Thiết kế hệ thống ly hợp cho xe tải 8 tấn 1

Thiết kế hệ thống ly hợp cho xe tải 8 tấn 1

Chơng I Tổng quan về hệ thống phanh

1 công dụng, phân loại và yêu cầu

Hệ thống phanh có chức năng giảm tốc độ chuyển động của xe tới vận tốc chuyển động nào đó, dừng hẳn hoặc giữ xe đỗ ở một vị trí nhất định

Đối với ôtô hệ thống phanh là một trong những cụm quan trọng nhất, bởi vì nó bảo đảm cho ôtô chạy an toàn ở tốc độ cao, do đó có thể nâng cao đ

-ợc năng suất vận chuyển

- -5

Hệ thống phanh gồm có cơ cấu phanh để hãm trực tiếp tốc độ góc của các bánh xe hoặc một trục nào đấy của hệ thống truyền lực và truyền động phanh để dẫn động cơ cấu phanh

Trên ôtô sự phanh xe đợc tiến hành bằng cách tạo ma sát giữa phần quay và phần đứng yên của các cụm liên kết với bánh xe: giữa tang trống với má phanh hoặc đĩa phanh với má phanh Quá trình ma sát trong các cơ cấu phanh dẫn tới mài mòn và nung nóng các chi tiết ma sát, nếu không xác định kịp thời và tiến hành hiệu chỉnh thì có thể dẫn tới làm giảm hiệu quả phanh

H hỏng trong hệ thống phanh thờng kèm theo hậu quả nghiêm trọng, làm mất tính an toàn chuyển động của ôtô Các h hỏng rất đa dạng và phụ thuộc vào kết cấu hệ thống phanh

Có nhiều cách phân loại hệ thống phanh

a) Theo công dụng

 Hệ thống phanh chính (phanh chân);

 Hệ thống phanh dừng (phanh tay);

 Hệ thống phanh chậm dần (phanh bằng động cơ, thủy lực hoặc điện từ)

b) Theo kết cấu của cơ cấu phanh

 Hệ thống phanh với cơ cấu phanh guốc;

 Hệ thống phanh với cơ cấu phanh đĩa

c) Theo dẫn động phanh

 Hệ thống phanh dẫn động cơ khí;

 Hệ thống phanh dẫn động thủy lực;

 Hệ thống phanh dẫn động khí nén;

 Hệ thống phanh dẫn động kết hợp khí nén-thủy lực;

 Hệ thống phanh dẫn động điện;

 Hệ thống phanh dẫn động có cờng hóa

d) Theo khả năng điều chỉnh mômen phanh ở cơ cấu phanh

- -6

Theo khả năng điều chỉnh mômen phanh ở cơ cấu phanh chúng ta có

hệ thống phanh với bộ điều hòa lực phanh

e) Theo khả năng chống bó cứng bánh xe khi phanh

Theo khả năng chống bó cứng bánh xe khi phanh chúng ta có hệ thống phanh với bộ chống hãm cứng bánh xe (hệ thống ABS)

Hệ thống phanh cần bảo đảm các yêu cầu sau:

– Quãng đờng phanh ngắn nhất khi phanh đột ngột trong trờng hợp nguy hiểm Muốn có quãng đờng ngắn nhất thì phải đảm bảo gia tốc chậm dần cực đại;

– Phanh êm dịu trong bất kì mọi trờng hợp để đảm bảo sự ổn định của ôtô khi phanh;

– Điều khiển nhẹ nhàng, nghĩa là lực tác dụng lên bàn đạp hay đòn

điều khiển không lớn;

– Dẫn động phanh có độ nhạy cao;

– Đảm bảo việc phân bố mômen phanh trên các bánh xe phải theo quan hệ sử dụng hoàn toàn trọng lợng bám khi phanh với bất kì cờng

độ nào;

– Không có hiện tợng tự xiết khi phanh;

– Cơ cấu phanh thoát nhiệt tốt;

– Giữ đợc tỉ lệ thuận giữa lực trên bàn đạp hoặc đòn điều khiển với lực phanh trên bánh xe;

– Có hệ số ma sát giữa phần quay và má phanh cao và ổn định trong điều kiện sử dụng;

– Có khả năng phanh ôtô khi đứng trong thời gian dài

2 Kết cấu chung của hệ thống phanh

- -7

Hệ thống phanh trên ôtô gồm có phanh chính (phanh bánh xe hay thờng gọi là phanh chân) và phanh dừng (phanh truyền lực hay thờng gọi là phanh tay) Sở dĩ phải làm cả phanh chính và phanh dừng là để đảm bảo an toàn khi

ôtô chuyển động.Phanh chính và phanh dừng có thể có cơ cấu phanh và truyền

động phanh hoàn toàn riêng rẽ hoặc có thể có chung cơ cấu phanh (đặt ở bánh xe) nhng truyền động hoàn toàn riêng rẽ Truyền động phanh của phanh dừng thờng dùng là loại cơ khí

Phanh chính thờng dùng truyền động thuỷ lực – gọi là phanh dầu hoặc truyền động loại khí nén – gọi là phanh khí Khi dùng phanh dầu thì lực tác dụng lên bàn đạp phanh sẽ lớn hơn so với phanh khí, vì lực này là để sinh ra

áp suất của dầu trong hệ thống phanh, còn ở phanh khí lực này chỉ cần thắng lực cản lò xo để mở van phân phối của hệ thống phanh Vì vậy phanh dầu chỉ nên dùng ở ôtô du lịch, vận tải cỡ nhỏ và trung bình vì ở các loại ôtô này mômen phanh ở các bánh xe bé, do đó lực trên bàn đạp cũng bé Ngoài ra phanh dầu thờng gọn gàng hơn phanh khí vì nó không có các bầu chứa khí kích thớc lớn và độ nhạy khi phanh tốt, cho nên bố trí nó dễ dàng và sử dụng thích hợp với các ôtô kể trên Phanh khí thờng sử dụng trên ôtô vận tải trung bình và lớn

Ngoài ra các loại ôtô vận tải trung bình và lớn còn dùng hệ thống phanh thuỷ khí Dùng hệ thống phanh này ta có thể kết hợp u điểm của phanh khí và phanh dầu là lực bàn đạp phanh nhỏ, độ nhậy tốt, tạo ra mômen phanh lớn

3 Cấu tạo chung của hệ thống phanh

Cấu tạo chung của hệ thống phanh trên ôtô đợc mô tả trên hình 1.1

Từ sơ đồ cấu tạo, chúng ta thấy hệ thống phanh bao gồm hai phần chính:

– Cơ cấu phanh:

Cơ cấu phanh đợc bố trí ở các bánh xe nhằm tạo ra mômen hãm trên bánh xe khi phanh ôtô

- -8

– Dẫn động phanh:

Dẫn động phanh dùng để truyền và khuếch đại lực điều khiển từ bàn

đạp phanh đến cơ cấu phanh Tùy theo dạng dẫn động: cơ khí, thủy lực, khí nén hay kết hợp thủy – khí mà trong dẫn động phanh có thể bao gồm các phần tử khác nhau Ví dụ dẫn động cơ khí thì dẫn động phanh bao gồm bàn đạp và các thanh, đòn cơ khí Nếu là đẫn động thủy lực thì dẫn động phanh bao gồm: bàn đạp, xi lanh chính (tổng phanh), xi lanh công tác (xi lanh bánh xe) và các ống dẫn

4 Cơ cấu phanh

4.1 Kết cấu chung

Kết cấu cơ cấu phanh dùng trên ôtô tùy thuộc bởi vị trí đặt nó (phanh ở bánh xe hoặc ở truyền lực), bởi loại chi tiết quay và chi tiết tiến hành phanh

Cơ cấu phanh ở bánh xe thờng dùng loại guốc và gần đây sử dụng nhiều loại đĩa

- -9

Hình 1.1 Hệ thống phanh trên ôtô

4.2.Cơ cấu phanh guốc (phanh trống)

a) Cơ cấu phanh guốc đối xứng qua trục

Cơ cấu phanh đối xứng qua trục (có nghĩa gồm hai guốc phanh bố trí

đối xứng qua đờng trục thẳng đứng) đợc thể hiện trên hình 1.2 Trong đó sơ đồ hình 1.2.a là loại sử dụng cam ép để ép guốc phanh vào trống phanh; sơ đồ hình 1.2.b là loại sử dụng xi lanh thủy lực để ép guốc phanh vào trống phanh

Cấu tạo chung của cơ cấu phanh loại này là hai chốt cố định có bố trí bạc lệch tâm để điều chỉnh khe hở giữa má phanh và trống phanh ở phía dới, khe hở phía trên đợc điều chỉnh bằng trục cam ép (hình 1.2.a) hoặc bằng cam lệch tâm (hình 1.2.b)

b) Cơ cấu phanh guốc đối xứng qua tâm

- -10

Hình 1.2 Cơ cấu phanh guốc đối xứng qua trục

Hình 1.3 Cơ cấu phanh guốc đối xứng qua tâm

1 ống nối; 2 vít xả khí; 3 xi lanh bánh xe; 4 má phanh;

5 phớt làm kín; 6 pittông; 7 lò xo guốc phanh; 8 tấm chặn;

9 chốt guốc phanh; 10 mâm phanh.

Cơ cấu phanh guốc đối xứng qua tâm đợc thể hiện trên hình 1.3 Sự đối xứng qua tâm ở đây đợc thể hiện trên mâm phanh cùng bố trí hai chốt guốc phanh, hai xi lanh bánh xe, hai guốc phanh hoàn toàn giống nhau và chúng

đối xứng với nhau qua tâm

Mỗi guốc phanh đợc lắp trên một chốt cố định ở mâm phanh và cũng có bạc lệch tâm để điều chỉnh khe hở phía dới của má phanh với trống phanh Một phía của pittông luôn tì vào xi lanh bánh xe nhờ lò xo guốc phanh Khe

hở phía trên giữa má phanh và trống phanh đợc điều chỉnh bằng cơ cấu tự

động điều chỉnh khe hở lắp trong pittông của xi lanh bánh xe Cơ cấu phanh loại đối xứng qua tâm thờng có dẫn động bằng thủy lực và đợc bố trí ở cầu

tr-ớc của ôtô du lịch hoặc ôtô tải nhỏ

c) Cơ cấu phanh guốc loại bơi

- -11

Hình 1.4 Cơ cấu phanh guốc loại bơi

Có nghĩa là guốc phanh không tựa trên một chốt quay cố định mà cả hai

đều tựa trên mặt tựa di trợt

Có hai kiểu cơ cấu phanh loại bơi: loại hai mặt tựa tác dụng đơn (hình 1.4.a); loại hai mặt tựa tác dụng kép (hình 1.4.b)

– Loại hai mặt tựa tác dụng đơn:

ở loại này một đầu của guốc phanh đợc tựa trên mặt tựa di trợt trên phần vỏ xi lanh, đầu còn lại tựa vào mặt tựa di trợt của pittông Cơ cấu phanh loại này thờng đợc bố trí ở các bánh xe trớc của ôtô du lịch và ôtô tải nhỏ

– Loại hai mặt tựa tác dụng kép:

ở loại này trong mỗi xi lanh bánh xe có hai pittông và cả hai đầu của mỗi guốc đều tựa trên hai mặt tựa di trợt của hai pittông Cơ cấu phanh loại này đợc sử dụng ở các bánh xe sau của ôtô du lịch và ôtô tải nhỏ

d) Cơ cấu phanh guốc loại tự cờng hóa

- -12

Hình 1.5 Cơ cấu phanh guốc loại tự cuờng hoá

Cơ cấu phanh guốc tự cờng hóa có nghĩa là khi phanh bánh xe thì guốc phanh thứ nhất sẽ tăng cờng lực tác dụng lên guốc phanh thứ hai

Có hai loại cơ cấu phanh tự cờng hóa: cơ cấu phanh tự cờng hóa tác dụng đơn (hình 1.5.a); cơ cấu phanh tự cờng hóa tác dụng kép (hình 1.5.b)

– Cơ cấu phanh tự cờng hoá tác dụng đơn:

Cơ cấu phanh tự cờng hóa tác dụng đơn có hai đầu của hai guốc phanh

đợc liên kết với nhau qua hai mặt tựa di trợt của một cơ cấu điều chỉnh di

động Hai đầu còn lại của hai guốc phanh thì một đợc tựa vào mặt tựa di trợt trên vỏ xi lanh bánh xe còn một thì tựa vào mặt tựa di trợt của pittông xi lanh bánh xe Cơ cấu điều chỉnh dùng để điều chỉnh khe hở giữa má phanh và trống phanh của cả hai guốc phanh Cơ cấu phanh loại này thờng đợc bố trí ở các bánh xe trớc của ôtô du lịch và ôtô tải nhỏ đến trung bình

– Cơ cấu phanh tự cờng hóa tác dụng kép:

Cơ cấu phanh tự cờng hóa tác dụng kép có hai đầu của hai guốc phanh

đợc tựa trên hai mặt tựa di trợt của hai pittông trong một xi lanh bánh xe Cơ cấu phanh loại này đợc sử dụng ở các bánh xe sau của ôtô du lịch và ôtô tải nhỏ đến trung bình

4.3.Cơ cấu phanh đĩa

Cơ cấu phanh dạng đĩa có các dạng chính và kết cấu trên hình 1.6

- -13

Hình 1.6 Kết cấu của cơ cấu phanh đĩa

Các bộ phận chính của cơ cấu phanh đĩa bao gồm:

– Một đĩa phanh đợc lắp với moayơ của bánh xe và quay cùng bánh xe;

– Một giá đỡ cố định trên dầm cầu trong đó có đặt các xi lanh bánh xe;

– Hai má phanh dạng phẳng đợc đặt ở hai bên của đĩa phanh và đợc dẫn động bởi các pittông của các xi lanh bánh xe;

Có hai loại cơ cấu phanh đĩa: loại giá đỡ cố định và loại giá đỡ di động

 Loại giá đỡ cố định (hình 1.6.a):

Loại này, giá đỡ đợc bắt cố định trên dầm cầu Trên giá đỡ bố trí hai xi lanh bánh xe ở hai đĩa của đĩa phanh Trong các xi lanh có pittông, mà một

đầu của nó luôn tì vào các má phanh Một đờng dầu từ xi lanh chính đợc dẫn

đến cả hai xi lanh bánh xe

 Loại giá đỡ di động (hình 1.6.b):

ở loại này giá đỡ không bắt cố định mà có thể di trợt ngang đợc trên một số chốt bắt cố định trên dầm cầu.Trong giá đỡ di động ngời ta chỉ bố trí một xi lanh bánh xe với một pittông tì vào một má phanh Má phanh ở phía

đối diện đợc gá trực tiếp lên giá đỡ

4.4.Cơ cấu phanh dừng

Phanh dừng đợc dùng để dừng (đỗ xe) trên đờng dốc hoặc đờng bằng Nói chung hệ thống phanh này đợc sử dụng trong trờng hợp ôtô đứng yên, không di chuyển trên các loại đờng khác nhau

Về cấu tạo phanh dừng cũng có hai bộ phận chính đó là cơ cấu phanh

và dẫn động phanh

– Cơ cấu phanh có thể bố trí kết hợp với cơ cấu phanh của các bánh xe phía sau hoặc bố trí trên trục ra của hộp số

– Dẫn động phanh của hệ thống phanh dừng hầu hết là dẫn động cơ khí đợc bố trí và hoạt động độc lập với dẫn động phanh chính và đợc

điều khiển bằng tay, vì vậy còn gọi là phanh tay

- -14

5 dẫn động phanh

5.1.Dẫn động phanh chính bằng thủy lực

ở phanh dầu lực tác dụng từ bàn đạp lên cơ cấu phanh qua chất lỏng (chất lỏng đợc coi nh không đàn hồi khi ép)

- -15

Hình 1.7 Sơ đồ bố trí chung của cơ cấu phanh dừng

Sự làm việc của phanh dầu dựa trên nguyên lý của thủy lực tĩnh học Nếu tác dụng lên bàn đạp phanh thì áp suất truyền đến các xi lanh làm việc sẽ

nh nhau Lực trên các má phanh phụ thuộc vào đờng kính pittông ở các xi lanh làm việc Muốn có mômen phanh ở các bánh xe trớc khác bánh xe sau chỉ cần làm đờng kính pittông của các xi lanh làm việc khác nhau

Đặc điểm quan trọng của hệ thống phanh dầu là các bánh xe đợc phanh cùng một lúc vì áp suất trong đờng ống chỉ bắt đầu tăng lên khi tất cả các má phanh ép sát vào trống phanh không phụ thuộc vào đờng kính xi lanh làm việc

và khe hở giữa trống phanh và má phanh

5.2 Dẫn động phanh chính bằng khí nén

Phanh khí sử dụng năng lợng của khí nén để tiến hành phanh, ngời lái không cần mất nhiều lực để điều khiển phanh mà chỉ cần thắng lực lò xo ở van phân phối để điều khiển việc cung cấp khí nén hoặc làm thoát khí ở các bộ phận làm việc

- -16

Hình 1.8 Sơ đồ hệ thống dẫn động thủy lực

Bỡnh khớ nộn Mỏy nộn khớ

Van phân phối Bỡnh lọc

Bầu phanh

Hình1.9 Sơ đồ hệ thống dẫn động khí nén

Qua sơ đồ cấu tạo của dẫn động phanh khí nén chúng ta thấy hệ thống bao gồm các phần tử chính sau:

– Máy nén khí, van áp suất và các bình chứa khí: là bộ phận cung cấp nguồn khí nén có áp suất cao (6-7 KG/cm2) để hệ thống phanh hoạt

động;

– Van phân phối: là cơ cấu phân phối khí nén từ các bình chứa khí đến các bầu phanh để tạo lực tác dụng lên cam ép thực hiện phanh các bánh xe;

– Bầu phanh: thực chất là một bộ pittông xi lanh khí nén, nó là cơ cấu chấp hành biến áp suất khí nén thành lực cơ học tác dụng lên cam ép để thực hiện quá trình phanh

5.3 Dẫn động phanh chính bằng thủy khí kết hợp

- -17

Bình khí

Van phanh Trống phanh

Guốc phanh

Máy nén khí Xả ra ngoài

Xi lanh chính Bình chứa dầu

Sơ đồ cấu tạo chung của hệ thống bao gồm hai phần dẫn động:

– Dẫn động thủy lực: có hai xi lanh chính dẫn hai dòng dầu đến các xi lanh bánh xe phía trớc và phía sau;

– Dẫn động khí nén: bao gồm từ máy nén khí, bình chứa khí, van phân phối khí và các xi lanh khí nén

Phần máy nén khí và van phân phối hoàn toàn có cấu tạo và nguyên lý làm việc nh trong hệ thống dẫn động bằng khí nén

Phần xi lanh chính loại đơn và các xi lanh bánh xe có kết cấu và nguyên

lý làm việc nh trong hệ thống dẫn động bằng thủy lực

Đây là dẫn động thủy khí kết hợp hai dòng nên van phân phối khí là loại van kép, có hai xi lanh chính và hai xi lanh khí

- -18

Hình 1.10 Sơ đồ hệ thống dẫn động thủy khí kết hợp

Đờng khí

Đờng dầu

Xi lanh bánh xe