Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học địa lý lớp 9 trung học cơ sở ở thành phố thái nguyên

Đặc biệt sự quan tâm sự quan tâm và thấu hiểu học sinh giúp giảm áp lực, tạo sự khích lệ khiến học sinh học tốt hơn, tiếp thu tốt hơn nhờ đó mà các tài trợ cho nhà trường phổ thông nhiều

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN QUỐC TUẤN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN QUỐC TUẤN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Ngành: LL và PP dạy học Địa lí

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Đỗ Văn Hảo

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung được nghiên cứu trong công trình này đều là kết quả của riêng tôi Mọi số liệu, kết quả thu được trong luận văn hoàn toàn là công khai, trung thực và đảm bảo yếu tố khách quan cũng như chưa từng được công bố ở công trình nào khác Các trích dẫn, nội dung tham khảo luôn có nguồn trích dẫn rõ ràng Tôi xin chịu trách nhiệm và hình thức kỉ luật theo quy định cho những lời tôi đã cam đoan

Tác giả

Nguyễn Quốc Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn khoa học của tôi là

TS Đỗ Văn Hảo đã giúp đỡ, đồng hành và theo sát giúp tôi hoàn thiện được luận

văn này

Tác giả xin chân thành cảm ơn tập thể các Thầy, Cô giáo trong khoa Địa lí, phòng Sau đại học trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo đang trực tiếp giảng dạy môn Địa lí

ở các nhà trường THCS và các em HS các trường THCS trên địa bàn thành phố Thái Nguyên đã hoàn thành giúp tôi trong quá trình điều tra, khảo sát và thực hiện các nội dung có liên quan tới luận văn này

Bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, cố gắng song khó tránh khỏi những hạn chế thiếu sót Kính mong Quý thầy, cô giáo và những người quan tâm đóng góp

ý kiến để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020

T ác giả luận văn

Nguyễn Quốc Tuấn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 8

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 8

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 9

6 Đóng góp của đề tài 11

7 Cấu trúc đề tài 12

NỘI DUNG 13

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 9 13

1.1 Cơ sở lí luận 13

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản 13

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường 17

1.1.3 Vai trò của tổ chức dạy học trải nghiệm ở các nhà trường trung học cơ sở đối với học sinh 19

1.1.4 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học ở bậc Trung học cơ sở 21

1.2 Cơ sở thực tiễn 26

1.2.1 Nội dung chương trình Địa lí Trung học cơ sở 26

1.2.2 Nội dung các môn tích hợp với môn Địa lí 9 liên quan tới hoạt động trải nghiệm tích hợp trong nhà trường 28

1.2.3 Đặc điểm tâm sinh lí và trình độ nhận thức của học sinh bậc Trung học cơ sở 32

1.2.4 Thực trạng khi dạy học Địa lí ở trường Trung học cơ sở 34

1.2.5 Thực trạng về việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học Địa lí ở trường Trung học cơ sở 35

1.2.6 Thực trạng của việc thực hiện các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường

THCS trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 41

Tiểu kết chương 1 43

Chương 2 QUY TRÌNH VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG MÔN ĐỊA LÍ 9 44

2.1 Nguyên tắc của thiết kế hoạt động trải nghiệm môn Địa lí 44

2.2 Phân tích khả năng tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường của môn Địa lí 9 46

2.3 Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm môn Địa lí 9 - THCS 51

2.4 Thiết kế và tổ chức một số hoạt động trải nghiệm 54

2.4.1 Hoạt động trải nghiệm 1 54

2.4.2 Hoạt động trải nghiệm 2 58

2.4.3 Hoạt động trải nghiệm 3 62

2.5 Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 9 THCS ở TP Thái Nguyên 66

Tiểu kết chương 2 68

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.1 Mục đích, nhiệm vụ, nguyên tắc, phương pháp tiến hành thực nghiệm 69

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 69

3.1.2 Nội dung thực nghiệm 69

3.1.3 Tiến hành thực nghiệm 69

3.2 Kết quả thực nghiệm 71

3.2.1 Khả năng tiếp thu và tích cực của học sinh 71

3.2.2 Đánh giá chất lượng về bài khảo sát 73

3.3 Mức độ đánh giá kết quả sự thích thú của học sinh sau buổi trải nghiệm 77

3.4 Đề xuất nhằm tăng sự thích thú của học sinh khi học môn Địa lí 80

3.4.1 Đề xuất các giải pháp căn bản 80

3.4.2 Các biện pháp đưa ra nhằm nâng cao tính thích thú của học sinh khi học tập Địa lí 80

Tiểu kết chương 3 83

KẾT LUẬN 84

KHUYẾN NGHỊ 84

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Từ viết tắt Nội dung chi tiết

HĐTN Hoạt động trải nghiệm

HĐTNST Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Khả năng tiếp thu và tích cực của học sinh lớp 9A (lớp thực

nghiệm) và 9C (lớp đối chứng) 72Bảng 3.2 Bảng thể hiện tần số điểm làm bài kiểm tra của nhóm lớp TN và ĐC 73Bảng 3.3 Bảng thể hiện tần suất điểm kiểm tra của nhóm lớp TN và ĐC 75Bảng 3.4 Bảng thể hiện khả năng tích hợp của học sinh 2 lớp thực nghiệm so

với đối chứng 76

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Biểu đồ thể hiện mức độ tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy

học Địa lí của giáo viên THCS các trường được khảo sát 39Hình 1.2 Biểu đồ thể hiện các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm

môn Địa lí của học sinh THCS các trường được khảo sát 40Hình 3.1 Biểu đồ thể hiện khả năng tích cực và tập trung của học sinh lớp

thực nghiệm (9A) và lớp đối chứng (9C) 73Hình 3.2 Biểu đồ thể hiện tần số điểm làm bài kiểm tra của lớp thực

nghiệm (9A) và lớp đối chứng (9C) 74Hình 3.3 Biểu đồ thể hiện tần suất điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm (9A)

và lớp đối chứng (9C) 75Hình 3.4 Biểu đồ kết quả điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm (9A) và lớp

đối chứng (9C) 76Hình 3.5 Biểu đồ thể hiện khả năng hứng thú với môn học Địa lí thông qua

hình thức học tập trải nghiệm 78Hình 3.6 Biểu đồ thể hiện kiến thức Địa lí tích hợp với các môn học khác

sau khi thực hiện hoạt động trải nghiệm ở lớp thực nghiệm 78

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, vấn đề cơ bản nhất là xây dựng và hoàn thiện con người thông qua hoạt động giáo dục và tự giáo dục Đảng, nhà nước và nhân dân đã tin tưởng và giao trọng trách cao quý cho ngành

giáo dục: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” đáp ứng

yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước trong thời kỳ hội nhập hiện nay để đáp ứng lòng mong muốn của Bác xây dựng đất nước Việt Nam tươi đẹp hơn, to đẹp hơn sánh vai với các cường quốc năm châu

Những năm gần đây, Nghị quyết của Trung ương Đảng và các văn kiện của nhà nước, của Bộ giáo dục & Đào tạo đều nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học Trọng tâm của đổi mới phương pháp dạy học là thay đổi lối dạy truyền thụ một chiều (chủ yếu là bắt người học ghi nhớ kiến thức) sang lối dạy tích cực có sự hướng dẫn giúp đỡ của người dạy nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, có niềm vui và hứng thú trong học tập Chuyển từ hình thức đồng loạt cả lớp sang tổ chức dạy học theo các hình thức tương tác: Học cá nhân, học theo nhóm, bồi dưỡng năng lực độc lập suy nghĩ vận dụng sáng tạo kiến thức đã học tránh thiên về ghi nhớ máy móc, không nắm được bản chất vấn đề

Thực tế giáo dục nhiều nước đã chứng minh muốn phát triển tốt năng lực cho người học cần phải chú trọng tới việc xây dựng và thực hiện các hoạt động trải nghiệm cho người học và được cụ thể hóa dưới nhiều hình thức như: Tổ chức trò chơi, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, hoạt động giao lưu, hoạt động tình nguyện, các hội thi, thể dục thể thao, các ngày hội… Mỗi một hình thức đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Đặc biệt là hoạt động trải nghiệm giúp học sinh thể hiện bản thân, phát huy các năng lực vốn có và hình thành phát triển các năng lực mới đưa học sinh tới các kiến thức mới mà ở đó các em chính là chủ thể của kiến thức đó

Thế giới rộng lớn và đa dạng, tuy nhiên người học chỉ tham gia kiến thức chỉ bằng việc đọc, nghe, nói thì có lẽ chưa đủ mà chỉ tìm hiểu một phần của thế giới, của kiến thức đó vì vậy trải nghiệm thực tế luôn là bức tranh chân thực nhất mang đến cho người học cảm xúc và kiến thức chân thực nhất Ở trong nhà trường trung học cơ sở ở lứa tuổi học sinh còn nhỏ thì việc trải nghiệm với các môn học là rất cần thiết, đặc biệt là môn Địa lý bởi ở đó các em được tìm hiểu

về những vùng đất mới, những kiến thức tự nhiên, kinh tế và cả xã hội và nhất là

ở lứa tuổi này các em thích sự khám phá và tìm tòi nhiều hơn bởi sự hiếu kì

Ở chương trình học bậc trung học cơ sở môn Địa lí là môn có sự liên kết, tích hợp giữa bộ môn Địa lí và các bộ môn khác về các phần có nội dung liên quan mật thiết nhất là ở môn Địa lí 9 và dạy học trải nghiệm sẽ rất cần thiết đối với học sinh Tuy nhiên chúng ta hiểu được vai trò của trải nghiệm là như vậy nhưng nếu cứ nghĩ tổ chức trải nghiệm cho học sinh là phải đi tham quan, dã ngoại thì không phải lúc nào hoàn cảnh của gia đình, nhà trường luôn tạo cho các

em học sinh có những buổi trải nghiệm như vậy Từ thực tế đó, hiểu những khó khăn đó thì việc đáp ứng nhu cầu học trải nghiệm giúp các em hình thành kiến thức, đổi mới phương pháp học mà giảm thiểu chi phí cho học sinh, gia đình và nhà trường là vấn đề then chốt Muốn giải quyết thực tế này thì thực hiện trải nghiệm ngay trong các tiết học trong không gian sân trường và trên lớp là những giải pháp hữu hiệu nhất để tăng cơ hội học tập trải nghiệm cho học sinh, giúp các

em có thể gần gũi với thực tế hơn, tích hợp nhiều bộ môn hơn, khiến giờ học hấp dẫn, thu hút hơn

Với tất cả những lí do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Tổ chức hoạt động trải

nghiệm trong dạy học địa lí lớp 9 Trung học cơ sở ở thành phố Thái Nguyên”

Đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn, góp phần thực hiện đổi mới PPDH để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học Địa lí ở nhà trường phổ thông

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Trên thế giới

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được hầu hết các nước phát triển quan tâm, nhất là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực; chú ý giáo dục nhân văn, giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sống… cụ thể với mỗi quốc gia có những đề án phát triển hoặc triết lí về vấn đề hoạt động trải nghiệm sáng tạo như sau:

- Mỹ: Nhà khoa học John Dewey ở giữa thế kỉ XX ông là người đưa ra

những nguyên lý và học thuyết về giáo dục, khi nhắc tới chúng ta nghĩ ngay tới quan điểm “Học qua làm, học bắt đầu từ làm” của ông mà những giá trị của lý thuyết đó vẫn đang được ứng dụng cho đến nay, không chỉ ở Mỹ mà trên hầu hết các nước Theo Dewey, giáo dục không chỉ để chuẩn bị cho cuộc sống, mà giáo dục chính là cuộc sống Bởi mỗi đứa trẻ, mỗi học sinh với học tập, chính là học qua trải nghiệm và điều này luôn có giá trị sâu sắc nhất cho mỗi cuộc đời của con người chúng ta Theo đó, những giá trị trải nghiệm học tập cần được là trải nghiệm, được học thật, sống thật

- Đức: Từ cấp Tiểu học đã nhấn mạnh đến vị trí của các kĩ năng cá biệt,

trong đó có phát triển kĩ năng sáng tạo cho trẻ; phát triển khả năng học độc lập;

tư duy phê phán và học từ kinh nghiệm của chính mình

- Anh: Trong môi trường giáo dục họ muốn người học được tham gia thực

tế, được phiêu lưu - mạo hiểm nên đã đưa ra và xây dựng hàng loạt các tình huống, các bối cảnh trong thực tế để buộc học sinh phải vận động và xử lí theo quan điểm của mình trong trường học hoặc thậm chí là cả ở môi trường bên ngoài bằng việc dã ngoại, picnic điều này thúc đẩy tính sáng tạo, độc lập, chính kiến của các em về vấn đề đó Cung cấp thêm cho học sinh các cơ hội làm việc nhóm, rèn kĩ năng, khả năng phán đoán và đổi mới phương pháp học

- Nga: Theo nhà tâm lí học nổi tiếng L.X Vưgoxki nhận định con người

tương tác với môi trường xung quanh sẽ hình thành tâm lí người thông qua bài báo của ông “Ý thức như một vấn đề của tâm lí học hành vi” Vận dụng quy tắc

ấy ông cho rằng hoạt động trải nghiệm của học sinh nhờ sự hướng dẫn của người dạy sẽ giúp người học phát triển và nhận thức nhanh hơn hình thành được các kĩ năng tốt hơn, linh hoạt hơn Nếu chưa trải nghiệm thì kiến thức nhận được chỉ là kinh nghiệm được truyền đạt lại nhưng nếu có thực tế thì đó là sự tích lũy và bổ sung cho kiến thức đã có

- Nhật: Ngay từ nhỏ học sinh ở đây đã được tham gia các chương trình về

hoạt động trải nghiệm ở các Chương trình này được thiết kế thông qua những trải nghiệm thực tế để lĩnh hội những kiến thức về giáo dục, đặc biệt chú ý rèn luyện tính kỷ luật và chủ động, kỹ năng giải quyết vấn đề; văn hóa làm việc nhóm Giúp cho học sinh Nhật Bản có thể thích nghi, ứng phó với những biến đổi và khó khăn trong cuộc sống đặc biệt đó là chương trình trải nghiệm

“Shichida Makoto”

- Singapore: Theo tìm hiểu về nền giáo dục của quốc gia này cho thấy dù

là cấp học nào họ luôn giảng dạy theo phương pháp khác biệt tạo sự vận động, làm việc tư duy, rèn nhân cách cho học sinh hơn bao giờ hết Đặc biệt sự quan tâm

sự quan tâm và thấu hiểu học sinh giúp giảm áp lực, tạo sự khích lệ khiến học sinh học tốt hơn, tiếp thu tốt hơn nhờ đó mà các tài trợ cho nhà trường phổ thông nhiều hơn tăng cường các chương trình về nghệ thuật, những kinh nghiệm sáng tạo nghệ

thuật, những thực tế, những trò chơi…

Từ những công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục học, cũng như mô hình học tập trải nghiệm mà các nước trên thế giới đang tiến hành đều khẳng định rõ những vai trò, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành và phát triển năng lực học sinh Và đây cũng chính là những nội dung chúng tôi tiếp cận để vận dụng trong dạy học Địa lí ở Việt Nam nhằm tiếp cận với nền giáo dục thế giới

2.2 Ở Việt Nam

Nhiều năm trở lại đây giáo dục Việt Nam đang được ưu tiên trong lĩnh vực

tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm dưới nhiều hình thức Mục đích hình thành và phát triển nhân cách, phẩm chất đạo đức cho người học qua đó cũng

muốn giáo dục kết hợp nhiều nội dung học tập để tạo ra những kĩ năng, giá trị sống, cách ứng xử cho học sinh Các hoạt động ấy có thể là tham quan, thiết kế các chủ đề dạy học của từng môn và liên môn, tham gia các trò chơi… Hình thành nên làn sóng lớn hút lớn được mọi đối tượng học sinh

Trong Dự thảo thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thế Việt Nam

sau 2015 đã đề cập tới 8 lĩnh vực học tập chủ chốt và hoạt động giáo dục với tên

gọi hoạt động trải nghiệm sáng tạo Trong đó trải nghiệm sáng tạo hoạt động ở

cả 3 cấp học, được phát triển từ hoạt động tập thể, ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa của chương trình hiện hành được thiết kế thành các chuyên đề tự chọn để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo [7]

Ngoài ra trong nước đã có một số các công trình nghiên cứu, bài viết đề cập tới tổ chức hoạt động trải nghiệm như:

- Tác giả Đỗ Ngọc Thống nghiên cứu “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo -

kinh nghiệm quốc tế và vấn đề của Việt Nam” Trong đó tác giả giới thiệu kinh

nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giáo dục phổ thông nước Anh và Hàn Quốc Đây là những nước được đưa hoạt động trải nghiệm, sáng tạo

và chương trình đào tạo từ rất sớm và đạt được kết quả to lớn Từ đó tác giả đưa

ra kết luận “Lâu nay chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam đã có hoạt động

giáo dục nhưng chưa được chú ý đúng mức, chưa hiểu đúng vị trí, vai trò và tính chất của các hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú và chi tiết với đầy đủ các thành tố của một chương trình giáo dục Chưa có hình thức đánh giá và sử dụng kết quả các hoạt động giáo dục một cách phù hợp” [30, tr.20]

- ThS Bùi Ngọc Diệp trong bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trải

nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông” cũng đưa ra quan niệm về hoạt

động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông Theo đó “Các em được

chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân, các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện,

tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè…” [11, tr.85].

- PGS TS Đinh Thị Kim Thoa có bài viết “Hoạt động trải nghiệm sáng

tạo góc nhìn từ lí thuyết và học từ trải nghiệm” có đề cập đến sự khác biệt giữa

việc học đi đôi với hành, học thông qua làm và học từ trải nghiệm trong đó, “Học

từ trải nghiệm gần giống với học thông qua làm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” [27, tr.49] Muốn để phát triển và hình thành

năng lực thì người học phải trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục thông qua trải nghiệm trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường và thực tiễn cuộc sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lượng

Qua đó, từ các nghiên cứu trong và ngoài nước một phần nào đã giúp chúng ta hiểu được vai trò của việc học trải nghiệm và đang dần đóng vai trò chính trong các môn học Đặc biệt là với bộ môn Địa lí

Trong những năm gần đây đa số các nhà trường phổ thông đã triển khai

mô hình trường học gắn với cộng đồng, tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm Mặc dù là một hình thức dạy học khá mới mẻ, song đã có một số trường ở nước

ta đưa mô hình học tập này vào thực hiện và bước đầu đạt kết quả tốt: Trường THCS Chu Văn An (Thái Nguyên), trường THCS Thịnh Đức (Thái Nguyên), trường THCS Hoàn Kiếm (Hà Nội), trường thực nghiệm THPT(Hà Nội), trường THCS &THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội)…Ngoài ra Bộ giáo dục và Đào tạo còn tổ chức nhiều buổi tập huấn về chương trình hoạt động trải nghiệm ngoài ra

có rất nhiều tài liệu được biên soạn xoay quanh vấn đề này như: “Tài liệu tập huấn kĩ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học” Ở mỗi trường với đặc thù ở địa phương và thực tiễn của nhà trường, mô hình học tập trải nghiệm được đưa ra phù hợp Hình thức tổ chức dạy học đa dạng gồm: dạy học dự án, dạy học trải nghiệm…Hình thức tổ chức dạy học này tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm, được khám phá, qua đó góp

phần hình thành năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng hợp tác

và khát vọng học tập suốt đời Nhà trường, ngoài hình thức học tập trên lớp, nhà trường còn tiến hành những hoạt động ngoài lớp giúp cho không gian lớp học được mở rộng thêm [6]

Thời gian gần đây, nhiều công trình nghiên cứu sinh, luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp quan tâm tới việc nghiên cứu các hoạt động trải nghiệm trong

trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông như: Lê Thị Nga “Tổ chức hoạt động

trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học lịch sử địa phương ở trường Trung học phổ thông huyện Ba vì, Hà Nội” Luận văn thạc sĩ, 2015; Phạm Hữu

Vang “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển

năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang” Luận

văn thạc sĩ, 2016; Cao Thị Hoa“Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong

dạy học địa lí lớp 10” Luận văn thạc sĩ, 2016; Nguyễn Thị Thu Trang “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học địa lí địa phương lớp 12 THPT tỉnh Vĩnh Phúc” Luận văn thạc sĩ, 2017; Trịnh Thị Thanh Hà

“Thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí lớp 12 - THPT tỉnh Tuyên

Quang”, Luận văn thạc sĩ 2019; Ngô Thu Hương “ Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng

lực”, Luận văn thạc sĩ 2019,

Tóm lại, trong những tài liệu trong nước và ngoài nước mà tác giả đã tiếp cận có liên quan đến của đề tài, các nội dung đề cập đến vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh Các tài liệu này cũng làm rõ khái niệm, nội dung, hình thức tổ chức,… của hoạt động trải nghiệm Song, cho đến nay vẫn chưa có công trình nào đề cập tới thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí ở trường THCS trên địa bàn TP Thái Nguyên, nhất là trong một lớp học cụ thể (như lớp 9) Kế thừa các thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước, chúng tôi thấy rằng cần

phải coi trọng về vai trò, nội dung, đặc điểm của hoạt động trải nghiệm ở nhà

trường phổ thông Đặc biệt là việc thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm

phải thật sự hiệu quả, để HS dễ dàng chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện cho HS năng lực tư duy, tính tích cực, bồi dưỡng lòng yêu quê hương đất nước, có các quan điểm khoa học, nhân sinh quan đúng đắn trước những vấn đề đang đặt ra đối với địa phương, với đất nước và toàn cầu

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục tiêu

Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lí luận và thực tiễn về dạy học tích cực

và tổ chức hoạt động trải nghiệm, đề tài tập trung thiết kế và tổ chức một số hoạt động trải nghiệm tích hợp trong môn Địa lí nhằm đáp ứng nội dung sách giáo khoa Đồng thời giúp HS chiếm lĩnh tri thức địa lí một cách hứng thú, độc lập,

dễ dàng và đạt được các mục tiêu của giáo dục đề ra

- Nghiên cứu thực trạng dạy học trải nghiệm ở một số trường Trung học cơ

sở tại thành phố Thái Nguyên

- Nghiên cứu nội dung, phương pháp, hình thức, đánh giá năng lực hoạt động dạy học trải nghiệm của học sinh bậc Trung học cơ sở và khả năng áp dụng

các hoạt động dạy học trải nghiệm vào thực tiễn

- Thiết kế các hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường cho học sinh lớp 9 Trung học cơ sở

- Triển khai dạy học thực nghiệm tại một số Trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 9 trường THCS Thịnh Đức và THCS Quyết Thắng

- Phạm vi: Nghiên cứu và thực nghiệm trên địa bàn TP Thái Nguyên

- Về thời gian: Luận văn thực hiện từ năm 2018 - 2020

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, chúng tôi đã sử dụng những quan điểm

và phương pháp nghiên cứu chính sau:

5.1 Quan điểm nghiên cứu

Hệ thống các quan điểm đưa ra nhằm có hướng đi đúng và sâu sắc về mặt nội dung cho luận văn Đây là quan điểm có ý nghĩa to lớn về mặt phương pháp luận cho tất cả các công trình nghiên cứu khoa học ở tất cả các ngành và các lĩnh vực khác nhau Các quan điểm này có khuynh hướng chỉ đạo và dẫn lối cho việc tìm kiếm tri thức ở mức độ cao hơn, cụ thể như sau:

5.1.1 Quan điểm hệ thống

Quan điểm này giúp cho đề tài trở nên logic và mạch lạc hơn Việc thiết

kế các hoạt động trải nghiệm trên lớp môn Địa lí cấp trung học cơ sở được đặt ra trong điều kiện và tình hình đổi mới chương trình sách giáo khoa và áp dụng giảng dạy trải nghiệm học sinh trong toàn trường, trên quy mô cả nước Cùng với đó ở tổ bộ môn cũng xây dựng một kế hoạch chương trình mang tính thống nhất bao gồm cho các lớp và các chuyên đề của cả trường Qua đó cần phải tìm hiểu các mối quan hệ qua lại, các tác động ảnh hưởng trong một hệ thống để đưa

ra chính xác các vấn đề đang được nghiên cứu đến

5.1.2 Quan điểm thực tiễn

Là quan điểm giúp nhìn nhận vấn đề mang tính thực tế, các hình thức hoạt động trải nghiệm trên lớp phải mang tính linh hoạt, khách quan, hiệu quả Đồng thời giúp cho việc xây dựng nội dung và nhìn thấy được các mặt hạn chế hoặc khó khăn khi thực hiện giúp giải quyết các vấn đề đó trơn chu hơn, thúc đẩy việc học tập trải nghiệm của học sinh sẽ ít gặp phải các khó khăn, lúng túng Vì vậy muốn học tập trải nghiệm tốt thì phải trải qua thực tiễn

5.1.3 Quan điểm dạy học tích cực

Ở quan điểm này việc học sẽ chuyển từ học truyền thụ sang tìm tòi, khám phá mà ở đó giáo viên là người định hướng gợi mở và học sinh bàn luận, tìm ra mấu chốt của vấn đề nhờ có hình thức này mà học sinh làm trung tâm do vậy mang tích tích cực rất cao đặc biệt với học trải nghiệm Qua đó có thể so sánh giữa việc học mới so với học về tác động, hiệu quả

5.1.4 Quan điểm công nghệ dạy học

Do đây là hình thức học tập trải nghiệm trong nhà trường vì thế việc nhờ vào các công nghệ phục vụ dạy học là rất cần thiết các em không được đi thực tế nhưng phải được nhìn thực tế và công nghệ là phương tiện giúp người dạy và người học truyền tải thông tin, nắm bắt thông tin nhanh hơn, chính xác hơn Từ

đó việc học trải nghiệm trên lớp trở nên dễ dàng hơn, tiện lợi hơn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu là cách thức thu thập, xử lí thông tin để phục vụ cho mục đích nghiên cứu Trong luận văn này có sử dụng một số phương pháp:

5.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp

Dựa vào các nội dung đã thu thập được qua quá trình phân tích và tổng hợp lại các yếu tố và thực tế của việc giảng dạy trải nghiệm ở trên thế giới và ở Việt Nam từ đó rút ra những hoạt động và lựa chọn hình thức sao cho phù hợp với học sinh bậc trung học cơ sở

5.2.2 Phương pháp quan sát

Là phương pháp thu thập thông tin hoạt động trải nghiệm dựa vào quan sát nghe, nhìn, để từ đó thấy được các hạn chế, các mặt tồn tại và đưa ra kết luận cho việc thực hiện Tránh những sai sót mà quan sát, theo dõi thấy Phương pháp này được thực hiện bằng việc ghi chép và tham quan

5.2.3 Phương pháp điều tra

Điều tra là phương pháp khảo sát một nhóm đối tượng trên một diện rộng nhằm phát hiện các quy luật phân bố, trình độ phát triển, đặc điểm của đối tượng

nghiên cứu Kết quả của phương pháp điều tra là những thông tin quan trọng về đối tượng nghiên cứu làm cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp Trong đề tài này tác giả dùng phương pháp điều tra bằng việc dùng hệ thống câu hỏi để điều tra từ thực tế nhằm xem xét kết quả của việc học trải nghiệm ấy có phù hợp với người học và có thể kiểm tra người học về độ hứng thú trong học, kết quả đạt được

và thấy được những điều còn tồn tại cần khắc phục, điều chỉnh đây là phương pháp rất cần thiết cho việc nghiên cứu các công trình khoa học

5.2.4 Phương pháp thực nghiệm

Thực nghiệm là phương pháp kiểm tra việc áp dụng một hoạt động trải nghiệm trên lớp làm thí điểm để từ đó đánh giá mặt tích cực và tiêu cực của việc học này Rút ra những kinh nghiệm và lựa chọn hướng phát triển tốt hơn, đúng đắn hơn Vận dụng phương pháp này để tiến hành thực nghiệm sư phạm tại một

số trường THCS trên địa bàn TP Thái Nguyên Kết quả thực nghiệm sẽ đánh giá chính xác mức độ hiểu bài của người học, khả năng áp dụng vào thực tiễn có hiệu quả hay không để từ đó có những điều chỉnh phù hợp

Tác giả tiến hành thực nghiệm sư phạm có đối chứng với cùng một giáo viên giảng dạy Sau mỗi lần thực nghiệm tiến hành nhận xét, đánh giá bằng việc phát phiếu khảo sát cho giáo viên và học sinh, đánh giá qua quan sát, phỏng vấn, tổng hợp bài kiểm tra để đánh giá kết quả, nhu cầu về việc dạy học trải nghiệm trong nhà trường

5.2.5 Phương pháp toán thống kê

Phương pháp toán thống kê được sử dụng để xử lý số liệu thu được từ kết quả điều tra thực tiễn dạy học và thực nghiệm tại các trường phổ thông Từ đó là căn cứ để đưa ra các đánh giá, nhận xét quan trọng của kết quả thực nghiệm cũng như kết quả thực tiễn của đề tài

6 Đóng góp của đề tài

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài luận văn đã bước đầu đạt được những kết quả sau đây:

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế tổ chức các hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường môn Địa lí 9 ở Trung học

cơ sở hiện nay

- Xác định được các nguyên tắc của việc thiết kế tổ chức các hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường trung học cơ sở

- Xây dựng được quy trình về phương pháp tổ chức các hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường môn Địa lí 9 - Trung học cơ sở ở thành phố Thái Nguyên

- Thiết kế một số hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường môn Địa

lí 9 - Trung học cơ sở ở thành phố Thái Nguyên

- Kết luận và khuyến nghị về việc tổ chức các hoạt động dạy học trải nghiệm môn địa lý trong nhà trường có hiệu quả hơn và ứng dụng mô hình dạy học trải nghiệm trong nhà trường được sử dụng nhiều, rộng rãi hơn

- Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải

nghiệm trong dạy học Địa lý 9

- Chương 2 Quy trình và tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm trong môn

Địa lí 9

- Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC

HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 9

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản

1.1.1.1 Hoạt động

Là quá trình cá nhân thực hiện các quan hệ giữa họ với thế giới tự nhiên,

xã hội, người khác và bản thân Hoạt động là quá trình tác động vào điều gì đó

Hoạt động học tập là nhằm vào tri thức, kĩ năng, kĩ xảo để biết, để hiểu,

để tiếp thu và đưa nó thành vốn liếng kinh nghiệm của bản thân người học Có nghĩa là đối tượng của hoạt động học là nhằm hình thành phát triển phẩm chất

và năng lực người học

1.1.1.2 Trải nghiệm

Nói đến trải nghiệm là nói đến hoạt động của con người, là những hoạt động giúp con người tham gia, gia nhập vào những hoạt động, hoàn cảnh, điều kiện sống khác nhau từ đó tìm hiểu về kiến thức, qua đó trau dồi vốn hiểu biết kiến thức cho bản thân trang bị kĩ năng sống trong những điều kiện khác nhau

Bản chất của trải nghiệm: trải nghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội

Phương pháp buộc học sinh phải sử dụng tổng hợp các giác quan (nghe, nhìn, chạm, ngửi ), tăng khả năng lưu giữ những điều đã học được lâu hơn; có thể tối đa hóa khả năng sáng tạo, tính năng động và thích ứng của người học

Việc trải qua quá trình khám phá kiến thức và tìm giải pháp giúp phát triển năng lực cá nhân và tăng cường sự tự tin, việc học cũng trở nên thú vị hơn với học sinh và việc dạy trở nên thú vị hơn với giáo viên

Khi chủ động tham gia tích cực vào quá trình học, học sinh được rèn luyện

về tính kỷ luật Học sinh cũng có thể học các kỹ năng sống mà được sử dụng lặp

đi lặp lại qua các bài tập, hoạt động, từ đó tăng cường khả năng ứng dụng các kỹ năng đó vào thực tế

Với phương pháp học thông qua trải nghiệm luyện được cho học sinh cả

về kiến thức và kĩ năng học tập, tìm tòi, phân tích và áp dụng thực tiễn Nhờ vậy, các em sẽ có được một kho tàng kiến thức vững chắc, trang bị cho bản thân kĩ năng xã hội một cách toàn diện

Đặc điểm của trải nghiệm:

Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo mang tính tích hợp

Hình thức học qua hoạt động trải nghiệm rất đa dạng

Học qua trải nghiệm là quá trình học tích cực và hiệu quả

Học qua trải nghiệm đòi hỏi khả năng phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Học qua trải nghiệm giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được

Trải nghiệm luôn chứa đựng hai yếu tố không thể tách rời đó là hành động

và cảm xúc thiếu một trong hai yếu tố đó thì không thể mang lại hiệu quả

Kết quả của trải nghiệm là hình thành được kinh nghiệm mới, hiểu biết mới, năng lực mới, thái độ giá trị mới

Các dạng trải nghiệm:

Trải nghiệm trong lớp học

Trải nghiệm ở ngoài trời

1.1.1.3 Sáng tạo

Khái niệm sáng tạo được sử dụng đồng nghĩa với nhiều thuật ngữ khác nhau như sự sáng tạo, tư duy óc sáng tạo, các thuật ngữ này đều liên quan tới

một thuật ngữ gốc Latin “Crear” đều mang một nghĩa chung là “Sự sản xuất, tạo

ra, sinh ra, một cái gì đó mà trước đây chưa hề có, chưa từng tồn tại” Ngoài ra sáng tạo cũng được hiểu là “tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần Tìm ra cái mới cách giải quyết mới, không bị gò bó phụ thuộc vào cái đã có Có thể sáng tạo trong bất kì lĩnh vực nào: Khoa học, nghệ thuật, sản xuất, kinh tế, chính trị”

Sáng tạo không phải một hoạt động rập khuôn có sẵn hay lặp lại một cách máy móc Mà đó là tạo ra những sản phẩm cần thiết cho cuộc sống của con người

và xã hội Quá trình sáng tạo là quá trình diễn ra từ ý nghĩ (ý tưởng) cho đến khi tạo ra kết quả (sản phẩm) Đó là sự chuẩn bị, suy nghĩ, nảy sinh ý tưởng mới, là

sự huy động toàn bộ sức mạnh trí tuệ của chủ thể sáng tạo

Sáng tạo là một năng lực đặc biệt của tiến hóa văn hóa và là năng lực đặc biệt của cá nhân, củng cố để nó trở thành năng lực quan trọng nhất để mỗi người chuẩn bị cho cuộc sống của mình Bên cạnh đó thái độ sáng tạo giúp chúng ta chế ngự chúng ta Sáng tạo là năng lực quyết định và biến đổi những tình huống chua rõ ràng và cải tạo chúng thành có ý thức

1.1.1.4 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một khái niệm mới trong dự thảo về

“Đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông sau năm 2015” [7]

Để xác định được hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần xuất phát từ các thuật ngữ “Hoạt động”, “Trải nghiệm”, “Sáng tạo” và mối quan hệ giữa chúng với nhau Tuy nhiên nó cũng không phải là phép cộng đơn giản của ba thuật ngữ trên, bởi trong hoạt động đã có yếu tố trải nghiệm, sáng tạo Chỉ có những hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành phẩm chất và năng lực cho người học, dành cho đối tượng học sinh đảm bảo ba yếu tố hoạt động - trải nghiệm - sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường

cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo không gọi là môn học mà là hoạt động giáo dục Môn học được tạo nên bởi một hoặc một vài lĩnh vực khoa học nên nội dung của nó được cấu trúc chặt chẽ còn hoạt động giáo dục sử dụng tích hợp kiến thức,

kỹ năng của nhiều lĩnh vực để thực hiện mục tiêu hoạt động của mình

Chúng ta hình dung một chương trình giáo dục của bất kỳ quốc gia nào cũng bao gồm nội dung dạy học (các môn học) và nội dung giáo dục (các hoạt động giáo dục) Các môn học thực hiện giảng dạy những lĩnh vực có tính khoa học, chủ yếu nhằm phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh

Bên cạnh đó, chúng ta có hoạt động giáo dục, là hoạt động nhằm phát triển những phẩm chất nhân cách, kỹ năng sống hay là năng lực tâm lý xã hội giúp con người có thể thích nghi, thích ứng với xã hội, làm chủ bản thân, biết sống tích cực và hạnh phúc Đây là những mặt vô cùng quan trọng để tạo nên cuộc sống có ý nghĩa của mỗi cá nhân

Trên cơ sở phân tích các khái niệm, thuật ngữ có thể đưa ra các định nghĩa

về hoạt động trải nghiệm sáng tạo như sau

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt đông giáo dục, trong đó nội dung

và cách thức tổ chức tạo điều kiện cho từng học sinh được tham gia trực tiếp và làm chủ thể của hoạt động, tự lên kế hoạch, chủ động xây dựng chiến lược hành động cho bản thân và cho nhóm để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kĩ năng sống và những năng lực cần có của công dân trong xã hội hiện đại, qua hoạt động học sinh phát huy khả năng sáng tạo để thích ứng và tạo ra cái mới, giá trị cho cá nhân và cộng đồng

1.1.1.5 Năng lực

Là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó” như năng lực tư duy, năng lực tài chính hoặc là “phẩm chất tâm sinh

lý và trình độ chuyên môn tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao như năng lực chuyên môn, năng lực lãnh đạo.Theo cách hiểu khác, Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả tốt Năng lực vừa là tiền đề, vừa là kết quả của hoạt động Năng lực vừa là điều kiện cho hoạt động đạt kết quả nhưng đồng thời năng lực cũng phát triển ngay trong chính hoạt động ấy (kinh nghiệm, trải nghiệm)

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (Bộ giáo dục và đào tạo năm 2017), Năng lực là thuộc tính độc đáo của cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể Như vậy có thể hiểu: Năng lực của học sinh là khả năng làm chủ kiến thức, kĩ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào việc thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả các vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống [7]

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học trải nghiệm trong nhà trường

- Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo mang tính tích hợp

Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo rất đa dạng và mang tính tích hợp tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập như giáo dục đạo đức, giáo dục an ninh quốc phòng, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm mĩ, thể chất, giáo dục lao động, an toàn giao thông, môi trường, phòng chống các tệ nạn xã hội Điều này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi hơn với cuộc sống thực tế, để đáp ứng như cầu hoạt động của học sinh giúp các em vận dụng vào thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng hơn

- Hình thức học qua hoạt động trải nghiệm rất đa dạng

Hoạt động trải nghiệm được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như trò chơi, hội thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan, du lịch, sân khấu hóa, thể dục thể

thao, câu lạc bộ, các công trình nghiên cứu mỗi hình thức hoạt động trên đều tiềm tàng trong đó những khả năng giáo dục nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng, phong phú mà việc giáo dục học sinh được thể hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng, hấp dẫn, không gò bó và khô cứng phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, cũng như nhu cầu và nguyện vọng của học sinh Trong quá trình thiết kế tổ chức, đánh giá các hoạt động cả giáo viên và học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo của mình trong đó

- Hoạt động trải nghiệm là quá trình tích cực và hiệu quả

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Nó có khả năng huy động sự tham gia tích cực của học sinh vào các khâu của quá trình hoạt động từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị thực hiện và đánh giá kết quả để từ đó hình thành cho các em nhưng giá trị sống và năng lực cần thiết

- Học qua trải nghiệm đòi hỏi khả năng phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Khác với hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm sáng tạo có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, ban giám hiệu, đoàn thanh niên, cha mẹ học sinh, hội khuyến học, có các tổ chức cơ quan doanh nghiệp địa phương, mỗi lực lượng giáo dục có tiềm năng thế mạnh riêng Tùy nội dung tích chất của từng hoạt động mà sự tham gia của các lực lượng có thể trực tiếp hoặc gián tiếp, có thể là đầu mối chủ trì hoặc phối hợp và có sự hỗ trợ khác nhau Do vậy hoạt động trải nghiệm sáng tạo là điều kiện cho học sinh được học tập, giao tiếp rộng rãi với nhiều lực lượng giáo dục, được lĩnh hội các nội dung giáo dục qua nhiều kênh khác nhau, với nhiều cách tiếp cận khác nhau Điều đó làm tăng tính đa dạng, hấp dẫn và chất lượng, hiệu quả của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Học qua trải nghiệm giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được

Lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người và thế giới xung quanh bằng nhiều con đường khác nhau để phát triển nhân cách của mình là mục tiêu quan trọng của hoạt động học tập Tuy nhiên có những kinh nghiệm chỉ có thể lĩnh hội thông qua trải nghiệm thực tiễn, sự đa dạng trong trải nghiệm sẽ mang lại cho học sinh nhiều vốn sống, kinh nghiệm phong phú mà nhà trường không thể hoặc chỉ cung cấp một phần nhỏ qua các công thức hay định luật, định lí

Tóm lại học từ trải nghiệm là phương thức học tập hiệu quả, nó giúp hình thành năng lực cho học sinh đặc biệt lứa tuổi đang trưởng thành Học từ trải nghiệm có thể thực hiện vơi bất cứ lĩnh vực tri thức nào, khoa học hay đạo đức, kinh tế xã hội học từ trải nghiệm cũng cần được tiến hành có tổ chức, có hướng dẫn theo quy trình nhất định của nhà giáo dục thì hiệu quả của việc học qua trải nghiệm sẽ tốt hơn Hoạt động giáo dục nhân cách học sinh chỉ có thể tổ chức qua trải nghiệm

1.1.3 Vai trò của tổ chức dạy học trải nghiệm ở các nhà trường trung học cơ sở đối với học sinh

- Là bộ phận quan trọng trong chương trình giáo dục

Thực tế cho thấy hiện nay trong các chương trình dạy học địa lí thì việc dạy học trải nghiệm đóng vai trò vô cùng quan trọng trong thực tế bởi ngoài việc các em học sinh hình thành được kiến thức, kĩ năng, hành vi thái độ thì còn giúp các em có cơ sở tìm hiểu, khám phá, vận động và hình thành được ý thức giáo dục cao hơn thông qua việc trải nghiệm, bên cạnh đó còn là giáo dục kĩ năng sống, đạo đức cách ứng xử trong cuộc sống Ở bậc trung học cơ sở chương trình tập trung nhiều hơn vào các hoạt động xã hội, phục vụ cộng đồng và bắt đầu đẩy mạnh hoạt động hướng nghiệp Tuy nhiên, hoạt động phát triển cá nhân, lao động vẫn được tiếp tục triển khai để phát triển các phẩm chất và năng lực của học sinh Vậy điều đó cho thấy việc đưa hoạt động trải nghiệm vào chương trình học được

Bộ giáo dục & đào tạo đang ngày càng được đẩy mạnh, chú trọng nhiều hơn và cũng thu hút được sự quan tâm của nhân dân

- Con đường quan trọng gắn học với hành, lý thuyết với thực tiễn

Học đi đôi với hành đó là việc cần làm trong bất cứ lĩnh vực nào bởi vận dụng lý thuyết vào cuộc sống cần phải có thực tế, trong bộ môn địa lí điều này cần phải song song với nhau thông qua vấn đề trải nghiệm Trải nghiệm giúp các

em khắc sâu, nhớ kĩ và vận dụng ngay vào thực tế Để các em có cái nhìn khách quan, đánh giá đúng bản chất vấn đề và điều này thì rất cần trong cuộc sống của con người

Trải nghiệm là cuốn từ điển sống giúp các em chắt lọc, và khắc sâu kiến thức ngoài ra còn là giúp giáo dục định hướng nghề nghiệp cho các em tốt nhất khi vẫn còn là học sinh bậc trung học cơ sở, chuẩn bị một hành trang tốt để các

em tự tin hơn khi bước vào đời

- Hình thành, phát triển nhân cách hài hòa và toàn diện cho học sinh

Việc đẩy mạnh hoạt động trải nghiệm giúp cho học sinh nâng cao nhân cách, lòng khoan dung, sự vị tha cách ứng xử trong thực tiễn điều đó rất cần ở con người hiện đại nhất là trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0

- Điều chỉnh và định hướng cho hoạt động dạy học

Đây là điểm đổi mới trong chương trình giáo dục, hoạt động trải nghiệm được coi là nội dung quan trọng vừa đổi mới phương pháp và hình thức học vừa năng cao chất lượng dạy để đạt hiệu quả cao về mọi mặt trong bộ môn Tiếp thu kiến thức ở nội dung cao hơn, gắn kết đạo đức, văn hóa và lồng ghép được nhiều nội dung hơn để phát triền và hình thành ở ngay lứa tuổi học sinh bậc trung học

cơ sở, ở lứa tuổi vị thành niên

Nhờ có hoạt động trải nghiệm mà nội dung các môn học được đưa vào tích hợp cùng một thời gian, địa điểm, giúp học sinh hiểu sâu hơn, biết nhiều nội dung hơn và đặc biệt là tạo ra sự hứng thú trong học sinh

1.1.4 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học

và phù hợp với dạy học Địa lí trong không gian lớp học:

Trò chơi là là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến

thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục "chơi mà học, học mà chơi" Trò chơi còn là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh nói riêng Trò chơi Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều

dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận, Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật

tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa

ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả

Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lý tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng phát hiện

vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự

tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với thầy cô giáo, cha mẹ, đông đảo bạn bè, nhà trường, và những người lớn khác có liên quan.Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo môi trường, cơ hội cho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò và tiếng nói của mình

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động lôi cuốn,

hấp dẫn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ,, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch, có nội dung giáo dục

về một chủ đề nào đó Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTN Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi

là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

Phương pháp tổ chức hoạt động sáng tạo trong dạy học phổ thông có nhiều phương pháp phù hợp để thiết kế các HĐTN ngay trong không gian lớp học Trong đó có một số phương pháp phù hợp với mục tiêu và đối tượng của HĐTN trong môn Địa lí như:

Phương pháp giải quyết vấn đề: Tổ chức hoạt động trải nghiệm phát hiện

và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó GV tạo ra những tình huống

có vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của tổ chức hoạt động, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình huống gợi vấn đề" vì "Tư

duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề" (Rubinstein)

Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho

HS những khó khăn về lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

Quy trình thực hiện gồm các bước sau:

+ Bước 1: Phát hiện vấn đề

Yêu cầu phải nghiên cứu chính xác vấn đề và đặt ra mục tiêu giải quyết vấn đề

+ Bước 2: Hướng giải quyết

+ Bước 3: Nêu các giải pháp

HS trình bày lại toàn bộ từ việc phát biểu vấn đề tới giải pháp Nếu vấn đề

là một đề bài cho sẵn thì có thể không cần phát biểu lại vấn đề

+ Bước 4: Đi sâu tìm hiểu giải pháp

Tìm hiểu những khả năng ứng dụng kết quả

Đề xuất những vấn đề mới có liên quan nhờ xét tương tự, khái quát hóa, lật ngược vấn đề,…và giải quyết nếu có thể

Phương pháp sắm vai: Sắm vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành,

“làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo

luận sau phần diễn ấy

Quy trình thực hiện

- Bước 1: Giáo viên chia nhóm, đưa tình huống đóng vai cho từng nhóm và quy định rõ về thời gian chuẩn bị và đóng vai

- Bước 2: Các nhóm trao đổi việc đóng vai

- Bước 3: Các nhóm lên đóng vai

+ Giáo viên đặt câu hỏi vơi học sinh đóng vai

+ Vì sao em lại có cách ứng xử như vậy?

+ Cảm xúc, thái độ của em khi thực hiện cách ứng xử? Khi nhận được cách ứng xử (đúng hoặc sai)

- Bước 4: Lớp bàn luận, nhận xét:

+ Cách ứng xử của các vai diễn hợp lí hay chưa hợp lí?

+ Chưa hợp lí ở điểm nào?

+ Tại sao?

+ Giáo viên kết luận về cách ứng xử cần thiết trong tình huống

Phương pháp trò chơi: Là phương pháp giáo dục thông qua việc tổ chức

các trò chơi có liên quan tới nội dung bài học, có tác dụng phát huy tính tích cực

nhận thức, gây hứng thú học tập cho học sinh Qua trò chơi học sinh tiếp thu kiến

thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đồng thời qua trò chơi phát triển tính tự giác

Quy trình thực hiện theo các bước

- Bước 1: GV giới thiệu tên, mục đích trò chơi

+ Tên trò chơi kích thích, cuốn hút được học sinh

+ Xác định được mục đích, nhiệm vụ của trò chơi

- Bước 2: Hướng dẫn học sinh tham gia trò chơi

+ Phổ biến luật cho người tham gia trò chơi

- Bước 4: Rút kinh nghiệm sau trò chơi

+ Giáo viên hoặc trọng tài nhận xét và học sinh khi tham gia trò chơi, và rút

ra kinh nghiệm từ việc thực hiện trò chơi đó

+ Công bố kết quả và khen thưởng

Phương pháp làm việc nhóm: Làm việc theo nhóm là một trong những

phương pháp dạy học được áp dụng trong đổi mới phương pháp dạy học: phát huy tính tích cực của người học, dạy học hướng về người học Giảng dạy dựa trên phương pháp làm việc theo nhóm là một phương pháp sư phạm mà theo đó, lớp được chia thành nhiều nhóm, mỗi nhóm được phân công giải quyết một công việc cụ thể hướng tới một nội dung công việc chung lớn hơn; kết quả của từng nhóm sẽ được trình bày để thảo luận chung trước khi giáo viên đi đến kết luận

cuối cùng

Quy trình thực hiện các bước làm việc theo nhóm

- Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ

Nêu và giải thích rõ ràng mục tiêu làm việc, giao nhiệm vụ một cách rõ ràng cho từng nhóm làm việc để mỗi thành viên trong nhóm hiểu được công việc cần phải làm và mô tả một cách cụ thể cách thực hiện các nhiệm vụ đó

- Bước 2: Chia nhóm

+ Xác định số lượng người của mỗi phù hợp với yêu cầu làm việc Thực hiện việc chia nhóm theo những cách: ngẫu nhiên (phát bìa, thẻ, điểm số ), theo

sự chỉ định của giáo viên và sở thích của người học

+ Cung cấp những câu hỏi định hướng quá trình làm việc của nhóm

- Bước 3: Làm việc trong nhóm

+ Các nhóm tiến hành làm việc theo nhóm

+ Giáo viên định hướng và hỗ trợ các nhóm khi cần thiết

- Bước 4: Đại diện các nhóm trình bày kết quả làm việc của nhóm Các nhóm khác đóng góp ý kiến và tham gia tranh luận

- Bước 5: Giáo viên tổng kết và rút ra kết luận từ chủ đề đã đưa

Tùy theo tính chất và mục đích của từng hoạt động cụ thể cũng như điều kiện, khả năng của các em mà GV có thể lựa chọn một hay nhiều phương pháp phù hợp Điều quan trọng là phương pháp được lựa chọn cần phát huy cao độ tích cực, sáng tạo, vai trò chủ động, của HS và khai thác tối đa kinh nghiệm và kiến thức các em đã có Hoạt động TN hướng đến những phẩm chất và năng lực chung như đã được đưa ra trong Dự thảo Chương trình mới, ngoài ra HĐTN còn

có ưu thế trong việc thúc đẩy hình thành ở người học các năng lực đặc thù sau:

+ Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động;

+ Năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống;

+ Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân;

+ Năng lực định hướng nghề nghiệp;

+ Năng lực khám phá và sáng tạo

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Nội dung chương trình Địa lí Trung học cơ sở

Về cơ bản chương trình Địa Lí trung học cơ sở được xây dựng theo kiến thức đồng tâm với các chương trình như Địa Lí tự nhiên đại cương (Địa Lí tự nhiên), Địa

Lí thế giới (các châu lục) và Địa Lí Việt Nam (tự nhiên và kinh tế xã hội, tìm hiểu các vùng)

Ở THCS môn Địa lí gồm 2 chương trình là cơ bản và nâng cao, ở mỗi một nội dung lại có sự khác nhau tuy nhiên về cơ bản nội dung của 2 chương trình đều mang tính tập trung và giống nhau

- Địa lí lớp 6

Là chương trình đầu tiên của khối THCS cũng là cơ sở hình thành nên khối chương trình Địa Lí tự nhiên đại cương giúp các em có nội dung cơ bản nhất và hiểu sâu về trái đất, các thành phần cảnh quan của trái đất, Hiểu sâu và làm rõ các nguyên nhân, hiện tượng từ tự nhiên và thực tế Ngoài ra về nội dung thực hành giúp các em hình thành kĩ năng đọc và phân tích bản đồ, tranh ảnh, phân tích được các hiện tượng tự nhiên, kĩ năng đọc và rèn luyện làm việc với bảng số liệu Từ đó xây dựng kiến thức về tự nhiên

- Địa lí lớp 7

Là địa lí thể hiện “Kinh tế - xã hội thế giới”, Ở đó giúp học sinh hiểu sâu

sắc và toàn diện về tự nhiên, dân cư cùng với kinh tế, chính trị của các châu lục trên thế giới Mỗi một châu lục lại có định hướng và hướng phát triển riêng, điều

đó giúp cho mỗi một học sinh luôn có hành trang riêng về kiến thức châu lục mang theo trong quá trình học tập, đồng thời đó cũng là cơ hội giúp cho học sinh

có hiểu được cơ hội học hỏi, giao lưu hợp tác giữa các quốc gia và khu vực trên thế giới

- Địa lí lớp 8

Ở nội dung này ngoài việc tìm hiểu Địa Lí Châu Á nơi chúng ta đang sinh sống hiểu về toàn cảnh từ tự nhiên tới dân cư, kinh tế xã hội Châu Á thì học sinh bắt đầu được tìm hiểu về việc phân chia địa hình Việt Nam Đó là cơ hội, tiền đề cho học sinh có cơ sở hiểu rõ và sâu hơn về kiến thức Việt Nam làm bước đà cho

khối kiến thức lớp 9 Khi học về Việt Nam các em học sinh đã hình thành sơ lược

về một Việt Nam với sự phân hóa cùng với sự đa dạng về mặt địa hình, khí hậu

ở mỗi vùng miền

- Địa lí lớp 9

Nội dung chủ đạo là “Địa Lí dân cư - kinh tế, xã hội Việt Nam” Ở đây có

được nội dung về dân cư, tự nhiên, kinh tế - xã hội, ở Việt Nam nói chung và từng vùng miền nói riêng, đây là quốc gia nơi các em đang sống các em hiểu và lĩnh hội kiến thức để đáp ứng được nhu cầu cuộc sống, cùng với đó là hành trang kiến thức để giúp các em lĩnh hội ở kiến thức cao hơn, sâu hơn ở bậc THPT và môi trường học tập chuyên nghiệp điều này hợp lí với độ tuổi và tâm lí của các

em Đây cũng là sự cải tiến trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay so với chương trình cũ trước đây

1.2.2 Nội dung các môn tích hợp với môn Địa lí 9 liên quan tới hoạt động trải nghiệm tích hợp trong nhà trường

Ngoài những nội dung hình thành và đáp ứng cho tổ chức các hoạt động

trải nghiệm thì các môn học khác đóng góp rất lớn và hỗ trợ cho bộ môn Địa Lí

có thể tích hợp, lồng ghép kiến thức để hình thành nên những tiết học dưới hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm giúp các em không chỉ hình thành được kiến thức, kĩ năng và phẩm chất riêng của môn Địa Lí mà bên cạnh đó còn giúp cho các em bao quát kiến thức và vận dụng thành thạo, ứng dụng cả môn học khác nữa vào trong buổi hoạt động trải nghiệm đó

Tích hợp không chỉ mang lại nội dung của nhiều môn học mà tích hợp còn đang được Bộ giáo dục & đào tạo đẩy mạnh đưa vào trong chương trình giáo dục phổ thông mới để giáo viên và cả học sinh cùng tích hợp nhiều môn học với nhau qua đó thầy được sự gắn kết, và để học sinh hiểu rõ hơn mối quan hệ đó

1.2.2.1 Môn Giáo Dục Công Dân

Thực hiện Kế hoạch số 178/KH-BGDĐT ngày 16/3/2017 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo yêu cầu triển khai giảng dạy các giáo trình, tài liệu về tư tưởng, đạo

đức, phong cách Hồ Chí Minh trong chương trình chính khóa; sử dụng bộ tài liệu

“Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh” lồng ghép trong giảng dạy các môn học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động Đội

Việc đưa nội dung chương trình giảng dạy về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đối với học sinh trong giai đoạn hiện nay rất quan trọng, nhất

là khi chúng ta đang thực hiện đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết 29/TƯ và Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII

về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”

Trong năm học 2017-2018, việc triển khai công tác giáo dục về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục được các nhà trường đẩy mạnh, trở thành một hoạt động được duy trì thường xuyên, nền nếp, thiết thực nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho học sinh, góp phần tích cực thúc đẩy động cơ phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của các em

Việc tích hợp phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh, đặc trưng của từng môn học và hoạt động giáo dục; đảm bảo nội dung giáo dục tự nhiên, nhẹ nhàng, góp phần vào việc tạo nên sự gắn bó giữa nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống và mục tiêu chung của giáo dục

Điểm đặc sắc, độc đáo của bộ sách này là hướng đến mục tiêu giáo dục đạo đức, lối sống, phát triển năng lực và phẩm chất học sinh thông qua việc tổ chức các hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm với các hình thức đa dạng, như thảo luận, trò chơi, vẽ tranh, diễn kịch Vì thế, trình tự hoạt động của học sinh qua mỗi bài là đi từ nhận thức về các giá trị đạo đức, lối sống đến thực hành và ứng dụng các giá trị đó Bộ sách còn tích hợp luyện tập kĩ năng đọc hiểu, tạo lập văn bản hướng tới phát triển năng lực giao tiếp và năng lực thẩm mĩ cho học sinh

Bộ sách “Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học

sinh” không chỉ là những bài học về đạo đức, lối sống, bộ sách đã gắn những bài

học với những câu chuyện sinh động về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác

Hồ, với cuộc sống, với công việc, sinh hoạt, vui chơi gần gũi, quen thuộc của mỗi em học sinh ở trường, ở nhà hằng ngày Vì cách tổ chức nội dung đó, các bài học sẽ trở nên cuốn hút học sinh, khiến các em tự nhiên mà thấm nhuần, tiến

bộ

Đây là bộ sách dành cho học sinh, đồng thời là tài liệu gợi ý về nội dung

và phương pháp cho giáo viên để tổ chức các giờ dạy học

Đó là những nội dung trong bộ sách về đạo đức Bác Hồ những bài học quý giá, giáo dục học sinh và rèn luyện kĩ năng thông qua các hoạt động học điều này được tích hợp và sử dụng cả vào môn học Địa Lí giúp học sinh hiểu và vận dụng

những nội dung đó vào cuộc sống

1.2.2.2 Môn Quốc Phòng - An Ninh

Giáo dục quốc phòng - an ninh đã thực sự đi vào cuộc sống, trở thành một nội dung quan trọng để công dân phát huy trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc, ngày 19/6/2013, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành

“Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh” (Luật số: 30/2013/QH13) khẳng định cơ

sở pháp lý và tầm quan trọng của công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Điều 4 của Luật giáo dục quốc phòng và

an ninh xác định mục tiêu: “Giáo dục cho công dân kiến thức về quốc phòng và

an ninh để phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống dựng nước và giữ nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, nâng cao ý thức, trách nhiệm, tự giác thực hiện nhiệm

vụ quốc phòng và an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”

Việc bảo vệ tổ quốc không chỉ là công việc riêng của bất cứ ai trong đó học sinh cũng là lực lượng cần học tập vè hiểu biết về môn Quốc Phòng - An Ninh Tuy nhiên ở cấp THCS học sinh chưa có bộ môn này tách biệt thành môn độc lập như ở trường THPT, nhưng bằng sự quan tâm và đưa vào chương trình học với bậc học THCS trong đó có môn Địa Lí là môn học được tích hợp liên môn với bộ môn Quốc Phòng - An Ninh, để giúp học sinh hiểu thêm về nhiệm

vụ Quốc Phòng - An Ninh của quốc gia và tăng thêm lòng yêu nước cho các em khi các em học nội dung của môn Địa Lí

Có thể khẳng định, môn học giáo dục Quốc Phòng - An Ninh khi được tích hợp trong môn Địa Lí có vai trò và ý nghĩa rất to lớn trong việc giáo dục và nâng cao ý thức, phẩm chất đạo đức của mỗi học sinh trong học tập, rèn luyện góp phần xây dựng và sẵn sàng tham gia vào bảo vệ tổ quốc Đặc biệt trong điều kiện đất nước hội nhập và phát triển, việc nâng cao ý thức, trách nhiệm và hiểu biết về kiến thức Quốc Phòng - An Ninh là một nhiệm vụ thiết thực hơn bao giờ hết Vì vậy, việc tích hợp môn học giáo dục Quốc Phòng - An Ninh là một nhiệm

vụ quan trọng và rất có ý nghĩa Nó sẽ giúp cho khối đại đoàn kết toàn dân và sức mạnh dân tộc không ngừng được củng cố và lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp

xây dựng và bảo vệ vững Tổ Quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.2.2.3 Môn Lịch Sử

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” và câu nói ấy thể hiện lời dạy thấm thía của chủ tịch

Hồ Chí Minh trong việc học tập và tiếp thu lịch sử, nền văn hóa lâu đời của nước

ta Không chỉ có vậy môn Lịch Sử còn được tích hợp vào trong các môn học khác để học sinh hiểu, biết, vận dụng lịch sử vào thực tế đời sống trong đó có tích hợp môn Lịch Sử và môn Địa Lí

Tích hợp môn Lịch Sử vào môn Địa Lí là nội dung mang tính cần thiết ở cấp trung học cơ sở bởi môn Lịch Sử và Địa Lí giúp học sinh hình thành và phát triển những năng lực chung và năng lực chuyên môn Lịch Sử và Địa Lí trên cơ

sở nền tảng kiến thức cơ bản, có chọn lọc về thế giới, quốc gia và địa phương,

về các quá trình tự nhiên, kinh tế - xã hội và văn hoá diễn ra trong không gian và thời gian, về sự tương tác giữa xã hội loài người và môi trường thiên nhiên Môn học cung cấp công cụ của các khoa học Lịch Sử và Địa Lí để học sinh biết cách thu thập, tổ chức và phân tích, tổng hợp các dữ kiện, từ đó hình thành ở học sinh