Đào tạo hợp tác kỹ thuật viên thoát nước và xử lý nước thải mô hình thành công tại Việt Nam

Tài liệu trình bày thực trạng ngành Thoát và xử lý nước thải tại Việt Nam; đào tạo nghề trong lĩnh vực nước thải; nâng cao năng lực giáo viên trường nghề và cán bộ đào tạo tại doanh nghiệp; xây dựng Bộ Tiêu chuẩn nghề bám sát thực tế và định hướng theo nhu cầu...

Thực thi bởi

Đào tạo hợp tác Kỹ thuật viên

Thoát nước và Xử lý nước thải

Mô hình thành công tại Việt Nam

Xuất bản:

Tổng cục Dạy nghề (TCDN)

Số 37B, phố Nguyễn Bỉnh Khiêm

Hà Nội, Việt Nam

Tel: +84 4 39 74 52 07 (Phòng Tổng hợp Đối ngoại)

Fax: +84 4 39 74 03 39

Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II (HVCT)

502 Đỗ Xuân Hợp, Quận 9, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam

Tel.: +84 8 37 31 40 63

Fax: +84 8 37 31 38 28

Email: info@hvct.edu.vn

Chương trình Đổi mới Đào tạo nghề tại Việt Nam

Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH

Số 1, ngõ 17, phố Tạ Quang Bửu

Hà Nội, Việt Nam

Tel.: +84 4 39 74 65 71/2

Fax: +84 4 39 74 65 70

Email: office.tvet@giz.de

Website: www.giz.de / www.tvet-vietnam.org

Tác giả:

Chương trình Đổi mới Đào tạo nghề tại Việt Nam

Thiết kế/ dàn trang:

Nguyễn Minh Công, Julius Dürrwald, Hà Nội, Việt Nam

Ảnh:

Ralf Bäcker, Kaya Deniz, Berlin, CHLB Đức

Hồ Thị Minh Ngọc, Hoàng Đình Tú, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam

Lisa-Marie Kreibich, Hà Nội, Việt Nam

Bản đồ:

Các bản đồ được sử dụng trong ấn phẩm này chỉ mang mục đích thông tin khu vực của dự án đang hoạt động, không mang mục đích cũng như công nhận theo luật pháp quốc tế về biên giới và lãnh thổ GIZ không chịu trách nhiệm đối với các bản đồ này là hoàn toàn cập nhật, chính xác, đầy đủ Tất

cả trách nhiệm cho bất kỳ thiệt hại trực tiếp hoặc gián tiếp, do việc sử dụng các bản đồ này bị loại trừ

In và phân phối:

Incamedia

Năm và nơi xuất bản:

TP Hồ Chí Minh, Việt Nam, tháng 07 năm 2017

GIZ chịu trách nhiệm về nội dung của của ấn phẩm này dưới sự ủy nhiệm của Bộ Hợp tác Kinh tế

và Phát triển Liên bang Đức (BMZ).

Bối cảnh

Kỹ thuật viên thoát và XLNT tại Việt Nam

Kết quả bước đầu

Yếu tố thành công

Bối cảnh

Chỉ có 60% số hộ dân đô thị được đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải

Dự báo đến năm 2020, Việt Nam cần hơn 8.000 công nhân kỹ thuật để vận hành và bảo trì hệ thống cơ sở hạ tầng mới trong ngành thoát và xử

lý nước thải (Nguồn: GIZ Việt Nam)

Ngành Thoát và

Xử lý nước thải tại Việt Nam

Thực trạng

Nền kinh tế Việt Nam phát triển khá nhanh trong hai thập

kỉ vừa qua Mức tăng trưởng kinh tế hàng năm 7% duy trì

từ năm 1998 đã giúp đất nước hồi phục và ổn định nhanh

chóng Tuy nhiên, kinh tế phát triển sâu rộng dẫn đến nhu

cầu tiêu thụ năng lượng và tài nguyên thiên nhiên ngày

càng tăng, đồng thời lượng khí thải, rác thải và nước thải

phát sinh đáng kể, đe dọa sự bền vững của hệ sinh thái

trong khu vực Năm 2012, chính phủ Việt Nam phê duyệt

Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, thúc đẩy quá trình

tái cấu trúc và hoàn thiện thể chế kinh tế theo hướng tăng

trưởng xanh, tập trung vào sản xuất sạch, sử dụng bền vững

các nguồn tài nguyên và giảm lượng khí thải

Lĩnh vực thoát và xử lý nước thải là một trong những lĩnh vực

được định hướng phát triển xanh mới của Việt Nam Hiện

nay, chỉ có khoảng 10% tổng lượng nước thải trên toàn quốc

được xử lý, nhưng cũng chỉ hạn chế ở mức sơ bộ trong các bể

tự hoại Việt Nam có tổng cộng 288 khu công nghiệp, nhưng

chỉ có khoảng 80 nhà máy xử lý nước thải công nghiệp,

nhiều nhà máy trong số đó hoạt động chưa hiệu quả

Mục tiêu

Mục tiêu đầy tham vọng của Chính phủ Việt Nam đến năm

2020 là sẽ tăng lượng nước thải được xử lý lên 60% và số

hộ dân đấu nối vào hệ thống thoát nước tại đô thị lên 80%

Kỹ thuật viên

thoát và XLNT tại Việt Nam

Công ty Cấp thoát nước Khánh Hòa (KHAWASSCO)

Công ty Cấp thoát nước Cần Thơ (CANTHOWASSCO)

Công ty Thoát nước và Phát triển đô thị (BUSADCO)

Công ty Nước - Môi trường Bình Dương

(BIWASE)

Tổng công ty Tín Nghĩa

Khánh Hòa

Cao đẳng Kỹ nghệ II Công ty Thoát nước Đô thị TP Hồ Chí Minh (UDC)

Bà Rịa - Vũng Tàu

TP Hồ Chí Minh

Đồng Nai

Bình Dương

Cần Thơ

Programme Vocational Training 2008

2010 - 2014

Hai Phong Polytechn College Bach Nghe

2012 - 2015

‘Đào tạo nghề trong lĩnh vực Nước thải’ là hợp phần thuộc Chương trình Hợp tác Việt - Đức ‘Chương trình Đổi mới Đào tạo nghề tại Việt Nam’, được thực thi bởi Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) dưới sự ủy nhiệm của

Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ)

Thông tin bổ sung

Đào tạo nghề trong lĩnh vực

nước thải

Nhằm đảm bảo sau khi tốt nghiệp trường nghề, sinh viên

được trang bị đầy đủ những kiến thức và kỹ năng thực tế

mà doanh nghiệp yêu cầu thì sự tham gia chủ động của

khối doanh nghiệp vào đào tạo nghề là một yếu tố mang

tính quyết định Dự án ‘Đào tạo nghề trong lĩnh vực Nước

thải’ hỗ trợ chính phủ Việt Nam phát triển và thí điểm

chương trình đào tạo nghề định hướng theo nhu cầu và

bám sát thực tế ngành xử lý nước thải, qua đó bảo đảm cơ

hội việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp

Chương trình đào tạo hợp tác ‘Kỹ thuật Thoát và Xử lý

nước thải’ là một trong những mô hình triển khai thành

công đầu tiên giữa một trường cao đẳng nghề, các doanh

nghiệp và hiệp hội ngành trong việc phát triển và thực thi

chương trình đào tạo

Từ tháng 11/2015, lớp thí điểm của chương trình với 22

học viên đã được đồng triển khai bởi Trường Cao đẳng Kỹ

nghệ II và năm doanh nghiệp ngành thoát và xử lý nước

thải

Giới thiệu Mô hình đào tạo hợp tác

Mục tiêu của mô hình đào tạo hợp tác là xây dựng chương trình đào tạo nghề sát thực tế, định hướng theo nhu cầu của thị trường lao động, nhờ đó sinh viên sau khi ra trường đáp ứng được những yêu cầu chuyên môn đòi hỏi bởi doanh nghiệp, có việc làm với mức thu nhập ổn định, giúp

họ nâng cao chất lượng cuộc sống

Nhằm nâng cao tính thực tiễn của chương trình đào tạo, các doanh nghiệp trong ngành đã tham gia mạnh mẽ vào các bước mang tính quyết định như xây dựng Bộ Tiêu chuẩn nghề, phát triển chương trình đào tạo dựa trên Bộ Tiêu chuẩn nghề cũng như cùng thực hiện đào tạo và công tác thi cử, đánh giá

Sinh viên được trang bị kiến thức lý thuyết nền tảng tại trường nghề và thu thập kinh nghiệm làm việc thực tế qua các đợt đào tạo tại doanh nghiệp – hình thức đào tạo này

là một trong những yếu tố làm nên thành công của đào tạo nghề tại CHLB Đức

Bộ XD

Bộ LĐ-TB&XH / TCDN

Doanh nghiệp Xử lý Nước thải

Hội CTNVN

HVCT

Triển khai Chương trình đào tạo tại trường nghề

và doanh nghiệp

Đánh giá Kiểm tra/Thi cử Cấp bằng

Bộ LĐ-TB&XH / TCDN

Hội CTNVN

Xây dựng

Bộ Tiêu chuẩn nghề

Phát triển Chương trình đào tạo dựa trên

Bộ Tiêu chuẩn nghề

Chỉ khi các doanh nghiệp tham gia một cách chủ động

vào tất cả các bước quan trọng của đào tạo nghề, từ xây

dựng Bộ Tiêu chuẩn nghề, phát triển Chương trình đào

tạo tương ứng, tiếp nhận đào tạo tại doanh nghiệp cũng

như thực hiện công tác thi cử và cấp bằng thì mới xây dựng được lực lượng công nhân kỹ thuật được đào tạo bài bản, có những kiến thức và kỹ năng chuyên môn phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp

Bộ LĐ-TB&XH: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

TCDN: Tổng cục Dạy nghề

HVCT: Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II

Bộ XD: Bộ Xây dựng Hội CTNVN: Hội Cấp thoát nước Việt Nam

Kết quả bước đầu

“Các khóa đào tạo nâng cao đã tạo điều kiện cho tôi thu thập

thêm kiến thức và kỹ năng thực tế, cũng như học hỏi thái độ

làm việc chuyên nghiệp của các công ty và đồng nghiệp người

Đức.“

Ông Nguyễn Xuân Thành Nam, Giáo viên

Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II

“Lúc mới bắt đầu, tôi đã khá bối rối với mô hình đào tạo mới, nhưng với sự hỗ trợ nhiệt tình của các cán bộ đào tạo người Đức, bây giờ tôi lại thực sự cảm thấy rất hứng thú với việc truyền thụ lại kinh nghiệm cũng như lòng yêu nghề của mình cho các đồng nghiệp tương lai.”

Bà Trương Thị Thu Thảo, Cán bộ đào tạo Công ty cổ phần Nước - Môi trường Bình Dương

Nâng cao năng lực giáo viên trường nghề và cán bộ đào tạo tại doanh nghiệp

Nhằm đảm bảo chất lượng cho chương trình đào tạo mới,

25 giáo viên trường nghề và cán bộ đào tạo của doanh

nghiệp đã tham gia vào chương trình đào tạo nâng cao

năng lực định hướng thực tế từ năm 2014, bao gồm nâng

cao trình độ chuyên môn và phương pháp giảng dạy do Tổ

chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) và các chuyên gia Đức

thực hiện Ngoài nâng cao kiến thức lý thuyết, thực hành

cũng như các kỹ năng sư phạm, các giảng viên được bồi

dưỡng thêm kỹ năng ra đề và chấm thi, tất cả đều định

hướng theo tiêu chuẩn của CHLB Đức Bên cạnh đó, cán

bộ lãnh đạo cũng được tư vấn về cách tổ chức, điều phối

và triển khai chương trình đào tạo mới theo mô hình đào

tạo hợp tác

“Đây là lần đầu tiên Hội Cấp thoát nước Việt Nam và các

doanh nghiệp thành viên có cơ hội được nêu lên những

yêu cầu về năng lực và kỹ năng chuyên môn cần cho nghề

trong thực tế.“

Ông Cao Lại Quang, Chủ tịch

Hội Cấp thoát nước Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng

Xây dựng Bộ Tiêu chuẩn nghề bám sát thực tế và

định hướng theo nhu cầu

Bộ Tiêu chuẩn nghề ‘Kỹ thuật Thoát và Xử lý nước thải’ đã được phát triển định hướng theo tiêu chuẩn Đức và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam Bộ Tiêu chuẩn nghề quy định cụ thể các nhiệm vụ chính, công

cụ và trang thiết bị chuẩn để thực thi các nhiệm vụ này cũng như các kỹ năng, kiến thức và thái độ nghề nghiệp cần có

Để đạt được kết quả này, Hội Cấp thoát nước Việt Nam đã đóng vai trò đầu tàu trong việc kết nối và thảo luận cùng các doanh nghiệp trong ngành để xây dựng Bộ Tiêu chuẩn nghề Trong tương lai gần, Bộ Tiêu chuẩn nghề sẽ được

sử dụng như công cụ tham chiếu để tổ chức đánh giá, thi

cử Công đoạn này sẽ được tiến hành kết hợp bởi trường nghề, Hội Cấp thoát nước Việt Nam và các doanh nghiệp

Cùng phát triển và triển khai Chương trình đào tạo

Chương trình đào tạo được phát triển dựa trên Bộ Tiêu chuẩn nghề, bao gồm 30 học phần lý thuyết và thực hành được chia thành các giai đoạn đào tạo kết hợp tại trường nghề và doanh nghiệp trong thời gian ba năm

Trong năm học đầu tiên, 22 học viên của lớp đào tạo thí điểm đã hoàn thành hai giai đoạn đào tạo (tổng thời gian hai tháng) tại các nhà máy xử lý nước thải Bằng việc thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể dưới sự hướng dẫn tận tình của các cán bộ đào tạo tại doanh nghiệp, học viên đã thu thập được nhiều kiến thức thực hành và kỹ năng làm việc một cách nhanh chóng và tường tận

Các đợt đào tạo tại trường nghề và doanh nghiệp bao gồm

cả công tác hướng dẫn học viên về thái độ làm việc và hành

vi phù hợp (ví dụ như các kỹ năng mềm và kiến thức về an toàn lao động), giúp học viên ý thức sớm về những đòi hỏi

và thử thách của nghề nghiệp, qua đó giúp họ chuẩn bị đầy

đủ cho công việc tương lai Toàn bộ năm doanh nghiệp đối tác tham gia vào chương trình đào tạo này đều cam kết hỗ trợ tài chính cho các học viên, như chi phí ăn ở và đi lại khi họ

về học tập tại công ty Điều này cũng cho thấy sự quan tâm

và sẵn sàng đầu tư vào công tác đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật tương lai của các doanh nghiệp

“Nhờ có các đợt đào tạo doanh nghiệp mà em có cơ hội được làm việc tại nhiều nhà máy xử lý nước thải, điều đó giúp em tìm hiểu và làm quen với nhiều dây chuyền công nghệ khác nhau Các thầy cô tại doanh nghiệp rất tận tâm và nhiệt tình, không những truyền thụ kiến thức chuyên môn mà còn giúp em ý thức và chuẩn bị tinh thần tốt cho những thử thách công việc trong tương lai ”

Nguyễn Thái Phương, Học viên chương trình đào tạo hợp tác ‘Kỹ thuật Thoát và Xử lý nước thải’

“Các kỳ học tập tại doanh nghiệp khiến em cảm thấy mình như một kỹ thuật viên thực sự, được làm việc trong môi trường thực tế với những nhiệm vụ cụ thể Em đã học hỏi một cách chủ động hơn rất nhiều kiến thức thực tế và kinh nghiệm làm việc từ các thầy

cô tại doanh nghiệp Em nghĩ rằng niềm đam mê của em cho công việc này đang ngày càng tăng lên.”

Nguyễn Thị Nhẫn, Học viên chương trình đào tạo hợp tác ‘Kỹ thuật Thoát và Xử lý nước thải’

“Tham gia chương trình đào tạo hợp tác mang lại cho công ty chúng tôi nhiều lợi ích Trước hết là cơ hội được trực tiếp tham gia vào quá trình đào tạo lực lượng công nhân kỹ thuật tương lai Sau khi các em tốt nghiệp, chúng tôi sẽ được ưu tiên tuyển dụng

những em có năng lực nhất trở thành nhân viên của công ty, những người mà tôi tin chắc sẽ đóng góp rất hiệu quả vào sự phát triển của công ty Vì thế chúng tôi luôn sẵn sàng nhận thêm sinh viên về thực tập tại doanh nghiệp.”

Bà Hoàng Thị Minh Trang, Giám đốc Nhà máy Xử lý nước thải Rạch Bà Công ty TNHH MTV Thoát nước và Phát triển Đô thị Bà Rịa - Vũng Tàu

“Hợp tác với hiệp hội ngành và các doanh nghiệp là vấn đề sống còn của trường chúng tôi trong việc

xây dựng và cung cấp các chương trình đào tạo theo nhu cầu.”

TS Nguyễn Thị Hằng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II

Thông qua quá trình cùng phát triển và xây dựng các điều

kiện cơ sở cho chương trình đào tạo, sự hợp tác giữa Trường

Cao đẳng Kỹ nghệ II, Hội Cấp thoát nước Việt Nam và năm

công ty đối tác đã có những bước tiến rõ rệt và ngày càng

chặt chẽ hơn

Một thỏa thuận hợp tác đã được kỹ kết bởi các cơ quan quản

lý nhà nước liên quan và khối doanh nghiệp, trong đó quy

định rõ ràng vai trò, nhiệm vụ, cách thức hợp tác và điều phối

của tất cả các bên trong việc thực hiện chương trình đào tạo

thí điểm ‘Kỹ thuật Thoát và Xử lý nước thải.’

Sự hợp tác chặt chẽ của các bên liên quan

Yếu tố thành công

Thí điểm chương trình đào tạo hợp tác tập trung vào một lĩnh vực công nghiệp nhất định

1

Cùng phát triển Bộ Tiêu chuẩn nghề, có cân nhắc đến nhu cầu của khối doanh nghiệp

Vai trò lãnh đạo chủ động của Hội Cấp thoát nước Việt Nam

trong việc điều phối và làm việc cùng với các công ty thoát nước

Tiếp cận toàn diện: phát triển Bộ Tiêu chuẩn nghề, xây dựng và triển khai Chương trình đào tạo, đánh giá và cấp bằng song song với nâng cao năng lực định hướng thực tiễn cho giáo viên trường nghề và cán bộ đào tạo tại doanh nghiệp

Thường xuyên trao đổi thảo luận giữa các bên có liên quan ở tất cả các cấp,

chính thức hóa các quy trình đưa ra các quyết định chung

Sự cam kết, năng lực và nguồn lực của các bên liên quan đều được huy động, đặc biệt là sự linh hoạt của trường nghề trong việc phát triển và điều chỉnh chương trình giảng dạy sao cho phù hợp với kế hoạch hoạt động của doanh nghiệp

Sự tham gia của các bên liên quan từ khối doanh nghiệp đến các cơ quan quản lý nhà nước

nhằm nhân rộng mô hình đào tạo này ra phạm vi cả nước

2

3

4

6

5

7

Nghề xanh – Nước sạch – Môi trường trong lành

Đối tác

Bộ Xây dựng Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) Công ty TNHH MTV Thoát nước đô thị TP Hồ Chí Minh

TCDN Tổng cục Dạy nghề Công ty tư vấn GOPA, CHLB Đức Công ty Cổ phần Nước - Môi trường Bình Dương

Cao đẳng Kỹ nghệ II Công ty tư vấn PLANCO, CHLB Đức Công ty TNHH MTV Thoát nước và Phát triển đô thị

Bà Rịa - Vũng Tàu

Hội Cấp thoát nước Việt Nam Công ty Thoát nước đô thị Dresden, CHLB Đức Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Cần Thơ

Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Khánh Hòa

Tổng công ty Tín Nghĩa

HỘI CẤP THOÁT NƯỚC

VIETNAM

VWSA