TW ngày 09/12/2003 của Ban bí thư trung ương Đảng về tăngcường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nângcao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân và Quyết định số 13/2003/

QĐ-TTg ngày 17/01/2013 của Thủ tướng Chính phủ: “…Chú trọng việc chuẩn hóa nội dung chương trình, tài liệu, sách giáo khoa giảng dạy pháp luật chính khóa cũng như việc tổ chức các hoạt động giáo dục pháp luật ngoại khóa bằng nhiều hình thức phong phú…” đã góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động

giáo dục pháp luật trong nhà trường hiện nay Cho đến nay việc chuẩn hóa nộidung chương trình dạy môn pháp luật cũng như tài liệu giảng dạy pháp luật đãđạt được những thành tựu đáng kể cả về tư duy và hành động tuy nhiên trênthực tế vẫn bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập về nội dung chương trình, pháp luật

về chương trình dạy môn pháp luật còn chồng chéo, chưa thống nhất, triệt để.Tình trạng các trường cao

1

đẳng còn lúng túng, thực hiện chưa tốt việc xây dựng, thi hành pháp luật vềchương trình dạy môn pháp luật.

Hiện nay Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 đã có hiệu lực thi hành từ1/7/2015 làm thay đổi diện mạo của hệ thống giáo dục quốc dân trong đó có giáodục bậc học cao đẳng Đồng thời các văn bản hướng dẫn thi hành Luật giáo dụcnghề nghiệp 2014 còn hạn chế về số lượng cũng như chất lượng do vậy chươngtrình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng chưa được quy định mộtcách rõ ràng, hoàn chỉnh và thống nhất Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 xácđịnh rõ chương trình dạy môn pháp luật sẽ được giao cho các trường tự xâydựng trên tiêu chuẩn kỹ năng nghề mà không căn cứ vào chương trình khungcủa Bộ giáo dục đào tạo để xây dựng chương trình Việc quy định có một hạnchế đó là các trường cao đẳng dễ lâm vào tình trạng nếu không xây dựng tốt sẽgây nên sự không thống nhất về chuẩn kiến thức, kỹ năng, nội dung chươngtrình dạy môn pháp luật cũng như chất lượng của chương trình dạy môn phápluật và quan trọng nhất là chất lượng sinh viên ra trường

Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 quy định các trường cao đẳng trong đó

có hình thức đào tạo cao đẳng chính quy sẽ được chuyển sang hình thức đào tạocao đẳng nghề, như vậy việc xây dựng chương trình dạy môn pháp luật cho phùhợp với các tiêu chuẩn kỹ năng nghề nghiệp, với đối tượng sinh viên học nghềhiện đang là vấn đề rất đáng quan tâm Hiện nay, Việt Nam đã và đang trong quátrình hội nhập mạnh mẽ và sâu sắc cả về văn hóa, giáo dục, kinh tế… do vậynhiệm vụ xây dựng chương trình dạy học của nhà trường nói chung và chươngtrình dạy môn pháp luật nói riêng phải phù hợp với xu hướng phát triển chươngtrình giáo dục với các nước trong khu vực, phù hợp với mục tiêu và nhu cầu xãhội đang là một thử thách lớn đối với các trường cao đẳng Nhận thức rõ tầmquan trọng cũng như tính cấp bách của vấn đề cần phải hoàn thiện cũng như đổimới chương trình dạy môn pháp luật trong các

trường cao đẳng trong bối cảnh hiện nay nên tôi chọn đề tài “Đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng”

2 Tình hình nghiên cứu

Giáo dục pháp luật là vấn đề được đề cập trong rất nhiều các công trình

nghiên cứu khoa học như “Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật” của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, “Giáo trình Lý luận chung

về nhà nước và pháp luật” của trường Đại học Luật Hà Nội, “Những vấn đề

cơ bản về pháp luật” của Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật Các công trình nghiên cứu như Luận án tiến sỹ Luật học của Đinh Xuân Thảo “Giáo dục pháp luật trong các trường đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề không chuyên luật ở nước ta hiện nay”, luận văn thạc sỹ luật học của Trương Thị Hải Thanh “Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên các trường cao đẳng ở Thái Nguyên hiện nay”, “Bàn về Giáo dục pháp luật” của Trần Ngọc Đường và Dương Thanh Mai, “Xác định mục tiêu, yêu cầu và nội dung chương trình dạy môn pháp luật trong các trường không chuyên luật” của Lê Minh Tâm (1995), “Về vấn đề giáo dục pháp luật trong các trường Trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề” của Lê Ngọc Lan (1994),

“Giáo dục pháp luật trong các trường đại học không chuyên với việc cấu trúc lại kiến thức đào tạo ở bậc đại học” của Lê Viết Khuyến (1995), “Tiếp tục giáo dục pháp luật trong nhà trường – một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách”

của Nguyễn Duy Lãm (1995)

Nhìn chung các công trình nghiên cứu này đã đề cập, khai thác nhữngkhía cạnh khoa học của vấn đề giáo dục pháp luật trong nhà trường tuy nhiênchưa có những công trình nghiên cứu trực tiếp về chương trình giáo dục mônpháp luật Hiện nay bậc học cao đẳng đã thay đổi cả về diện mạo và bản chất dẫnđến chương trình dạy môn pháp luật cũng cần phải có sự đổi mới Tuy nhiên cáccông trình nghiên cứu về giải pháp nhằm hoàn thiện, đổi mới chương

3

trình dạy môn giáo dục pháp luật trong các trường cao đẳng không chuyên luật hiện nay vẫn chưa được thực hiện một cách có hệ thống và triệt để.

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là góp phần nghiên cứu sâu sắc hơn các vấn đề

lý luận cũng như thực trạng của chương trình dạy môn pháp luật và đặc biệt

là giải pháp đổi mới chương trình dạy môn pháp luật trong các trường caođẳng không chuyên luật, góp phần hoàn thiện chương trình cũng như nângcao hiệu quả của việc thực hiện chương trình dạy của môn học pháp luậttrong các trường cao đẳng không chuyên luật hiện nay

Để thực hiện được mục đích trên luận văn có các nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Xây dựng khái niệm, quan niệm về chương trình dạy học nói chung

và chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng nói riêng.Đồng thời làm rõ đặc điểm, nội dung của chương trình dạy môn pháp luậttrong các trường cao đẳng

- Làm rõ tính đặc thù của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng

- Đánh giá thực trạng về chương trình dạy môn pháp luật hiện nay,

nguyên nhân dẫn đến thực trạng xảy ra trên thực tế

- Đề xuất những giải pháp nhằm đổi mới chương trình dạy môn phápluật góp phần ngày càng hoàn thiện chương trình và nâng cao hiệu quả trênthực tế

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

* Đối tượng nghiên cứu

Luận văn đi vào tập trung nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng bao gồm:

- Quan niệm, đặc điểm, nội dung của chương trình dạy môn pháp luật

4

- Tính đặc thù của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường

cao đẳng

- Đánh giá thực trạng về chương trình dạy môn pháp luật cũng như thựctrạng tổ chức thực hiện chương trình dạy môn pháp luật trong các trường caođẳng hiện nay

- Kinh nghiệm của 1 số nước trên thế giới về chương trình dạy môn pháp luật tập trung vào phương pháp dạy học trong nhà trường

- Những giải pháp nhằm đổi mới chương trình dạy môn pháp luật

* Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung:

+ Thực trạng chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao

đẳng không chuyên luật

+ Thực trạng tổ chức thực hiện chương trình dạy môn pháp luật trong

các trường cao đẳng không chuyên luật

- Về thời gian: giai đoạn từ năm 1996 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Phương pháp chung: Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ

nghĩa Duy vật biện chứng và chủ nghĩa Duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ ChíMinh Luận văn được thực hiện cũng như xây dựng trên cơ sở vận dụngđường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng nhưquy định pháp luật của Nhà nước hiện hành

Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Luận văn sử dụng phương pháp

phân tích, so sánh, quy nạp, diễn dịch, lịch sử, so sánh, tổng hợp, phươngpháp kết hợp lý luận và thực tiễn, phương pháp điều tra xã hội học pháp luật,

5

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

- Luận văn đưa ra cái nhìn tổng quan về sự phát triển của chương trìnhdạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng thông qua đó có sự đánh giá,phân tích khách quan về thực trạng, nguyên nhân của thực trạng đó đồng thời

đề xuất giải pháp đổi mới chương trình Đồng thời đưa ra một số

những kinh nghiệm của 1 số quốc gia trên thế giới từ đó có thể vận dụng đểđổi mới chương trình dạy môn pháp luật tại các trường cao đẳng khôngchuyên luật hiện nay

- Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho những người học tập nghiên

cứu về chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng, trung cấp.Qua đó đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiện văn bản pháp luật về chươngtrình dạy môn pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập giáo dục khu vựccũng như nhu cầu đào tạo đội ngũ người lao động, hoàn thiện cả về chuyênmôn và nhân cách làm người trong tương lai

7 Kết cấu của luận văn

Với những yêu cầu trên, ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn đượckết cấu thành ba chương Cụ thể:

- Chương 1 Cơ sở lý luận về chương trình dạy môn pháp luật

trong

các trường cao đẳng

- Chương 2 Thực trạng xây dựng và thực hiện chương trình dạy môn

pháp luật trong các trường cao đẳng

- Chương 3 Giải pháp đổi mới chương trình dạy môn pháp luật

trong

các trường cao đẳng

6

hệ biện chứng và phối hợp với các con đường, hoạt động khác trong quá trìnhgiáo dục để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra Như vậy dạy học làhoạt động có phạm vi hẹp hơn so với hoạt động giáo dục nói chung.

Giáo trình Giáo dục học đưa ra khái niệm Chương trình dạy học như

sau: “Chương trình dạy học là văn kiện do Nhà nước ban hành trong đó quy định một cách cụ thể: vị trí, mục đích môn học, phạm vi và hệ thống nội dung môn học, sô tiết dành cho môn học nói chung, cho từng phần, từng chương, từng bài nói riêng” [29, tr.194] Cũng theo đó khái niệm chương trình dạy

học nêu trên được hiểu là chương trình dạy học của một môn học cụ thể

Theo quan điểm của một số tài liệu lí luận dạy học hiện nay, thì quanniệm về chương trình dạy học còn được hiểu theo nghĩa rộng đó là thuật ngữCurriculum (Chương trình giáo dục) [29, tr 195]

Theo nghiên cứu của GS Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ chương trìnhgiáo dục xuất hiện từ năm 1820, tuy nhiên phải đến giữa thế kỉ 20, thuật ngữnày mới được sử dụng một cách chuyên nghiệp ở Hoa Kỳ và một số nước cónền giáo dục phát triển Curriculum có gốc Latinh là Currere, có nghĩa là “torun” (chạy, điều hành hoặc “to run a course” - điều hành một khoá học) Do

vậy, định nghĩa truyền thống của chương trình giáo dục là “một khoá học” (Course of Study) [14, tr.12].

Theo K.Frey, nhà nghiên cứu giáo dục hàng đầu của nước Đức thì chorằng: Curriculum - Chương trình giáo dục là sự trình bày, diễn tả có hệ

thống việc dạy - học được dự kiến trong một khoảng thời gianxác định mà sản phẩm của sự trình bày đó là một hệ thống xác địnhcác thành tố khác nhau nhằm chuẩn bị, thực hiện và đánh giá mộtcách tối ưu việc dạy - học [14, tr.15]

Một số học giả khác lại có quan niệm về chương trình giáo dục, đó là:một bản thiết kế tổng thể cho một hoạt động đào tạo (có thể kéo dài một vàigiờ, một ngày, một tuần hay vài năm) Như vậy một chương trình giáo dụckhông chỉ cho ta biết nội dung cần đào tạo mà còn chỉ ra phương pháp đàotạo và các cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập và tất cả được sắp xếptheo một thời gian biểu chặt chẽ

Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra những định nghĩa,quan niệm về chương trình giáo dục Có thể kể đến quan điểm của PGS.TSNguyễn Hữu Chí – cố vấn Ban tuyên giáo Trung ương, ông cho rằng:

Chương trình giáo dục là sự trình bày có hệ thống một kếhoạch tổng thể các hoạt động giáo dục trong một thời gian xác định,trong đó nêu lên các mục tiêu học tập mà người học cần đạt được,đồng thời xác định rõ phạm vi, mức độ nội dung học tập, các phươngtiện, phương pháp, cách thức tổ chức học tập, cách đánh giá kết quảhọc tập, nhằm đạt được các mục tiêu học tập đề ra [14, tr 16]

Ở góc độ pháp luật, Luật Giáo dục năm 2005, Điều 6 có đưa ra định nghĩa về chương trình giáo dục như sau:

Chương trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục; quy địnhchuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục,

8

phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thứcđánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấphọc hoặc trình độ đào tạo [33, tr.5].

Điều 41 Luật Giáo dục năm 2005 cũng quy định:

Chương trình giáo dục đại học thể hiện mục tiêu giáo dục đạihọc; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nộidung giáo dục đại học, phương pháp và hình thức đào tạo, cáchthức đánh giá kết quả đào tạo đối với mỗi môn học, ngành học,trình độ đào tạo của giáo dục đại học; bảo đảm yêu cầu liên thôngvới các chương trình giáo dục khác [3, tr.32]

Theo Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 có hiệu lực thi hành ngày1/7/2015 cũng thể hiện quan điểm về chương trình giáo dục đó là một vănbản trong đó quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng của người học sau khi tốtnghiệp; phạm vi và cấu trúc nội dung, phương pháp và hình thức đào tạo;cách thức đánh giá kết quả học tập đối với từng mô-đun, tín chỉ, môn học,từng chuyên ngành hoặc từng nghề và từng trình độ

Như vậy chương trình dạy học theo quan niệm của khoa học giáo dụchiện đại pháp luật là theo nghĩa rộng bao gồm phương diện cấu trúc thứ bậccủa yếu tố nội dung và phương diện phương pháp khi thực hiện nội dungchương trình dạy học cho từng người học xác định cụ thể Curriculum vừaphản ánh mặt cấu trúc thiết kế chương trình vừa phản ánh mặt vận hành củabản thiết kế đó (quá trình) Nó vừa để chỉ cái phải lĩnh hội (nội dung) vừa lẫnphương thức tổ chức, hỗ trợ hoạch định hoạt động (tiến trình) Khi đó cầnhiểu chương trình dạy học là một bản thiết kế tổng thể quá trình dạy học, nókhông chỉ cho biết nội dung học vấn mà còn cho biết các phương pháp dạyhọc và cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên

Do đó, có thể đưa ra một khái niệm chung về chương trình dạy học như sau:

Chương trình dạy học là một văn bản thể hiện mục tiêu giáo dục; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo.

1.1.2 Chương trình dạy học trong các trường cao đẳng

Chương trình dạy học trong các trường cao đẳng là một loại hìnhchương trình dạy học được xếp theo các cấp bậc giáo dục trong hệ thống giáodục quốc dân Tùy từng quốc gia, mà chương trình dạy học trong các trườngcao đẳng được xây dựng với tính chất và vị trí không hoàn toàn giống nhau

Ở Việt Nam, vị thế của chương trình dạy học hệ cao đẳng theo quyđịnh của Luật giáo dục 2005 và Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 đang cómột sự thay đổi lớn

Theo Luật giáo dục 2005, hệ thống giáo dục quốc dân theo gồm cáccấp như giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáodục thường xuyên, giáo dục đại học và sau đại học Mỗi cấp giáo dục, lại cócác loại hình cụ thể, như:

Giáo dục mầm non gồm có giáo dục nhà trẻ và mẫu giáo: thực hiện việcnuôi dưỡng, chăm sóc giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi; Giáo dụcphổ thông gồm có cấp tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông trong đógiáo dục tiểu học được thực hiện trong năm năm học, từ lớp một đến lớp năm.Giáo dục trung học cơ sở thực hiện trong bốn năm học, từ lớp sáu đến lớpchín, giáo dục trung học phổ thông được thực hiện trong ba năm học, từ lớpmười đến lớp mười hai; Giáo dục nghề nghiệp gồm có: trung cấp chuyênnghiệp và dạy nghề Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện từ ba đến bốnnăm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông, dạy nghềđược thực hiện dưới một năm đối với đào tạo nghề trình độ sơ cấp, từ mộtđến ba năm đối với đào tạo nghề trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng; Giáodục thường xuyên: Giúp cho đối tượng vừa học vừa làm, học liên tục,

10

học suốt đời nhằm hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độhọc vấn, chuyên môn nghiệp vụ cải thiện chất lượng cuộc sống, tìm việc làm,

tự tạo việc làm và thích nghi với xã hội; Giáo dục đại học và sau đại học (sauđây gọi chung là giáo dục đại học) đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học,trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ

Luật giáo dục đại học 2012 cũng quy định trường cao đẳng là một trongnhững cơ sở đào tạo giáo dục đại học trong hê ̣thống giáo duc ̣ quốc dân(Điều 7)

Như vậy, có thể thấy, giáo dục bậc cao đẳng trước thời điểm Luật giáodục nghề nghiệp có hiệu lực (trước ngày 01/7/2015), thuộc bậc giáo dục đạihọc Theo đó, chương trình dạy học bậc cao đẳng cũng sẽ thuộc hệ thốngchương trình dạy học đại học Đây là loại hình chương trình phục vụ việc đàotạo trình độ cao đẳng, với thời gian cụ thể được thực hiện từ hai đến ba nămhọc tùy theo ngành nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp trung họcphổ thông hoặc bằng tốt nghiệp trung cấp; từ một năm rưỡi đến hai năm họcđối với người có bằng tốt nghiệp trung cấp cùng chuyên ngành Đào tạo trình

độ cao đẳng giúp sinh viên có kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cơbản để giải quyết những vấn đề thông thường thuộc chuyên ngành được đàotạo, phải bảo đảm cho sinh viên có những kiến thức khoa học cơ bản và kiếnthức chuyên môn cần thiết, chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành cơ bản vànăng lực thực hiện công tác chuyên môn

Tuy nhiên, khi Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 có hiệu lực ngày01/7/2015, thì giáo dục cao đẳng không thuộc bậc giáo dục đại học nữa, màthuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp Cụ thể, Điều 76 của Luật này quy định:

“Giáo dục nghề nghiệp đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác; Giáo dục đại học và sau đại học (sau đây gọi chung là giáo dục đại học) đào tạo trình độ đại học, trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ” [36, tr 43].

Điều đó cho thấy, chương trình dạy học bậc cao đẳng ở Việt Nam đã và

sẽ có sự thay đổi rất lớn, từ tính chất cho đến vị trí của chương trình Điềunày sẽ tác động rất lớn đến việc vận hành, xây dựng và đổi mới chương trìnhdạy học cao đẳng cả về lý luận và thực tiễn

Tuy Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 không trực tiếp quy định về kháiniệm chương trình dạy học cao đẳng nhưng cũng có thể đưa ra quan niệm

như sau: Chương trình dạy học cao đẳng là văn bản thể hiện được mục tiêu đào tạo cao đẳng; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng của người học sau khi tốt nghiệp; phạm vi và cấu trúc nội dung, phương pháp và hình thức đào tạo; cách thức đánh giá kết quả học tập đối với từng mô-đun, tín chỉ, môn học, từng chuyên ngành hoặc từng nghề của trình độ cao đẳng.

1.2 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng

1.2.1 Khái niệm

Các chương trình đào tạo trong các trường cao đẳng sẽ bao gồm nhiềuchương trình dạy cụ thể đối với từng môn học Việc các trường có nhữngchương trình dạy cụ thể với môn học nào là tùy thuộc vào định hướng, quyđịnh của nhà nước, vào tính chất, mục tiêu đào tạo, đặc điểm đào tạo hoặc đốitượng được đào tạo, trong có chương trình dạy môn pháp luật

Pháp luật là một trong những môn học được xác định là môn học chínhkhóa trong các trường cao đẳng Môn học pháp luật là môn học bao gồm cáckiến thức pháp luật về lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, một số cácngành luật cơ bản của Việt Nam và các kiến thức pháp luật liên quan đến kinhdoanh, thương mại và các kiến thức pháp luật mang tính chất đặc thù, cụ thểnhư pháp luật về ngân hàng, pháp luật về sở hữu trí tuệ, pháp luật về côngnghệ thông tin Đối với hệ cao đẳng đào tạo chính quy, Bộ giáo dục – đào tạoban hành các bộ chương trình khung của các ngành đào tạo trong đó môn họcpháp luật bao gồm môn học Pháp luật đại cương và môn học Pháp luật kinh

12

tế Đối với hệ cao đẳng đào tạo nghề, môn học pháp luật là môn học bao hàmtất cả nội dung chính, cơ bản của môn Pháp luật đại cương và Pháp luật kinh

tế của bậc cao đẳng chính quy Tức là bao gồm những nội dung như: lý luậnchung về nhà nước và pháp luật, hệ thống pháp luật Việt Nam, ngành luậtHiến pháp, Luật Dạy nghề, pháp luật Lao động, pháp luật Kinh doanh và một

số ngành luật cơ bản của Việt Nam Chương trình dạy môn học pháp luật,giáo trình môn học pháp luật được ban hành kèm theo Thông tư 08/2014/TT– BLĐTBXH ngày 22/4/ 2014 quy định chương trình, giáo trình môn họcPháp luật dùng trong đào tạo trình độ trung cấp nghề, trình độ cao đẳng nghề

có hiệu lực ngày 06/6/2014

Ở Việt Nam, trước đây, các trường ở bậc đại học nói chung và cao đẳngnói riêng, muốn có chương trình dạy môn học nào đó, đơn cử cụ thể là chươngtrình dạy môn pháp luật, đều phải dựa trên một "chương trình khung" do nhànước ban hành Cụ thể, tại Luật Giáo dục năm 1998, Điều 36 có quy định:

Bộ GD&ĐT quy định chương trình khung gồm cơ cấu nội dungcác môn học, thời gian đào tạo, tỷ lệ phân bổ thời gian đào tạo giữacác môn học cơ bản và chuyên ngành; giữa lý thuyết và thực hành,thực tập Căn cứ vào chương trình khung, các trường đại học và caođẳng xác định chương trình giáo dục của trường mình [32, tr 12].Chương trình khung là những nội dung cốt lõi, chuẩn mực, tương đối

ổn định theo thời gian và bắt buộc phải có trong chương trình đào tạo của cáctrường đại học và cao đẳng do Nhà nước xây dựng Về cơ bản, chương trìnhkhung có nghĩa gần với nghĩa của các cụm từ “curriculum standard" hoặc

“core curriculum (chương trình giảng dạy)” của giáo dục đại học thế giới.Các chương trình khung mà Bộ Giáo dục và đào tạo ký ban hành không phải

là một chương trình hoàn chỉnh mà chỉ là phần nội dung cứng để đưa vàochương trình dạy, từng trường sẽ bổ sung thêm phần nội dung mềm, cấu trúc,

sắp xếp lại các học phần một cách hợp lý để thiết kế ra chương trình dạy cụthể hoặc trên cơ sở những nội dung tổng quát của môn học các trường sẽ tựxây dựng chương trình môn học cho trường mình Việc quy định chươngtrình khung trước đây vừa với mục tiêu tạo chuẩn mực cho sự vận hành của

cơ chế đảm bảo chất lượng đào tạo, tăng cường sự quản lý của Nhà nước;vừa khuyến khích sự sáng tạo của trường đại học trong sự phát triển cácchương trình dạy học riêng cho mình, phát huy quyền tự chủ và trách nhiệm

xã hội của từng trường

Tuy nhiên, từ khi Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 có hiệu lực, vớiquy định các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ xây dựng chương trìnhđào tạo dựa trên cơ sở tiêu chuẩn kỹ năng nghề thì việc ban hành chươngtrình khung có sự thay đổi Bộ Lao động - Thương binh và xã hội đã khôngban hành chương trình khung đối với từng nghề, mà để các trường chủ động

tự xây dựng chương trình đào tạo và chương trình dạy đối với từng môn họctrên cơ sở tiêu chuẩn kỹ năng nghề

Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 quy định việc Nhà nước khôngban hành chương trình khung nhưng điều đó không có nghĩa là không có sựquản lý của Nhà nước về lĩnh vực này Tại Khoản 4 Điều 34 của Luật này đãnêu rõ: “Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp ởtrung ương quy định khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực màngười học đạt được sau khi tốt nghiệp đối với từng trình độ đào tạo của giáodục nghề nghiệp; quy trình xây dựng, thẩm định và ban hành chương trìnhđào tạo các trình độ sơ cấp, trung cấp và cao đẳng”

Có thể thấy, theo quy định mới, chương trình giáo dục đối với môn học cụthể của các trường cao đẳng vẫn sẽ có sự quản lý nhất định bên cạnh sự “tự chủ”của các trường cao đẳng trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện

Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 đã thay đổi bản chất của bậc giáo dục

14

cao đẳng trong đó đào tạo cao đẳng chính quy chuyển thành đào tạo cao đẳngnghề Trước khi Luật Giáo dục nghề nghiệp ra đời thì các bậc cao đẳng chínhquy vẫn áp dụng chương trình khung môn học để xây dựng chương trình dạymôn học pháp luật Tuy nhiên khi Thông tư 08/2014/TT – BLĐTBXH ngày22/4/ 2014 quy định chương trình, giáo trình môn học Pháp luật dùng trongđào tạo trình độ trung cấp nghề, trình độ cao đẳng nghề có hiệu lực ngày06/6/2014 trong đó xác định là chương trình môn học pháp luật cho bậc caođẳng nghề Như vậy, Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 ban hành sau Thông tư

08, tức là các quy định về chương trình dạy môn học pháp luật vẫn được thựchiện theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 Do vậy bên cạnhChương trình môn học pháp luật của Thông tư 08 thì vẫn tồn tại song songquy định về việc Nhà nước cho phép tự chủ xây dựng chương trình dạy mônpháp luật trong các trường cao đẳng

Hiện nay ở Việt Nam, vẫn chưa có một định nghĩa riêng cho chươngtrình dạy môn pháp luật Ở góc độ liên quan, tại Điều 34 Luật giáo dục nghềnghiệp năm 2014 có quy định khái niệm chương trình đào tạo Cụ thể,chương trình đào tạo là văn bản:

Thể hiện được mục tiêu đào tạo các trình độ sơ cấp, trungcấp, cao đẳng; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng của người họcsau khi tốt nghiệp; phạm vi và cấu trúc nội dung, phương pháp vàhình thức đào tạo; cách thức đánh giá kết quả học tập đối với từngmô-đun, tín chỉ, môn học, từng chuyên ngành hoặc từng nghề vàtừng trình độ [36, tr 22]

Theo đó, cũng có thể tạm hiểu, chương trình dạy môn pháp luật ở cáctrường cao đẳng cũng sẽ cơ bản gồm các khía cạnh như các khía cạnh củachương trình đào tạo nói chung, tức là cũng sẽ gồm các quy định chuẩn vềkiến thức, kỹ năng của người học sau khi tốt nghiệp; phạm vi và cấu trúc, nội

dung, phương pháp và hình thức đào tạo; cách thức đánh giá kết quả học tậpđối với môn học pháp luật Có thể đưa một khái niệm về chương trình dạymôn pháp luật trong các trường cao đẳng như sau:

Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng là văn bản thể hiện mục tiêu giáo dục của môn học pháp luật; quy định chuẩn kiến thức,

kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục của môn học pháp luật, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục pháp luật, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học pháp luật trong trình độ đào tạo cao đẳng.

1.2.2 Cấu trúc của chương trình dạy môn pháp luật trong các

trường cao đẳng

Cấu trúc của chương trình dạy môn pháp luật được hiểu là các bộphận, các thành phần có mối quan hệ mật thiết với nhau cấu tạo nên mộtchương trình hoàn chỉnh thể hiện được mục tiêu môn học và đáp ứng tiêuchuẩn nghề nghiệp ở trình độ đào tạo Cấu trúc của chương trình dạy mônpháp luật bao gồm các yếu tố cơ bản như: hệ thống kiến thức, kỹ năng, phạm

vi, nội dung giáo dục của môn học pháp luật, phương pháp và hình thức tổchức hoạt động giáo dục pháo luật, cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả giáodục đối với các môn học pháp luật ở trình độ đào tạo cao đẳng, cụ thể:

- Hệ thống kiến thức pháp luật, kỹ năng và thái độ mà sinh viên sẽ đạtđược sau khi học xong chương trình môn học pháp luật, bao gồm các yêu cầu

cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng của môn học mà sinh viên cần phải đạtđược sau mỗi đơn vị kiến thức (mỗi bài, chủ đề, chủ điểm, mô đun)

Về kiến thức: Là hệ thống những tri thức cơ bản, tối thiểu trong chương

trình, giáo trình mà sinh viên phải nắm được để từ đó phát triển năng lực nhậnthức ở mức độ cao hơn

Về kỹ năng: Là những yêu cầu về khả năng sinh viên biết vận dụng các

16

kiến thức pháp luật đã được học để giải quyết tình huống pháp luật trong thực

tế, có hành vi ứng xử phù hợp quy định pháp luật

Về thái độ: Là những yêu cầu về mặt thái độ học tập, thái độ tiếp thu và

vận dụng kiến thức pháp luật đã học trong cuộc sống

Việc xây dựng hệ thống chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ sẽ tạo nên sựthống nhất trong quá trình giảng dạy pháp luật hạn chế tình trạng dạy học quátải, đưa thêm nhiều nội dung quá cao so với chuẩn kiến thức, kĩ năng vàogiảng dạy, kiểm tra, đánh giá Đồng thời tạo điều kiện cơ bản, quan trọng để

có thể tổ chức hoạt động giảng dạy pháp luật, học tập, kiểm tra, đánh giá theochuẩn kiến thức, kĩ năng đã được xác định trước đó

- Phạm vi và nội dung của môn học, phân phối thời gian cho các thành

phần của từng nội dung môn học Việc xây dựng nội dung, xác định phạm vicủa chương trình có ý nghĩa quan trọng bởi để đạt được mục tiêu của giáodục của môn học pháp luật cũng như đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trìnhgiáo dục thì người thiết kế phải xây dựng, thiết kế nội dung phù hợp với mụctiêu đã định sẵn, đồng thời thiết kế thời gian, thời lượng cho từng nội dungcho hợp lý để đạt được hiệu quả tối đa trong việc đáp ứng chuẩn đầu ra củachương trình dạy môn pháp luật

- Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động dạy môn pháp luật:

Phương pháp và hình thức tổ chức dạy môn pháp luật hay phương pháp dạyhọc là cách thức tổ chức thực hiện dạy và hoạt động học giữa người dạy vàngười học, thông qua đó người học nắm vững các kiến thức, kỹ năng, thái độ

Do vậy phương pháp và hình thức dạy học đóng vai trò quan trọng trong việctruyền tải nội dung môn học đến sinh viên, quyết định quan trọng tới hiệu quảcủa chương trình dạy môn pháp luật

- Cách thức kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học

17

trên cả ba phương diện là kiến thức, kỹ năng và thái độ Đây là thành phầnquyết định chất lượng của chương trình dạy môn pháp luật bởi kết quả kiểmtra đánh giá là cơ sở để đánh giá năng lực của sinh viên, thông qua đó giảngviên có kế hoạch dạy học phù hợp, có điều chỉnh kịp thời về phương phápdạy học của mình đối với các đối tượng sinh viên khác nhau Đặc biệt các cácnhà quản lý sẽ theo dõi, đánh giá kết quả học tập của sinh viên, đánh giá hoạtđộng dạy của giảng viên và có sự đánh giá chính xác chất lượng chương trìnhdạy môn pháp luật của trường mình để sửa đổi, điều chỉnh chương trình dạymôn pháp luật nhằm đạt tới chất lượng tốt nhất của chương trình giáo dụcmôn học này.

Trên đây là cấu trúc của chương trình dạy môn pháp luật bao gồmnhững thành phần chính, cơ bản của một chương trình dạy môn pháp luật.Ngoài ra các trường có thể xây dựng thêm các thành phần khác như các điềukiện thực hiện chương trình như các dụng cụ và trang bị học tập, học liệu vàcác nguồn lực khác sử dụng trong quá trình học tập, giải thích và hướng dẫnthực hiện chương trình bao gồm phạm vi áp dụng của chương trình môn họcgiáo dục pháp luật, hướng dẫn một số điểm chính về phương pháp giảng dạymôn học, những trọng tâm chương trình cần chú ý, tài liệu cần tham khảotrong quá trình học tập

1.3 Đặc điểm của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng

1.3.1 Việc thiết kế, xây dựng chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng đề cao yêu cầu phù hợp với thực tiễn và đặc thù giáo dục nghề nghiệp của từng trường

Mặc dù, theo quy định mới của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014,việc thiết kế xây dựng chương trình dạy môn pháp luật hiện nay được xácđịnh là sự tự chủ của các trường Tuy nhiên, Luật mới có hiệu lực do vậy

việc xây dựng chương trình còn khá mới mẻ đặc biệt là phải phù hợp với mụctiêu giáo dục nghề nghiệp như hiện nay Do đó, về cách thức thiết kế, xâydựng chương trình dạy môn pháp luật đối với bậc cao đẳng nghề sẽ có nhữngđặc thù như:

Thứ nhất: Trong hệ thống giáo dục trước khi Luật giáo dục nghề

nghiệp 2014 có hiệu lực thì bậc học cao đẳng gồm hai loại hình đào tạo đó làcao đẳng chính quy và cao đẳng nghề Tuy nhiên khi Luật giáo dục nghềnghiệp 2014 có hiệu lực thì đào tạo cao đẳng chính quy chuyển hướng sangđào tạo cao đẳng nghề do vậy toàn bộ chương trình đào tạo trong đó cóchương trình dạy các môn học pháp luật trong các trường cao đẳng sẽ phảithiết kế, xây dựng lại nhằm phù hợp với bản chất và mục tiêu đào tạo của bậchọc này Như vậy đây là điểm đặc thù rất quan trọng mấu chốt trong việc thiết

kế, xây dựng lại chương trình dạy các môn học pháp luật hiện nay

Mục tiêu chung của giáo dục nghề nghiệp là nhằm đào tạo nhân lựctrực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tươngứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp;

có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hộinhập quốc tế Đặc biệt trong bối cảnh và nhu cầu đào tạo lao động nghề hiệnnay là rất lớn – đây chính là cơ sở để xây dựng mục tiêu và thiết kế cấu trúc,nội dung chương trình Như vậy mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp bên cạnhđào tạo những cá nhân có chuyên môn cũng cần phải có đạo đức, ý thức tráchnhiệm với xã hội, chủ nghĩa độc lập dân tộc do vậy trong việc thiết kế, xâydựng chương trình dạy các môn học pháp luật phải được xuất phát từ mụctiêu đào tạo Đây là cách tiếp cận để thiết kế chương trình dạy học thể hiệnnhiều ưu điểm bởi nó phù hợp với giáo dục nghề nghiệp

Với cách tiếp cận theo mục tiêu chương trình được xây dựng một cáchchi tiết, bao gồm cả nội dung kiến thức, kỹ năng cần rèn luyện cho người học,

19

phương pháp đào tạo, nguồn học liệu, cũng như phương thức kiểm tra đánhgiá kết quả học tập (đối chiếu với mục tiêu đào tạo) Mục tiêu đào tạo ở đâycũng là mục tiêu đầu ra của quy trình đào tạo thể hiện qua những thay đổi vềhành vi người học từ lúc vào trường tới lúc ra trường và tham gia vào thịtrường lao động.

Theo cách tiếp cận này, nội dung, kiến thức, kỹ năng vẫn được coitrọng, xong chỉ là những loại kiến thức, kỹ năng nhằm giúp đạt tới hệ mụctiêu đào tạo đã được xác định từ trước Theo cách tiếp cận này, dựa trên mụctiêu đào tạo đã được xác định một cách chi tiết, cụ thể (để có thể là chuẩn đểvươn tới và đo lường đánh giá được)

Thứ hai: Chương trình dạy môn pháp luật phải được thiết kế phải phù

hợp với thực tiễn, sự phát triển của ngành và đáp ứng yêu cầu của thị trườnglao động Trong khi lĩnh vực nghề là lĩnh vực mà kỹ năng nghề nghiệp củangười học phải đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và hội nhập quốc tế Do vậythường xuyên có sự rà soát, đánh giá tính phù hợp của chương trình để thayđổi cho phù hợp

Thứ ba: Chính do đặc thù về mục tiêu và tính chất của từng nghề riêng

biệt rất phong phú đa dạng mà các trường tự xây dựng cho mình chươngtrình dạy môn pháp luật sao cho phù hợp với nghề của trường mình đào tạo

mà không sử dụng rập khuôn, máy móc dẫn đến không phù hợp với nghề củatrường mình đào tạo

1.3.2 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có thời lượng và nội dung giảng dạy theo hướng tăng cường các kiến thức pháp luật chuyên ngành, phục vụ quá trình làm nghề sau này của sinh viên

ra trường

Như đã phân tích ở trên thì mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp đó là nhằmđào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhằm mục

tiêu đào tạo nguồn lực lao động có tay nghề cao, tập trung đào tạo trình độ caođáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và hội nhập ASEAN, quốc tế; phân luồng đàotạo và phổ cập giáo dục nghề nghiệp cho thanh niên; Phấn đấu vượt chỉ tiêu laođộng qua đào tạo theo Nghị quyết của Đảng; Đào tạo cho khoảng 2 triệungười /năm, trong đó trình độ trung cấp, cao đẳng chiếm khoảng 30-40%; phấnđấu khoảng 80% số người qua đào tạo có việc làm; Đến năm 2020, tiếp tục xâydựng các trường chất lượng cao tiếp cận trình độ quốc tế, khu vực ASEAN, đàotạo các nghề trọng điểm được các nước trong khu vực ASEAN và thế giới côngnhận Như vậy sẽ có khả năng xây dựng chương trình bám sát hơn với thực tiễn

và nhu cầu doanh nghiệp, tăng tỷ lệ thực hành trong chương trình đào tạo trong

đó có chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng Điều nàyđồng nghĩa với việc nội dung và thời lượng của chương trình giáo dục môn họcnày sẽ có hướng đi mới cho phù hợp với thực tiễn hơn Hiện nay theo Thông tư

số 08/2014/TT-BLĐTBXH ngày 22 tháng 4 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Laođộng - Thương binh và Xã hội) bậc cao đẳng nghề đã có chương trình dạy mônpháp luật theo đó nội dung và thời lượng môn học pháp luật được bố trí theohướng giảm nhẹ kiến thức mang tính hàn lâm và tăng cường kiến thức mangtính nghề nghiệp, triển khai giảng dạy các môn pháp luật theo chương trình dạynghề theo hướng cung cấp các nội dung và thời lượng pháp luật cụ thể trong đóchú ý đặc biệt tới nội dung và thời lượng các quy định về pháp luật lao động,pháp luật dạy nghề, dân sự kinh doanh …

1.3.3 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có cách thức và phương pháp giảng dạy được thiết kế trên cơ sở phù hợp với đặc thù của đối tượng giảng dạy là các sinh viên thuộc cấp bậc giáo dục nghề nghiệp

Thứ nhất: Quá trình nhận thức và hoạt động học tập của sinh viên so với

học sinh phổ thông cao hơn rất nhiều Quá trình nhận thức của con người nói

21

chung được hiểu là sự phản ánh thế giới khách quan bên ngoài vào cái chủ quan

bên trong của mỗi người Quy luật của quá trình nhận thức theo V.I Lênin: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn” [42, tr.189] Tuy nhiên quá trình nhận thức của sinh viên được tổ chức một

cách riêng biệt, dưới sự điều khiển của giảng viên, trong quá trình nhận thức nàysinh viên tiến hành hoạt động học tập của mình nhưng trong sự tập trung mạnh

mẽ của trí óc, có sự chọn lọc cao, độc lập, sáng tạo cao hơn rất nhiều so với họcsinh phổ thông Thể hiện ở chỗ sinh viên biết tự đặt vấn đề, biết tự tìm cách giảiquyết vấn đề đặt ra theo chiều hướng, phương thức khác nhau, biết tự đánh giákết quả tìm được Song song với những biểu hiện trên là những phẩm chất nhưkhông rập khuôn theo mẫu, có tính chất mới lạ… Vậy nên sinh viên thườngvượt qua được khỏi giới hạn những tài liệu cơ bản, biết huy động rộng rãi hợp lýcác tri thức và kinh nghiệm, biết tìm ra các mối quan hệ giữa các đối tượng đểgiải quyết đến cùng vấn đề đặt ra Trong khi đó quá trình nhận thức cũng nhưnhững biểu biện của nó chưa đạt đến mức độ phức tạp của sinh viên bởi mụctiêu của đào tạo cao đẳng là đào tạo sinh viên có kiến thức chuyên môn và nănglực thực hành nghề nghiệp, kỹ năng thực hành cơ bản để giải quyết những vấn đềthông thường thuộc chuyên ngành được đào tạo trong thực tế Chính vì vậy việcgiáo dục pháp luật trong trường cao đẳng cũng như chương trình môn học giáodục pháp luật trong các trường cao đẳng phải được xây dựng, thi hành phải phùhợp với đối tượng sinh viên đặc biệt là phương pháp dạy học phù hợp

Thứ hai: Đối tượng của hoạt động giáo dục cũng là đối tượng của

chương trình môn học pháp luật hướng tới Đặc biệt khi đối tượng đó là cácsinh viên có độ tuổi từ 18 đến 23 – 25 tuổi, thậm chí có những đối tượng họcnghề chỉ mới tốt nghiệp cấp II, tuổi đời còn rất trẻ thì khi sự phát triển sinh lýcũng như tâm lý rất đặc biệt Việc phân tích, nhận thức được đặc điểm tâm

sinh lý của đối tượng này sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc thực thi chươngtrình dạy môn pháp luật Như vậy đối tượng này thường ở lứa tuổi từ 18 đến

23 – 25 tuổi về mặt sinh lý hoạt động thần kinh cao cấp đã đạt tới mức trưởng

thành, điều này đảm bảo một sự liên lạc vô cùng rộng, chi tiết, tinh tế giữa vô

số kênh vào và vô số kênh ra làm cho trí tuệ của sinh viên vượt xa trí tuệ củahọc sinh phổ thông, ước tính có tới 2/3 số kiến thức học được trong một đờingười do được tích lũy trong thời gian này [28, tr.125] Về tâm lý thì đây làthời kỳ đầy cảm xúc đối với mỗi cá nhân, còn thiếu kinh nghiệm và hiểu biết

xã hội để phán đoán và xử lý tình huống, do quá nhạy cảm mà sinh viênthường lúng túng khi gặp tình huống mới nhất là khi bị thiếu tôn trọng, phêbình thái quá hay bị xúc phạm đặc biệt là tư tưởng lập trường, quan điểmsống chưa vững vàng, hay thay đổi dễ bị tác động hay ảnh hưởng bởi yếu tốngoại cảnh hơn thế nữa do đã chớm bước vào tuổi trưởng hành nên họthường hay thích thể hiển mình do vậy trước các hành vi bất hợp pháp xảy rathì đối tượng này dễ bị tác động và ảnh hưởng theo hướng tiêu cực Do vậy

về cách thức và phương pháp giảng dạy đối với những đối tượng sinh viêncần phải có những phương pháp dạy phù hợp

1.3.4 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có cách thức kiểm tra, đánh giá đa dạng, linh hoạt, xuất phát từ yêu cầu phù hợp với sự đa dạng của các đối tượng sinh viên được đào tạo nghề trong các trường cao đẳng

Kiểm tra đánh giá là công đoạn quyết định chất lượng của quá trình dạyhọc Kiểm tra đánh giá giúp giảng viên biết được hiệu quả và chất lượng giảngdạy, điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học, giúp người học biết đượcchất lượng học tập, giúp nhà quản lí ra quyết định về kết quả học tập của ngườihọc, điều chỉnh chương trình đào tạo và tổ chức dạy học Tuy nhiên việc kiểmtra, đánh giá phải bám sát theo mục tiêu đào tạo của từng môn học,

23

đồng thời phải kiểm tra đánh giá theo các bậc nhận thức, các bậc kĩ năng vàcác bậc của năng lực tư duy mà môn học dự kiến người học phải đạt đượcsau khi học xong Như vậy ở bậc học cao đẳng trình độ nhận thức cũng doyếu tố độ tuổi chi phối do vậy đối với bậc học này phải bám sát đối tượng học

để có cách thức kiểm tra đánh giá kết quả cho phù hợp Đặc biệt là các hìnhthức, phương pháp kiểm tra đánh giá phải đa dạng trong đó có thể áp dụngcác biện pháp kiểm tra thường xuyên, hàng ngày bằng trả lời miệng trên lớp.Điều này rất phù hợp với đối tượng sinh viên của bậc học cao đẳng

Bậc học cao đẳng có mục tiêu đào tạo người lao động theo hướng thựchành, họ sẽ được đào tạo thành công một “nghề” cụ thể nào đó do vậy kiểmtra, đánh giá kết quả học tập cho đối tượng này cần phải thể hiện nét đặc thùkhi nhà trường tự xây dựng cho mình cách thức kiểm tra đánh giá kết quả họctập cho sinh viên Sinh viên ở bậc học này theo xu thế đó sẽ được đào tạotheo hướng là họ phải tạo ra được một sản phẩm Như vậy kiểm tra đánh giá

là đánh giá khả năng tiềm ẩn của sinh viên dựa trên kết quả đầu ra cuối mộtgiai đoạn học tập, là quá trình tìm kiếm minh chứng về việc sinh viên đã thựchiện thành công các sản phẩm đó Đánh giá năng lực nhằm giúp giảng viên cóthông tin kết quả học tập của sinh viên để điều chỉnh hoạt động giảng dạy;giúp sinh viên điều chỉnh hoạt động học tập; giúp giảng viên và nhà trườngxác nhận, xếp hạng kết quả học tập

1.3.5 Chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng có quy định về chuẩn kiến thức, chuẩn kỹ năng (chuẩn đầu ra) liên quan đến pháp luật của sinh viên phải phù hợp với đặc thù nghề nghiệp và có thể phục vụ đắc lực cho quá trình hành nghề của từng đối tượng sinh viên được đào tạo trong các trường cao đẳng

Chuẩn đầu ra có thể được xem như lời cam kết của nhà trường đối vớingười học và xã hội về những kiến thức, kỹ năng, thái độ qua đó khẳng định

những năng lực lao động cụ thể mà sinh viên sẽ thực hiện được sau khi đượcđào tạo tại nhà trường Như vậy chuẩn đầu ra là cơ sở để nhà trường xâydựng chương trình đào tạo phù hợp, đảm bảo sản phẩm đào tạo đáp ứng nhucầu nhân lực của xã hội Việc xác định và xây dựng chuẩn đầu ra là việc làm

có ý nghĩa quan trọng, là một trong những tiêu chí và yêu cầu cần thiết đối vớinhà trường bởi đây là căn cứ quan trọng để có thể xây dựng chương trình đàotạo, các chương trình dạy các môn học cụ thể trong đó có chương trình dạymôn pháp luật

- Yêu cầu về kiến thức pháp luật đối với bậc học này cũng có sự khác

biệt khi ở cấp phổ thông thì kiến thức pháp luật mang tính chất rời rạc hơn,nhưng đến bậc cao đẳng thì đã thể hiện tính bản chất, xâu chuỗi các vấn đề,logic giữa các hiện tượng pháp lý và quy định pháp luật của Nhà nước Dovậy yêu cầu về kiến thức rộng hơn, sâu hơn Hơn thế nữa ở đối tượng nàyđược đào tạo ra để làm “nghề” do vậy những kiến thức về lao động như hợpđồng lao động, an toàn lao động, dạy nghề được đề cập trong chuẩn đầu ra

và chương trình dạy học Đối với bậc học cao đẳng yêu cầu về kiến thứcmang tính tư duy, logic, tập trung cao hơn so với học sinh phổ thông nhưnglại thấp hơn so với bậc đại học Trong khi ở bậc đại học thì đòi hỏi kiến thứcpháp luật sâu sắc hơn, mang tính vận dụng cao trong nghề nghiệp của họ, cácpháp luật chuyên ngành được tìm hiểu sâu, rộng hơn so với bậc cao đẳng

- Yêu cầu về kỹ năng: Đối với bậc cao đẳng thì yêu cầu ở mức nhậnbiết và tuân thủ quy định pháp luật đơn giản trong những lĩnh vực cơ bản củacuộc sống như lĩnh vực hôn nhân gia đình, hiến pháp, hình sự, dân sự cònđối với bậc đại học họ cần phải biết vận dụng các quy định pháp luật trongquá trình công tác một cách linh hoạt và phức tạp hơn

Chuẩn đầu ra là thước đo và là cái đích đạt tới mà nhà trường cam kết với sinh viên khi ra trường trong đó xác định sinh viên sau khi ra trường phải

25

có hiểu biết và vận dụng các kiến thức về hiến pháp, pháp luật, quyền vànghĩa vụ công dân, phát huy vai trò, trách nhiệm bản thân để bảo vệ tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên hiện nay theo đánh giá của các nhà tuyển dụngnói chung đối với các sinh viên mới ra trường thì tỷ lệ giữa các yếu tố thái độ,

kỹ năng và kiến thức trong chuẩn đầu ra mà nhà trường công bố theo tỷ lệ5/9, 3/9 và 1/9 Như vậy có thể thấy kiến thức chỉ được đánh giá với tỷ lệ rấtnhỏ là 1/9 Vậy đâu là chìa khóa để sinh viên mở được cánh cửa tương lai thì

đó chính là ở vấn đề kỹ năng và thái độ của sinh viên mới ra trường – điềunày thì hầu hết thiếu ở các tân sinh viên Do vậy việc xác định được chuẩnđầu ra vô cùng quan trọng trọng việc là cơ sở về mặt lý thuyết để từ đó cácchương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng sẽ cụ thể hóa,hiện thực hóa cam kết đó vào trong nội dung chương trình dạy môn pháp luật

1.4 Mục đích, vai trò của chương trình dạy môn pháp luật trong các trường cao đẳng

1.4.1 Mục đích của chương trình dạy môn pháp luật trong các

trường cao đẳng

Mục đích của chương trình dạy môn pháp luật là những cái vạch ra,những tiêu chí, những giá trị nhằm đạt được trong quá trình xây dựng và thựchiện chương trình Mục đích chung nhất của chương trình dạy môn pháp luậttrong các trường cao đẳng là nhằm đạt tới việc sinh viên ra trường được đàotạo tốt về chuyên môn, có ý thức pháp luật, có hành vi phù hợp theo quy địnhcủa pháp luật, có đạo đức và tư tưởng cách mạng vững vàng

Ở khía cạnh cụ thể, mục đích của chương trình dạy môn pháp luật nhằm đạt đến các giá trị sau đây:

- Chương trình dạy môn pháp luật nhằm thiết lập cơ sở, tạo ra một quy chuẩn chung thống nhất cho hoạt động giảng dạy pháp luật trong trường cao đẳng

Việc xây dựng cho trường mình một chương trình dạy môn pháp luật là

xây dựng những chuẩn chung về mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ, phạm vi vàcấu trúc nội dung của môn học pháp luật, phương pháp và hình thức tổ chứchoạt động giáo dục pháp luật và cách thức đánh giá kết quả học tập của sinhviên đối với các môn học pháp luật Chuẩn chung này sẽ được áp dụng bắtbuộc chung trong phạm vi toàn trường Việc quy định này nhằm tránh tìnhtrạng giảng dạy không thống nhất về kiến thức, kỹ năng, cách thức kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của sinh viên trong trường, khắc phục bất cập về sựkhông đồng đều về kiến thức, kỹ năng tối thiểu của sinh viên, sự đánh giákhông chính xác, khách quan kết quả học tập của sinh viên và quan trọng nhất

đó là ảnh hưởng đến chất lượng của sinh viên sau khi ra trường

- Chương trình dạy môn pháp luật còn nhằm đảm bảo chất lượng hoạt động giáo dục pháp luật góp phần nâng cao trách nhiệm của các trường cao đẳng trong nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật mà Nhà nước giao cho

Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng là sinh viên lànhiệm vụ quan trọng của các cơ sở giáo dục, được Nhà nước quy định tạiĐiều 24 Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 trong đó hình thức giáodục pháp luật trong các trường cao đẳng được thể hiện dưới dạng các mônhọc pháp luật bao gồm môn pháp luật đại cương, pháp luật kinh tế, ngoài ra

có thể có các môn pháp luật chuyên ngành Để thực hiện được hoạt động này

có chất lượng tốt, nâng cao trách nhiệm thì các trường cao đẳng xây dựngcho trường mình chương trình dạy các môn học pháp luật, tạo cho hoạt độnggiảng dạy pháp luật trong nhà trường đi vào nề nếp, quy củ Hơn thế nữa,chương trình dạy môn pháp luật được xây dựng nhằm giám sát hoạt độnggiảng dạy pháp luật của giảng viên, đánh giá được chất lượng giảng dạy củagiảng viên, đánh giá kết quả học tập của sinh viên, mức độ đạt được củachuẩn đầu ra của chương trình giáo dục thông qua đó có sự đánh giá chấtlượng chương trình dạy môn pháp luật nhằm có sự điều chỉnh, thay đổi

27