Bài viết trình bày nguyên tắc chung của đổi mới công tác lập quy hoạch đô thị; đề xuất đổi mới quy trình lập quy hoạch đô thị và nội dung quy hoạch đô thị.
Trang 11 Nguyên tắc chung của đổi mới công
tác lập quy hoạch đô thị
n Điều chỉnh trên nền tảng hệ thống pháp luật của
Việt Nam;
n Đổi mới công tác quy hoạch hướng tới kiến tạo, tinh
giản thủ tục hành chính, hướng tới 1 bản quy hoạch
tổng thể duy nhất cho một đô thị;
n Khai thác các ưu điểm của các phương pháp quy
hoạch khác nhau để khắc phục các tồn tại của công
tác lập quy hoạch đô thị hiện nay;
n Khắc phục trực tiếp các tồn tại của công tác quy
hoạch đô thị hiện nay, để phục vụ cho công tác quản
lý phát triển đô thị;
n Mô hình đô thị hóa đồng bộ, hiện đại, văn hóa, sinh
thái, tạo lập đặc trưng và bản sắc đô thị, bảo tồn các
giá trị hiện có của từng đô thị;
n Quy hoạch thông minh, chuẩn bị nền tảng cho ứng
dụng công nghệ thông tin hướng tới mô hình đô thị thông
minh Sử dụng công nghệ thông tin để xây dựng cơ sở
dữ liệu, nghiên cứu giải pháp quy hoạch, xây dựng đô
thị theo quy hoạch và hỗ trợ hoạt động phát triển đô thị
2 Đề xuất đổi mới quy trình lập quy
hoạch đô thị
2.1 Quy trình lập Quy hoạch chung đô thị (lồng
ghép quy hoạch phân khu):
a Quy trình lập Quy hoạch chung đô thị được chia làm hai giai đoạn gồm:
q Giai đoạn 1: Lập nhiệm vụ quy hoạch và tổ chức quản lý quy hoạch
n Bước 1: Lập nhiệm vụ quy hoạch
n Bước 2: Công tác tổ chức để thực hiện và giám sát quy hoạch chung
q Giai đoạn 2: Lập quy hoạch & giám sát thực hiện quy hoạch
Giai đoạn này gồm 09 bước, cụ thể như sau:
n Bước 3: Phân tích, đánh giá hiện trạng
n Bước 4: Xác định tầm nhìn và dự báo khung phát triển
n Bước 5: Lập định hướng phát triển không gian
n Bước 6: Lập định hướng phát triển hạ tầng đô thị
n Bước 7: Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC)
n Bước 8: Quy hoạch các công trình đô thị chính
n Bước 9: Yêu cầu kiểm soát quy hoạch phân khu
n Bước 10: Xác định các khu vực đặc biệt
n Bước 11: Xác định các chương trình, dự án ưu tiên đầu tư
n Bước 12: Tổng hợp và thiết lập các nội dung quản lý đô thị dựa trên quy hoạch chung
n Bước 13: Tổ chức thực hiện và giám sát quy hoạch
Ths KTs Lê Anh Dũng – Giám đốc Trung tâm Quy hoạch 3 - VIUP
Ths KTs Lê hoAøng Phương – Giám đốc Trung tâm KTQH Hà Nội - VIUP
ĐỀ TÀI ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN CÔNG TÁC LẬP QUY HOẠCH ĐÔ THỊ TẠI VIỆT NAM
ĐeÀ XuẤT ĐoÅI MơÙI QuY TRÌnh
noÄI Dung QuY hoẠCh Đô ThỊ
& TÁC gIẢ
Trang 22.2 Quy trình lập Thiết kế đô thị cấp khu
chức năng, dự án
2.3 Lồng ghép quy hoạch hạ tầng kỹ
thuật trong đổi mới quy hoạch đô thị
Quy trình quy hoạch hạ tầng kỹ thuật trong
hệ thống quy hoạch đô thị đổi mới bao gồm
(nhưng không giới hạn) ở 2 mức như sau:
mức thứ nhất là việc tích hợp quy hoạch hạ
tầng kỹ thuật đô thị trong đồ án quy hoạch
cấp đô thị, khu chức năng; mức thứ hai là quy
hoạch chi tiết khung hạ tầng kỹ thuật theo
từng chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật gắn với
quá trình lập dự án đầu tư xây dựng hệ thống
hạ tầng kỹ thuật khung của đô thị
Mục tiêu chính của việc lồng ghép là xây
dựng các định hướng về phát triển hệ
thống hạ tầng kỹ thuật đô thị thống nhất
với quy hoạch không gian, quy hoạch sử
dụng đất, quy hoạch hệ thống hạ tầng xã
hội nhằm đảm bảo phục vụ đầy đủ các nhu
cầu về sử dụng hệ thống hạ tầng kỹ thuật
của đô thị nhằm đưa ra các kết quả quy
hoạch bao gồm:
n Các chiến lược ngành, các chỉ tiêu cần
đạt được, vị trí và thông số kỹ thuật chính
của các công trình trọng yếu
n Các định hướng về Giao thông; Thoát
nước mưa và phòng chống thiên tai; Thoát
nước và xử lý nước thải; Cấp nước; Cấp
điện và chiếu sáng công cộng; Thông tin
liên lạc; Cung cấp nhiên liệu (gas, xăng,
dầu…); Dịch vụ nghĩa trang, nhà tang lễ;
Dịch vụ thu gom và xử lý chất thải rắn…
Như vậy kết quả của quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị trong đồ án quy hoạch cấp đô thị, khu chức năng sẽ phải gồm các nội dung:
n Phân khu phát triển hạ tầng kỹ thuật và các yêu cầu, chỉ tiêu khống chế;
n Xác định các công trình và mạng lưới hạ tầng kỹ thuật trọng yếu
2.4 Lồng ghép thiết kế đô thị trong đổi mới quy hoạch đô thị
n Bước 1- Xác định cơ sở cho đồ án thiết kế đô thị (Phát triển mới hay khu vực hiện có):
Xác định những hướng dẫn có thể áp dụng được từ các quy hoạch toàn diện cấp vùng và thành phố Đưa ra các đánh giá ban đầu về dự án đề xuất về thiết kế đô thị Nội dung hướng dẫn từ đồ án thiết kế đô thị sẽ làm đầu vào cho các hướng dẫn thiết kế đô thị trong tương lai
n Bước 2 - Điều tra và Thu thập dữ liệu hiện trạng: Các báo cáo và bản đồ có thông tin, dữ liệu bản đồ có liên quan tới dự án đề xuất, chia theo các lĩnh vực môi trường xây dựng và tự nhiên, xã hội, kinh tế, văn hóa (nội dung cụ thể phải dựa vào từng dự án)
n Bước 3 - Phân tích các điều kiện và đòi hỏi:
(i) Tóm tắt các vấn đề: đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của khu vực dự án từ quan điểm
của cộng đồng (và tầm nhìn của họ) Các vấn đề khó khăn cũng như lợi thế được tổng hợp trong báo cáo, (ii) các bản đồ phân thích thể hiện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức dưới dạng các hình vẽ Lưu ý: bước này có thể cần tới sự tham gia của người dân Các sản phẩm khác của bước này có thể là Chương trình phát triển, trong đó bao gồm các nghiên cứu thị trường dự báo được nhu cầu về phát triển dân cư và thương mại (Ở Việt Nam, việc này có thể do Chủ đầu tư thực hiện, nhưng cũng tốt nếu chính phủ có nghiên cứu riêng để kiểm tra chéo và cũng để đánh giá các nghiên cứu đó của tư nhân)
n Bước 4: Xây dựng ý tưởng: Sau đây là một số sản phẩm của bước này:
o Quy hoạch hình thái đô thị: một bản đồ quy hoạch sử dụng mã màu thể hiện hiện trạng và tương lai của các công trình, công viên, đường phố và trồng cây xanh Đây là tầm nhìn “hai chiều” về dự án
w Quy hoạch mạng lưới và các tuyến phố: xác định các tuyến phố hiện tại và tương lai, các nút giao, vỉa hè, bãi đỗ, làn xe chạy, giải phân cách
w Quy hoạch không gian mở: công viên, các tuyến phố có cây xanh, lối đi bộ, cảnh quan chung, các khu vực phục vụ người đi bộ như quảng trường, không gian công cộng và các tuyến kết nối giữa chúng
n Bước 5 - Tổng hợp Đồ án thiết kế đô thị: Sản phẩm: bản đồ mã màu thể hiện các công trình, công viên, tuyến phố, lối đi bộ, khu vực cây xanh hiện có hay sẽ có Đây là cái nhìn “hai chiều” về kết quả dự án
n Bước 6 - Thảo luận và phối hợp giữa các bên/cơ quan hữu quan
n Bước 7 - Hoàn thiện tài liệu thiết kế đô thị, tổng hợp thành Báo cáo thiết kế đô thị: Bước này bao gồm công việc chuẩn bị kế hoạch thực hiện và phân kỳ Đó chính là cách thức hay cơ chế đảm bảo tính thực tiễn của kế hoạch Các công cụ như hợp tác nhà nước – tư nhân, nguồn cấp vốn, các vấn đề về điều tiết, ngân sách và kế hoạch phân kỳ cùng với những hoạt động trước mắt hay các dự án lâu dài cũng sẽ được thể hiện trong báo cáo này
2.5 Lồng ghép các quy hoạch ngành và tích hợp đa ngành trong đổi mới quy hoạch đô thị
Trang 3cứu đề xuất ở phần trên) bao gồm: Nhà ở, Y tế, Giáo dục, Văn
hóa, Thể dục thể thao, Du lịch, Bảo tồn, Thương mại, Công nghiệp,
Xăng dầu, Khoáng sản, Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp…
n Tích hợp ý kiến các bên liên quan trong quy hoạch đô thị đổi mới:
Các mức độ tham gia được phân chia như sau: (1) tiếp cận thông
tin, (2) tham vấn, (3) tham gia tích cực thông qua đối thoại và hợp
tác Một dự án quy hoạch đô thị thường có 4 chủ thể chính liên quan
là nhà nước, chủ đầu tư, tư vấn và cộng đồng cư dân,
3 Đề xuất đổi mới nội dung quy hoạch đô thị
3.1 Nội dung quy hoạch chung đô thị (lồng ghép quy hoạch
phân khu)
a Nội dung lập nhiệm vụ quy hoạch:
n Lý do và sự cần thiết lập quy hoạch
n Xác định phạm vi lập quy hoạch
n Nêu các cơ sở để quy hoạch chung dựa vào đó để nghiên cứu,
lập quy hoạch
n Nêu tóm tắt hiện trạng đô thị, các quy hoạch và dự án đang triển
khai; các yêu cầu của quy hoạch cấp trên đối với đô thị
n Xác định tính chất; xác định các mục tiêu của việc lập quy hoạch;
xác định những vấn đề cần giải quyết trong đồ án quy hoạch
n Dự báo sơ bộ về phát triển kinh tế - xã hội, dân số, lao động, nghề
nghiệp, đất đai phát triển đô thị, nông thôn và hạ tầng kỹ thuật
n Nêu các yêu cầu đối với việc thu thập tài liệu; yêu cầu về định
hướng phát triển không gian đô thị, quy hoạch sử dụng đất, các
dự án chiến lược, định hướng phát triển hệ thống các công trình
đầu mối, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và đánh giá môi trường
chiến lược
n Xác định rõ các nội dung hoặc các vấn đề khác cần đề cập trong
nghiên cứu do chủ đầu tư yêu cầu
b Nội dung lập đồ án quy hoạch chung đô thị
Giai đoạn này gồm 10 bước, cụ thể như sau:
n Bước 1 - Phân tích, đánh giá các điều kiện tự nhiên và hiện trạng:
Có 4 nội dung chính như sau: Thu thập dữ liệu - Xây dựng cơ sở dữ
liệu (GIS) - Phân tích hiện trạng - Xác định các vấn đề
n Bước 2 - Xác định tầm nhìn và dự báo khung phát triển: Có 4 nội
dung chính như sau: Xác định tầm nhìn & mục tiêu chung - Lập
khung phát triển - Định hướng/chiến lược phát triển căn bản - Ước
tính nhu cầu sử dụng đất
n Bước 3 - Lập định hướng phát triển không gian: Bước này gồm
có 8 nội dung chính như sau: Liên kết vùng - Kịch bản tăng trưởng
đô thị - Tham vấn cộng đồng - Ý tưởng /khung cấu trúc đô thị - Quy
hoạch sử dụng đất - Phân vùng chức năng (phân khu chức năng
chủ yếu) - Định hướng phát triển trung tâm đô thị - Khu vực thiết
kế đô thị trọng điểm
n Bước 4 - Lập định hướng phát triển hạ tầng đô thị: Bước này gồm
có 3 nội dung chính như sau: Đánh giá điều kiện đất đai liên quan
tới hạ tầng đô thị - Định hướng phát triển giao thông -Định hướng
Bước 5 - Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC)
n Bước 6 - Quy hoạch các công trình đô thị chính: Các loại công trình đô thị chính (hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội khung) gồm: Đường bộ, đường sắt và ga đường sắt, bến bãi giao thông, công trình cấp, thoát nước, hệ thống thoát nước mưa, công trình xử lý chất thải rắn, nghĩa trang, công trình cấp điện, gas, xăng dầu, bưu chính viễn thông, công trình xã hội (trường học cấp đô thị, bệnh viện, trung tâm thể thao, công trình văn hóa, công viên và không gian xanh, vv…) Bước này gồm có 3 nội dung chính như sau: Phân tích chênh lệch cung cầu - Lựa chọn hệ thống - Lập quy hoạch các công trình đô thị chính (Trong bước này, sản phẩm thể hiện được ranh giới của các công trình đô thị trọng yếu trên bản đồ (tỷ lệ 1/2.000), loại công trình, vị trí và quy mô trong danh mục đã được thể chế hóa trong quy hoạch chung)
n Bước 7 - Yêu cầu kiểm soát quy hoạch phân khu: Bước này gồm có 3 nội dung chính như sau: Xác định tiêu chuẩn sử dụng đất cấp phân khu - Nghiên cứu ranh giới phân khu sử dụng đất chi tiết - Lập bản đồ quy hoạch phân khu sử dụng đất & định hướng phát triển không gian kiến trúc cảnh quan & các thông số chính
n Bước 8 - Xác định các khu vực đặc biệt: Các phân khu có mục đích đặc biệt được lựa chọn dựa trên các tiêu chí sự quan tâm của cộng đồng, giữ gìn các giá trị và phát triển chiến lược để thực hiện tầm nhìn của đô thị Bước này gồm có 3 nội dung chính như sau: Xác định khu vực đặc biệt - Nghiên cứu chi tiết về các khu vực đã xác định - Xác định ranh giới các khu vực đặc biệt Các khu vực mục đích đặc biệt này sẽ được tiếp tục làm rõ dưới dạng các dự án phát triển chiến lược trong kế hoạch thực hiện, bao gồm cả các hướng dẫn thiết kế đô thị Thiết kế đô thị sẽ cung cấp những hình ảnh không gian cụ thể, sẽ hướng dẫn các hoạt động phát triển/ tái phát triển đô thị theo đúng hướng
n Bước 9 - Xác định các chương trình, dự án ưu tiên đầu tư: Bước này gồm có 4 nội dung chính như sau: Lập các dự án/ hành động - Xác định thứ tự ưu tiên của các dự án/ kế hoạch hành động - Nhóm các dự án/ kế hoạch hành động trong các chương trình chiến lược
- Chuẩn bị tổ chức thực hiện
n Bước 10 - Thiết lập các nội dung quản lý đô thị dựa trên quy hoạch chung và giám sát thực hiện quy hoạch: Bước này gồm có 2 nội dung chính như sau: Tổng hợp và thiết lập các nội dung quản lý đô thị - Thực hiện và giám sát quy hoạch (Lập khung giám sát/đánh giá; thực hiện các hoạt động giám sát; Thu thập và khảo sát ý kiến của cộng đồng; Phản hồi trong các chính sách, quy hoạch chung và dự án/chương trình)
3.2 Đề xuất nội dung đổi mới quy hoạch cấp dự án (lồng ghép quy hoạch chi tiết đô thị và thiết kế đô thị)
a Quan điểm:
n Quy hoạch chi tiết là cơ sở để triển khai dự án đầu tư, thiết kế đô thị để đưa ra các quy định quản lý, chỉ dẫn thiết kế Trong quy
Trang 4hoạch chi tiết có thể nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh cục bộ quy
hoạch chung và quy hoạch phân khu
n Lồng ghép nội dung quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị để rút
ngắn quy trình thực hiện dự án và đưa ra mức độ cụ thể để kiểm
soát phát triển
n Kết hợp các quy định bắt buộc của quy hoạch chi tiết (chức năng,
mật độ, tầng cao, chỉ giới) và các chỉ dẫn thiết kế linh hoạt của thiết
kế đô thị để tạo công cụ quản lý hữu hiệu
n Phương pháp tiếp cận linh hoạt, phù hợp với tính chất dự án, đối
tượng nghiên cứu, vấn đề cần giải quyết để xác định quy trình triển
khai phù hợp, trên nền tảng những bước quy định bắt buộc theo
pháp luật hiện hành
n Chất lượng của quy hoạch đô thị không chỉ đến từ quy trình thực
hiện nội dung của hồ sơ sản phẩm, cần có hệ thống các quy định
pháp luật liên quan và các quy chuẩn, tiêu chuẩn, chỉ dẫn thiết kế
có liên quan hỗ trợ
n Ngoài ra, quy hoạch còn là sản phẩm của sáng tạo nghệ thuật,
của kỹ thuật công nghệ và tính xã hội nhân văn … do đó chất lượng
của đồ án quy hoạch chịu sự tác động và chi phối rất lớn từ rất
nhiều yếu tố ngoài quy trình
b Quy trình
n Quy trình thực hiện lồng ghép, giữ theo các bước thực hiện cơ bản
hiện hành gồm (1) Lập nhiệm vụ quy hoạch – (2) Khảo sát đánh giá
hiện trạng – (3) Lập hồ sơ quy hoạch – (4) Lấy ý kiến cơ quan liên
quan – (5) Thẩm định đồ án – (6) Phê duyệt và công bố quy hoạch
n Quy trình các bước cần được cụ thể hóa và điều chỉnh phù hợp
với từng đối tượng nghiên cứu và trách nhiệm phối hợp của các bên
liên quan Có thể bổ sung yêu cầu công việc để cho công tác quy
hoạch đạt chất lượng
n Quy trình thực hiện theo hướng tăng cường sự tham gia của cộng
đồng, đảm bảo được sự đồng thuận khi thực hiện quy hoạch
c Nội dung
n Làm rõ nội dung quy định có tính chất bắt buộc và nội dung có
tính chất chỉ dẫn Điều chỉnh phù hợp với đối tượng nghiên cứu
Các quy định phải tương đối cụ thể, chi tiết và dễ hiểu cho các đối
tượng liên quan Nội dung của quy hoạch chi tiết cần kết hợp với
hệ thống các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn thiết kế để có các
chỉ dẫn phù hợp
n Phân tích, lựa chọn phương án quy hoạch phải dựa trên các tiêu
chí về tuân thủ quy trình, quy định pháp luật, đáp ứng các tiêu chí
phát triển bền vững, giải pháp quy hoạch đồng bộ thống nhất giữa
các lĩnh vực, đảm bảo hiệu quả trong đầu tư và đơn giản trong quản
lý sử dụng
n Nội dung Quy hoạch không gian và sử dụng đất:
n Chức năng sử dụng đất điều chỉnh theo hướng linh hoạt, hỗn hợp,
đa chức năng, quản lý theo các hoạt động cụ thể, gắn với nhu cầu
không gian, cơ sở hạ tầng và các tác động môi trường của hoạt
động phát sinh
n Tăng cường các thông tin chỉ dẫn về không gian và kiến trúc cảnh
quan: Quy định cứng về chiều cao xây dựng, chỉ giới xây dựng, hệ
số sử dụng đất, mật độ xây dựng Các yêu cầu về Mặt đứng công
trình, kiến trúc mái và hình thức kiến trúc
n Đưa ra các chỉ dẫn thiết kế cụ thể cho từng tuyến phố, ô phố, các
khu vực trọng tâm, khu vực sử dụng chung, khu vực không gian
công cộng và các khu vực nghiêm cấm hoặc hạn chế phát triển
n Các chỉ dẫn thiết kế về cảnh quan, trang thiết bị đô thị, chiếu sáng, quảng cáo và các tiện ích công cộng
n Các yêu cầu thiết kế đảm bảo về an toàn, môi trường, cộng đồng, xã hội
d Nội dung Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật trong quy hoạch không gian
n Xác định cụ thể quỹ đất dành riêng cho hạ tầng kỹ thuật (bố trí công trình hạ tầng kỹ thuật đầu mối, bến bãi đỗ xe, hạ tầng giao thông), quỹ đất sử dụng chung hạ tầng kỹ thuật với không gian công cộng (bãi đỗ xe kết hợp với sân bãi công viên cây xanh, bãi đỗ xe bố trí trong các công trình thương mại, công trình hạ tầng kỹ thuật bố trí trong các không gian công cộng)
n Lựa chọn giải pháp, thiết kế, bố trí công trình hạ tầng kỹ thuật phải được phân tích đánh giá trên cơ sở kinh tế kỹ thuật, tối ưu về không gian, đạt hiệu quả thẩm mỹ, tạo cảnh quan đô thị Như thiết kế các mặt cắt giao thông phải kết hợp bố trí cảnh quan, bố trí không gian công cộng dọc tuyến đường, bố trí bãi đỗ xe dọc tuyến
n Trang thiết bị đô thị được chỉ dẫn cụ thể để tạo cảnh quan, ngoài những thiết kế chuẩn hóa đã được quy định trong tiêu chuẩn, cần bổ sung các chỉ dẫn riêng để tạo nên nét đặc trưng riêng cho từng đô thị, từng dự án
e Nội dung đánh giá môi trường chiến lược và ứng phó biến đổi khí hậu
n Nội dung đánh giá môi trường chiến lược và giải pháp bảo vệ môi trường được phân tích trong lựa chọn giải pháp quy hoạch về sử dụng đất, không gian và hạ tầng kỹ thuật
n Không đưa sản phẩm đánh giá môi trường riêng trong đồ án quy hoạch chi tiết, chỉ đưa ra các quy định về bảo vệ môi trường trong quá trình thực hiện quy hoạch, các cảnh báo về môi trường có thể phát sinh
f Nội dung kinh tế và tài chính đô thị
n Kinh tế và tài chính đô thị trong dự án cần được hiểu là các nghiên cứu phân tích để đề xuất và lựa chọn phương án tối ưu, hiệu quả về tài chính và đảm bảo tính khả thi trong thực hiện quy hoạch Làm tốt nội dung này sẽ khắc phục được tình trạng quy hoạch treo, dự án chậm triển khai, gây rất nhiều vấn đề cho xã hội và tài chính đô thị
n Trong quy hoạch phải dự báo nhu cầu vốn thực hiện quy hoạch, khả năng huy động nguồn lực thực hiện quy hoạch và đề xuất lộ trình cụ thể trong thực hiện quy hoạch gắn với trách nhiệm của các bên liên quan
n Nội dung này cần được cụ thể hóa thành lộ trình triển khai dự án, trách nhiệm của cơ quan liên quan trong quá trình thực hiện Trong trường hợp thực hiện quy hoạch không đúng kế hoạch được phê duyệt cần có biện pháp thu hồi ngay để tránh những tác động tiêu cực tới hoạt động xã hội, sử dụng lãng phí tài nguyên
g Hồ sơ sản phẩm:
n Bổ sung các các chỉ dẫn cụ thể để phục vụ công tác quản lý và lược bớt một số nội dung hạ tầng kỹ thuật (cấp điện, thông tin liên lạc, cấp nước, đánh giá môi trường chiến lược) Thành phần hồ sơ sản phẩm được mở rộng theo từng loại hình đồ án quy hoạch, đối tượng nghiên cứu
Trang 53.3 Đề xuất đổi mới quy trình, nội dung,
sản phẩm quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị
a Quy trình, nội dung, sản phẩm quy hoạch
hạ tầng kỹ thuật trong quy hoạch cấp đô thị
và khu chức năng
Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật được nghiên
cứu đồng thời với quá trình triển khai thực
hiện quy hoạch đô thị Tuy nhiên có một
số bước chính cần quan tâm kỹ hơn đối
với quy hoạch hạ tầng kỹ thuật trong quy
hoạch chung như hình dưới đây:
Nội dung bước 1: Phân tích Hiện trạng Hạ
tầng kỹ thuật
Mục đích
n Phân tích hệ thống cung cấp dịch vụ
hiện tại theo từng chuyên ngành hạ tầng kỹ
thuật về các nội dung:
n Để xác định phạm vi, năng lực và vị trí
của hệ thống cung cấp hiện tại, bao gồm
cả dự án sẽ triển khai làm cơ sở cho quy
hoạch công trình trong tương lai (về phát
triển nguồn cung cấp, hệ thống phân phối,
thu gom và xử lý…)
n Để xác định mức chênh lệch hiện tại giữa
khả năng cung cấp và nhu cầu dịch vụ
n Để xác định vấn đề hiện tại đối với hệ
thống giao thông vận tải và hạ tầng kỹ
thuật (chỉ tiêu kỹ thuật, kinh tế, quản lý…) và nguyên nhân gây ra
Nội dung công việc: Trong phân tích hiện trạng, yêu cầu phải có số liệu hiện tại và tình hình hoạt động của các công trình tiện ích cung cấp dịch vụ cũng như thông tin và
để tìm hiểu hiện trạng không chỉ ở cấp đô thị mà còn cả ở cấp vùng Luồng công việc để thực hiện phân tích hiện trạng được nêu dưới đây:
Nội dung cụ thể của công tác điều tra nhằm phục vụ việc phân tích hiện trạng theo chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật để đạt được các thông số sau:
n Các chỉ tiêu, thông số và công trình hạ tầng kỹ thuật chính
n Phân tích chỉ số về chênh lệch cung cầu hiện tại
n Xác định các vấn đề hiện trạng cần giải quyết
Nội dung sản phẩm
n Thông tin về hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện tại và về các dự án đang và sẽ thực hiện bao gồm cả ranh giới, vị trí bố trí và các thông số kinh tế - kỹ thuật và tình trạng hoạt động
n Đánh giá của người dân, của đơn vị quản lý, vận hành và những chênh lệch hiện tại ở cấp đô thị và khu chức năng
n Xác định khả năng các công trình hạ tầng kỹ thuật chính (hiện có) và khả năng đáp ứng các nhu cầu trong tương lai
n Phân tích SWOT
n Xác định các vấn đề hiện trạng cần giải quyết trong quy hoạch cấp đô thị và khu chức năng
Trang 6Nội dung bước 2: Xây dựng Định hướng phát
triển Hạ tầng kỹ thuật
Mục đích:
n Dự báo nhu cầu tương lai đối với toàn
bộ đô thị và khu chức năng và phân tích
chênh lệch giữa năng lực hiện tại và nhu
cầu tương lai
n Lồng ghép, tích hợp các chiến lược phát
triển ngành, lĩnh vực hạ tầng
n Đề xuất mục tiêu và các chiến lược phát
triển tương lai cho hạ tầng kỹ thuật với sự
xem xét tới cải thiện vấn đề hiện tại và xóa
bỏ các chênh lệch trong tương lai
Nội dung công việc
n Dự báo nhu cầu tương lai và phân tích
chênh lệch, trong đó xác định chỉ số mục
tiêu là một hoạt động chính của dự báo
nhu cầu
n Để xác định, chỉ số mục tiêu không chỉ
theo tiêu chuẩn của Việt Nam mà cũng còn
phải theo các chuẩn tham chiếu khác từ số
liệu tiêu thụ tại các thành phố và quốc gia
tiên tiến và phát triển khi xem xét tới điều
kiện kinh tế và cách sống trong tương lai
của thành phố mục tiêu
n Lồng ghép, tích hợp, đề xuất bổ sung,
chỉnh sửa các chiến lược ngành và xây
dựng các quy định khung về hạ tầng kỹ
thuật dựa trên tầm nhìn chung của đô thị và
các chỉ số mục tiêu, nhu cầu và sự chênh
lệch cung cầu trong tương lai
Luồng công việc của bước Xây dựng Định
hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật như hình dưới đây:
Nội dung cụ thể của công tác xây dựng định hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật để đạt được các thông số sau:
n Dự báo nhu cầu và phân tích chênh lệch cung cầu trong tương lai
n Mục tiêu và các chiến lược về phát triển hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng
Nội dung sản phẩm
n Lựa chọn tham chiếu và phương pháp tính phù hợp để xác định các chỉ số mục tiêu và dự báo nhu cầu hạ tầng kỹ thuật
n Phân tích khả năng đáp ứng hiện trạng và nhu cầu dự báo để xác định chênh lệch cung cầu trong tương lai từ đó xác định yêu cầu về phát triển hạ tầng kỹ thuật
n Từ các yêu cầu về phát triển hạ tầng kỹ thuật dựa trên phân tích chênh lệch cung cầu trong tương lai để xác định mục tiêu và các chiến lược phát triển hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng
n Phân tích, đối chiếu với với các chiến lược, định hướng phát triển ngành, lĩnh vực có liên quan bao gồm cả tầm nhìn, cấu trúc đô thị để điều chỉnh mục tiêu và các chiến lược phát triển hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng
Nội dung bước 3: Phân khu Hạ tầng kỹ thuật và Quy hoạch các Công trình Hạ tầng kỹ thuật trọng yếu
Mục đích
n Cụ thể hóa các mục tiêu và chiến lược chuyên ngành đã đề xuất ở Bước 2
n Phân chia các khu vực phát triển hạ tầng kỹ thuật trong quy hoạch với các định hướng khác nhau và các giải pháp khung phát triển hạ tầng kỹ thuật (nguyên tắc phát triển, tổ chức hệ thống, hình thức, phương pháp đấu nối và một số yêu cầu, chỉ tiêu khống chế…)
n Quy hoạch công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu sẽ được tích hợp vào bản đồ quy hoạch cấp đô thị và khu chức năng Nội dung công việc
n Phân chia thành các phân khu phát triển hạ tầng kỹ thuật (các lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật khác nhau có cách phân chia khác nhau)
n Xác định nguyên tắc phát triển, hình thức, phương pháp đấu nối và tổ chức hệ thống hạ tầng kỹ thuật của từng phân khu
n Xác định các yêu cầu, chỉ tiêu khống chế về hạ tầng kỹ thuật của từng phân khu
n Xác định các công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu cần phải quan tâm trong quy hoạch cấp đô thị và khu chức năng
n Xác định các thông số chính của các công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu và các quy định, nội dung có liên quan khác (trong đó tập trung vào các thông số, quy định liên quan đến sử dụng đất hạ tầng kỹ thuật: vị trí, quy mô và ranh giới đất dành cho hạ tầng bao gồm các khu vực cách ly nhằm đảm bảo an toàn, vệ sinh môi trường…) Nội dung sản phẩm
n Phân chia ranh giới các Phân khu phát triển hạ tầng kỹ thuật (theo từng lĩnh vực hạ tầng hoặc nhóm lĩnh vực hạ tầng có liên quan)
n Yêu cầu, chỉ tiêu khống chế theo từng phân khu và các nguyên tắc phát triển, hình thức, phương pháp đấu nối và tổ chức hạ tầng kỹ thuật từng phân khu hạ tầng kỹ thuật
n Quy hoạch đất xây dựng các Công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu (bao gồm cả các công trình hạ tầng kỹ thuật theo tuyến)
n Thông số, quy định và các nội dung khác của các Công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu được quy hoạch
Nội dung bước 4: Đề xuất các Chương trình và Dự án phát triển Hạ tầng kỹ thuật
Mục đích
n Bước này là để đề xuất các Chương trình
Trang 7Nội dung công việc
n Đề xuất các Chương trình và Dự án phải có
sự phối hợp giữa các chuyên ngành và bao
gồm cả việc đánh giá thực trạng, xác định
các Chương trình và Dự án theo từng chuyên
ngành và thực hiện đánh giá tổng hợp các
đề xuất theo từng chuyên ngành để lựa chọn
các Chương trình và Dự án ưu tiên thực hiện
Luồng công việc để Xây dựng các Chương
trình và Dự án ưu tiên phát triển như trong
hình dưới đây:
n Nội dung bước Xây dựng các Chương trình
và Dự án theo từng chuyên ngành Hạ tầng
kỹ thuật tương ứng với hoạt động 1, 2 trong
hình trên
n Luồng công việc để triển khai xác định
các Chương trình và Dự án theo từng
chuyên ngành Hạ tầng kỹ thuật theo như
sơ đồ dưới đây:
Nội dung sản phẩm
chương trình ưu tiên đầu tư bao gồm tiến độ, nguồn lực và tổ chức thực hiện
3.4 Quy trình, nội dung, sản phẩm quy hoạch hạ tầng kỹ thuật trong quy hoạch cấp dự án
Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án được nghiên cứu trong quá trình triển khai các dự án, đó có thể là quy hoạch hạ tầng kỹ thuật riêng (độc lập) gắn với một dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật cho toàn đô thị hoặc cho một phân khu phát triển hạ tầng
kỹ thuật (theo một hoặc một nhóm chuyên ngành có liên quan đến nhau) hoặc là một phần nội dung (hợp phần) của đồ án quy hoạch cấp dự án gắn với một dự án phát triển, tái thiết, cải tạo, chỉnh trang, bảo tồn… khu đô thị Nội dung phần thiết kế quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án đạt được phải đủ điều kiện để triển khai bước thiết kế kỹ thuật thi công
Trang 8Các dự án xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ
thuật đi ngoài tuy-nen, hào kỹ thuật và công
trình hạ tầng kỹ thuật sử dụng chung khác
và chính hệ thống công trình hạ tầng kỹ
thuật sử dụng chung khi triển khai dự án
đầu tư xây dựng phải lập quy hoạch hạ tầng
kỹ thuật cấp dự án để cụ thể hóa các nội
dung của quy hoạch cấp đô thị và khu chức
năng Chính vì tính hệ thống của các công
trình hạ tầng kỹ thuật vì vậy thường các dự
án này phải bao trùm toàn bộ đô thị hoặc
một phân khu phát triển hạ tầng tương đối
độc lập Các dự án phát triển hạ tầng đơn
lẻ cấp đô thị và khu chức năng nhằm cải
tạo, bổ sung hoàn thiện hệ thống hạ tầng
sẽ căn cứ vào quy hoạch hệ thống hạ tầng
kỹ thuật toàn đô thị hoặc từng phân khu hạ
tầng kỹ thuật đã được phê duyệt
Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án đối
với các dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật
nhằm cụ thể hóa các thông số, chỉ tiêu kỹ
thuật hoặc các nguyên tắc phát triển đã
được xác định trong quy hoạch cấp đô thị
và khu chức năng để có thể triển khai bước
thiết kế kỹ thuật, thi công nhằm triển khai
xây dựng các công trình thuộc dự án
Quy trình triển khai Quy hoạch hạ tầng kỹ
thuật cấp dự án đối với dự án phát triển hạ
tầng kỹ thuật toàn đô thị hoặc một phân khu
phát triển hạ tầng kỹ thuật như sau:
Sơ đồ Quy trình triển khai Quy hoạch hạ
tầng kỹ thuật cấp dự án đối với dự án phát
triển hạ tầng kỹ thuật toàn đô thị hoặc một
khu vực:
Theo đó, khi có nhu cầu đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị (cho toàn đô thị, hoặc một phân khu hạ tầng đã được xác định trong quy hoạch cấp đô thị) theo chủ trương, kế hoạch được phê duyệt theo quy định, chủ đầu tư dự án xây dựng TOR nhằm mô tả mục tiêu, phạm vi, các hoạt động và nhiệm vụ cần hoàn thành, trách nhiệm của các bên và dự kiến kết quả, sản phẩm đầu ra
Căn cứ vào hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung đã được xác định trong quy hoạch
cấp đô thị và khu chức năng, hiện trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng đã có, các quy phạm, quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên môn cũng như chiến lược phát triển hạ tầng kỹ thuật của từng địa phương, đồ án quy hoạch cấp dự án đối với dự án hạ tầng kỹ thuật sẽ phải cập nhật các hạ tầng khung và bổ sung thiết kế cho các phân khu và tích hợp các định hướng về quản lý không gian, đất đai và hạ tầng kỹ thuật khác có liên quan, lấy
ý kiến của chuyên gia, cộng đồng và các bên có liên quan để hiệu chỉnh mạng lưới cho phù hợp
Sau khi đã có phương án mạng lưới hạ tầng được đồng thuận, tiếp tục triển khai các nội dung thiết kế cụ thể hơn nhằm xác định các thông số kỹ thuật khác (tập trung vào các thông số kỹ thuật chính của các công trình đầu mối cũng như mạng lưới hạ tầng kỹ thuật), cũng như các yếu tố về tài chính và tổ chức thực hiện
Như vậy nội dung quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án đối với các dự án phát triển hạ tầng bao gồm:
n Khung hạ tầng kỹ thuật cập nhật từ quy hoạch cấp đô thị và khu chức năng có bổ sung thêm các công trình trên mạng lưới và thông số kỹ thuật cơ bản kèm theo (chủ
Trang 9n Cụ thể hóa các nguyên tắc phát triển hạ
tầng kỹ thuật tại từng phân khu hạ tầng
bằng việc quy hoạch mạng lưới hạ tầng kỹ
thuật tại các phân khu dự kiến đầu tư xây
dựng và xác định các thông số kỹ thuật cơ
bản kèm theo Trong nội dung này cần có
sự lồng ghép các quan điểm về phát triển
bền vững, hạ tầng xanh và ứng phó với biến
đổi khí hậu trong thiết kế, đồng thời phải
phát huy tối đa hiệu quả sự tham gia của
các bên liên quan
n Phân tích sơ bộ về tài chính và nguồn lực
cho đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng kỹ
thuật theo quy hoạch và đề xuất giải pháp
tổ chức thực hiện
Đối với các dự án phát triển, tái thiết, cải tạo,
chỉnh trang, bảo tồn… khu đô thị, quy hoạch
hạ tầng kỹ thuật sẽ gắn với liền quy hoạch
cấp dự án Chính vì vậy quy hoạch hạ tầng
Trang 10Sơ đồ Quy trình triển khai Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án đối với dự án phát triển, tái thiết, cải tạo, chỉnh trang, bảo tồn … khu đô thị
Theo đó, khi có nhu cầu xây dựng mới, tái thiết hoặc cải tạo, chỉnh trang đô thị theo chủ trương, kế hoạch được phê duyệt theo quy định, chủ đầu tư dự án xây dựng TOR nhằm mô tả mục tiêu, phạm vi, các hoạt động và nhiệm vụ cần hoàn thành, trách nhiệm của các bên và dự kiến kết quả, sản phẩm đầu ra (trong đó bao gồm TOR cho các lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật sẽ được nghiên cứu trong đồ án quy hoạch cấp dự án) Không nhất thiết toàn bộ các lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật phải được nghiên cứu quy hoạch, căn cứ vào thực tế (hiện trạng hệ thống HTKT, thực tế quản lý và đầu tư các lĩnh vực HTKT), trong TOR sẽ xác định các lĩnh vực HTKT cần phải nghiên cứu quy hoạch và các yêu cầu cụ thể cho từng lĩnh vực
Căn cứ vào hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung đã được xác định trong quy hoạch cấp đô thị và khu chức năng, hiện trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng đã có, các quy phạm, quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên môn cũng như chiến lược phát triển hạ tầng kỹ thuật của từng địa phương và TOR của dự án, đồ án quy hoạch cấp dự án sẽ phải thực hiện các công việc sau:
n Cập nhật các hạ tầng khung cấp đô thị và khu chức năng, và các quy hoạch cấp dự án về hạ tầng kỹ thuật nằm trong ranh giới dự án
n Xây dựng phương án thiết kế mạng lưới hạ tầng kỹ thuật chi tiết cho khu vực dự án theo các yêu cầu đã xác định trong TOR
n Xây dựng phương án kết nối hệ thống hạ tầng kỹ thuật của khu vực với hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung hoặc hệ thống hạ tầng theo dự án hạ tầng cấp đô thị và khu chức năng
n Sau khi đã có phương án mạng lưới hạ tầng kỹ thuật gắn với phương án tổ chức không gian và sử
dụng đất được đồng thuận, tiếp tục triển khai các nội dung thiết kế cụ thể hơn nhằm xác định các thông số kỹ thuật khác (tập trung vào các thông số kỹ thuật chính của các công trình đầu mối cũng như mạng lưới hạ tầng kỹ thuật), cũng như các yếu tố về tài chính và tổ chức thực hiện Nội dung quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cấp dự án của các dự án phát triển, tái thiết, cải tạo, chỉnh trang, bảo tồn… khu đô thị bao gồm:
n Cập nhật các công trình hạ tầng kỹ thuật cấp đô thị và khu chức năng nằm trong ranh giới dự án (bao gồm cả công trình theo tuyến)
n Thỏa thuận với cơ quan quản lý nhà nước và thiết kế các vị trí đấu nối hạ tầng kỹ thuật của dự án với hạ tầng kỹ thuật đô thị
n Xác định cụ thể vị trí, ranh giới quỹ đất dành riêng cho hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi dự án (bố trí công trình, hành lang hạ tầng kỹ thuật đầu mối, bến bãi đỗ xe, hạ tầng giao thông vận tải), quỹ đất sử dụng chung hạ tầng kỹ thuật với không gian công cộng (bãi đỗ xe kết hợp với sân bãi công viên cây xanh, bãi đỗ xe bố trí trong các công trình thương mại, công trình hạ tầng kỹ thuật bố trí trong các không gian công cộng, không gian lưu chứa nước kết hợp bố trí không gian công cộng…)
n Tính toán các thông số kỹ thuật và xác định vị trí, kích thước, chiều cao, các quy định về kiến trúc đối với các công trình hạ tầng kỹ thuật bố trí trên mặt đất, hoặc trên cao (bao gồm cả công trình theo tuyến)
n Tính toán các thông số kỹ thuật và xác định vị trí, kích thước và thông số kỹ thuật của các công trình hạ tầng kỹ thuật bố trí ngầm (bên ngoài tuy-nen) và của các tuy-nen Đề xuất nguyên tắc, tiêu chí và yêu cầu kỹ thuật của việc bố trí công trình hạ tầng kỹ thuật nằm trong tuy-nen