Đề tài "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam"

Cho nên, có thể nói: “Vấn đề sản xuất nông nghiệp hiện nay không những căn bản đã giảiquyết được việc cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảmbảo nguồn nguyên liệu cho các ngành

Đề tài "Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam"

MỤC LỤC C L C ỤC LỤC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

3 Đối tượng nghiên cứu: nước Việt Nam 3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU GẠO 4

I Thực chất và vai trò của xuât khẩu gạo 4

2 Vai trò của xuất nhập khẩu gạo 4

II Đặc điểm xuất khẩu gạo 6

2 Đặc điểm về xuất khẩu lúa gạo 6

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VỀ SẢN XUẤT 9

I Sản xuất lúa gạo 9

1 Về sản lượng 9

Bảng 1: Sản xuất lúa nói chung của cả nước 10

2 Về diện tích 11

3 Về năng suất 12

II Thực trạng về xuất khẩu gạo của Việt Nam 12

Bảng 2: 5 nước đứng đầu thế giới về xuất khẩu gạo năm 2008 13

4 Một số giải pháp khác 17

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 19

2 Kiến nghị 20

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển mình từ nền kinh tế bao cấpsang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, tiến lên công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Song, Việt Nam vẫn là một nước có nền nôngnghiệp phát triển mạnh với tốc độ tăng trưởng khá cao Từ năm 1991 –

2000, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 4.3% Từ năm 2001 – 2005, tốc

độ tăng trưởng bình quân đạt 4% Hiện tại cũng như trong tương lai,nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hộiloài người, không ngành nào có thể thay thế được Cho nên, có thể nói:

“Vấn đề sản xuất nông nghiệp hiện nay không những căn bản đã giảiquyết được việc cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảmbảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêudùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm mà còn sản xuất

ra những mặt hàng có giá trị xuất khẩu, tăng thêm nguồn thu ngoại tệ”.Trong đó, xuất khẩu đóng một vai trò rất quan trọng và hoạt động xuấtkhẩu đưa lại một nguồn ngoại tệ lớn, giải quyết công ăn việc làm chongười lao động, hạn chế bớt tình trạng nhập siêu…tạo động lực lớn chocông cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Vì vậy, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sảnlớn trên thế giới với những mặt hàng chủ lực là gạo, cà phê, hạt điều, hồtiêu nhưng mặt hàng xuất khẩu chính là gạo

Gạo là “ngọc thực” của thiên nhiên, là thực phẩm toàn cầu, bổ sungchất dinh dưỡng Nó không những là loại lương thực chính đáp ứngđược nhu cầu lương thực trong nước mà nó còn cung cấp cho ngànhxuất khẩu hàng nông sản ở nước ta một lượng gạo khổng lồ Theo Hiệp

Hội Lương thực Việt Nam, sau 21 năm (từ năm 1989 đến nay) ViệtNam đã xuất khẩu tổng cộng trên 69,8 triệu tấn gạo, trị giá hơn 18,5 tỷUSD và chiếm được thị phần ở hầu hết các thị trường nhập khẩu lúa gạonhư châu Á, châu Phi, châu Mỹ, Trung Đông và Châu Âu, trở thànhnước có sản lượng xuất khẩu gạo lớn thứ 2 trên thế giới, mỗi năm đónggóp từ 13 đến 20% lượng gạo xuất khẩu trên toàn thế giới Ngành xuấtkhẩu gạo trở thành ngành xuất khẩu quan trọng bậc nhất, mỗi năm đem

về cho đất nước trên dưới một tỷ USD Đó là kì tích mà cả thế giới biếtđến Tuy nhiên, ngành xuất khẩu gạo nước ta vẫn có rất nhiều vấn đềtồn tại: hoạt động xuất khẩu gạo có ý nghĩa và quy mô lớn nhưng hiệuquả kinh doanh còn thấp, giá trị xuất khẩu chỉ đứng ở vị trí thứ tư trênthế giới, gạo xuất khẩu chủ yếu được xếp vào loại gạo có giá trị trungbình thấp, giá xuất khẩu thấp hơn giá gạo cùng loại của một số nướckhác, tình hình giá cả xuất khẩu gạo luôn biến động lên xuống thấtthường, không ổn định…Điều này có nghĩa là nó đòi hỏi chúng ta cầnphải có những biện pháp giải quyết hợp lý, đúng đắn vấn đề này để cóthể nâng cao hiệu quả trong lĩnh vực xuất khẩu gạo hiện nay Muốn vậycần phải đặc biệt chú trọng phân tích tình hình xuất khẩu gạo hiện nay

có những thuận lợi và hạn chế gì để có thể đưa ra một số giải phápnhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu gạo trong thời gian tới để mang lạilợi ích kinh tế - xã hội lớn nhất có thể cho đất nước

Đây cũng chính là lý do khiến em quyết định lựa chọn đề tài: “Một

số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở Việt Nam” để làm chuyên đề Kinh tế nông nghiệp Thực hiện đề tài này em mong muốn tìm hiểu

thêm về tình hình hoạt động xuất khẩu gạo của nước ta và đưa ra một sốgiải pháp nhằm nâng cao giá trị sản lưọng gạo xuất khẩu

2 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu hoạt động xuất khẩu gạo

của Việt Nam

3 Đối tượng nghiên cứu: nước Việt Nam

Để phục vụ việc nghiên cứu em đã sử dụng một số biện pháp như:

 Phương pháp so sánh

 Phưong pháp điều tra thống kê

 Phưong pháp lập bảng so sánh

 Và một số phưong pháp khác…

Nội dung của chuyên đề gồm ba chương:

Chương I: Lý luận về xuất khẩu gạo

Chương II: Thực trạng về sản xuất và xuất khẩu gạo

Chương III: Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo ở ViệtNam

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I: LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU GẠO

I Thực chất và vai trò của xuât khẩu gạo

1 Thực chất về xuất khẩu

Xuất khẩu là hoạt động trao đổi hàng hoá, dịch vụ với nước ngoài vàvới các khu chế xuất làm giảm nguồn vật chất trong nước Bao gồmxuất khẩu mậu dịch và phi mậu dịch

Hoạt động xuất khẩu là hoạt động đem sản phẩm hàng hoá dịch vụđược sản xuất ở một nước bán ở các nước khác để đổi lấy hàng hoá dịch

vụ, thu ngoại tệ hoặc trả nợ Hoạt động xuất khẩu là một hình thức kinhdoanh thưong mại có phạm vi quốc tế

Hoạt động xuất khẩu ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự pháttriển của mỗi quốc gia Nó mở rộng khả năng tiêu dùng và sản xuất củamỗi nước, gắn quá trình kinh tế trong nước với kinh tế khu vực và kinh

tế thế giới, làm thay đổi cơ cấu kinh tế, giúp cho việc sử dụng nguồn lực

ở mỗi quốc gia có hiệu quả hơn

2 Vai trò của xuất nhập khẩu gạo

Xuất khẩu được thừa nhận là hoạt động rất cơ bản của hoạt độngkinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển.Việc

mở rộng xuất khẩu để tăng thu nhập ngoại tệ cho tài chính và cho nhucầu nhập khẩu cũng như tạo cơ sở cho phát triển hạ tầng là một mục tiêuquan trọng nhất của chính sách thương mại Nhà nước đã và đang thựchiện các biện pháp thúc đẩy các ngành kinh tế theo hướng xuất khẩu,khuyến khích khu vực tư nhân mở rộng xuất khẩu để giải quyết công ănviệc làm tăng thu nhập, ngoại tệ cho đất nước

Tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá đấtnước Xuất khẩu đóng vai trò chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy sảnxuất phát triển.

Xuất khẩu gạo trước hết làm tăng thu nhập của người nông dân đặcbiệt ở các vùng chuyên canh lúa nước, đời sống người dân phụ thuộcchủ yếu vào cây lúa Sau nữa, xuất khẩu giúp giải quyết một lượng lớnlao động dư thừa trong nước Khi thực hiện tăng cường xuất khẩu thìkéo theo nó là vấn đề xay xát, chế biến phát triển, vấn đề vận chuyểnhàng hoá …những công tác trên thu hút khá nhiều lao động từ không cótrình độ kỹ thuật, quản lý đến có trình độ cao Việc tạo việc làm ổn địnhcũng chính là một biện pháp hữu hiệu để tăng thu nhập, ổn định xã hội Đối với các nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam thì xuất khẩugạo là một lợi thế lớn Bởi sản xuất và xuất khẩu gạo có những lợi thếcăn bản như: đất đai, khí hậu, nguồn nước, nguồn nhân lực … Và đặcbiệt yêu cầu về vốn kỹ thuật trung bình, với các lợi thế như vậy tăngcường xuất khẩu gạo là hướng đi đúng đắn nhất

Hiện nay các nước xuất khẩu gạo với khối lượng lớn chủ yếu là cácnước đang phát triển: Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Pakistan,…Chính vì thế nguồn ngoại tệ thu về từ xuất khẩu gạo đối các nước này làrất quan trọng

Xuất khẩu gạo hay xuất khẩu hàng hoá nông sản nói chung có tácđộng to lớn đến nền kinh tế nước ta, giúp khai thác được tất cả các lợithế tương đối cũng như tuyệt đối của Việt Nam trong quá trình hộinhập Trong quá trình sản xuất lúa gạo, Việt Nam đã thu đước nhữngkết quả to lớn từ một nước nhập khẩu trở thành một nước xuất khẩu thứhai thế giới Tuy nhiên xuất khẩu gạo Việt Nam còn chưa tương xứngvới tiềm năng sẵn có Cần có giải pháp cụ thể cho vấn đề này

II Đặc điểm xuất khẩu gạo

1 Đặc điểm về sản xuất

Do sản xuất lúa gạo phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên do đó lúachỉ được trồng phổ biến ở các nước có đồng bằng châu thổ, khí hậunhiệt đới ẩm, nắng lắm, mưa nhiều, những nước này chủ yếu là cácnước đang phát triển như : Thái Lan, Việt Nam, Ấn Độ , Pakistan,…Hiện nay do trình độ đô thị hoá, việc tăng dân số quá nhanh cũng nhưviệc xây dựng các khu công nghiệp ồ ạt nên diện tích nông nghiệp haydiện tích trồng lúa ngày càng bị hu hẹp Do đó việc tăng sản lượng lúaphụ thuộc vào khả năng tăng năng suất, vì thế mà yêu cầu cần phải cótrình độ thâm canh cao, khoa học tiến bộ trong sản xuất lúa

Việt Nam nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới ẩm với hai đồngbằng châu thổ rộng lớn, với lượng dân số tập trung ở nông thôn khá cao(80% dân số) do đó rất thuận lợi cho phát triển lúa nước Nhưng vớinhững thuận lợi là các khó khăn như: bão, lũ lụt, hạn hán hay các biếnđộng bất thường của thời tiết luôn đe doạ tới hoạt động sản xuất

Hiện nay lúa gạo đã trở thành mặt hàng xuất khẩu chính của ViệtNam do đó sản xuất lúa gạo rất được chú trọng cả về tăng năng suất vàdiện tích bằng các biện pháp như thâm canh, xen canh, gối vụ hay ápdụng các biện pháp khoa học trong khâu gieo trồng, chăm sóc, thuhoạch và tạo giống chất lượng tốt…

2 Đặc điểm về xuất khẩu lúa gạo

- Tính thời vụ trong trao đổi:

Sản xuất lúa gạo mang đặc điểm cố hữu của sản xuất nông nghiệptính thời vụ do vậy mà hình thành tính thời vụ trong trao đổi sản phẩmtrên thị trường Tức là số lượng lúa gạo cung cấp trên thị trường làkhông đều vào mỗi thời điểm trong năm, điều này phụ thuộc vào thời

gian gieo trồng Để khắc phục đặc điểm này yêu cầu các nước xuất khẩuphải luôn có kế hoạch bảo quản, dự trữ hợp lý tránh tình trạng lúc thừalúc thiếu sẽ dẫn tới bị ép giá

- Phần lớn gạo được tiêu thụ tại chỗ:

Tình hình đó là do một mặt, năng lực sản xuất của các nước này

bị hạn chế mặt khác do quy mô dân số và tốc độ tăng dân số nhanh Vìvậy phần lớn lúa gạo còn lại đem trao đổi trên thị trường gạo thế giớichỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ Các nước đang phát triển sản xuất 53-55% sảnlượng gạo thế giới, các nước Châu Á, Châu Phi sản xuất nhiều nhấtchiếm 85% sản lượng gạo tiêu thụ trên thế giới Trong khi đó các nướcnày chỉ cung cấp 4 - 5% lượng gạo được trao đổi trên thế giới Châu Á

là khu vực sản xuất nhiều nhất và cũng tiêu thụ lượng gạo lớn nhất

- Buôn bán giữa các chính phủ là phương thức chủ yếu vì thế xuấtkhẩu sản phẩm lúa gạo ổn định hơn so với hàng công nghiệp

Nguyên nhân thứ nhất, là do yếu tố chính trị quốc gia Mỗi nướcđều phải đảm bảo an ninh lương thực, nếu lương thực không được đảmbảo sẽ có ảnh hưởng rất lớn tới chính trị quốc gia đó Vì thế buốn bánchủ yếu được ký kết giữa các chính phủ với nhau thông qua các hiệpđịnh, các hợp đồng có tính nguyên tắc, dài hạn và định lượng cụ thểhàng năm vào đầu các niên vụ Thứ hai, một số nước dùng xuất khẩugạo để thực hiện các ý đồ chính trị thông qua viện trợ, cho không, bánchịu dài hạn…điều này được thực hiện giữa các chính phủ là chủ yếu

- Các nước lớn đóng vai trò chi phối thị trường gạo thế giới:

Trên thế giới chỉ một vài nước là xuất khẩu với một lượng gạolớn và có uy tín: Thái Lan, Mỹ, Ttung Quốc, Việt Nam… Nếu lượnggạo xuất khẩu của các nước này có sự biến động có thể ảnh hưởng đến

giá cả của gạo dẫn tới những biến động trong cung – cầu gạo, hay có thểảnh hưởng đến tình hình sản xuất đến các loại hàng hoá khác

- Trong mậu dịch gạo thế giới, có rất nhiều loại gạo khác nhau củacác nước xuất khẩu gạo trên thị trường thế giới Tương ứng với mỗi loạigạo, tuỳ thuộc chất lượng, phẩm cấp khác nhau lại hình thành một mứcgiá cụ thể phù thuộc vào các tiêu chuẩn cụ thể về chọn giá quốc tế màtrong nhiều thập kỷ qua, người ta vẫn lấy giá gạo xuất khẩu của TháiLan làm giá gạo quốc tế Vì gạo có rất nhiều loại nên khi nói giá gạoxuất khẩu thường nói rõ cấp loại nào (5% tấm, 10% tấm…) vào điềukiện giao hàng nào (FOB, CIF,C&F…)

Tuy có giá gạo quốc tế nhưng giá gạo của một cấp gạo cụ thể, giữacác nước xuất khẩu là không đồng nhất: như giá gạo của việt namthường thấp hơn của Thái Lan hoặc của một số nước khác mặc dù cùngcấp Điều này là do chất lượng của từng loại, do uy tín sản phẩm, dođiều kiện tự nhiên, nguồn giống tạo nên loại gạo đó

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VỀ SẢN XUẤT

VÀ XUẤT KHẨU GẠO

I Sản xuất lúa gạo

Từ sau đổi mới sản xuất lúa gạo của nước ta không ngừng phát triển

cả về diện tích, năng suất, sản lưọng Từ chỗ thiếu đói triền miên vàphải nhập khẩu lương thực bình quân hàng năm trên nửa triệu tấn gạonhưng nhờ đường lối đổi mới và quyết sách trong nông nghiệp từ năm

1989 trở đi Việt Nam chẳng những đã sản xuất đủ lúa gạo cho nhu cầutiêu dùng nội địa mà còn dành một khối lượng lớn cho xuất khẩu

1 Về sản lượng

Từ năm 1990 – 2008 sản lượng lúa có xu hướng tăng dần nhưng mức

độ tăng không cao và có tính chất ổn định Vì kinh tế Việt Nam vẫn cònnhiều khó khăn Việt Nam mới bước qua thời kì khó khăn, lượng lúagạo sản xuất ra không nhiều Đến năm 1999 sản lượng lúa tăng rất rõrệt So với năm 1998 thì sản lượng lúa năm 1999 tăng 2248.3 tấn Đó làmột con số không lớn nhưng đã phần nào giải quyết được vấn đề lươngthực, làm cho kim ngạch xuất khẩu năm đó tăng cao và giúp thu đượcngoại tệ Từ 1999 – 2007 sản lượng lúa qua các năm có tăng nhưng tốc

độ tăng không cao và không đều Đặc biệt từ năm 2004 – 2007 nền kinh

tế Việt Nam có nhiều biến động ảnh hưởng không ít đến lượng gạo xuấtkhẩu Do kinh tế Việt Nam giai đoạn 2004-2007 đã có những thành tựuđáng mừng nhưng cũng đầy tiềm ẩn Do nền kinh tế đã quá nóng Mứctăng trưởng bình quân hàng năm của Việt Nam đã được duy trì ở mức7-8%/năm Lĩnh vực công nghiệp và xây dựng tăng 10%, dịch vụ (baogồm cả dịch vụ tài chính) tăng 8%, trong khi lĩnh vực nông, lâm, ngư

Bảng 1: Sản xuất lúa nói chung của cả nước

Nguyên nhân chính của việc tăng liên tục như trên là:

- Do sự nỗ lực của hàng chục triệu nông dân trong điều kiện đổimới, người lao động làm chủ ruộng đất từ đó làm chủ tất cả các khâu

trong quá trình sản xuất tiêu thụ, được đảm bảo tiết kiệm và có hiệu quảnhất Đặc biệt trong cơ chế thị trường hiện nay, khi xuất khẩu gạo ngàycàng tăng, gạo ngày càng được giá sẽ khuyến khích trực tiếp nhữngngười nông dân tích cực sản xuất nhằm tăng thu nhập cải thiện đời sống.

- Do những tiến bộ về khoa học công nghệ trong sinh học, thuỷlợi, phân bón …đặc biệt trong lĩnh vực sinh học chẳng hạn như áp dụngcác giống lúa mới vào sản xuất, làm chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu mùa

vụ, đẩy mạnh thâm canh, tăng nhanh sản lượng Cùng với hàng chụctriệu người nông dân trên đồng ruộng còn phải kể đến sự đóng gópkhông nhỏ của các nhà khoa học đã trực tiếp làm nên thành quả của mặttrận nông nghiệp những năm qua

2 Về diện tích

Từ 1990 - 2008 diện tích gieo trồng không ngừng tăng, nhưng đượcchia làm hai giai đoạn rõ rệt Từ 1990 - 2000 diện tích tăng và ổn địnhqua các năm, năm 1991 diện tích tăng 260 nghìn ha tương ứng tăng4.3% so với năm 1990, năm 1998 tăng 263 nghìn ha tương ứng tăng3.7% so với năm 1997 Đây là hai năm diện tích gieo trồng tăng với tốc

độ cao Nguyên nhân là do nhà nước thực hiện đổi mới quản lý trongnông nghiệp từ đó khuyến khích được sản xuất với quy mô lớn và số vụtrong năm cũng tăng để đáp ứng nhu cầu gạo hàng hoá Từ năm 2001 –

2008 diện tích có sự biến động không ổn định , năm 2001 diện tích giảm173.6 nghìn ha, đến năm 2002 diện tích có tăng 11,6 nghìn ha so vớinăm 2001 nhưng vẫn thấp hơn năm 2000 là 162 nghìn ha Đến năm

2007 diện tích lại giảm so với năm 2006 là 117.4 nghìn ha Nguyênnhân do trình độ đô thị hóa ngày càng tăng các khu công nghiệp, dân cưchủ yếu đuợc xây dựng ở vùng đồng bằng dẫn đến diện tích trồng lúangày càng bị thu hẹp Do đó những năm sắp tới cần tăng cường thâm