Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật: Giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong vụ án hình sự của tòa án nhân dân huyện Củ Chi, thành phố Hồ

Khóa luận làm rõ được những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng chế định quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong vụ án hình sự. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu tổng hợp, khóa luận sẽ đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam đối với các quy định về chế định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong vụ án hình sự trên thực tế.

GI I QUY T TRACH NHIÊM BÔI THẢ Ế ́ ̣ ̀ ƯƠNG THIÊT̀ ̣  HAỊ 

NGOAI H P ĐÔNG TRONG VU AN HINH S  ̀ Ợ ̀ ̣ ́ ̀ ỰC A Ủ TÒA ÁN NHÂN DÂN HUY NỆ  C  CHI, THÀNH PHỦ Ố H  CHÍ MINHỒ

KHÓA LU N T T NGHI PẬ Ố Ệ

       Chuyên nghành: Lu tậ

HÀ N I 6 ­ 2020Ộ

M C L CỤ Ụ

Trang

L I M  Đ U Ờ Ở Ầ

                1                  5  

CH ƯƠ NG 1

T NG QUAN LÝ LU N V  TRACH NHIÊM BÔI TH Ổ Ậ Ề ́ ̣ ̀ ƯƠ NG THIÊT ̀ ̣

HAI NGOAI H P ĐÔNG TRONG VU AN HINH S ̣ ̀ Ợ ̀ ̣ ́ ̀ Ự

HAI NGOAI H P ĐÔNG TRONG V  ÁN HÌNH S ̣ ̀ Ợ ̀ Ụ Ự

                 39    

2.1. Các căn c  pháp lý đ  áp d ngứ ể ụ

               39   2.2.  Quy đ nh c a pháp lu t hình s  v  vi c gi i quy t v n đ  bôi ̀ị ủ ậ ự ề ệ ả ế ấ ề

thương thiêt hai ngoai h p đông trong v  án hình s̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ụ ự

               40   2.3. Quy đ nh c a pháp lu t t  t ng hình s  v  th  t c gi i quy t ị ủ ậ ố ụ ự ề ủ ụ ả ế

v n đ  bôi thấ ề ̀ ương trong v  án hình s̀ ụ ự

               46   

TH C TI N THI HÀNH VÀ KI N NGH  Đ  HOÀN THI N CÁC QUY  Ự Ễ Ế Ị Ể Ệ

Đ NH V  TRACH NHIÊM BÔI TH Ị Ề ́ ̣ ̀ ƯƠ NG THIÊT HAI NGOAI H P ̀ ̣ ̣ ̀ Ợ

ĐÔNG TRONG V  ÁN HÌNH S̀ Ụ Ự

                51    

L I M  Đ U Ờ Ở Ầ

                1                  5  

CH ƯƠ NG 1

T NG QUAN LÝ LU N V  TRACH NHIÊM BÔI TH Ổ Ậ Ề ́ ̣ ̀ ƯƠ NG THIÊT ̀ ̣

HAI NGOAI H P ĐÔNG TRONG VU AN HINH S ̣ ̀ Ợ ̀ ̣ ́ ̀ Ự

HAI NGOAI H P ĐÔNG TRONG V  ÁN HÌNH S ̣ ̀ Ợ ̀ Ụ Ự

                 39    

2.1. Các căn c  pháp lý đ  áp d ngứ ể ụ

               39   

2.2.  Quy đ nh c a pháp lu t hình s  v  vi c gi i quy t v n đ  bôi ̀ị ủ ậ ự ề ệ ả ế ấ ề

thương thiêt hai ngoai h p đông trong v  án hình s̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ụ ự

               40   2.3. Quy đ nh c a pháp lu t t  t ng hình s  v  th  t c gi i quy t ị ủ ậ ố ụ ự ề ủ ụ ả ế

v n đ  bôi thấ ề ̀ ương trong v  án hình s̀ ụ ự

               46   

TH C TI N THI HÀNH VÀ KI N NGH  Đ  HOÀN THI N CÁC QUY  Ự Ễ Ế Ị Ể Ệ

Đ NH V  TRACH NHIÊM BÔI TH Ị Ề ́ ̣ ̀ ƯƠ NG THIÊT HAI NGOAI H P ̀ ̣ ̣ ̀ Ợ

ĐÔNG TRONG V  ÁN HÌNH S̀ Ụ Ự

                51    

h p đông”. S  kiên gây thiêt hai do hanh vi trai phap luât la căn c  lam phatợ ̀ ự ̣ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ứ ̀ ́ sinh trach nhiêm bôi th́ ̣ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông. Trong tr̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ương h p naỳ ợ ̀ trach nhiêm đ́ ̣ ược hiêu la nghia vu, bôn phân cua ng̉ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣ ̉ ười gây thiêt hai phai bôị ̣ ̉ ̀ 

thương cho ng̀ ươi bi thiêt hai. Nha lam luât trong tr̀ ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ ̣ ương h p nay đa đông̀ ợ ̀ ̃ ̀  nghia trach nhiêm bôi th̃ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông v i “Nghia vu phat̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ớ ̃ ̣ ́ sinh do hanh vi trai phap luât”.̀ ́ ́ ̣

Điêu 584 BLDS đa xac đinh s  đông nghia nay băng quy đinh:̀ ̃ ́ ̣ ự ̀ ̃ ̀ ̀ ̣

“Người nào có hành vi xâm ph m tính m ng, s c kho , danh d ,ạ ạ ứ ẻ ự  nhân ph m, uy tín, tài s n, quy n, l i ích h p pháp khác c a ngẩ ả ề ợ ợ ủ ười khác mà gây thi t h i thì ph i b i thệ ạ ả ồ ường, tr  trừ ường h p B  lu t này, lu t khác cóợ ộ ậ ậ  liên quan quy đ nh khác.ị

Người gây thi t h i không ph i ch u trách nhi m b i thệ ạ ả ị ệ ồ ường thi tệ  

h i trong trạ ường h p thi t h i phát sinh là do s  ki n b t kh  kháng ho cợ ệ ạ ự ệ ấ ả ặ  hoàn toàn do l i c a bên b  thi t h i, tr  trỗ ủ ị ệ ạ ừ ường h p có th a thu n khácợ ỏ ậ  

ho c lu t có quy đ nh khác.ặ ậ ị

Trường h p tài s n gây thi t h i thì ch  s  h u, ngợ ả ệ ạ ủ ở ữ ười chi m h uế ữ  tài s n ph i ch u trách nhi m b i thả ả ị ệ ồ ường thi t h i, tr  trệ ạ ừ ường h p thi t h iợ ệ ạ  phát sinh theo quy đ nh t i kho n 2 Đi u nàyị ạ ả ề ”

Trach nhiêm bôi th ng thiêt hai lam phat sinh nghia vu bôi th ng va t́ ̣ ̀ ườ ̣ ̣ ̀ ́ ̃ ̣ ̀ ườ ̀ ̀ư nghia vu phai bôi th ng thiêt hai tao ra quan hê nghia vu t̃ ̣ ̉ ̀ ườ ̣ ̣ ̣ ̣ ̃ ̣ ương  ng v i khaiứ ớ ́ niêm nghia vu đ c qui đinh tai Điêu 274 BLDS: “̣ ̃ ̣ ượ ̣ ̣ ̀ Nghĩa v  là vi c mà theo đó,ụ ệ  

m t ho c nhi u ch  th  (sau đây g i chung là bên có nghĩa v ) ph i chuy nộ ặ ề ủ ể ọ ụ ả ể  giao v t, chuy n giao quy n, tr  ti n ho c gi y t  có giá, th c hi n công vi cậ ể ề ả ề ặ ấ ờ ự ệ ệ  

ho c không đ c th c hi n công vi c nh t đ nh vì l i ích c a m t ho cặ ượ ự ệ ệ ấ ị ợ ủ ộ ặ  nhi u ch  th  khác (sau đây g i chung là bên có quy n).ề ủ ể ọ ề  T  quy đinh nay coừ ̣ ̀ ́ thê nêu khai niêm vê nghia vu bôi th ng thiêt hai nh  sau. Nghia vu bôỉ ́ ̣ ̀ ̃ ̣ ̀ ườ ̣ ̣ ư ̃ ̣ ̀ 

th ng thiêt hai la môt loai quan hê dân s  trong đo ng i xâm pham đên tinhườ ̣ ̣ ̀ ̣ ̣ ̣ ự ́ ườ ̣ ́ ́  mang, s c khoe, danh d , nhân phâm, uy tin, tai san, cac quyên va l i ich h p̣ ứ ̉ ự ̉ ́ ́ ̉ ́ ̀ ̀ợ ́ ợ  phap cua ng i khac ma gây thiêt hai phai bôi th ng nh ng thiêt hai do minh́ ̉ ườ ́ ̀ ̣ ̣ ̉ ̀ ườ ữ ̣ ̣ ̀  gây ra

2 Muc đich nghiên c ụ ́ ứ

M c ụ đích nghiên c u c a đ  tài là làm rõ đứ ủ ề ược nh ng v n đ  lý lu nữ ấ ề ậ  

và th c ti n áp d ng chê đinh qui đinh trach nhiêm bôi thự ễ ụ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  ngoai h p đông trong vu an hinh s ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự  Trên c  s  k t qu  nghiên c u t ngơ ở ế ả ứ ổ  

h p,  ợ khóa lu n s  đ  xu t m t s  gi i pháp nh m góp ph n hoàn thi nậ ẽ ề ấ ộ ố ả ằ ầ ệ  pháp lu t Vi t Nam  ậ ệ đ i v i các quy đ nh v  chê đinh trach nhiêm bôiố ớ ị ề ́ ̣ ́ ̣ ̀ 

thương thiêt hai ngoai h p đông trong vu an hinh s  ̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự trên th c tự ế

3 Nhi m v  nghiên c u c a đ  tàiệ ụ ứ ủ ề

Đ  th c hi n để ự ệ ược m c ụ đích trên, khóa lu n ph i hoàn thành m t sậ ả ộ ố nhi m v  nghiên c u c  th  sau:ệ ụ ứ ụ ể

­ Nghiên c u nh ng ứ ữ căn c  lam phat sinh trach nhiêm bôi thứ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ương thiêt̀ ̣  hai ngoai h p đông trong vu an hinh ṣ ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự;

­ Nghiên c u các quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam ứ ị ủ ậ ệ và m t s  ộ ố th cự  

ti n áp d ng chúng t i Toà án. T  đó ch  ra nh ng đi m b t c p, thi u h pễ ụ ạ ừ ỉ ữ ể ấ ậ ế ợ  

lý trong các quy đ nh c a pháp lu t vị ủ ậ ề  trach nhiêm bôi th́ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  trong pháp lu t hinh s  Vi t Namậ ̀ ự ệ ;

­ Đ a ra m t s  đ  xu t nh m góp ph n hoàn thi n pháp lu tư ộ ố ề ấ ằ ầ ệ ậ  Viêṭ Nam trong qua trinh giai quyêt bôi th́ ̀ ̉ ́ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông trong vù ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ 

an hinh s ́ ̀ ự

4. Gi i h n ph m vi nghiên c u c a đ  tàiớ ạ ạ ứ ủ ề

Trong khuôn kh  ổ quy đ nh pháp lu t hiên hành, trong b i c nh c iị ậ ̣ ố ả ả  cách t  pháp, khóa lu n t p trung ch  y u vào các v n đ  liên quan đên chêư ậ ậ ủ ế ấ ề ́ ́ đinh bôi tḥ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông trung lam sang to môt vai tr̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̀ ́ ̉ ̣ ̀ ươ  ng̀

h p cu thê: Tranh châp vê bôi thợ ̣ ̉ ́ ̀ ̀ ương thiêt hai do tai san bi xâm pham; Tranh̀ ̣ ̣ ̀ ̉ ̣ ̣  châp vê bôi th́ ̀ ̀ ương thiêt hai do s c khoe bi xâm pham; Bôi th̀ ̣ ̣ ứ ̉ ̣ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  

do tinh mang bi xâm pham; Bôi th́ ̣ ̣ ̣ ̀ ương thiêt hai do danh d , nhân phâm, uỳ ̣ ̣ ự ̉  tin bi xâm pham va bôi th́ ̣ ̣ ̀ ̀ ương thiêt hai do nguôn nguy hiêm cao đô gây rà ̣ ̣ ̀ ̉ ̣  (Điêu 601 BLDS).̀

5. Phương pháp nghiên c uứ

Khóa luân đ̣ ược th c hi n trên c  s  lý lu n và phự ệ ơ ở ậ ương pháp lu nậ  

c a ch  nghĩa Mác – Lênin, chính sách c a Nhà nủ ủ ủ ước v  chi n lề ế ược c iả  cách t  pháp. Bên c nh đó, tác gi  còn s  d ng các phư ạ ả ử ụ ương pháp nghiên 

c u nh  phân tích, t ng h p, th ng kê, so sánh. C  th :ứ ư ổ ợ ố ụ ể

­ Phương pháp phân tích là phương pháp được tác gi  s  d ngả ử ụ  xuyên su t trong 02 chố ương c a khóa luân. T i chủ ̣ ạ ương 1, tác gi  s  d ngả ử ụ  

phương pháp phân tích đ  phân tích các khái ni m vê chê đinh trach nhiêmể ệ ̀ ́ ̣ ́ ̣  bôi th̀ ương thiêt hai ngoai h p đông trong vu an hinh s  T i ch̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự ạ ương 2, tác 

gi  s  d ng phả ử ụ ương pháp này đ  phân tích n i dung các quy đ nh pháp lu tể ộ ị ậ  

Vi t Nam hi n hành v  chê đinh bôi thệ ệ ề ́ ̣ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông trong̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀  

vu an hinh s , phân tích nh ng ṿ ́ ̀ ự ữ ướng m c, khó khăn khi áp d ng các quyắ ụ  

đ nh pháp lu t hi n hành đ  t  đó đ a ra các ki n ngh  nh m hoàn thi nị ậ ệ ể ừ ư ế ị ằ ệ  quy đ nh pháp lu t.ị ậ

­ Phương pháp th ng kê đố ược tác gi  s  d ng đ  t p h p s  li uả ử ụ ể ậ ợ ố ệ  

th  lý v  án c a toàn ngành Tòa án nhân dân.ụ ụ ủ

­ Phương pháp t ng h p là phổ ợ ương pháp được s  d ng đ  hoànử ụ ể  thành tiêu lu n trên c  s  phân tích, th ng kê các tài li u thu th p đ̉ ậ ơ ở ố ệ ậ ược

6. Ý nghĩa khoa h c và ý nghĩa th c ti n c a khóa luânọ ự ễ ủ ̣

Khóa lu n nêu đậ ược c  s  lý lu n c  b n c a vi c quy đ nh phápơ ở ậ ơ ả ủ ệ ị  

lu t Viêt Nam qua đó ch ng minh quan đi m đúng đ n, chính xác c a Đ ngậ ̣ ứ ể ắ ủ ả  

và nhà nước ta trong vi c b o v  quy n công dân trong lĩnh v c này. ệ ả ệ ề ự

T  nh ng quy đ nh c a pháp lu t v  trach nhiêm nhiêm bôi thừ ữ ị ủ ậ ề ́ ̣ ̣ ̀ ươ  ng̀thiêt hai ngoai h p đông trong vu an hinh s , khóa lu n kh ng đ nh Nhạ̀ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự ậ ẳ ị  

nước th a nh n quy n c a ngừ ậ ề ủ ười dân. Trên c  s  đo, khi quy n và l i íchơ ở ́ ề ợ  

h p pháp c a công dân b  xâm ph m thì ngợ ủ ị ạ ười dân được th c hi n quy nự ệ ề  yêu c u Nhà nầ ước b o v  quy n l i cho mình.ả ệ ề ợ

Trên c  s  đánh giá th c tr ng pháp lu t v  th c hi n quy đ nh phápơ ở ự ạ ậ ề ự ệ ị  

lu t Vi t Nam, khóa lu n nêu lên đậ ệ ậ ược nh ng n i dung tích c c cũng nhữ ộ ự ư tiêu c c, phát hi n nh ng b t c p, h n ch  c a quy đ nh pháp lu t v  trachự ệ ữ ấ ậ ạ ế ủ ị ậ ề ́  nhiêm bôi tḥ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông trong vu an hinh s  đ  t  đó có̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự ể ừ  

phương hướng kh c ph c, s a đ i, b  sung nh m hoàn thi n pháp lu tắ ụ ử ổ ổ ằ ệ ậ  Viêt Nam.̣

Nh ng k t lu n, gi i pháp, ki n ngh  trong khóa luân góp ph n làmữ ế ậ ả ế ị ̣ ầ  căn c  đ  hoàn thi n quy đ nh c a pháp lu t Viêt Nam t i Tòa án nhân dân.ứ ể ệ ị ủ ậ ̣ ạ  Trên n n t ng đó, nhà nề ả ước ta hoàn thi n các ch  đ nh t  pháp, tăng cệ ế ị ư ườ  ngquy n ti p c n công lý c a công dân, tăng cề ế ậ ủ ường pháp ch  xã h i chế ộ ủ nghĩa và xây d ng nhà nự ước pháp quy n c a dân, do dân, vì dânề ủ

7. C  c u c a lu n vănơ ấ ủ ậ

Ngoài m c l c, l i m  đ u, danh m c tài li u tham kh o và k tụ ụ ờ ở ầ ụ ệ ả ế  

lu n, n i dung c a lu n văn g m 3 chậ ộ ủ ậ ồ ương:

Chương 1: T ng quan lý lu n v  trach nhiêm bôi thổ ậ ề ́ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  ngoai h p đông trong vu an hinh s ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự

Chương 2: Nguyên tăc giai quyêt trach nhiêm bôi th́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  ngoai h p đông trong vu an hinh s ̀ ợ ̀ ̣ ́ ̀ ự

Chương 3: Th c ti n thi hanh va các ki n ngh  hoàn thi n pháp lu t.ự ễ ̀ ̀ ế ị ệ ậ

T NG QUAN LÝ LU N V  TRACH NHIÊM BÔI THỔ Ậ Ề ́ ̣ ̀ ƯƠNG THIÊT̀ ̣  

HAI NGOAI H P ĐÔNG TRONG VU AN HINH Ṣ ̀ Ợ ̀ ̣ ́ ̀ Ự

1.1 Trach nhiêm bôi th́ ̣ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀

1.1.1 Khái ni m ệ

Trach nhiêm bôi th́ ̣ ̀ ương thiêt hai xuât hiên t  rât s m trong lich s̀ ̣ ̣ ́ ̣ ừ ́ ớ ̣ ử phat triên cua phap luât thê gi i cung nh  phap luât Viêt Nam. Kê th á ̉ ̉ ́ ̣ ́ ớ ̃ ư ́ ̣ ̣ ́ ư  ̀

nh ng quy đinh vê trach nhiêm bôi thữ ̣ ̀ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai trong Bô luât Hông̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̀  

Đ c, Bô luât Gia Long, phap luât dân s  ngay nay đa co nh ng qui đinhứ ̣ ̣ ́ ̣ ự ̀ ̃ ́ ữ ̣  kha chi tiêt vê vân đê nay.́ ́ ̀ ́ ̀ ̀

Tiêp cân d́ ̣ ươ ấi c p đô khoa hoc phap ly, ta co thê hiêu ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ̉ ̉ (1) Trach nhiêḿ ̣   BTTH la môt loai trach nhiêm dân s  ma theo đo thi khi môt ng̀ ̣ ̣ ́ ̣ ự ̀ ́ ̀ ̣ ươ i vi pham̀ ̣   nghia vu phap ly cua minh, gây tôn hai cho ng̃ ̣ ́ ́ ̉ ̀ ̉ ̣ ươ i khac thi phai bôi th̀ ́ ̀ ̉ ̀ ươ   ng̀

nh ng tôn thât ma minh gây ra ữ ̉ ́ ̀ ̀

Trach nhiêm BTTH  ngoai h p đông la môt loai trach nhiêm BTTH.́ ̣ ̀ ợ ̀ ̀ ̣ ̣ ́ ̣  Khai niêm vê trach nhiêm BTTH ngoai h p đông cung đ́ ̣ ̀ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ̃ ược xây d ng dự ươ  ídang quan điêm ma ch a đ̣ ̉ ̀ ư ược ghi nhân chinh th c trong bât c  môt văn baṇ ́ ứ ́ ứ ̣ ̉  phap luât nao. Theo đo, trach nhiêm BTTH ngoai h p đông đ́ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ược hiêu la môt̉ ̀ ̣  loai trach nhiêm dân s  đo, ng̣ ́ ̣ ự ́ ươi co hanh vi trai phap luât dân s  phai bôì ́ ̀ ́ ́ ̣ ự ̉ ̀ 

thương cho ng̀ ươi bi thiêt h i.̀ ̣ ̣ ạ

 Trach nhiêm BTTH ngoai h p đông phat sinh khi chu thê luât dân ś ̣ ̀ ợ ̀ ́ ̉ ̉ ̣ ự 

co hanh vi vi pham noi chung nh  xâm pham đên s c khoe, tinh mang, danh́ ̀ ̣ ́ ư ̣ ́ ứ ̉ ́ ̣  

d , nhân phâm, uy tin, tai san, cac quyên va l i ich h p phap cua ngự ̉ ́ ̀ ̉ ́ ̀ ̀ ợ ́ ợ ́ ̉ ươ  ìkhac. Ngoai ra, trach nhiêm BTTH ngoai h p đông con phat sinh ngay ca khí ̀ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ̀ ́ ̉  hai bên co quan hê h p đông trong tŕ ̣ ợ ̀ ương h p gây thiêt hai vê s c khoe, tinh̀ ợ ̣ ̣ ̀ ́ư ̉ ́  

mang hoăc cac bên co quan hê h p đông nh ng thiêt hai xay ra không liêṇ ̣ ́ ́ ̣ ợ ̀ ư ̣ ̣ ̉  quan đên viêc th c hiên nghia vu theo h p đông.́ ̣ ự ̣ ̃ ̣ ợ ̀

La môt loai trach nhiêm dân s  nên ngoai nh ng đăc điêm cua trach̀ ̣ ̣ ́ ̣ ự ̀ ữ ̣ ̉ ̉ ́  nhiêm dân s  noi chung, trach nhiêm BTTH ngoai h p đông con co nh ng̣ ự ́ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ̀ ́ ư  ̃đăc điêm riêng nh :̣ ̉ ư

­ Trach nhiêm BTTH ngoai h p đông chi đăt ra khi thoa man nh nǵ ̣ ̀ ợ ̀ ̉ ̣ ̉ ̃ ư  ̃điêu kiên nhât đinh do phap luât quy đinh, gi a cac bên co quan hê h p đông̀ ̣ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ữ ́ ́ ̣ ợ ̀  thiêt hai xay ra không liên quan đên h p đông.̣ ̣ ̉ ́ ợ ̀

1.1.2.1. Phai co thiêt hai xay rả ́ ̣ ̣ ̉

Thiêt hai la điêu kiên đâu tiên lam phat sinh nghia vu bôi tḥ ̣ ̀ ̀ ̣ ̀ ̀ ́ ̃ ̣ ̀ ường. Có thiêt hai thi m i phat sinh trach nhiêm bôi tḥ ̣ ̀ ớ ́ ́ ̣ ̀ ương, đông th i nôi dung tranh̀ ̀ ờ ̣  châp chu yêu la thiêt hai. Vi vây, viêc xac đinh thiêt hai xay ra hay không?́ ̉ ́ ̀ ̣ ̣ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ̉  Thiêt hai bao nhiêu la vân đê quan trong trong giai quyêt tranh châp bôị ̣ ̀ ́ ̀ ̣ ̉ ́ ́ ̀ 

thương thiêt hai ngoai h p đông.̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀

a Thiêt hai vê vât chât:̣ ̣ ̀ ̣ ́

­ Thiêt hai do tai san bi xâm phâm quy đinh tai Điêu 589 BLDS; ̣ ̣ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣ ̀

­ Thiêt hai do s c khoe bi xâm pham quy đinh tai khoan 1 Điêu 590̣ ̣ ứ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̀  BLDS;

­ Thiêt hai do tinh mang bi xâm pham quy đinh tai khoan 1 Điêu 591̣ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̀  BLDS; 

­ Thiêt hai do danh d , nhân phâm, uy tin bi xâm pham quy đinh taị ̣ ự ̉ ́ ̣ ̣ ̣ ̣  khoan 1 Điêu 592 BLDS.̉ ̀

b. Thiêt hai tôn thât vê tinh thân cua ca nhân đ̣ ̣ ̉ ́ ̀ ̀ ̉ ́ ược hiêu la do s c̉ ̀ ư  ́khoe, danh d , nhân phâm, uy tin bi xâm pham ma ng̉ ự ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ươi gây thiêt hai hoăc̀ ̣ ̣ ̣  

do tinh mang bi xâm pham ma nǵ ̣ ̣ ̣ ̀ ươi thân thich gân gui nhât cua nan nhâǹ ́ ̀ ̃ ́ ̉ ̣  phai chiu đau th̉ ̣ ương, buôn phiên, mât mat vê tinh cam, bi giam sut hoăc̀ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ̉ ̣ ̉ ́ ̣  mât uy tin, bi ban be xa lanh do bi hiêu nhâm…va cân phai đ́ ́ ̣ ̣ ̀ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ̀ ̉ ược bôi th̀ ươ  ng̀môt khoan tiên bu đăp tôn thât ma ho phai chiu. Thiêt hai do tôn thât vê tinḥ ̉ ̀ ̀ ́ ̉ ́ ̀ ̣ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̀  thân cua phap nhân va cac chu thê khac không phai la phap nhân (goi chung̀ ̉ ́ ̀ ́ ̉ ̉ ́ ̉ ̀ ́ ̣  

la tô ch c) đ̀ ̉ ứ ược hiêu la do danh d , uy tin bi xâm pham, tô ch c đo bi giam̉ ̀ ự ́ ̣ ̣ ̉ ứ ́ ̣ ̉  sut hoăc mât đi s  tin nhiêm, long tin…vi bi hiêu nhâm va cân phai đ́ ̣ ́ ự ́ ̣ ̀ ̀ ̣ ̉ ̀ ̀ ̀ ̉ ược bôì 

thương môt khoan tiên bu đăp tôn thât ma tô ch c phai chiu.̀ ̣ ̉ ̀ ̀ ́ ̉ ́ ̀ ̉ ứ ̉ ̣

1.1.2.2. Hanh vi trai phap luât̀ ́ ́ ̣

Hanh vi trai phap luât la nh ng x  s  cu thê cua con ng̀ ́ ́ ̣ ̀ ữ ử ự ̣ ̉ ̉ ươ ượ  i đ̀ cthê hiên thông qua hanh đông hoăc không hanh đông trai v i cac quy đinh̉ ̣ ̀ ̣ ̣ ̀ ̣ ́ ớ ́ ̣  

cua phap luât (Tiêu muc 1.2 muc I Nghi quyêt sô 03/2006/HĐTP­TANDTC̉ ́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̣ ́ ́  ngay 8/7/2006 h̀ ương dân ap dung môt sô  quy đinh cua BLDS vê bôí ̃ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ 

thương thiêt hai).̀ ̣ ̣

1.1.2.3. Phai co môi quan hê nhân qua gi a thiêt hai xay ra va hanh vỉ ́ ́ ̣ ̉ ữ ̣ ̣ ̉ ̀ ̀  trai phap luât́ ́ ̣

Thiêt hai xay ra phai la kêt qua tât yêu cua hanh vi trai phap luât vạ ̣ ̉ ̉ ̀ ́ ̉ ́ ́ ̉ ̀ ́ ́ ̣ ̀ 

ngược lai hanh vi trai phap luât la nguyên nhân gây ra thiêt hai (Tiêu muc̣ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̉ ̣  1.3 muc I Nghi quyêt sô 03/2006/HĐTP­TANDTC ngay 8/7/2006 ḥ ̣ ́ ́ ̀ ươ  nǵdân ap dung môt sô quy đinh cua BLDS vê bôi th̃ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ương thiêt hai).̀ ̣ ̣

Môi quan hê nhân qua la môi quan hê nôi tai tât yêu gi a hanh vi traí ̣ ̉ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ́ ́ ữ ̀ ́ phap luât va thiêt hai, hay noi cach khac thiêt hai xay ra la do chinh kêt quá ̣ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ̀ ́ ́ ̉ 

tr c tiêp, tât yêu cua hanh vi trai phap luât.ự ́ ́ ́ ̉ ̀ ́ ́ ̣

Trong tranh châp bôi th́ ̀ ương thiêt hai ngoai ngoai h p đông, môì ̣ ̣ ̀ ̀ ợ ̀ ́ quan hê nhân qua la môt vân đê ph c tap, b i le môt thiêt hai xay ra co thê lạ ̉ ̀ ̣ ́ ̀ ứ ̣ ỡ ̃ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̉  ̀

do tac đông cua môt hoăc cua nhiêu hanh vi trai phap luât cung co thê gây rá ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̃ ́ ̉  nhiêu thiêt hai…̀ ̣ ̣

Trong trương h p co nhiêu hanh vi trai phap luât, thi cân lam ro: thiêt̀ ợ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ̀ ̀ ̃ ̣  hai do nh ng hanh vi nao (trong th c tê cung luc co nhiêu hanh vi trai phap̣ ữ ̀ ̀ ự ́ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ́ ́ luât cung xay ra nh ng co hanh vi nao la nguyên nhân chinh hay tât ca đêu lạ ̀ ̉ ư ́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̉ ̀ ̀ nguyên nhân hôn h p dân đên thiêt hai nh  nhau; hanh vi nao la nguyêñ ợ ̃ ́ ̣ ̣ ư ̀ ̀ ̀  nhân tr c tiêp dân đên thiêt hai…Cung co nhiêu trự ́ ̃ ́ ̣ ̣ ̃ ́ ̀ ương h p thiêt hai xay rà ợ ̣ ̣ ̉  lai la do môt hanh vi trai phap luât khac xen vao ch  không phai do hanh vị ̀ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ́ ̀ ứ ̉ ̀  

co ch a đ ng kha năng th c tê lam phat sinh gây thiêt hai. Vi du: A dunǵ ứ ự ̉ ự ́ ̀ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̀  cây đanh B bi th́ ̣ ương năng, trên đ̣ ương đi câp c u B lai bi xe cua C đâm̀ ́ ứ ̣ ̣ ̉  phai gây trân th̉ ́ ương so nao dân đên t  vong. Nh  vây, tuy hanh vi cua A cọ ̃ ̃ ́ ử ư ̣ ̀ ̉ ́ 

ch a đ ng kha năng gây thiêt hai đên tinh mang cua B nh ng kha năng nayứ ự ̉ ̣ ̣ ́ ́ ̣ ̉ ư ̉ ̀ 

ch a kip phat huy thi hanh vi trai phap luât cua C lai xen vao pha v  đi khaư ̣ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̉ ̣ ̀ ́ ỡ ̉ năng đo va tao ra môt quan hê m i trong quan hê nay thi hanh vi trai phaṕ ̀ ̣ ̣ ̣ ớ ̣ ̀ ̀ ̀ ́ ́ luât cua C tr c tiêp gây ra thiêt hai vê tinh mang cho B.̣ ̉ ự ́ ̣ ̣ ̀ ́ ̣

Tom lai, viêc xac đinh môi quan hê gi a nguyên nhân va kêt qua gi á ̣ ̣ ́ ̣ ́ ̣ ữ ̀ ́ ̉ ư  ̃hanh vi trai phap luât va thiêt hai xay ra trong nhiêu tr̀ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̉ ̀ ương h p cu thê rât̀ ợ ̣ ̉ ́ 

ph c tap va dê dân đên nh ng sai lâm. Vi vây, khi xem xet môi quan hê nayứ ̣ ̀ ̃ ̃ ́ ữ ̀ ̀ ̣ ́ ́ ̣ ̀ cân hêt s c thân trong, phai thu thâp đây đu cac tai liêu va ch ng c , đanh̀ ́ ứ ̣ ̣ ̉ ̣ ̀ ̉ ́ ̀ ̣ ̀ ứ ứ ́  gia môt cach toan diên đôi v i vân đê đang giai quyêt đê co thê đ a ra môt́ ̣ ́ ̀ ̣ ́ ớ ́ ̀ ̉ ́ ̉ ́ ̉ ư ̣  kêt luân chinh xac, xac đinh đung nǵ ̣ ́ ́ ́ ̣ ́ ươi co trach nhiêm bôi th̀ ́ ́ ̣ ̀ ương thiêt haì ̣ ̣  

va trach nhiêm bôi th̀ ́ ̣ ̀ ương đo đên đâu.̀ ́ ́

1.1.2.4. Phai co lôi cô y hoăc vô y cua ng̉ ́ ̃ ́ ́ ̣ ́ ̉ ươi gây thiêt haì ̣ ̣

a) Cô y gây thiêt hai la tŕ ́ ̣ ̣ ̀ ương h p môt ng̀ ợ ̣ ươi nhân th c ro hanh vì ̣ ứ ̃ ̀  cua minh se gây thiêt hai cho ng̉ ̀ ̃ ̣ ̣ ươi khac ma vân th c hiên va mong muôǹ ́ ̀ ̃ ự ̣ ̀ ́ hoăc không mong muôn, nh ng đê măc cho thiêt hai xay ra.̣ ́ ư ̉ ̣ ̣ ̣ ̉

b) Vô y gây thiêt hai la tŕ ̣ ̣ ̀ ương h p môt ng̀ ợ ̣ ươi không thây tr̀ ́ ươ  ćhanh vi cua minh co kha năng gây thiêt hai, măc du phai biêt hoăc co thê biêt̀ ̉ ̀ ́ ̉ ̣ ̣ ̣ ̀ ̉ ́ ̣ ́ ̉ ́ 

trươc thiêt hai se xay ra hoăc thây tŕ ̣ ̣ ̃ ̉ ̣ ́ ươc hanh vi cua minh co kha năng gâý ̀ ̉ ̀ ́ ̉  thiêt hai, nh ng cho răng thiêt hai se không xay ra hoăc co thê ngăn chăṇ ̣ ư ̀ ̣ ̣ ̃ ̉ ̣ ́ ̉ ̣  

“3. Ch  s  h u, ng ủ ở ữ ườ i chi m h u, s  d ng ngu n nguy hi m cao ế ữ ử ụ ồ ể  

đ  ph i b i th ộ ả ồ ườ ng thi t h i c  khi không có l i, tr  tr ệ ạ ả ỗ ừ ườ ng h p sau đây ợ :

a) Thiêt hai xay ra hoan toan do lôi cô y cua ng ̣ ̣ ̉ ̀ ̀ ̃ ́ ́ ̉ ươ i gây thiêt hai;̀ ̣ ̣ b) Thiêt hai xay ra trong tr ̣ ̣ ̉ ươ ng h p bât kha khang hoăc tinh thề ợ ́ ̉ ́ ̣ ̀ ́  câp thiêt, tr  tŕ ́ ư ườ ng h p phap luât co quy đinh khac.”̀ ợ ́ ̣ ́ ̣ ́

1.1.3. Cac nguyên tăc bôi th́ ́ ̀ ươ ng thiêt haì ̣ ̣

Theo tinh thân điêu 585 BLDS 2015 va Nghi quyêt sô 03/2006/NQ­̀ ̀ ̀ ̣ ́ ́HĐTP ngay 08/7/2008 cua Hôi đông Thâm phan TAND tôi cao h̀ ̉ ̣ ̀ ̉ ́ ́ ương dâń ̃ 

ap dung môt sô quy đinh vê bôi th́ ̣ ̣ ́ ̣ ̀ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông, quy đinh̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣  

vê   bôi   th̀ ̀ ương   thiêt   hai   ngoai   h p   đông,   quy   đinh   vê   nguyên   tăc   bôì ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ̣ ̀ ́ ̀ 

thương thiêt hai ngoai h p đông nh  sau: Thiêt hai th c t  phai đ̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀ ư ̣ ̣ ự ế ̉ ược bôì 

thương toan bô va kip th i. Cac bên co thê thoa thuân vê m c bôi th̀ ̀ ̣ ̀ ̣ ờ ́ ́ ̉ ̉ ̣ ̀ ứ ̀ ương,̀  hinh th c bôi th̀ ứ ̀ ương băng tiên, băng hiên vât hoăc th c hiên môt công̀ ̀ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ự ̣ ̣  viêc, pḥ ương th c bôi thứ ̀ ương môt lân hoăc nhiêu lân, tr  tr̀ ̣ ̀ ̣ ̀ ̀ ư ườ ng h p̀ ợ  phap luât co quy đinh khac.́ ̣ ́ ̣ ́

a) Bôi th̀ ương thiêt hai toan bô, co nghia la khi co yêu câu giai quyêt̀ ̣ ̣ ̀ ̣ ́ ̃ ̀ ́ ̀ ̉ ́ bôi th̀ ương thiêt hai do tai san, s c khoe, tinh mang, danh d , nhân phâm, uỳ ̣ ̣ ̀ ̉ ứ ̉ ́ ̣ ự ̉  tin bi xâm pham phai căn c  vao cac điêu luât t́ ̣ ̣ ̉ ứ ̀ ́ ̀ ̣ ương  ng cua BLDS quy đinhứ ̉ ̣  trong trương h p cu thê đo thiêt hai bao gôm nh ng khoan u, môi khoan baò ợ ̣ ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ữ ̉ ̃ ̉  nhiêu, trên c  s  đo tinh tông m c thiêt hai đa xay ra, m c đô lôi cua cac bênơ ở ́ ́ ̉ ứ ̣ ̣ ̃ ̉ ứ ̣ ̃ ̉ ́  

đê buôc ng̉ ̣ ươi gây thiêt hai phai bôi th̀ ̣ ̣ ̉ ̀ ương tât ca cac khoan thiêt hai t̀ ́ ̉ ́ ̉ ̣ ̣ ươ  ng

x ng đo.ứ ́

b) Bôi th̀ ương thiêt hai kip th i, Toa an phai giai quyêt nhanh chong̀ ̣ ̣ ̣ ờ ̀ ́ ̉ ̉ ́ ́  yêu câu đoi bôi th̀ ̀ ̀ ương thiêt hai trong th i han luât đinh. Trong tr̀ ̣ ̣ ờ ̣ ̣ ̣ ương h p̀ ợ  cân thiêt co thê ap dung môt hoăc môt sô biên phap khân câp tam th i theò ́ ́ ̉ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̣ ́ ̉ ́ ̣ ờ  quy đinh cua phap luât tô tung đê giai quyêt yêu câu câp bach cua đ̣ ̉ ́ ̣ ́ ̣ ̉ ̉ ́ ̀ ́ ́ ̉ ương s ự

­ Ng i gây thiêt hai co thê đườ ̣ ̣ ́ ̉ ược giam m c bôi th ng, nêu do lôi vô ỷ ứ ̀ ườ ́ ̃ ́ 

ma gây thiêt hai qua l n so v i kha năng kinh tê tr c măt va lâu dai cua minh.̀ ̣ ̣ ́ ́ơ ớ ̉ ́ ướ ́ ̀ ̀ ̉ ̀

­ Khi m c bôi thứ ̀ ương không con phu h p v i th c tê thi ng̀ ̀ ̀ ợ ớ ự ́ ̀ ươi bì ̣ thiêt hai hoăc ng̣ ̣ ̣ ươi gây thiêt hai co quyên yêu câu Toa an hoăc c  quan nhà ̣ ̣ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ơ ̀ 

nươc co thâm quyên thay đôi m c bôi th́ ́ ̉ ̀ ̉ ứ ̀ ường

1.1.3.1. Năng l c chiu trach nhiêm bôi th ự ̣ ́ ̣ ̀ ươ ng̀

Điêu 586 BLDS va Nghi quyêt sô 03/2006/NQ­HĐTP ngay 08/7/2008̀ ̀ ̣ ́ ́ ̀  cua Hôi đông Thâm phan TAND tôi cao h̉ ̣ ̀ ̉ ́ ́ ương dân ap dung môt sô quy đinh́ ̃ ́ ̣ ̣ ́ ̣  

vê bôi th̀ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông.̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀

1.1.3.1.1. Ca thê hoa trach nhiêm bôi th́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai ngoai h p đông̀ ̣ ̣ ̀ ợ ̀

Ngươi gây ra thiêt hai co thê la bât c  chu thê nao: ca nhân, phap nhân,̀ ̣ ̣ ́ ̉ ̀ ́ ứ ̉ ̉ ̀ ́ ́  

c  quan nha nơ ̀ ươc,…Nh ng viêc bôi th́ ư ̣ ̀ ương thiêt hai phai do ng̀ ̣ ̣ ̉ ươi co “khà ́ ̉ năng” bôi th̀ ương va chinh ho phai tham gia vao quan hê nghia vu, măc dù ̀ ́ ̣ ̉ ̀ ̣ ̃ ̣ ̣ ̀ hanh vi gây ra thiêt hai co thê không phai chính ho th c hiên. BLDS quy đinh̀ ̣ ̣ ́ ̉ ̉ ̣ ự ̣ ̣  

vê năng l c chiu trach nhiêm BTTH cua ca nhân (Điêu 586) ma không quỳ ự ̣ ́ ̣ ̉ ́ ̀ ̀  đinh vê năng l c bôi tḥ ̀ ự ̀ ương c a cac chu thê khac. B i vây, cac chu thê khac̀ ủ ́ ̉ ̉ ́ ở ̣ ́ ̉ ̉ ́ 

được măc nhiên coi la co năng l c chiu trach nhiêm BTTH. Viêc xac đinh cạ ̀ ́ ự ̣ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ́ nhân nao co năng l c chiu trach nhiêm BTTH va phai BTTH trong tr̀ ́ ự ̣ ́ ̣ ̀ ̉ ươ  ng̀

h p nao co y nghia quan trong trong viêc bao vê quyên va l i ich h p phapợ ̀ ́ ́ ̃ ̣ ̣ ̉ ̣ ̀ ̀ợ ́ ợ ́ cua ng̉ ươi bi thiêt hai.̀ ̣ ̣ ̣

Trach nhiêm BTTH ngoai h p đông phat sinh d a trên cac điêu kiêń ̣ ̀ ợ ̀ ́ ự ́ ̀ ̣  

do phap luât quy đinh. Khi co thiêt hai xay ra, thiêt hai xay ra do hanh vi traí ̣ ̣ ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̀ ́ phap luât, co môi quan hê nhân qua gi a hanh vi trai phap luât va thiêt haí ̣ ́ ́ ̣ ̉ ữ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ̣  xay ra, co lôi thi trong đa sô tr̉ ́ ̃ ̀ ́ ương h p, ng̀ ợ ươi gây thiêt hai phai bôi th̀ ̣ ̣ ̉ ̀ ươ  ng̀cho ngươi bi thiêt hai. Tuy nhiên, do nhiêu nguyên nhân khac nhau nh̀ ̣ ̣ ̣ ̀ ́ ư 

ngươi gây thiêt hai bi mât năng l c hanh vi dân s , bi han chê năng l c hanh̀ ̣ ̣ ̣ ́ ự ̀ ự ̣ ̣ ́ ự ̀  

vi dân s , không co tai san hoăc co tai san nh ng không đu đê th c hiên trachự ́ ̀ ̉ ̣ ́ ̀ ̉ ư ̉ ̉ ự ̣ ́  nhiêm bôi tḥ ̀ ương ma ng̀ ̀ ươi gây thiêt hai không thê tr c tiêp bôi th̀ ̣ ̣ ̉ ự ́ ̀ ương chò  

ngươi bi thiêt hai. Vây, câu hoi đăt ra ai se la ng̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̃ ̀ ươi co trach nhiêm bôì ́ ́ ̣ ̀ 

thương trong nh ng tr̀ ữ ương nêu trên ?̀

Phap luât cung đa d  liêu cach giai quyêt cho nh ng tinh huông nay.́ ̣ ̃ ̃ ự ̣ ́ ̉ ́ ữ ̀ ́ ̀  Trong t ng hoan canh cu thê, luât dân s  xac đinh trach nhiêm BTTH thuôcừ ̀ ̉ ̣ ̉ ̣ ự ́ ̣ ́ ̣ ̣  

vê cha, me cua ng̀ ̣ ̉ ươi gây thiêt hai la ng̀ ̣ ̣ ̀ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi ḿ ươi lăm̀  tuôi, ng̉ ươi giam hô cua ng̀ ́ ̣ ̉ ươi gây thiêt hai la ng̀ ̣ ̣ ̀ ươi ch a thanh niên, ng̀ ư ̀ ươ  ìmât năng l c hanh vi dân s ,…́ ự ̀ ự Ca thê hoa trach nhiêm bôi th́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ươ ng thiêt haì ̣ ̣   ngoai h p đông la viêc xac đinh ng̀ ợ ̀ ̀ ̣ ́ ̣ ươ i co trach nhiêm bôi th̀ ́ ́ ̣ ̀ ươ ng thiêt haì ̣ ̣   chinh trong t ng tŕ ừ ươ ng h p gây thiêt hai cu thê bât luân ng̀ ợ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̣ ươ i đo co phaì ́ ́ ̉  

la ng̀ ươ i tr c tiêp gây ra thiêt hai hay không.̀ ự ́ ̣ ̣

Viêc ca thê hoa trach nhiêm bôi tḥ ́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ương chinh la viêc quy trach nhiêm̀ ́ ̀ ̣ ́ ̣  bôi th̀ ương cho môt chu thê cu thê. Đây la viêc lam co y nghia vô cung quaǹ ̣ ̉ ̉ ̣ ̉ ̀ ̣ ̀ ́ ́ ̃ ̀  trong trong vân đê BTTH ngoai h p đông. Ca thê hoa trach nhiêm bôi tḥ ́ ̀ ̀ ợ ̀ ́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ươ  ng̀thiêt hai se giup cho viêc giai quyêt vân đê bôi tḥ ̣ ̃ ́ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ̀ ương thiêt hai diên ra dề ̣ ̣ ̃ ̃ dang h n, xac đinh đung ng̀ ơ ́ ̣ ́ ươi co trach nhiêm bôi th̀ ́ ́ ̣ ̀ ương se tao ra tinh khà ̃ ̣ ́ ̉ thi cho công tac thi hanh an sau nay; ca thê hoa trach nhiêm đê xac đinh trach́ ̀ ́ ̀ ́ ̉ ́ ́ ̣ ̉ ́ ̣ ́  nhiêm thuôc vê ai giam b t nguy c  viêc lam dung viêc mât năng l c haỵ ̣ ̀ ̉ ớ ơ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ự  không đây đu kha năng nhân th c cua ng̀ ̉ ̉ ̣ ứ ̉ ươi khac ma kich đông ho gây thiêt̀ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ̣  hai cho ng̣ ươi khac va thu l i bât chinh, đông th i nâng cao tinh thân, trach̀ ́ ̀ ợ ́ ́ ̀ ờ ̀ ́  nhiêm cua nh ng ng̣ ̉ ữ ươi co nghia vu trông nom, giao duc nh ng ng̀ ́ ̃ ̣ ́ ̣ ữ ươ  ìkhông co năng l c hanh vi hoăc co năng l c hanh vi môt phân. ́ ự ̀ ̣ ́ ự ̀ ̣ ̀

Ca thê hoa trach nhiêm bôi th́ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ương co thê d a trên nh ng tiêu chi nhât̀ ́ ̉ ự ữ ́ ́ đinh nh  đô tuôi va trinh đô nhân th c. Cu thê:̣ ư ̣ ̉ ̀ ̀ ̣ ̣ ứ ̣ ̉

­ Ngươi co năng l c hanh vi dân s  đây đu gây thiêt hai thi phai t̀ ́ ự ̀ ự ̀ ̉ ̣ ̣ ̀ ̉ ự minh BTTH.̀

­ Ngươ ươi d̀ i 18 tuôi la nǵ ̉ ̀ ươi ch a thanh niên, do đo khi ng̀ ư ̀ ́ ươi ch à ư  thanh niên gây thiêt hai cân l u y:̀ ̣ ̣ ̀ ư ́

+ Nêu nǵ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi 15 tuôi gây thiêt hai ma con cha,́ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀  

me thi cha m  ph i b i tḥ ̀ ẹ ả ồ ường toàn b  thi t h i; n u tài s n c a cha, mộ ệ ạ ế ả ủ ẹ không đ  đ  b i thủ ể ồ ường  mà con ch a thành niên gây thi t h i có tài s nư ệ ạ ả  riêng thì l y tài s n đó đ  b i thấ ả ể ồ ường ph n còn thi u.ầ ế

+ Nêu nǵ ươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ười lăm đên ch a đ  ḿ ư ủ ười tám tuôi gây thiêt haỉ ̣ ̣  thi phai bôi th̀ ̉ ̀ ương băng tai san cua minh; nêu không đu tai san đê bôì ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ́ ̉ ̀ ̉ ̉ ̀ 

thương thi cha, me phai bôi th̀ ̀ ̣ ̉ ̀ ương phân con thiêu băng tai san cua minh.̀ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀

­ Ngươi ch a thanh niên, ng̀ ư ̀ ươi mât năng l c hanh vi dân s , ng̀ ́ ự ̀ ự ườ  i

có khó khăn trong nh n th c, làm ch  hành vi gây thiêt hai ma co ngậ ứ ủ ̣ ̣ ̀ ́ ươ  ìgiam hô thi nǵ ̣ ̀ ươi giam hô đo đ̀ ́ ̣ ́ ược dung tai san cua ng̀ ̀ ̉ ̉ ươ ượi đ̀ c giam hô đế ̣ ̉ bôi th̀ ương; nêu ng̀ ́ ươ ượi đ̀ c giam hô không co tai san hoăc không đu tai sań ̣ ́ ̀ ̉ ̣ ̉ ̀ ̉  

đê bôi th̉ ̀ ương thi ng̀ ̀ ươi giam hô phai bôi th̀ ́ ̣ ̉ ̀ ương băng tai san cua minh; nêù ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ́ 

ngươi giam hô ch ng minh đ̀ ́ ̣ ứ ược minh không co lôi trong viêc giam hô thì ́ ̃ ̣ ́ ̣ ̀ không phai lây tai san cua minh đê bôi th̉ ́ ̀ ̉ ̉ ̀ ̉ ̀ ương.̀

­ Ngươ ươi d̀ i 15 tuôi, nǵ ̉ ươi mât năng l c hanh vi dân s  gây thiêt̀ ́ ự ̀ ự ̣  trong th i gian trờ ương hoc, bênh viên, tô ch c khac tr c tiêp quan ly thi cac̀ ̣ ̣ ̣ ̉ ứ ́ ự ́ ̉ ́ ̀ ́ 

tô ch c nay phai BTTH. Nêu tô ch c nay ch ng minh đ̉ ứ ̀ ̉ ́ ̉ ứ ̀ ứ ược minh không cò ́ lôi thi cha me ng̃ ̀ ̣ ươi ch a thanh niên, ng̀ ư ̀ ươi mât năng l c hanh vi dân s̀ ́ ự ̀ ự phai BTTH.̉

1.1.3.1.2. Năng l c bôi thự ̀ ương thiêt hai cua ng̀ ̣ ̣ ̉ ươi co năng l c hanh̀ ́ ự ̀  

vi dân s  đây đu.ự ̀ ̉

Khoan 1 Điêu 586 BLDS 2015 quy đinh: “̉ ̀ ̣  Ng ươ ư i t  đu m̀ ̀ ̉ ươ i tam̀ ́   tuôi tr  lên gây thiêt hai thi phai t  bôi th ̉ ở ̣ ̣ ̀ ̉ ự ̀ ươ ng”̀ , tuy nhiên, qua viêc xeṃ  xet môi liên hê gi a quy đinh nay v i quy đinh tai Khoan 3 Điêu 586 BLDŚ ́ ̣ ữ ̣ ̀ ớ ̣ ̣ ̉ ̀  

thi thây răng ca nhân co năng l c hanh vi dân s  đây đu thi phai t  bôì ́ ̀ ́ ́ ự ̀ ự ̀ ̉ ̀ ̉ ự ̀ 

thương nêu gây thiêt hai.̀ ́ ̣ ̣

Điêu 20 BLDS vê năng l c hanh vi dân s  cua ng̀ ̀ ự ̀ ự ̉ ươi thanh niên quỳ ̀  đinh: “Ng̣ ươi thanh niên là ng̀ ̀ ườ ừ ủi t  đ  mười tám tu i tr  lên. Ngổ ở ườ  ithành niên có năng l c hành vi dân s  đ y đ , tr  trự ự ầ ủ ừ ường h p quy đ nh t iợ ị ạ  các đi u 22, 23 và 24 c a B  lu t này”. Ngề ủ ộ ậ ươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ươi tam tuôi tr  lêǹ ́ ̉ ở  

la ng̀ ươi thanh niên. Ng̀ ̀ ươi thanh niên nêu không bi bênh tâm thân hoăc̀ ̀ ́ ̣ ̣ ̀ ̣  măc bênh khac ma không thê nhân th c, lam chu đ́ ̣ ́ ̀ ̉ ̣ ứ ̀ ̉ ược hanh vi cua minh mà ̉ ̀ ̀ 

bi Toa an tuyên bô mât năng l c hanh vi dân s ; không nghiêm ma tuy,̣ ̀ ́ ́ ́ ự ̀ ự ̣ ́  nghiên cac chât kich thich khác dân đên pha tan tai san cua gia đinh ma bị ́ ́ ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̀ ̀ ̣ Toa an tuyên han chê năng l c hanh vi dân s  thi đ̀ ́ ̣ ́ ự ̀ ự ̀ ược coi la co năng l c̀ ́ ự  hanh vi dân s  đây đu.   môi con ng̀ ự ̀ ̉ Ở ̃ ươi binh th̀ ̀ ương đêu co kha năng hinh̀ ̀ ́ ̉ ̀  thanh va phat triên y th c va t  y th c. Nh ng phai qua qua trinh hoat đông̀ ̀ ́ ̉ ́ ứ ̀ự ́ ứ ư ̉ ́ ̀ ̣ ̣  

va giao duc trong điêu kiên xa hôi, kha năng đo m i co thê tr  thanh hiêǹ ́ ̣ ̀ ̣ ̃ ̣ ̉ ́ ớ ́ ̉ ở ̀ ̣  

th c. Nh ng ngự ữ ươi đap  ng đu cac điêu kiên trên, xet vê c  ban tâm sinh lỳ ́ ứ ̉ ́ ̀ ̣ ́ ̀ ơ ̉ ́ cua ho đêu đa phat triên môt cach hoan thiên. Ho hoan toan co đây đu khả ̣ ̀ ̃ ́ ̉ ̣ ́ ̀ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ̉ ̉ năng đê nhân th c vê s  vât, s  viêc va t  quyêt đinh vê hanh đông cuả ̣ ứ ̀ ự ̣ ự ̣ ̀ ự ́ ̣ ̀ ̀ ̣ ̉  minh, hoan toan co kha năng nhân biêt đ̀ ̀ ̀ ́ ̉ ̣ ́ ược thê gi i khach quan. Ho có ớ ́ ̣ ́ nghia vu phai biêt tr̃ ̣ ̉ ́ ươc nh ng hanh vi cua minh se đem lai nh ng hâu quá ữ ̀ ̉ ̀ ̃ ̣ ữ ̣ ̉ 

nh  thê nao, hanh vi đo xâm pham đên l i ich cua cac chu thê khac hayư ́ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ợ ́ ̉ ́ ̉ ̉ ́  không t  đo l a chon cach x  s  phu h p, đam bao cân băng gi a l i ich caừ ́ự ̣ ́ ử ự ̀ ợ ̉ ̉ ̀ ư ợ̃ ́ ́ nhân, l i ich cua cac chu thê khac va xa hôi.ợ ́ ̉ ́ ̉ ̉ ́ ̀ ̃ ̣

Viêc xac đinh ng̣ ́ ̣ ươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ươi tam tuôi tr  lên, co năng l c hanh̀ ́ ̉ ở ́ ự ̀  

vi dân s  đây đu phai bôi thự ̀ ̉ ̉ ̀ ương cho nh ng thiêt hai ma minh gây ra là ữ ̣ ̣ ̀ ̀ ̀ hoan toan phu h p. B i le, ng̀ ̀ ̀ ợ ở ̃ ươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ươi tam tuôi tr  lên co đu điêù ́ ̉ ở ́ ̉ ̀ kiên tham gia vao cac quan hê phap luât do vây, ho hoan toan co năng l c đệ ̀ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ự ̉ 

tham gia va tr  thanh chu thê cua quan hê BTTH va nêu la ng̀ ở ̀ ̉ ̉ ̉ ̣ ̀ ́ ̀ ươi gây thiêt̀ ̣  hai thi ho hoan toan co đu năng l c đê th c hiên trach nhiêm bôi tḥ ̀ ̣ ̀ ̀ ́ ̉ ự ̉ ự ̣ ́ ̣ ̀ ương. ̀ Ở 

đô tuôi nay, ho đa co kha năng lao đông, co thê tao ra thu thâp, hinh thanḥ ̉ ̀ ̣ ̃ ́ ̉ ̣ ́ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀  khôi tai san riêng cua minh.́ ̀ ̉ ̉ ̀

Tuy nhiên, th c tê cho thây, môt bô phân không nho trong sô nh ngự ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ư  ̃

ngươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ươi tam tuôi tr  lên la nh ng ng̀ ́ ̉ ở ̀ ữ ười m i trớ ưởng thanh, hò ̣ vân con đi hoc, ch a co công viêc lam, ch a co thu nhâp hay tai san đang kê,̃ ̀ ̣ ư ́ ̣ ̀ ư ́ ̣ ̀ ̉ ́ ̉  vân sông phu thuôc vao cha, me. Vì vây, trong tr̃ ́ ̣ ̣ ̀ ̣ ̣ ương h p nh ng ng̀ ợ ữ ươ ư i t̀ ̀

đu m̉ ươi tam tuôi, co năng l c hanh vi dân s  đây đu nh ng không co taì ́ ̉ ́ ự ̀ ự ̀ ̉ ư ́ ̀ san riêng gây thiêt hai thi trach nhiêm bôi th̉ ̣ ̣ ̀ ́ ̣ ̀ ương thuôc vê ai ? Nêu ho vâǹ ̣ ̀ ́ ̣ ̃ 

la nh ng ng̀ ữ ươi phai chiu trach nhiêm BTTH thi ho phai th c hiên trach̀ ̉ ̣ ́ ̣ ̀ ̣ ̉ ự ̣ ́  nhiêm đo nh  thê nao ? Nêu ho không th c hiên đ̣ ́ ư ́ ̀ ́ ̣ ự ̣ ược thi phai chăng hò ̉ ̣ phai ganh chiu nh ng hâu qua phap lý bât l i va nh ng ng̉ ́ ̣ ữ ̣ ̉ ́ ́ ợ ̀ ữ ươi bi thiêt haì ̣ ̣ ̣  cung không đ̃ ược bôi th̀ ương ? Đây la môt tinh huông xay ra kha phô biêǹ ̀ ̣ ̀ ́ ̉ ́ ̉ ́ trong nh ng vu vê xac đinh trach nhiêm BTTH ngoai h p đông. Nêu Toa anữ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ́ ̀ ́ 

ap dung môt cach tuyêt đôi va c ng nhăc nh ng quy đinh cua phap luât thí ̣ ̣ ́ ̣ ́ ̀ ứ ́ ữ ̣ ̉ ́ ̣ ̀ 

se phai hoan viêc thi hanh an cho đên khi ng̃ ̉ ̃ ̣ ̀ ́ ́ ươi gây thiêt hai la ng̀ ̣ ̣ ̀ ươi m ì ơ  ́

trưởng thanh co viêc lam, co thu nhâp. Tuy nhiên, viêc lam nay lai trai v ì ́ ̣ ̀ ́ ̣ ̣ ̀ ̀ ̣ ́ ơ  ́nguyên tăc bôi th́ ̀ ương toan bô va kip th i, không đam bao khôi phuc lai tinh̀ ̀ ̣ ̀ ̣ ờ ̉ ̉ ̣ ̣ ̀  trang ban đâu hoăc khăc phuc thiêt hai môt cach nhanh nhât, đam bao cuôc̣ ̀ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ́ ̉ ̉ ̣  sông ôn đinh cho nǵ ̉ ̣ ươi bi thiêt hai tr̀ ̣ ̣ ̣ ươc khi xâm pham. Vây nên tronǵ ̣ ̣  

trương h p nay Toa an co thê chu đông giai thich, khuyên khich cha mè ợ ̀ ̀ ́ ́ ̉ ̉ ̣ ̉ ́ ́ ́ ̣ 

ngươi thanh niên đo t  nguyên bôi th̀ ̀ ́ ự ̣ ̀ ương thiêt hai do ng̀ ̣ ̣ ươi m i tr̀ ớ ưở  ngthanh gây ra. Toa an co thê công nhân s  t  nguyên đo, nh ng vê măt phap̀ ̀ ́ ́ ̉ ̣ ự ự ̣ ́ ư ̀ ̣ ́ 

ly, không thê quyêt đinh cha me ho phai bôi th́ ̉ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ̀ ương. Ngoai ra, trong tr̀ ̀ ươ  ng̀

h p ngợ ươi thanh niên co thu nhâp, con   chung va chung kinh tê v i chà ̀ ́ ̣ ̀ ở ̀ ́ ớ  

me, ma gây thiêt hai thi ho phai chiu trach nhiêm bôi tḥ ̀ ̣ ̣ ̀ ̣ ̉ ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai băng̀ ̣ ̣ ̀  phân thu nhâp th̀ ̣ ương xuyên cua ban thân va phân tai san chung v i cha me.̀ ̉ ̉ ̀ ̀ ̀ ̉ ớ ̣  Toa an cân triêu tâp cha me ho đên phiên Toa v i t  cach la d  s  ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ơ ứ ́ ̀ ự ự

1.1.3.1.3. Năng l c bôi thự ̀ ương thiêt hai trong tr̀ ̣ ̣ ương h p thiêt hai dò ợ ̣ ̣  tai san cua v  chông gây rà ̉ ̉ ợ ̀

Liên quan đên vân đê năng l c BTTH cua nǵ ́ ̀ ự ̉ ươi đa thanh niên, cò ̃ ̀ ́ đây đu năng l c hanh vi dân s , theo y kiên chu quan, em xin đ̀ ̉ ự ̀ ự ́ ́ ̉ ược đê câp̀ ̣  đên vân đê BTTH ngoai h p đông do tai san v  chông gây ra. Trên th c, có ́ ̀ ̀ ợ ̀ ̀ ̉ ợ ̀ ự ́ không it nh ng tŕ ữ ương h p tai san gây thiêt hai la tai san thuôc s  h ù ợ ̀ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̉ ̣ ở ư  ̃chung hoăc riêng cua v  chông trong th i ky hôn nhân. Xac đinh tracḥ ̉ ợ ̀ ờ ̀ ́ ̣ ́  nhiêm BTTH  thuôc vê ai trong nh ng tṛ ̣ ̀ ữ ương h p nay vân con đ̀ ợ ̀ ̃ ̀ ược it nhăć ́ 

t i.́ơ

Căn c  vao quy đinh cua phap luât hiên hanh vê tai san, tai san cua vứ ̀ ̣ ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ̀ ̀ ̉ ̀ ̉ ̉ ợ chông bao gôm vât, tiên va cac quyên tai san. Tai san cua v  chông co thê là ̀ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ́ ̉  ̀đông san hay bât đông san…Tât ca cac tai san nay d a vao cac căn c  khac̣ ̉ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ̀ ̉ ̀ ự ̀ ́ ứ ́ nhau ma đ̀ ược phân thanh tai san chung va tai san riêng; viêc xac đinh đâu là ̀ ̉ ̀ ̀ ̉ ̣ ́ ̣ ̀ tai san chung, đâu la tai san riêng cua v , chông la c  s  đê giai quyêt cac vâǹ ̉ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ̀ ơ ở ̉ ̉ ́ ́ ́ 

đê liên quan đên trach nhiêm BTTH ngoai h p đông khi co thiêt hai xay ra.̀ ́ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ́ ̣ ̣ ̉

Viêc xac đinh trach nhiêm BTTH trong tṛ ́ ̣ ́ ̣ ương h p thiêt hai do taì ợ ̣ ̣ ̀ san cua v  chông gây ra, bên canh viêc xem xet cac yêu tô đê xac đinh trach̉ ̉ ợ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ́ ́ ̉ ́ ̣ ́  nhiêm BTTH con phai căn c  vao cac loai tai san cu thê đê xac đinh tracḥ ̀ ̉ ứ ̀ ́ ̣ ̀ ̉ ̣ ̉ ̉ ́ ̣ ́  nhiêm BTTH. Chinh vi vây, trach nhiêm BTTH do tai san cua v  chông gâỵ ́ ̀ ̣ ́ ̣ ̀ ̉ ̉ ợ ̀  

ra cân phai đ̀ ̉ ược xem xet trên nh ng khia canh sau: ́ ữ ́ ̣

Th  nhât ứ ́, cân phai xac đinh co căn c  phat sinh trach nhiêm BTTH̀ ̉ ́ ̣ ́ ứ ́ ́ ̣  ngoai h p đông hay không khi tai san cua v  chông gây thiêt. Điêu naỳ ợ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ̣ ̀ ̀ 

được xac đinh d a trên cac căn phat sinh trach nhiêm BTTH ngoai h ṕ ̣ ự ́ ́ ́ ̣ ̀ ợ  

đông, cu thê: co thiêt hai xay ra, co hanh vi trai phap luât gây thiêt hai, cò ̣ ̉ ́ ̣ ̣ ̉ ́ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ́ môi quan hê nhân qua gi a hanh vi trai phap luât va thiêt hai xay ra, co lôí ̣ ̉ ữ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̉ ́ ̃ (không co điêu kiên băt buôc).́ ̀ ̣ ́ ̣

Th  hai,  ứ cân xac đinh xem tai san gây thiêt la tai san chung hay taì ́ ̣ ̀ ̉ ̣ ̀ ̀ ̉ ̀ san riêng cua v , chông. Đây la vân đê quan trong đê chung ta xac đinh trach̉ ̉ ợ ̀ ̀ ́ ̀ ̣ ̉ ́ ́ ̣ ́  nhiêm BTTH la trach nhiêm cua môt bên v , chông hoăc ca hai v  chông.̣ ̀ ́ ̣ ̉ ̣ ợ ̀ ̣ ̉ ợ ̀  Chinh vi thê, viêc xac đinh môt cach chinh xac trach nhiêm cua v  chông đôí ̀ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ́ ̣ ̉ ợ ̀ ́ 

v i viêc BTTH trong trớ ̣ ương h p nay co y nghia quan trong trong viêc baò ợ ̀ ́ ́ ̃ ̣ ̣ ̉  

vê quyên va l i ich h p phap vê tai san cua v  chông, đông th i bao vê l ị ̀ ̀ợ ́ ợ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ̀ ờ ̉ ̣ ợ  ich chinh đang cua nǵ ́ ́ ̉ ươi bi thiêt hai.̀ ̣ ̣ ̣

Th  ba,  ứ măc du la trach nhiêm BTTH đ̣ ̀ ̀ ́ ̣ ược xac đinh la cua môt bêń ̣ ̀ ̉ ̣  

v , chông nh ng bên kia đa t  nguyên dung tai san chung cua v  chông đêợ ̀ ư ̃ự ̣ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ̉ bôi th̀ ương hoăc co khi dung tai san riêng cua minh đê bôi th̀ ̣ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ̉ ̀ ương cho phià ́ 

bi thiêt hai, điêu nay hoan toan đ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ ̀ ̀ ược châp nhân, miên la thiêt hai đ́ ̣ ̃ ̀ ̣ ̣ ược bôì 

thương toan bô va kip th i theo đung quy đinh cua phap luât.̀ ̀ ̣ ̀ ̣ ờ ́ ̣ ̉ ́ ̣

Theo nguyên tăc   trach nhiêm thuôc vê chu s  h u tai san, tronǵ ́ ̣ ̣ ̀ ̉ ở ữ ̀ ̉  

trương h p tai san gây thiêt hai la tai san chung cua v  chông thi trach̀ ợ ̀ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ ̀ ̀ ́  nhiêm BTTH phat sinh la trach nhiêm cua c  hai v  chông. Điêu nay hoaṇ ́ ̀ ́ ̣ ̉ ả ợ ̀ ̀ ̀ ̀ toan phu h p đôi v i tai san chung h p nhât cua v  chông thi v , chông̀ ̀ ợ ́ ớ ̀ ̉ ợ ́ ̉ ợ ̀ ̀ ợ ̀  hoan toan binh đăng vê căn c  tao lâp tai san, binh đăng vê quyên va nghià ̀ ̀ ̉ ̀ ư ̣́ ̣ ̀ ̉ ̀ ̉ ̀ ̀ ̀ ̃ 

vu. Vi le đo, ca hai v  chông phai co trach nhiêm BTTH băng tai san chung̣ ̀ ̃ ́ ̉ ợ ̀ ̉ ́ ́ ̣ ̀ ̀ ̉  cua minh.̉ ̀

Cung theo nguyên tăc noi trên, khi v , chông co tai san riêng gâỹ ́ ́ ợ ̀ ́ ̀ ̉  thiêt hai thi trach nhiêm BTTH luc nay chi phat sinh đôi v i môt bên v ,̣ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ̉ ́ ́ ớ ̣ ợ  chông. Tuy nhiên, trong đ i sông hôn nhân gia đinh, thiêt hai nay cung cò ờ ́ ̀ ̣ ̣ ̀ ̃ ́ thê đ̉ ược v  chông thoa thuân thoa bôi thợ ̀ ̉ ̣ ̉ ̀ ương băng tai san chung cua v̀ ̀ ̀ ̉ ̉ ợ 

chông. Tr̀ ương h p nay đ̀ ợ ̀ ược thê hiên kha ro trong tinh huông tai san riêng̉ ̣ ́ ̃ ̀ ́ ̀ ̉  cua v , chông la nguôn nguy hiêm cao đô nh ng lai do bên con lai s  dung̉ ợ ̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ư ̣ ̀ ̣ ử ̣  

va trong th i gian đo gây thiêt hai cho ng̀ ờ ́ ̣ ̣ ươi khac. Khoan 2 Điêu 601 quỳ ́ ̉ ̀  đinh: “̣ Chu s  h u nguôn nguy hiêm cao đô phai bôi th ̉ ở ữ ̀ ̉ ̣ ̉ ̀ ươ ng thiêt hai dò ̣ ̣   nguôn nguy hiêm cao đô gây ra; nêu chu s  h u giao cho ng̀ ̉ ̣ ́ ̉ ở ữ ươ i khac chiêm̀ ́ ́  

h u, s  dung thi ng ữ ử ̣ ̀ ươ i nay phai bôi th̀ ̀ ̉ ̀ ươ ng, tr  tr̀ ư ườ ng h p co thoa thuâǹ ợ ́ ̉ ̣   khac”.́   Cung   liên   quan  đên   vân   đê  nay,   Nghi   quyêt   03/2006/NQ­HĐTP̃ ́ ̀ ̀ ̀ ̣ ́  

hương dân ap dung môt sô quy đinh cua BLDS 2005 vê BTTH ngoai h ṕ ̃ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ợ  đông bô sung; “Nêu chu s  h u nguôn nguy hiêm cao đô đa giao nguôǹ ̉ ́ ̉ ở ữ ̀ ̉ ̣ ̃ ̀ nguy hiêm cao đô cho ng̉ ̣ ươi khac ma gây thiêt thi phai xac đinh trong̀ ́ ̀ ̣ ̀ ̉ ́ ̣  

trương h p cu thê đo ng̀ ợ ̣ ̉ ́ ươ ượi đ̀ c giao nguôn nguy hiêm cao đô co phai là ̉ ̣ ́ ̉ ̀ 

ngươi chiêm h u, s  dung nguôn nguy hiêm cao đô hay không đê xac đinh̀ ́ ữ ử ̣ ̀ ̉ ̣ ̉ ́ ̣  

ai co trach nhiêm bôi th́ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai”. Quan hê chu s  h u tai san và ̣ ̣ ̣ ̉ ở ữ ̀ ̉ ̀ 

ngươi chiêm h u, s  dung h p phap trong tr̀ ́ ữ ử ̣ ợ ́ ương h p nay đ̀ ợ ̀ ược thê hiên̉ ̣  

dươi dang môt h p đông thuê, ḿ ̣ ̣ ợ ̀ ượn tai san. Tuy nhiên, do tinh chât đăc thù ̉ ́ ́ ̣ ̀ cua quan hê hôn nhân va gia đinh, thông th̉ ̣ ̀ ̀ ương hai bên v  chông không cò ợ ̀ ́ thoa thuân cu thê vê vân đê nay ma môt bên đê măc cho bên kia s  dung taỉ ̣ ̣ ̉ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ̣ ̉ ̣ ử ̣ ̀ san nay vi l i ich chung. Th c tê, viêc xac đinh trach nhiêm bôi th̉ ̀ ̀ ợ ́ ự ́ ̣ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ươ  ng̀trong trương h p tai san la nguôn nguy hiêm cao đô gây ra   đây rât kho. Vì ợ ̀ ̉ ̀ ̀ ̉ ̣ ở ́ ́ ̀ vây, nên trong tṛ ương h p nay nên xac đinh trach nhiêm BTTH la trach̀ ợ ̀ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ́  nhiêm chung cua v  chông, tr  tṛ ̉ ợ ̀ ư ườ ng h p ng̀ ợ ươi kia s  dung tai san riêng̀ ử ̣ ̀ ̉  cua môt bên không vi nhu câu chung cua gia đinh ma gây thiêt hai hoăc v̉ ̣ ̀ ̀ ̉ ̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ợ chông thoa thuân ng̀ ̉ ̣ ươ ửi s  dung tai san se phai BTTH khi tai san gây thiêt̀ ̣ ̀ ̉ ̃ ̉ ̀ ̉ ̣  hai cho ng̣ ươi khac, bât l i tai san đo la chung hay riêng.̀ ́ ́ ợ ̀ ̉ ́ ̀

Xac đinh trach nhiêm BTTH cua v  chông, trong cac tŕ ̣ ́ ̣ ̉ ợ ̀ ́ ương h p taì ợ ̀ san cua v , chông gây thiêt hai cho đên nay con kha nhiêu ph c tap. Binh̉ ̉ ợ ̀ ̣ ̣ ́ ̀ ́ ̀ ứ ̣ ̀  

thương trong cuôc sông v  chông, ranh gi i gi a tai san chung va tai saǹ ̣ ́ ợ ̀ ớ ữ ̀ ̉ ̀ ̀ ̉  riêng rât m  nhat. Khi cuôc sông v  chông hanh phuc, nǵ ờ ̣ ̣ ́ ợ ̀ ̣ ́ ươi ta it phân đinh̀ ́ ̣  

“cua em – cua tôi” ma th̉ ̉ ̀ ương “ hoa lam môt” vi l i ich gia đinh. Tuy nhiên,̀ ̀ ̀ ̣ ̀ợ ́ ̀  khi đông cham đên quyên l i, ng̣ ̣ ́ ̀ ợ ươi ta lai y th c rât ro vê cai chung, caì ̣ ́ ứ ́ ̃ ̀ ́ ́ riêng đê tranh thua thiêt. Vi vây, viêc xac đinh trach nhiêm BTTH khi tai san̉ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ̉  cua v  chông gây thiêt hai cân xem xet môt cach thâu đao va đăt trong t ng̉ ợ ̀ ̣ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ́ ́ ̀ ̣ ư  ̀

trương h p cu thê.̀ ợ ̣ ̉

1.1.3.1.4. Năng l c chiu trach nhiêm bôi thự ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai cua ng̀ ̣ ̣ ̉ ươ  ì

ch a thanh niênư ̀

Điêu 21 BLDS 2015 quy đinh: “Ng̀ ̣ ươi ch a thành niên là ng̀ ư ườ  i

ch a đ  mư ủ ười tám tu i”. Ngổ ươi ch a thanh niên la nh ng ng̀ ư ̀ ̀ ữ ươi băt đâu cò ́ ̀ ́ 

s  nhân th c vê hanh vi cua minh, tuy nhiên s  nhân th c nay vân conự ̣ ứ ̀ ̀ ̉ ̀ ự ̣ ứ ̀ ̃ ̀ 

nh ng han chê nhât đinh. Căn c  vao đô tuôi va trinh đô nhân th c va khaữ ̣ ́ ́ ̣ ứ ̀ ̣ ̉ ̀ ̀ ̣ ̣ ứ ̀ ̉ năng chiu trach nhiêm BTTH ngoai h p đông, phap luât dân s  Viêt Naṃ ́ ̣ ̀ ợ ̀ ́ ̣ ự ̣  phân chia ngươi ch a thanh niên thanh hai nhom: nh ng ng̀ ư ̀ ̀ ́ ữ ươi d̀ ươi 15́  tuôi va nh ng ng̉ ̀ ữ ươ ưi t  đu 15 tuôi đên d̀ ̀ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôi. Theo đo, năng l c chiú ̉ ́ ự ̣  trach nhiêm BTTH cua hai nhom nay cung không giông nhau.́ ̣ ̉ ́ ̀ ̃ ́

a) Năng l c chiu trach nhiêm bôi thự ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai cua ng̀ ̣ ̣ ̉ ươi ch à ư  thanh niên d̀ ươi ḿ ươi lăm tuôi.̀ ̉

Khoan 2 Điêu 586 BLDS 2015 quy đinh:̉ ̀ ̣ “ Ng ườ i ch a đ  m ư ủ ườ i lăm  

tu i gây thi t h i mà còn cha, m  thì cha, m  ph i b i th ổ ệ ạ ẹ ẹ ả ồ ườ ng toàn b ộ   thi t h i; n u tài s n c a cha, m  không đ  đ  b i th ệ ạ ế ả ủ ẹ ủ ể ồ ườ ng mà con ch a ư   thành niên gây thi t h i có tài s n riêng thì l y tài s n đó đ  b i th ệ ạ ả ấ ả ể ồ ườ   ng

ph n còn thi u, tr  tr ầ ế ừ ườ ng h p quy đ nh t i Đi u 599 c a B  lu t này ợ ị ạ ề ủ ộ ậ ”. 

Nh  vây, trach nhiêm BTTH do ngư ̣ ́ ̣ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi ḿ ươi lăm tuôì ̉  gây thiêt hai tṛ ̣ ươc tiên đ́ ược xac đinh cho cha, me cua nǵ ̣ ̣ ̉ ươi đo.̀ ́

Căn c  vao s  phat triên vê kha năng nhân th c, lam chu hanh vi cuaứ ̀ ự ́ ̉ ̀ ̉ ̣ ứ ̀ ̉ ̀ ̉  

ca nhân d a trên c  s  vê đô tuôi, nǵ ự ơ ở ̀ ̣ ̉ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi ḿ ươi lăm̀  tuôi đ̉ ược phân thanh hai nhom:̀ ́

­ Ca nhân ch a đu 6 tuôi. Nh ng nǵ ư ̉ ̉ ữ ươi thuôc nhom tuôi nay không̀ ̣ ́ ̉ ̀  thê nhân th c, lam chu đ̉ ̣ ứ ̀ ̉ ược hanh vi cua minh, đ̀ ̉ ̀ ược coi la nh ng ng̀ ữ ươ  ìkhông co năng l c hanh vi dân s  Ho không thê t  minh th c hiên cac giaó ự ̀ ự ̣ ̉ ự ̀ ự ̣ ́  dich dân s  do không nhân th c đ̣ ự ̣ ứ ược hanh vi cua minh va hâu qua phap lỳ ̉ ̀ ̀ ̣ ̉ ́ ́ cua nh ng hanh vi đo. Vi vây, giao đich dân s  cua ng̉ ữ ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ự ̉ ươi ch a đu 6 tuôì ư ̉ ̉  phai do ng̉ ươi đai diên theo phap luât xac lâp, th c hiên. Ca nhân   đô tuôì ̣ ̣ ́ ̣ ́ ̣ ự ̣ ́ ở ̣ ̀ nay cung it co năng l c hanh vi dân s  gây thiêt hai cho ng̀ ̃ ́ ́ ự ̀ ự ̣ ̣ ươi khac va hâù ́ ̀ ̀ 

nh  không co năng l c đê th c hiên trach nhiêm BTTH do minh gây ra, viư ́ ự ̉ ự ̣ ́ ̣ ̀ ̀ vây, cha, me cua nh ng ng̣ ̣ ̉ ữ ươ ởi   đô tuôi nay la nh ng ng̀ ̣ ̉ ̀ ̀ ữ ươi đai diên đ̀ ̣ ̣ ươ  ngnhiên v i t  cach bi đ n dân s  trơ ứ ́ ̣ ơ ự ươc toa.́ ̀

­ Ca nhân t  6 tuôi đên ch a đu 15 tuôi la nh ng nǵ ừ ̉ ́ ư ̉ ̉ ̀ ữ ươi co năng l c̀ ́ ự  hanh vi dân s  môt phân. Nh ng ng̀ ự ̣ ̀ ữ ươi thuôc nhom tuôi nay ch a phat triêǹ ̣ ́ ̉ ̀ ư ́ ̉  đây đu vê thê chât cung nh  vê tâm ­ sinh ly, trinh đô nhân th c con han chề ̉ ̀ ̉ ́ ̃ ư ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ứ ̀ ̣ ́ 

vi vây khi xac lâp, th c hiên giao dich dân s  phai đ̀ ̣ ́ ̣ ự ̣ ̣ ự ̉ ược ngươi đai diên theò ̣ ̣  phap luât đông y, tr  giao dich nhăm phuc vu nhu câu sinh hoat hang ngaý ̣ ̀ ́ ừ ̣ ̀ ̣ ̣ ̀ ̣ ̀ ̀ phu h p v i l a tuôi. Phap luât không quy đinh thê nao la giao dich nhăm̀ ợ ơ ứ ́ ̉ ́ ̣ ̣ ́ ̀ ̀ ̣ ̀  phuc vu nhu câu sinh hoat hang ngay phu h p v i l a tuôi, tuy vây, cân phaị ̣ ̀ ̣ ̀ ̀ ̀ ợ ơ ứ ́ ̉ ̣ ̀ ̉  hiêu đo la nh ng giao dich co gia tri không l n, nhăm thoa man nhu câu hoc̉ ́ ̀ ữ ̣ ́ ́ ̣ ớ ̀ ̉ ̃ ̀ ̣  tâp, sinh hoat vui ch i trong môt gi i han tai san nhât đinh phu h p v i điêụ ̣ ơ ̣ ớ ̣ ̀ ̉ ́ ̣ ̀ ợ ớ ̀ kiên sinh hoat tai đia pḥ ̣ ̣ ̣ ương n i ca nhân đo sinh sông. Nêu ca nhân t  đu 6ơ ́ ́ ́ ́ ́ ừ ̉  tuôi đên ch a đu 15 tuôi tham gia cac giao dich dân s  co gia tri l n, không̉ ́ ư ̉ ̉ ́ ̣ ự ́ ́ ̣ ớ  

được s  đông y cua ngự ̀ ́ ̉ ươi đai diên theo phap luât thi ng̀ ̣ ̣ ́ ̣ ̀ ươi đai diên theò ̣  phap luât co quyên yêu câu toa an tuyên bô giao dich dân s  vô hiêu. Nh́ ̣ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ự ̣ ư 

vây, ta co thê thây, s  phu thuôc cua nh ng ng̣ ́ ̉ ́ ự ̣ ̣ ̉ ữ ươi ch a thanh niên trong đồ ư ̀ ̣ tuôi nay vao bô me – ng̉ ̀ ̀ ́ ̣ ươi đai diên theo phap luât h p phap vân con rât l n.̀ ̣ ̣ ́ ̣ ợ ́ ̃ ̀ ́ ớ

Điêu nay môt măc xuât phat t  tinh chât nhân đao cua phap luât đôì ̀ ̣ ̣ ́ ́ ừ ́ ́ ̣ ̉ ́ ̣ ́ 

v i nh ng ngớ ữ ươi ch a thanh niên pham tôi hoăc gây thiêt hai khac, măt khac̀ ư ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̣ ́ 

đê cao vai tro quan ly, giao duc ng̀ ̀ ̉ ́ ́ ̣ ươi ch a thanh niên cua cha me. Cha me,̀ ư ̀ ̉ ̣ ̣  hay noi môt cach khac khai quat h n la gia đinh co vi tro rât l n trong viêć ̣ ́ ́ ́ ́ ơ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ớ ̣  giao duc, quan ly nǵ ̣ ̉ ́ ươi ch a thanh niên. Bên canh đo, đây cung la đôi t̀ ư ̀ ̣ ́ ̃ ̀ ́ ượ  ngrât đ́ ượ ực s  quan tâm cua nha tr̉ ̀ ương va toan xa hôi. Ng̀ ̀ ̀ ̃ ̣ ươi ch a thanh niêǹ ư ̀  

dươi ḿ ươi lăm tuôi, do ch a phat triên đây đu vê  măt thê chât cung nh̀ ̉ ư ́ ̉ ̀ ̉ ̀ ̣ ̉ ́ ̃ ư nhân th c nên tḥ ứ ương la nh ng đôi t̀ ̀ ữ ́ ượng dê uôn năn, dê bi anh h̃ ́ ́ ̃ ̣ ̉ ưởng, tać đông t  bên ngoai. S  giao duc cua cha me trong giai đoan nay co tinh châṭ ừ ̀ ự ́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ́ quyêt đinh đên viêc đinh hinh nhân cach cua nǵ ̣ ́ ̣ ̣ ̀ ́ ̉ ươi ch a thanh niên sau nay.̀ ư ̀ ̀  

Ngươi đo se tr  thanh môt công dân tôt hay xâu phân l n phu thuôc vao s̀ ́ ̃ ở ̀ ̣ ́ ́ ̀ ớ ̣ ̣ ̀ ự phat triên trong giai đoan nay. Luât hôn nhân gia đinh năm 2014 quy đinh vâń ̉ ̣ ̀ ̣ ̀ ̣ ́ 

đê BTTH do con d̀ ươi ḿ ươi lăm tuôi gây ra tai Điêu 74 nh  sau:̀ ̉ ̣ ̀ ư “Cha mẹ  phai bôi th ̉ ̀ ươ ng thiêt hai do con ch a thanh niên, con đa thanh niên mât̀ ̣ ̣ ư ̀ ̃ ̀ ́  năng l c hanh vi dân s  gây ra theo quy đinh cua Bô luât dân s   ự ̀ ự ̣ ̉ ̣ ̣ ự Kêt h ṕ ợ  

v i cac quy đinh tai Điêu 590 BLDS 2015 co thê thây, phap luât nớ ́ ̣ ̣ ̀ ́ ̉ ́ ́ ̣ ươc ta rât́ ́ coi trong trach nhiêm va nghia vu cua cha me trong viêc BTTH do hanh vị ́ ̣ ̀ ̃ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀  trai phap luât cua con t  d́ ́ ̣ ̉ ư ườ i ḿ ươi lăm tuôi gây ra. Chinh vi thê, cha me cuà ̉ ́ ̀ ́ ̣ ̉  

nh ng ngữ ươi gây thiêt hai trong đô tuôi nay co t  cach bi đ n dân s , cò ̣ ̣ ̣ ̉ ̀ ́ ư ́ ̣ ơ ự ́ nghia vu bôi th̃ ̣ ̀ ương toan bô cho thiêt hai do hanh vi trai phap luât cua con,̀ ̀ ̣ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ̉  trong khi chinh ca nhân gây thiêt hai lai hoan toan không co trach nhiêm bôí ́ ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̀ 

thương. ̀

Tuy nhiên, phap luât cung d  liêu nh ng tŕ ̣ ̃ ữ ̣ ữ ương h p ma ca nhân gâỳ ợ ̀ ́  thiêt hai la ng̣ ̣ ̀ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi ḿ ươi lăm tuôi, cha, me lai không cò ̉ ̣ ̣ ́ 

hoăc không đu kha năng bôi tḥ ̉ ̉ ̀ ương. Trong tr̀ ương h p nay, nêu con ch à ợ ̀ ́ ư  thanh niên gây thiêt hai co tai san riêng thi lây tai san đo đê bôi th̀ ̣ ̣ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ̀ ̉ ́ ̉ ̀ ương. Quỳ  đinh nay không nhăm loai tr  trach nhiêm cua cha, me. Th c tê, du cha mẹ ̀ ̀ ̣ ừ ́ ̣ ̉ ̣ ự ́ ̀ ̣ lây tai san riêng cua con đê bôi th́ ̀ ̉ ̉ ̉ ̀ ương trong tr̀ ương h p tai san cua cha, mè ợ ̀ ̉ ̉ ̣ không đu hoăc không co tai san cung không co nghia la trach nhiêm BTTH̉ ̣ ́ ̀ ̉ ̃ ́ ̃ ̀ ́ ̣  

đa chuyên sang cho ng̃ ̉ ươi con. Gia s  ng̀ ̉ ử ươi con không co tai san riêng đề ́ ̀ ̉ ̉ 

th c hiên nghia vu cho phân con thiêu thi trach nhiêm vân thuôc vê cha, me.ự ̣ ̃ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ̣ ̃ ̣ ̀ ̣  

Nh  vây, trong moi trư ̣ ̣ ương h p gây thiêt hai trai phap luât ma không co căǹ ợ ̣ ̣ ́ ́ ̣ ̀ ́  

c  loai tr  trach nhiêm BTTH theo quy đinh cua phap luât, ngứ ̣ ừ ́ ̣ ̣ ̉ ́ ̣ ươi bi thiêt̀ ̣ ̣  hai đêu đ̣ ̀ ược bôi th̀ ương, vân đê la trach nhiêm bôi th̀ ́ ̀ ̀ ́ ̣ ̀ ương đo thuôc vê aì ́ ̣ ̀  

dươi ḿ ươi lăm tuôi không co thu nhâp hoăc tai san riêng đê th c hiên nghià ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ̉ ̉ ự ̣ ̃ 

vu bôi tḥ ̀ ương cho ng̀ ươi bi thiêt hai.̀ ̣ ̣ ̣

b) Năng l c chiu trach nhiêm bôi thự ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai cua ng̀ ̣ ̣ ̉ ươi ch à ư  thanh niên t  đu m̀ ừ ̉ ươi lăm tuôi đên ch a đu m̀ ̉ ́ ư ̉ ươi tam tuôi.̀ ́ ̉

Khoan 2 Điêu ̉ ̀ 586 quy đinh: “Ng̣ ươ ưi t  đu m̀ ̀ ̉ ươi lăm tuôi đên ch à ̉ ́ ư  

đu m̉ ươi tam tuôi gây thiêt hai thi phai bôi th̀ ́ ̉ ̣ ̣ ̀ ̉ ̀ ương băng tai san cua minh”.̀ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀  

Nh  vây, cung môt điêu luât quy đinh vê năng l c chiu trach nhiêm BTTHư ̣ ̀ ̣ ̀ ̣ ̣ ̀ ự ̣ ́ ̣  cua ng̉ ươi ch a thanh niên nh ng lai co s  khac nhau c  ban gi a trach̀ ư ̀ ư ̣ ́ ự ́ ơ ̉ ữ ́  nhiêm cua ng̣ ̉ ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi ḿ ươi lăm tuôi va ng̀ ̉ ̀ ươi ch a thanh̀ ư ̀  

niên t  đu mừ ̉ ươi lăm tuôi đên ch a đu m̀ ̉ ́ ư ̉ ươi tam tuôi. Nêu ng̀ ́ ̉ ́ ươ ươi d̀ i ḿ ươ  ìlăm tuôi, trach nhiêm BTTH đ̉ ́ ̣ ược đăt ra tr c tiêp v i cha, me cua ca nhâṇ ự ́ ớ ̣ ̉ ́  gây thiêt hai, ca nhân gây thiêt không co trach nhiêm  bôi tḥ ̣ ́ ̣ ́ ́ ̣ ̀ ương thi ng̀ ̀ ươ  ì

t  đu mừ ̉ ươi lăm tuôi đên d̀ ̉ ́ ươi ḿ ươi tam tuôi lai phai chiu trach nhiêm tr c̀ ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ́ ̣ ự  tiêp cho nh ng thiêt hai do hanh vi cua minh gây ra.́ ữ ̣ ̣ ̀ ̉ ̀

Quy đinh nay tṛ ̀ ươc hêt xuât phat t  trinh đô phat triên vê măt thế ́ ́ ́ ừ ̀ ̣ ́ ̉ ̀ ̣ ̉ chât va nhân th c cua nh ng ca nhân   đô tuôi nay. Cung   trong l a tuôí ̀ ̣ ứ ̉ ữ ́ ở ̣ ̉ ̀ ̀ ở ứ ̉  

ch a thanh niên nh ng nh ng ca nhân t  đu 15 tuôi đên dư ̀ ư ữ ́ ừ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôi đa có ̉ ̃ ́ 

s  phat triên h n hăn nh ng ca nhân dự ́ ̉ ơ ̉ ữ ́ ươi 15 tuôi. Cu thê, nh ng nǵ ̉ ̣ ̉ ữ ươ  ì

ch a thanh niên   l a tuôi nay đa co s  nhân biêt kha hoan chinh vê thê gi iư ̀ ở ứ ̉ ̀ ̃ ́ ự ̣ ́ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ơ  ́khach quan, co kha năng nhân biêt đ́ ́ ̉ ̣ ́ ược hanh vi nao không gây thiêt hai và ̀ ̣ ̣ ̀ hanh vi nao gây thiêt hai cho xa hồ ̀ ̣ ̣ ̃ ̣i. T  đo, l a chon cach x  s  h p ly, phuừ ́ ự ̣ ́ ử ự ợ ́ ̀ 

h p v i l i ich ca nhân va l i ich cua cac chu thê khac. Nh ng ngợ ơ ợ́ ́ ́ ̀ợ ́ ̉ ́ ̉ ̉ ́ ữ ươi trong̀  

đô tuôi t  đu 15 đên ḍ ̉ ừ ̉ ́ ươi 18 đa c  ban hinh thanh vê măt nhân cach, nhâń ̃ ơ ̉ ̀ ̀ ̀ ̣ ́ ̣  

th c, không con dê uôn năn va tac đông nh  ngứ ̀ ̃ ́ ̀ ́ ̣ ư ươi ch a thanh niên d̀ ư ̀ ươi 15́  tuôi. Bên canh đo, ng̉ ̣ ́ ươ ưi t  đu 15 tuôi đên d̀ ̀ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôi co tai san riêng đế ̉ ́ ̀ ̉ ̉ đam bao th c hiên nghia vu thi co thê t  minh xac lâp, th c hiên giao dich̉ ̉ ự ̣ ̃ ̣ ̀ ́ ̉ ự ̀ ́ ̣ ự ̣ ̣  dân s  ma không cân phai co s  đông y cua ngự ̀ ̀ ̉ ́ ự ̀ ́ ̉ ươi đai diên theo phap luât,̀ ̣ ̣ ́ ̣  

tr  trư ườ ng h p phap luât co quy đinh khac. Nh  vây, ta co thê thây, ca nhâǹ ợ ́ ̣ ́ ̣ ́ ư ̣ ́ ̉ ́ ́  

t  đu 15 tuôi đên dừ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôi đa co s  đôc lâp t́ ̉ ̃ ́ ự ̣ ̣ ương đôi so v i cha me –́ ớ ̣  

nh ng ngữ ươi đai diên theo phap luât.̀ ̣ ̣ ́ ̣

Môt ly do n a ly giai cho quy đinh nay đo la ng̣ ́ ữ ́ ̉ ̣ ̀ ́ ̀ ươi ch a thanh niêǹ ư ̀  

t  đu 15 tuôi đên dừ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôi, theo quy đinh cua phap luât hiên hanh thi đá ̉ ̣ ̉ ́ ̣ ̣ ̀ ̀ ̃ 

co kha năng lao đố ̉ ̣ng. Nh ng ngữ ươi nay, không chi vê suy nghi, nhân th c̀ ̀ ̉ ̀ ̃ ̣ ư  ́

đa co s  tach biêt t̃ ́ ự ́ ̣ ương đôi v i cha, me ma ngay ca tai san cung băt đâu có ớ ̣ ̀ ̉ ̀ ̉ ̃ ́ ̀ ́ 

s  đôc lâp, tuy s  đôc lâp nay la không l n. Ca nhân t  đu 15ự ̣ ̣ ự ̣ ̣ ̀ ̀ ớ ́ ừ ̉  tu iổ  đên d́ ươ  í

18 tuôi đa co thê t  minh lao đông, t  đo co thu nhâp riêng, co tai san riêng.̉ ̃ ́ ̉ ự ̀ ̣ ừ ́ ́ ̣ ́ ̀ ̉  Tai san cua ho phân nao đo đam bao cho viêc th c hiên nghia vu trong nh ng̀ ̉ ̉ ̣ ̀ ̀ ́ ̉ ̉ ̣ ự ̣ ̃ ̣ ư  ̃giao dich dân s  do chinh ban thân ho xac lâp va th c hiêṇ ự ́ ̉ ̣ ́ ̣ ̀ ự ̣  Đông th i, taò ờ ̣  điêu kiên cho năng l c chiu trach nhiêm bôi th̀ ̣ ự ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai đ̀ ̣ ̣ ược hoan thiêǹ ̣  

h n.ơ

Tuy nhiên, do nh ng ngữ ươ ưi t  đù ̀ ̉ 15 tu i ổ đên ch a đu 18 tuôi vân lá ư ̉ ̉ ̃ ̀ 

nh ng ngữ ươi ch a thanh niên. Xet vê măt năng l c hanh vi dân s  thi ho vâǹ ư ̀ ́ ̀ ̣ ự ̀ ự ̀ ̣ ̃ 

ch a co năng l c hanh vi dân s  đây đu. Vi vây, trong trư ́ ự ̀ ự ̀ ̉ ̀ ̣ ương h p ng̀ ợ ươ  ì

ch a thanh niên, ch a co năng l c hanh vi dân s  đây đu gây thiêt hai thiư ̀ ư ́ ự ̀ ự ̀ ̉ ̣ ̣ ̀ không thê loai tr  trach nhiêm cua cha me, ng̉ ̣ ừ ́ ̣ ̉ ̣ ươi đai diên theo phap luât.̀ ̣ ̣ ́ ̣  Khoan̉ 2 Đi u 586ề  con quy đinh thêm ng̀ ̣ ươ ưi t  đu 15 tuôi đên ch a đu 18̀ ̀ ̉ ̉ ́ ư ̉  tuôi gây thiêt hai, nêu không đu tai san đê bôi th̉ ̣ ̣ ́ ̉ ̀ ̉ ̉ ̀ ương thi cha, me phai bôì ̀ ̣ ̉ ̀ 

thương phân con thiêu băng tai san cua minh. Quy đinh nay, môt măt nhăm̀ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ̣ ̀ ̣ ̣ ̀  ràng buôc trach nhiêm phap ly cua cha, me trong viêc giao duc, quan ly đôị ́ ̣ ́ ́ ̉ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ́ ́ 

v i con ch a thanh niên. Măt khac, nhăm đam bao l i ich cho ngớ ư ̀ ̣ ́ ̀ ̉ ̉ ợ ́ ươi bi thiêt̀ ̣ ̣  hai trong tṛ ương h p ng̀ ợ ươi ch a thanh niên t  đu 15 tuôi đên d̀ ư ̀ ừ ̉ ̉ ́ ươi 18 tuôí ̉  gây thiêt hai nh ng không đu kha năng bôi tḥ ̣ ư ̉ ̉ ̀ ương toan bô.̀ ̀ ̣

1.1.3.1.5. Năng l c chiu trach nhiêm bôi thự ̣ ́ ̣ ̀ ương thiêt hai cua ng̀ ̣ ̣ ̉ ươ  ì

được giam hố ̣

Điêu 46 BLDS 2015 quy đinh: ̀ ̣ “Giám h  là vi c cá nhân, pháp nhân ộ ệ  

đ ượ c lu t quy đ nh, đ ậ ị ượ Ủ c  y ban nhân dân c p xã c , đ ấ ử ượ c Tòa án ch  đ nh ỉ ị  

ho c đ ặ ượ c quy đ nh t i kho n 2 Đi u 48 c a B  lu t này (sau đây g i ị ạ ả ề ủ ộ ậ ọ   chung là ng ườ i giám h ) đ  th c hi n vi c chăm sóc, b o v  quy n, l i ích ộ ể ự ệ ệ ả ệ ề ợ  

h p pháp c a ng ợ ủ ườ i ch a thành niên, ng ư ườ i m t năng l c hành vi dân s , ấ ự ự  

ng ườ i có khó khăn trong nh n th c, làm ch  hành vi (sau đây g i chung là ậ ứ ủ ọ  

ng ườ i đ ượ c giám h ) ộ ”.  Tuy nhiên, giam hô ngoai viêc th c hiên nh nǵ ̣ ̀ ̣ ự ̣ ư  ̃