Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Nguyễn Thị Kim Hòa là một trong những nữ tác giả trẻ của nền văn học Việt Nam đương đại. Cuộc đời không may mắn như nhiều cây bút nữ khác, chị không những kiên trì vượt lên bất hạnh số phận mà còn như cây xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam mê nghệ thuật. Dù thời gian sáng tác chưa dài số lượng tác phẩm chưa đồ sộ như nhiều nhà văn đương đại khác, nhưng các tác phẩm của chị đều đạt chất lượng cao. Đề tài nghiên cứu về “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa” khẳng định rõ thêm đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn. Tiếp cận truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa từ góc độ đặc điểm nghệ thuật, chúng tôi hi vọng sẽ góp thêm một góc nhìn mới về khả năng phản ánh đời sống, giá trị nhân văn cũng như phong cách sáng tạo của chị. Chúng tôi mong muốn giải mã được ý nghĩa của lớp ngôn từ, phân tích các tầng ý nghĩa sâu sắc của tác phẩm, góp phần giáo dục tinh thần nhân văn, lối sống cao cả cho bạn đọc thời hiện đại. Đồng thời, đề tài còn giúp cho người nghiên cứu trau dồi thêm những kỹ năng phân tích, tổng hợp... phục vụ cho quá trình giảng dạy ở trường phổ thông. Nguyễn Thị Kim Hòa là một cây bút trẻ đang đi vào độ tuổi “chín” của nghề, có những tác phẩm ấn tượng, thể hiện cá tính sáng tạo cũng như phong cách nghệ thuật của tác giả. Tuy nhiên, vẫn còn khá ít công trình nghiên cứu về Nguyễn Thị Kim Hòa nói chung và truyện ngắn của chị nói riêng. Được mệnh danh là “xương rồng giữa sa mạc cát”[81]. Nguyễn Thị Kim Hòa qua 10 năm sáng tác bền bỉ đã chứng tỏ khả năng sáng tạo dồi dào của mình trong cuộc cạnh tranh khốc liệt trên văn đàn. Thực hiện luận văn này, chúng tôi muốn góp phần kết nối khoảng trống giữa bạn đọc với một văn nữ trẻ, đã phải sớm chịu đựng một nỗi đau số phận riêng biệt, đáng thương, cần được chia sẻ như Nguyễn Thị Kim Hòa. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề : Hơn 10 năm cầm bút, Nguyễn Thị Kim Hòa đã có nhiều tác để lại những dấu ấn khó phai trong lòng độc giả. Đề tài mà Nguyễn Thị Kim Hòa thể hiện trong các sáng tác của mình rất đa dạng, nhưng tập trung chủ yếu vào thế giới thiếu nhi và số phận của người phụ nữ để lại những dấu ấn khó phai trong lòng độc giả, đặc biệt là giới phê bình văn học. Văn chương của Kim Hòa như thổi một làn gió mới đến nền văn học dân tộc trong nước. Tuy nhiên, các luận văn hay công trình nghiên cứu chuyên sâu thì lại chưa thật sự nổi bật. Hầu như chưa có luận văn nào khai thác về đặc điểm nghệ thuật tác phẩm của Kim Hòa. Học hỏi từ những bài viết đi trước, chúng tôi thực hiện đề tài “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”. 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa qua các tác phẩm: Truyện ngắn đã xuất bản: Con chim Phụng cuối cùng (Nxb Hội Nhà văn, 2017) Đỉnh khói (Nxb Văn hóa Văn nghệ, 2015) Nho đắng (NXB Văn hóa Văn nghệ, 2012) Các truyện ngắn đã được đăng tải trên các trang web có uy tín: 650 cây số, 1285 ngày [77] Ánh mắt rớt vào đêm [78] Ban tàn [79] Bóng sẻ [80] Cát [81] Gió chiều thôi xéo xắt [82] Giữ chồng [83] Những chuyện tình của biển [84] Nước mắt muối [85] Mưa lòng hồ[35] Ngoài ra, để có cái nhìn tổng thể, trong quá trình nghiên cứu về đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa, chúng tôi khảo sát thêm một số đặc điểm truyện ngắn các tác giả nữ, từ đó so sánh, đối chiếu để nhận diện rõ hơn phong cách nghệ thuật của chị. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài là đặc điểm nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa qua nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện, tình huống truyện, không thời gian và giọng điệu nghệ thuật 4. Hướng tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu Để triển khai nghiên cứu đề tài này, ngoài việc vận dụng thi pháp học, phê bình nữ quyền làm cơ sở lý luận để nghiên cứu, đề tài còn sử dụng đồng thời các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau: - Phương pháp phân tích, tổng hợp - Phương pháp hệ thống - Phương pháp khảo sát, so sánh - Phương pháp tiếp cận liên ngành văn hóa – văn học 5. Đóng góp của luận văn Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên đặt vấn đề nghiên cứu “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”. Đề tài chúng tôi nghiên cứu một cách có hệ thống các phương diện nghệ thuật quan trọng trong tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa. Từ đó, đưa ra những nhận xét, đánh giá xác đáng về đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của chị; đồng thời khẳng định những đóng góp của Nguyễn Thị Kim Hòa trong văn học Việt Nam hiện đại cũng như những đóng góp của chị đối với sự phát triển ngôn ngữ văn học nước nhà, làm cơ sở để góp thêm một tiếng nói đánh giá về hiện tượng văn học này. Nếu thành công, đề tài sẽ là tư liệu cần thiết cho những ai quan tâm nghiên cứu vấn đề “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”. Đây là một tài liệu nghiên cứu mới giúp cho học sinh – sinh viên có thêm điều kiện hiểu sâu hơn về tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa. Bên cạnh đó, luận văn đưa ra một số chính kiến liên quan đến đặc trưng của lối viết nữ tác động đến đặc điểm nghệ truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa. Hy vọng đây là luận văn vừa mang tính mang tính phát hiện vừa giới thiệu một cây bút nữ có ấn tượng, như một tấm gương lao động nghệ thuật đáng nể trọng với người đọc tại thời điểm này. 6. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài có 3 chương Chương 1: Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại và quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện và tình huống truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa Chương 3: Không gian, thời gian và giọng điệu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

TRẦN THỊ HÒA

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN

CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGÀNH VĂN HỌC

Thừa Thiên Huế, 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

TRẦN THỊ HÒA

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN

CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS MAI THỊ LIÊN GIANG

Thừa Thiên Huế, 2019

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề : 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

4 Hướng tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu 3

5 Đóng góp của luận văn 3

6 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 KHÁI LƯỢC VỀ TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA 5

1.1 Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại và những chấn thương tinh thần của các nhà văn nữ 5

1.1.1.Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại 5

1.1.2.Chấn thương tinh thần ảnh hưởng đến sáng tác của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại 6

1.2 Quá trình sáng tạo và quan niệm văn chương của Nguyễn Thị Kim Hòa 8

1.2.1 Quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa 8

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa 9

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT, CỐT TRUYỆN VÀ TÌNH HUỐNG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ KIM HÒA 13

2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa 13

2.1.1 Nhân vật phụ nữ trong tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa 13

2.1.2 Các phương thức xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa 14

2.2.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 16

2.2.2 Nghệ thuật xây dựng tình huống 17

CHƯƠNG 3 KHÔNG GIAN, THỜI GIAN VÀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ KIM HÒA 21 3.1 Không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa 21

3.1.1 Không gian hiện thực 21

3.1.2 Thời gian hiện tại 22

3.2 Giọng điệu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa 23 3.2.1 Giọng triết lý, hoài niệm 23

3.2.2 Giọng hoài nghi chất vấn 23

3.2.3 Giọng cảm thương, xót xa 24

KẾT LUẬN 26

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Nguyễn Thị Kim Hòa là một trong những nữ tác giả trẻ của nền văn học Việt Nam đương đại Cuộc đời không may mắn như nhiều cây bút nữ khác, chị không những kiên trì vượt lên bất hạnh số phận mà còn như cây xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam

mê nghệ thuật Dù thời gian sáng tác chưa dài số lượng tác phẩm chưa đồ sộ như nhiều nhà văn đương đại khác, nhưng các tác phẩm

của chị đều đạt chất lượng cao Đề tài nghiên cứu về “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa” khẳng định rõ thêm đặc

điểm nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn Tiếp cận truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa từ góc độ đặc điểm nghệ thuật, chúng tôi hi vọng sẽ góp thêm một góc nhìn mới về khả năng phản ánh đời sống, giá trị nhân văn cũng như phong cách sáng tạo của chị Chúng tôi mong muốn giải mã được ý nghĩa của lớp ngôn từ, phân tích các tầng

ý nghĩa sâu sắc của tác phẩm, góp phần giáo dục tinh thần nhân văn, lối sống cao cả cho bạn đọc thời hiện đại Đồng thời, đề tài còn giúp cho người nghiên cứu trau dồi thêm những kỹ năng phân tích, tổng hợp phục vụ cho quá trình giảng dạy ở trường phổ thông Nguyễn Thị Kim Hòa là một cây bút trẻ đang đi vào độ tuổi “chín” của nghề,

có những tác phẩm ấn tượng, thể hiện cá tính sáng tạo cũng như phong cách nghệ thuật của tác giả Tuy nhiên, vẫn còn khá ít công trình nghiên cứu về Nguyễn Thị Kim Hòa nói chung và truyện ngắn của chị nói riêng

Được mệnh danh là “xương rồng giữa sa mạc cát”[81]

Nguyễn Thị Kim Hòa qua 10 năm sáng tác bền bỉ đã chứng tỏ khả năng sáng tạo dồi dào của mình trong cuộc cạnh tranh khốc liệt trên văn đàn Thực hiện luận văn này, chúng tôi muốn góp phần kết nối khoảng trống giữa bạn đọc với một văn nữ trẻ, đã phải sớm chịu

đựng một nỗi đau số phận riêng biệt, đáng thương, cần được chia sẻ

như Nguyễn Thị Kim Hòa

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề :

Hơn 10 năm cầm bút, Nguyễn Thị Kim Hòa đã có nhiều tác để lại những dấu ấn khó phai trong lòng độc giả Đề tài mà Nguyễn Thị Kim Hòa thể hiện trong các sáng tác của mình rất đa dạng, nhưng tập trung chủ yếu vào thế giới thiếu nhi và số phận của người phụ nữ để lại những dấu ấn khó phai trong lòng độc giả, đặc biệt là giới phê bình văn học Văn chương của Kim Hòa như thổi một làn gió mới đến nền văn học dân tộc trong nước Tuy nhiên, các luận văn hay công trình nghiên cứu chuyên sâu thì lại chưa thật sự nổi bật Hầu như chưa có luận văn nào khai thác về đặc điểm nghệ thuật tác phẩm của Kim Hòa Học hỏi từ những bài viết đi trước, chúng tôi thực hiện

đề tài “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa qua các tác phẩm:

Truyện ngắn đã xuất bản:

Con chim Phụng cuối cùng (Nxb Hội Nhà văn, 2017) Đỉnh khói (Nxb Văn hóa Văn nghệ, 2015)

Nho đắng (NXB Văn hóa Văn nghệ, 2012)

Các truyện ngắn đã được đăng tải trên các trang web có uy tín:

Gió chiều thôi xéo xắt [82]

Giữ chồng [83]

Những chuyện tình của biển [84]

Nước mắt muối [85]

Mưa lòng hồ[35]

Ngoài ra, để có cái nhìn tổng thể, trong quá trình nghiên cứu

về đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa, chúng tôi khảo sát thêm một số đặc điểm truyện ngắn các tác giả nữ, từ đó

so sánh, đối chiếu để nhận diện rõ hơn phong cách nghệ thuật của chị

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là đặc điểm nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa qua nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện, tình huống truyện, không thời gian và giọng điệu nghệ thuật

4 Hướng tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai nghiên cứu đề tài này, ngoài việc vận dụng thi pháp học, phê bình nữ quyền làm cơ sở lý luận để nghiên cứu, đề tài còn sử dụng đồng thời các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp hệ thống

- Phương pháp khảo sát, so sánh

- Phương pháp tiếp cận liên ngành văn hóa – văn học

5 Đóng góp của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên đặt vấn đề nghiên

cứu “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”

Đề tài chúng tôi nghiên cứu một cách có hệ thống các phương diện nghệ thuật quan trọng trong tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa

Từ đó, đưa ra những nhận xét, đánh giá xác đáng về đặc điểm nghệ

thuật trong tác phẩm của chị; đồng thời khẳng định những đóng góp của Nguyễn Thị Kim Hòa trong văn học Việt Nam hiện đại cũng như những đóng góp của chị đối với sự phát triển ngôn ngữ văn học nước nhà, làm cơ sở để góp thêm một tiếng nói đánh giá về hiện tượng văn học này Nếu thành công, đề tài sẽ là tư liệu cần thiết cho những ai quan tâm nghiên cứu vấn đề “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa” Đây là một tài liệu nghiên cứu mới giúp cho học sinh – sinh viên có thêm điều kiện hiểu sâu hơn về tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa Bên cạnh đó, luận văn đưa ra một số chính kiến liên quan đến đặc trưng của lối viết nữ tác động đến đặc điểm nghệ truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa

Hy vọng đây là luận văn vừa mang tính mang tính phát hiện vừa giới thiệu một cây bút nữ có ấn tượng, như một tấm gương lao động nghệ thuật đáng nể trọng với người đọc tại thời điểm này

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài có 3 chương

Chương 1: Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

và quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện và tình huống truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa

Chương 3: Không gian, thời gian và giọng điệu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa

CHƯƠNG 1 KHÁI LƯỢC VỀ TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA

NGUYỄN THỊ KIM HÒA 1.1 Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại và những chấn thương tinh thần của các nhà văn nữ

1.1.1.Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

“Truyện ngắn” là một khái niệm quen thuộc nhưng tìm một định nghĩa đầy đủ, chính xác thì nhiều từ điển, công trình nghiên cứu vẫn chưa đề cập đến toàn diện Các nhà văn trên thế giới, với trải nghiệm thực tế của mình, đã đưa ra những cảm nhận cụ thể và một số đúc kết đa dạng

Tóm lại, theo chúng tôi, truyện ngắn là một thể loại văn học gần gữi, có hình thức dung lượng truyện ngắn, bao gồm trong đó là một thế giới nhân vật được đặt trong bối cảnh không gian, thời gian

cụ thể và được vận hành thông qua các chi tiết

Nhìn lại diện mạo truyện ngắn giai đoạn trước 1975, trong truyện ngắn nữ Việt Nam, chỉ nổi lên một vài tên tuổi; tiêu biểu và được nhắc đến Lê Minh Khuê - nhà văn nữ liên tục sáng tác ở các chặng đường và được xem là “bà trùm truyện ngắn” với ba lần nhận giải thưởng của Hội Nhà văn và nhiều giải thưởng quốc tế Thế nên,

dù trước 1975, văn học nữ vẫn phát triển, nhưng “phải”hòa lẫn trong không khí chung của khởi nghĩa quật cường, cổ vũ đấu tranh như các tác phẩm của Mộng Sơn, Lê Minh, Bích Thuận, Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Như Trang, Dương Thị Xuân Quý, Nguyễn Thị Ngọc

Tú, Vũ Thị Thường…

Sau 1975, đặc biệt là thập niên sau 1986, trong khi tiểu thuyết chững lại, chưa đáp ứng tốt vai trò trụ cột thì truyện ngắn lên ngôi cùng với sự xuất hiện những tên tuổi nữ tác gia mới – thổi một làn

gió mới đến văn học viết Việt Nam thời kì đương đại Thập niên đầu thế kỉ XXI, nhìn chung, truyện ngắn có phần mờ nhạt trong sự bùng

nổ các thể loại Đặc biệt, thời đoạn đầu thế kỉ XXI tản văn bùng nổ, ghi nhận thêm sự đóng góp của nữ giới với những tên tuổi quen thuộc

đã từng được khẳng định ở truyện ngắn và tiểu thuyết Tuy vậy, trong

sự đa dạng đồng đẳng của thể loại, truyện ngắn vẫn được khẳng định với thế hệ nhà văn mới hơn như Nguyễn Thị Kim Hòa, Bích Ngân,

Võ Thị Xuân Hà, Phong Điệp, Di Li, Phan Hồn Nhiên, Tống Ngọc Hân

Bước sang thế kỉ XXI, truyện ngắn nữ nói riêng và văn xuôi nữ nói chung vẫn tiếp tục khẳng định được vị thế của mình trên văn đàn với những đột phá về nội dung và nghệ thuật

Từ đó, có thể thấy, truyện ngắn của nhà văn nữ Việt Nam đương đại đã cống hiến được nhiều sáng tạo mới trên bình diện nội dung và nghệ thuật cho nền văn xuôi nước nhà Tại thời điểm này, nhiều tên tuổi nữ nhà văn trẻ cũng gây được tiếng vang trên văn đàn, trong đó có Nguyễn Thị Kim Hòa

1.1.2.Chấn thương tinh thần ảnh hưởng đến sáng tác của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

Nếu trong giai đoạn 1945-1975, các nữ tác giả thể hiện màu sắc chiến tranh bằng ánh nhìn lạc quan, ca ngợi, cổ vũ tinh thần kháng chiến như các sáng tác của của nữ tác giả Mộng Sơn, Lê Minh, Bích Thuận, Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Như Trang, Dương Thị Xuân Quý, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Vũ Thị Thường… Họ đã khắc họa được những bức chân dung rất đẹp về người lính, đặc biệt là những

cô gái thanh niên xung phong (Hoa rừng - Dương Thị Xuân Quý, Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê ), về những người mẹ, người chị, người em ở hậu phương (Bám biển - Nguyễn Thị Cẩm Thạnh, Ốc biển - Nguyễn Thị Ngọc Hải, Nụ cười thánh thiện - Lý

Thị Trung ) Đến thời kì văn học sau 1975, những tác phẩm viết về

đề tài hậu chiến của các cây bút nữ đã phản ánh thật thấm thía, xúc động thực trạng tinh thần của con người và xã hội những năm sau chiến tranh Đặc biệt, họ nghiêng hẳn sự đồng cảm, xót thương về

“nỗi đau thời hậu chiến” ở những người cùng giới với mình Một nỗi đau rất âm ỉ, rất “đàn bà”: nỗi đau của tình yêu đầu đời với những liệt

sĩ cứ để lại di chứng mãi trong tâm hồn những người đàn bà sâu sắc (Chuyện thời con gái - Nguyễn Thị Như Trang), nỗi đau đầy bi kịch trong cuộc sống hôn nhân - gia đình bởi chiến tranh đã xóa đi tuổi thanh xuân và tàn nhẫn cướp đi cả khả năng làm mẹ của người phụ

nữ (Phận đàn bà - Thùy Dương) Không chỉ dừng lại ở những bi kịch

góa bụa, lỡ làng, sâu sắc hơn, các nhà văn nữ còn cho thấy một bi kịch đầy chua xót, đầy những giằng xé nội tâm: bi kịch của những con người vỡ mộng, lạc lõng giữa cuộc đời Đó là thân phận phụ nữ với những bi kịch, những nỗi đau bởi chiến tranh trong các tác phẩm

Trong nước giá lạnh (Võ Thị Xuân Hà), Thế giới xô lệch (Bích

Ngân), Tiểu thuyết đàn bà (Lý Lan), Đó là những mặc cảm sinh lí, mặc cảm giới tính trước những định kiến “nam quyền” của xã hội

trong Bức thư gửi mẹ Âu Cơ, Người đàn bà có ma lực (Y Ban), Hậu thiên đường, Thiếu phụ chưa chồng (Nguyễn Thị Thu Huệ), Hồn trinh nữ, Người sót lại của rừng cười (Võ Thị Hảo), Thập tự hoa, Trăng nơi đáy giếng (Trần Thùy Mai) hay Mưa ở kiếp sau (Đoàn Minh Phượng), Paris 11 tháng 8 (Thuận),

Tâm trạng đồng cảm, xót thương cho bi kịch hậu chiến đã được thể hiện rõ trong cái nhìn nhận thức lại hiện thực ở mảng đề tài chiến tranh trong các sáng tác 1975 Với các nữ tác giả đương đại, cuộc chiến tranh đã để lại trong họ những nỗi ám ảnh Vì thế, đề tài hậu chiến thành công nhất trong việc lột tả rõ nét nỗi đau của con người sau chiến tranh của truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

Đời sống phố thị và những bức bách âu lo của con người hiện đại cũng là một ảnh hưởng phổ biến đến truyện ngắn nữ - đặc biệt giai đoạn đầu thế kỉ XXI Nhìn chung, điểm giao nhau trong những sáng tác mang dấu ấn hậu hiện đại là các nhà văn đã đi từ cảm nhận thế giới là hỗn độn, vô trật tự, vô văn minh và văn hóa không thuận chiều nhau đến những suy tư trong lạc lõng, trống rỗng, lo âu,

cô đơn, mất mát Với những phong cách và hướng tìm tòi riêng, truyện ngắn nữ đã góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng cho bức tranh văn học đương đại, đặc biệt là khắc họa đậm nét cảm thức cô đơn trong chính cuộc đời mình

Quan niệm về con người bi kịch trong văn chương của các nữ tác giả đương đại được khắc họa thông qua hai kiểu loại nhân vật chính: nhân vật phụ nữ và con người thấp cổ bé họng, không thể chống chọi lại những ẩn ức về giới và gặp khó khăn bất hạnh trong cuộc sống Từ đó, các nhà văn muốn thông qua tác phẩm văn học để tạo dựng nên một cuộc sống tinh thần khác Các nhân vật đẹp trong nhân cách, lối sống và hành động của mình nhưng lại gặp nhiều bi kịch, trắc trở trong cuộc sống Những số phận ám ảnh ấy khiến người đọc không khỏi động lòng trắc ẩn, suy tư

1.2 Quá trình sáng tạo và quan niệm văn chương của Nguyễn Thị Kim Hòa

1.2.1 Quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa

Với xuất phát điểm không may mắn như nhiều cây bút nữ khác, Nguyễn Thị Kim Hòa không những kiên trì vượt lên bất hạnh

số phận, mà còn như cây xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam mê nghệ thuật lớn lao Tác giả Nguyễn Thị Kim Hòa sinh ngày 05/11/1984 tại Ninh Thuận Sinh ra vốn bình thường như bao người

khác nhưng đến năm 2 tuổi, Kim Hòa bị sốt cao khiến Hòa bị liệt cả tay phải và nửa cánh tay trái

Được mệnh danh là “xương rồng giữa sa mạc cát” trong quá

trình sáng tác của mình, Nguyễn Thị Kim Hòa đã cho ra đời nhiều tác phẩm hấp dẫn, có giá trị thu hút độc giả toàn quốc Cho đến nay, sau gần 10 năm sáng tác chuyên nghiệp, Nguyễn Thị Kim Hòa đã xuất bản được 5 đầu sách thuộc nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, tản văn,, truyện thiếu nhi : Tay chị tay em, Nho đắng, Cơn lũ vẫn chưa qua (tiểu thuyết), Sa mạc & những vệt nhớ (tản văn), Con chim Phụng cuối cùng (truyện ngắn) Trong số đó, nhiều tác phẩm đã đạt được các giải thưởng như: Giải thưởng Tác giả Trẻ của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam vào năm 2012 dành cho tập truyện Nho đắng, Giải nhất Cuộc thi truyện ngắn tạp chí Văn Nghệ Quân Đội 2013-2014 với ba truyện ngắn Đỉnh khói, Hương thôn dã, Thôi mùa cỏ cháy; giải Nhất cuộc thi văn học thiếu nhi của NXB Kim Đồng và Hội Nhà văn Đan Mạch với truyện ngắn Hoàng tử Rơm

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa

Với Nguyễn Thị Kim Hòa nghệ thuật hướng đến con người trước hết phải là con người biết hướng thiện Dẫu là một bà phi quyền lực hay một cung nhân thường tình, một cung nữ hay dân nữ, dẫu là nàng công chúa Đại Việt hay công chúa nước Chiêm, tất cả họ đều chung một nỗi bi ai: không bao giờ được sống thật với con người mình, không thể quyết định số phận mình, và đón chờ họ luôn là sự hủy hoại đau đớn nhất Nhưng bên trong thân phận đàn bà, dù nhiều đau đớn, uất hận, đa phần họ vẫn kiên trì giữ vững cái thiện, đề cao cái tâm, ứng xử bằng tấm lòng

Nghệ thuật phải giúp con người biết sống đẹp, nhất là phụ nữ Mỗi hình tượng nhân vật ra đời đánh dấu một phần cuộc đời của tác

giả Nguyễn Thị Kim Hòa luôn sử dụng hiện thực cuộc sống và những

va vấp, trải nghiệm trong cuộc đời làm chất liệu cho văn học, dù là với đề tài lịch sử “khó nuốt” Các nhân vật của chị dù cơ cực, nghèo đói hay đứng trên đỉnh cao quyền lực, mang những điều tiếng diệt vong cả triều đại thì vẫn luôn có những điều hướng thiện, khao khát vươn tới cuộc sống tốt đẹp như Hồng Nguyệt, Ngọc Tú, Tuyên phi Đặng Thị Huệ, công chúa Ngọc Vạn, Thái úy phu nhân, Công chúa Đại Việt Ngoài ra, Nguyễn Thị Kim Hòa còn quan tâm vào cõi sâu tâm linh bí ẩn để khám phá ra chiêu sâu hồn con người Họ có đặc điểm chung là mang vẻ đẹp giản dị và có số phận bi ai Họ đẹp trong nhân cách, lối sống và hành động; họ mang vẻ đẹp thanh tao, vĩ đại của chiều dài lịch sử nhưng không tránh khỏi những cái chết đau thương hay những cống hiến thầm lặng không được sử sách “điểm mặt gọi tên”

Văn học viết về con người nhưng phải là con người biết sống

vì con người Đây cũng là tiếng lòng chung của nhiều nhà văn tài

năng Dù Nguyễn Thị Kim Hòa chủ yếu tập trung khai thác tấm lòng thương xót với nỗi đau nhân dân; ca ngợi vẻ đẹp bình dị mà vĩ đại trong những con người thấp cổ bé họng để từ đó đặt vào họ điểm nhìn lạc quan, giàu niềm tin và nghị lực Chị nói thay phụ nữ họ

tiếng lòng của niềm tin và sự lạc quan, về vai trò của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, xót thương cho thân phận nhiều uẩn khúc của họ Từ việc miêu tả nỗi đau của nhân vật, đặc biệt là nỗi đau thân phận phụ nữ thiệt thòi, bất công, tác giả đã phần nào tố cáo chiến tranh và hậu quả khốc liệt của nó đối với con người

Đặt Nguyễn Thị Kim Hòa lên bàn cân với nhiều tác giả cùng thời khác, chúng ta vẫn thấy chị tỏa sáng nổi bật dù ngôn từ văn chương của chị không cầu kì, hoa mỹ hay có khả năng ru ngủ lòng người Nguyễn Thị Kim Hòa còn quan niệm khi viết về thân phận

con người, đặc biệt khi khai thác con người trong bối cảnh lịch sử nhiều ý kiến trái chiều, mỗi nhà văn cần phải có sự tỉnh táo trong cách nghĩ, cách viết Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa cũng giản dị, nhẹ nhàng như con người thật sự của chị vẫn là như vậy Từ đó, những dòng tâm sự của.Nguyễn Thị Kim Hòa đã vén màn lịch sử bằng việc khơi mạch thế giới nội tâm nhân vật, chị không tập trung giải thích hay trình bày một thời kỳ lịch sử một cách máy móc, khô cứng mà chị giúp người đọc có cái nhìn, suy nghĩ tích cực hơn về nỗi niềm phận nữ nơi cung cấm thời xưa thông qua trí tưởng tượng sáng tạo của Nguyễn Thị Kim Hòa

*

* * Truyện ngắn đương đại với sự xuất hiện của các nhà văn nữ đã góp phần quan trọng trong quá trình đổi mới nghệ thuật truyện ngắn

nữ Việt Nam Sức hút trong tác phẩm của họ phần lớn có nguyên nhân từ những chấn thương tinh thần của người phụ nữ Sự xuất hiện của Phạm Thị Nhàn, Dạ Ngân, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ đã đem lại giá trị nhân văn cao quý cho văn chương Kim Hòa cũng là một trong những tác giả trẻ tiêu biểu đã ý thức được điều này

Dù không được may mắn nhưng nhà văn đã kiên trì vượt lên số phận như xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam mê nghệ thuật lớn lao Dù thời gian sáng tác chưa nhiều, số lượng tác phẩm chưa đồ

sộ như các nhà văn đương đại khác nhưng các sáng tác của chị đều đạt chất lượng cao về nội dung và nghệ thuật Nguyễn Thị Kim Hòa quan niệm nghệ thuật phải quan tâm đến những con người lương thiện, đã là người thì phải biết sống đẹp, nhất là người phụ nữ; đã là con người thì phải biết sống vì con người Chị viết những gì mình am hiểu, tin yêu với nghệ thuật Vì thế văn chương của chị luôn có chiều sâu, có cảm xúc và phong cách riêng Chị giúp người đọc có cái nhìn,

suy nghĩ tích cực hơn về người phụ nữ trong cung cấm khi viết về đề tài lịch sử Tất cả làm nên dấu ấn trong con đường sáng tạo nghệ thuật nói chung và nghệ thuật viết truyện ngắn nói riêng của Kim Hòa

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT, CỐT TRUYỆN VÀ TÌNH HUỐNG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ

KIM HÒA 2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa

2.1.1 Nhân vật phụ nữ trong tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa

Tác giả đã thể hiện rất thành công hình ảnh người phụ nữ bi kịch xuất phát từ khát khao hạnh phúc riêng bằng niềm xót xa, đồng

cảm sâu sắc trong Nho đắng Người phụ nữ ấy phải đi tìm gã đàn ông

si mê chị vì đứa bé đang tượng hình trong bụng, và kết cục chị chỉ nhận được nỗi đau đến cháy lòng khi thấy cái ổ khóa bên ngoài căn nhà lạnh tanh Kiểu nhân vật phụ nữ bi kịch nội tâm còn xuất hiện

trong Đỉnh khói Cả đời Năm Thúy cứ dằn vặt mãi suy nghĩ đi hay ở

và nỗi dằn vặt của “phận đĩ” nơi chiến trận

Kiểu nhân vật phụ nữ bi kịch còn được thể hiện rõ trong tập

truyện ngắn Con chim phụng cuối cùng Dẫu là một bà phi quyền lực

hay một cung nhân thường tình, một cung nữ hay dân nữ, dẫu là nàng công chúa Đại Việt hay công chúa nước Chiêm, dù nhiều đau đớn, uất hận, đa phần họ vẫn kiên trì giữ vững cái thiện, đề cao cái tâm, ứng xử bằng tấm lòng như Hồng Nguyệt, Ngọc Tú, Tuyên phi Đặng Thị Huệ, công chúa Ngọc Vạn, Thái úy phu nhân, Công chúa Đại Việt

Thông qua các nhân vật nữ trong từng tác phẩm tác giả đã xây dựng hình tượng phụ nữ đa diện Họ là những con người chịu nhiều

ẩn ức chấn thương, luôn đề cao cái tâm, sống với con người bằng tấm lòng Hiện thực cuộc sống và những va vấp, trải nghiệm trong cuộc đời là chất liệu cơ bản cho tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa Phụ

nữ dù thời nay hay thời xưa cũng có nhiều bi kịch Người phụ nữ