Mục tiêu của Luận án là nhằm định vị Châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ dưới chính quyền Bush II và Obama, bản chất và nội dung của chiến lược của Mỹ đối với châu Âu. Với mục tiêu như vậy, luận án nhằm thực hiện các nhiệm vụ sau: (i) làm rõ những nhân tố chủ yếu chi phối hoạch định chiến lược đối ngoại của Mỹ; (ii) đánh giá điều chỉnh chiến lược của Mỹ và chuyển biến ở châu Âu có tác động như thế nào đối với vị trí của châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ và quan hệ Mỹ-châu Âu; (iii) phân tích chính sách của Mỹ đối với châu Âu và tác động đối với quan hệ các nước lớn ở châu Âu và hệ lụy đối với tập hợp lực lượng trên thế giới.
Trang 1HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
-
LÊ LINH LAN
CHÂU ÂU TRONG CHIẾN LƢỢC TOÀN CẦU CỦA MỸ
THẬP KỶ ĐẦU THẾ KỶ XXI
Chuyên ngành: Quan hê ̣ quốc tế
Mã số: 62 31 02 06
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ
Hà Nội - 2015
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: Học viện Ngoại giao
Người hướng dẫn khoa học:
1- GS Vũ Dương Ninh
2- PGS.TS Nguyễn Thái Yên Hương
Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Phương Bình
Phản biện 2: PGS.TS Võ Kim Cương
Phản biện 3: PGS.TS Phan Văn Rân
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại………
……… Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Học viện Ngoại giao
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
Châu Âu là một trong những trung tâm của nền chính trị quốc tế trong nhiều thế kỷ, chiếm vị trí quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ cả trong và từ sau chiến tranh lạnh cho đến nay Thời kỳ sau chiến tranh lạnh, đặc biệt từ đầu thế kỷ XXI đến nay, thế giới trải qua những chuyển biến sâu sắc Đồng thời, nước Mỹ, siêu cường duy nhất còn lại, đã có những điều chỉnh quan trọng trong chiến lược đối ngoại nói chung và chiến lược châu Âu nói riêng Trong bối cảnh Mỹ đang chuyển dịch trọng tâm chiến lược sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương, việc đánh giá vai trò và vị trí của châu Âu hiện nay trong chiến lược toàn cầu của Mỹ càng trở nên có ý nghĩa quan trọng
Đối với Việt Nam, quan hệ giữa các nước lớn luôn là nhân tố quan trọng hàng đầu xác định môi trường chiến lược đối với các nước vừa và nhỏ như Việt Nam Trong bối cảnh thế giới vẫn đang trong quá trình quá độ từ một trật tự cũ sang một trật tự thế giới mới đa cực, hợp tác và đấu tranh luôn đan xen, việc nắm bắt những chuyển động trong quan hệ giữa các trung tâm quyền lực lớn trên thế giới sẽ giúp Việt Nam chủ động trong việc triển khai quan hệ với các nước lớn, tranh thủ mặt tích cực từ quá trình hợp tác và đấu tranh giữa các nước lớn, đồng thời tránh rơi vào thế kẹt hoặc bị các nước lớn thỏa hiệp lợi ích Mỹ và châu Âu là hai đối tác hàng đầu của Việt Nam, có vị trí hết sức quan trọng trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và do đó, nắm bắt được chuyển động trong mối quan hệ này sẽ giúp triển khai hiệu quả hơn quan hệ với Mỹ và châu Âu Chính vì vậy, nghiên cứu sinh quyết
định chọn "Châu Âu trong chiến lƣợc toàn cầu của Mỹ thập kỷ đầu thế kỷ XXI" là chủ đề nghiên cứu của Luận án
2 Tinh hình nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới và đặc biệt ở Mỹ, có rất nhiều công trình nghiên cứu về
Trang 4chiến lược đối ngoại của Mỹ trong các thời kỳ lịch sử, trong đó bao gồm cả chiến lược của Mỹ đối với châu Âu, tầm quan trọng của châu
Âu trong chiến lược lớn của Mỹ và quan hệ Mỹ với châu Âu Về chiến lược đối ngoại Mỹ thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, có những cuốn sách
tiêu biểu như "Diplomacy" của Henry Kissinger do Nhà xuất bản Simon
& Schuster phát hành năm 1994; “Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century” của Henry Kissinger
do Nhà xuất bản Simon & Schuster phát hành năm 2002; "Grand chessboard" của Zbigniew Brzezinski ; “Chính sách đối ngoại Hoa kỳ: Động cơ của sự lựa chọn trong thế kỷ 21” do Bruce W Jentleson chủ
biên xuất bản năm 2000 Đây đều là những cuốn sách quan trọng, đánh giá một cách hệ thống chính sách đối ngoại và phản ánh rõ nét tư duy của các nhà hoạch định chính sách của Hoa Kỳ Đặc biệt trong cuốn
sách “ Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century”của Kissinger, nguyên cố vấn an ninh quốc gia và Bộ
trưởng Ngoại giao dưới chính quyền Nixon và Ford, đã phác họa một bức tranh đầy tính hiện thực về những cơ hội và thách thức đối với nước
Mỹ trong một thế giới với những thay đổi hết sức sâu sắc do tác động hai mặt của toàn cầu hóa Tư tưởng hiện thực, cân bằng chiến lược của Kissinger cũng thể hiện trong chiến lược củng cố liên minh với các đồng minh châu Âu, coi NATO là trụ cột trong chiến lược an ninh của
Mỹ ở châu Âu, EU là đối tác chính trị của Mỹ thay vì là đối thủ cạnh tranh về kinh tế
Ở Việt Nam có một số công trình nghiên cứu có giá trị về chiến lược
đối ngoại của Mỹ như Nguyễn Thái Yên Hương, Tạ Minh Tuấn (đồng
chủ biên) (2011), Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội; Nguyễn Thái Yên Hương (chủ biên) (2008), Hoa kỳ Văn hóa và Chính sách đối ngoại, Nxb Thế giới, Hà Nội; Nguyễn Thiết Sơn (2002) Mỹ điều chỉnh chính sách kinh tế, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội;
Lê Bá Thuyên ( 1997) Hoa Kỳ cam kết và mở rộng, Nxb Khoa học Xã
Trang 5hội, Hà Nội Trong cuốn sách, TS Lê Bá Thuyên đã phân tích những nội dung chính trong ba trụ cột chủ yếu trong chiến lược an ninh quốc gia
“Can dự và mở rộng” là : an ninh kinh tế, an ninh quân sự và thúc đẩy dân chủ, nhân quyền Ngoài ra, cũng có một số đề tài nghiên cứu chưa được xuất bản của Vụ Châu Mỹ, Bộ Ngoại giao trong đó phải kể đến
đề tài trọng điểm cấp Bộ (2004) Điều chỉnh chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ sau sự kiện 11/9/2001 và tác động tới quan hệ quốc tế trong thập kỷ đầu thế kỷ XXI" Đây là công trình nghiên cứu công phu, đánh
giá những thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ và đề xuất kiến nghị chính sách của Việt Nam
Tuy nhiên, hiện ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống nào về chủ đề Châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ
thập kỷ đầu thế kỷ XXI Do đó, việc nghiên cứu đề tài này sẽ là một đóng
góp thiết thực, kịp thời vào công tác nghiên cứu quan hệ quốc tế nói chung,
về Mỹ và châu Âu nói riêng trong bối cảnh tình hình thế giới và quan hệ các nước lớn chuyển biến nhanh chóng
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêucủa Luận án là nhằm định vị Châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ dưới chính quyền Bush II và Obama, bản chất và nội dung của chiến lược của Mỹ đối với châu Âu Với mục tiêu như vậy, luận án nhằm thực hiện các nhiệm vụ sau: (i) làm rõ những nhân tố chủ yếu chi phối hoạch định chiến lược đối ngoại của Mỹ; (ii) đánh giá điều chỉnh chiến lược của Mỹ và chuyển biến ở châu Âu có tác động như thế nào đối với vị trí của châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ và quan hệ Mỹ-châu Âu; (iii) phân tích chính sách của
Mỹ đối với châu Âu và tác động đối với quan hệ các nước lớn ở châu Âu và hệ lụy đối với tập hợp lực lượng trên thế giới
4 Phạm vi nghiên cứu
Luận án đặt các giới hạn sau: (i) về khung thời gian, phạm vi nghiên
cứu của Luận án sẽ chủ yếu tập trung vào thập kỷ đầu thế kỷ XXI, giai đoạn hết sức quan trọng, có tính chất định hình cho quan hệ quốc tế
Trang 6trong những thập niên đầu thế kỷ XXI; (ii) về phạm vi địa lý, châu Âu ở
trong khuôn khổ đề tài được giới hạn trong 28 nước quốc gia thành viên của EU hiện nay Do Liên bang Nga là một chủ thể lớn ở châu Âu nhưng là một cường quốc Á-Âu và không bao gồm trong khái niệm châu Âu của Mỹ nên không nằm trong phạm vi chủ thể châu Âu của đề
tài mà được phân tích từ góc độ nhân tố tác động; (iii) về lĩnh vực nghiên cứu, do chiến lược châu Âu của Mỹ là một cấu trúc phức tạp
gồm nhiều thành phần, để tránh dàn trải, Luận án tập trung phân tích qua hai kênh chủ yếu là EU (chính trị, kinh tế) và NATO (an ninh, quân sự)
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, nghiên cứu sinh sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở lý luận và phương pháp luận chủ yếu trong quá trình nghiên cứu đề tài Do ảnh hưởng chủ nghĩa hiện thực và tự do đối với việc hoạch định chiến lược đối ngoại của Mỹ và châu Âu, nghiên cứu sinh cũng phân tích các bài phát biểu chính sách, các tư liệu gốc từ góc độ tiếp cận các trường phái lý luận chủ yếu trong quan hệ quốc tế
6 Đóng góp của Luận án
Luận án sẽ góp phần làm rõ điều chỉnh chiến lược của Mỹ trong thập
kỷ đầu thế kỷ XXI, vị trí của châu Âu và quan hệ liên minh đặc biệt giữa hai chủ thể lớn trong chính trị quốc tế.Thông qua việc phân tích một cách hệ thống sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu của Mỹ và vị trí của châu Âu trong chiến lược đối ngoại của Mỹ thập kỷ đầu thế kỷ XXI, luận án sẽ cung cấp thêm cơ sở khoa học đối với việc đánh giá sự chuyển dịch trọng tâm chiến lược mới của Mỹ, chiều hướng chiến lược của Mỹ và tác động đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung và Việt Nam nói riêng Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ nghiên cứu, đối ngoại và sinh viên ngành quan hệ và chính trị quốc tế
Trang 7Chương 2: Định vị Châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ thập kỷ đầu thế kỷ XXI Chương 2 tập trung phân tích một cách hệ
thống nội dung chiến lược toàn cầu của các chính quyền Mỹ trong thập
kỷ đầu thế kỷ XXI, xác định vị trí và tầm quan trọng của châu Âu trong tổng thể chiến lược thông qua việc phân tích nội dung và triển khai chiến lược châu Âu của Mỹ
Chương 3: Tác động của việc triển khai chiến lược châu Âu của Mỹ
và triển vọng Chương 3 đánh giá tác động của việc triển khai chiến lược
châu Âu của Mỹ và triển vọng, đặc biệt là chiến lược Đông tiến, quá trình
mở rộng và điều chỉnh chiến lược của NATO, đối với quan hệ Mỹ-châu
Âu, quan hệ Nga- NATO Chương 3 cũng phân tích tác động của triển khai chiến lược của Mỹ ở châu Âu thông qua phân tích tình huống khủng hoảng
Ukraine 2014
Trang 8CHƯƠNG 1
CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC CỦA MỸ VÀ VAI TRÒ
CỦA CHÂU ÂU 1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Khái niệm “Chiến lược an ninh quốc gia” và các quan niệm về
an ninh quốc gia
Các văn bản chiến lược an ninh quốc gia của các chính quyền Mỹ là tài liệu và căn cứ cơ bản nhất để đánh giá và phân tích chiến lược đối ngoại của Mỹ Báo cáo Chiến lược an ninh quốc gia nêu bật lợi ích của Mỹ trên toàn thế giới, những mục đích và mục tiêu sống còn đối với an ninh quốc gia của Mỹ cũng như chính sách đối ngoại và quốc phòng và phương cách
sử dụng sức mạnh, kinh tế, chính trị cũng như quân sự của nước Mỹ để bảo
vệ và thúc đẩy lợi ích của Mỹ Việc xây dựng chiến lược an ninh quốc gia của mỗi chính quyền Mỹ đều xuất phát từ nhận thức và đánh giá môi trường quốc tế, thế và lực của nước Mỹ, những cơ hội và thách thức đối với những mục tiêu và lợi ích quốc gia cơ bản của nước Mỹ và quan niệm về
an ninh qua mỗi thời kỳ
1.1.2 Các trường phái lý luận quan hệ quốc tế chủ yếu chi phối hoạch định chiến lược đối ngoại Mỹ
Hai trường phái lý luận quan hệ quốc tế chủ yếu có tác động chi phối hoạch định chiến lược đối ngoại Mỹ là chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự
do Thuyết hiện thực có ảnh hưởng lớn trong giai đoạn Chiến tranh lạnh,
nó đưa ra giải thích đơn giản nhưng có sức thuyết phục về chiến tranh, liên minh và các hiện tượng khác trong quan hệ quốc tế, và đặc biệt nhấn mạnh tính cạnh tranh, phản ánh đặc tính chủ đạo của xung đột Mỹ
- Xô Trên thực tế, sự lựa chọn chính sách của các quốc gia ngày nay, đặc biệt là Mỹ, gần với quan điểm chủ nghĩa hiện thực, lấy sức mạnh làm trung tâm và lợi ích quốc gia là cơ sở để giải thích chính sách của một quốc gia Dưới tác động của toàn cầu hoá và sự phụ thuộc lẫn nhau, ảnh hưởng của chủ nghĩa tự do đối với khái niệm sức mạnh quốc gia
Trang 9ngày càng lớn Một trong những quan điểm của chủ nghĩa tự do về sức mạnh quốc gia được đề cập đến nhiều từ sau chiến tranh lạnh là sức mạnh mềm, bao gồm những yếu tố như ảnh hưởng, sức thu hút của thể chế chính trị, mô hình phát triển, ảnh hưởng về văn hoá v.v Sức mạnh thông minh bao gồm cả sức mạnh cứng và sức mạnh mềm là khái niệm
có ảnh hưởng lớn đến chính sách đối ngoại của chính quyền Obama
1.1.3 Vị trí của châu Âu trong tính toán chiến lược của Mỹ qua lăng kính các trường phái lý luận quan hệ quốc tế
Châu Âu là một thành tố trong chiến lược đối ngoại toàn cầu của
Mỹ Vì vậy, có thể nói chính sách của Mỹ đối với châu Âu là sự kết hợp giữa quan điểm của chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do Từ góc độ hiện thực, Mỹ có lợi ích chiến lược trong việc duy trì cân bằng quyền lực mới, một trật tự khu vực ở châu Âu do Washington chi phối, kiềm chế các nước đối thủ tiềm tàng, ngăn không cho bất cứ cường quốc nào nổi lên, thách thức vai trò và lợi ích của Mỹ Từ góc độ tự do, Mỹ có lợi ích kinh tế thiết yếu trong việc duy trì không gian kinh tế mở toàn cầu, thúc đẩy quan hệ kinh tế với châu Âu, trung tâm kinh tế hàng đầu trên thế giới nhằm thực hiện ưu tiên hàng đầu của Mỹ là chấn hưng nền kinh
tế, thúc đẩy sự thịnh vượng của nước Mỹ Sự phụ thuộc lẫn nhau rất chặt chẽ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tất yếu cũng là cơ sở hoạch định chính sách của Mỹ đối với châu Âu Trên cơ sở tư duy của chủ nghĩa tự do, việc duy trì và phổ biến những giá trị của phương Tây
về dân chủ, nhân quyền, kinh tế thị trường, xã hội dân sự ở châu Âu là thành tố quan trọng trong chiến lược châu Âu của Mỹ, đặc biệt thông qua việc mở rộng EU và NATO
Trang 10của hai bên Đường phân tuyến hai cực và đối đầu Mỹ-Xô chủ yếu diễn
ra ở châu Âu và chính vì vậy, châu Âu là trọng tâm chiến lược toàn cầu của Mỹ thời kỳ chiến tranh lạnh Châu Âu có vai trò quan trọng hàng đầu
cả về an ninh quân sự, chính trị và kinh tế trong chiến lược toàn cầu của
Mỹ Châu Âu trở thành những đồng minh thân cận nhất của Mỹ trong khuôn khổ NATO, tổ chức an ninh quân sự lớn nhất thế giới và là một công cụ hữu hiệu giúp Mỹ theo đuổi những mục tiêu chiến lược ở châu
Âu - đó là, mở rộng quyền lực sang châu Âu, nắm giữ và khống chế được Tây Âu trong vòng kiểm soát và dưới sự lãnh đạo của Mỹ, không để xu hướng độc lập đi quá xa, ngăn chặn “nguy cơ cộng sản” lan ra toàn châu
và Mở rộng”, chiến lược an ninh quốc gia chính thức đầu tiên của Mỹ
kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc Ba trụ cột chủ yếu trong chiến lược
“Can dự và mở rộng” là: an ninh kinh tế, an ninh quân sự và thúc đẩy dân chủ, nhân quyền Ba trụ cột này gắn bó hữu cơ, có tác động thúc đẩy lẫn nhau và phục vụ mục tiêu bao trùm của Mỹ là thiết lập vai trò lãnh đạo thế giới, nắm bắt thời cơ chiến lược khi Mỹ là siêu cường duy nhất còn lại, những giá trị cơ bản của Mỹ; dân chủ và kinh tế thị trường; đã được truyền bá ở nhiều nơi trên thế giới
1.2.3 Những nhân tố chủ yếu chi phối chiến lược châu Âu của Mỹ thập kỷ đầu thế kỷ XXI
Các xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế: Chiến lược của Mỹ trong những năm đầu thế kỷ 21 chịu sự chi phối mạnh mẽ của bốn xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế, bao gồm xu thế hoà bình, hợp tác và phát
Trang 11triển; xu thế toàn cầu hoá; xu thế đa cực hóa và sự gia tăng của các thách thức an ninh phi truyền thống
Thế và lực của Mỹ trong tương quan với các nước lớn trên thế giới:
là nhân tố cơ bản chi phối điều chỉnh chiến lược của Mỹ Trong hai đến
ba thập kỷ tới, Mỹ vẫn là siêu cường duy nhất, không có đối thủ cạnh tranh toàn cầu cân xứng Sức mạnh quốc gia tổng hợp của Mỹ vẫn chiếm vị trắ hàng đầu, kể cả về sức mạnh cứng và sức mạnh mềm Tuy nhiên, Mỹ không thể thực hiện chắnh sách bá chủ thế giới, cũng không thể một mình giải quyết những vấn đề toàn cầu
Lợi ắch quốc gia của Mỹ: Một trong những cơ sở xây dựng chiến lược là lợi ắch quốc gia của Mỹ trước mắt cũng như lâu dài: lợi ắch kinh
tế, chắnh trị và an ninh Lợi ắch lâu dài và xuyên suốt của Mỹ vẫn là
Ộlãnh đạo thế giớiỢ, giữ vững vị trắ siêu cường duy nhất của Mỹ, phổ biến giá trị Mỹ trên toàn thế giới Lợi ắch chiến lược của Mỹ sau Chiến tranh Lạnh là duy trì vị trắ siêu cường số 1, thiết lập một trật tự thế giới mới do Mỹ lãnh đạo, ngăn chặn không để cho bất cứ một nước nào có thể trở thành đối thủ có khả năng đe doạ vị trắ, vai trò và nền an ninh của Mỹ
Tiến trình nhất thể hóa châu Âu và vai trò của châu Âu: Sau hơn 60 năm phát triển và qua nhiều đợt mở rộng, EU đã trở thành một trung tâm kinh tế, chắnh trị lớn trên thế giới và là một đối tác toàn cầu của
Mỹ Tuy nhiên, cho dù EU là mô hình hợp tác khu vực thành công nhất với những liên kết thể chế ở mức cao nhất so với các khu vực khác, những hạn chế lớn về thể chế bên trong cũng như những thách thức từ bên ngoài vẫn là những yếu tố tác động làm hạn chế vai trò và tiếng nói của EU Ngoài ra, EU cũng có năng lực quân sự yếu kém, chưa tự chủ trong đảm bảo an ninh, khả năng giải quyết khủng hoảng còn hạn chế
EU là đối tác quan trọng tại địa bàn Châu Âu, nhưng hạn chế trong tư cách đối tác toàn cầu
Trang 12Vai trò ngày càng tăng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương: và
sự chuyển dịch cán cân sức mạnh toàn cầu chuyển dịch từ Tây sang Đông đã manh nha từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc nhưng phải đến thập kỷ đầu thế kỷ XXI mới trở thành xu thế lớn trong quan hệ quốc tế
Sự chuyển dịch sức mạnh toàn cầu thể hiện trước hết và rõ nét nhất trong một thay đổi có tính thời đại là sự hồi sinh của Trung Quốc và cùng với nó là sự hồi sinh của châu Á trong thế kỷ XXI Cùng với Trung Quốc, Ấn Độ ở châu Á cũng đang nổi lên như một trung tâm quyền lực của thế giới trong thế kỷ XXI
CHƯƠNG 2 ĐỊNH VỊ CHÂU ÂU TRONG CHIẾN LƯỢC TOÀN CẦU CỦA
MỸ THẬP KỶ ĐẦU THẾ KỶ XXI 2.1 Chiến lược An ninh quốc gia của Chính quyền Bush
2.1.1 Sự kiện ngày 11/9/2001 và tác động đối với chiến lược của Mỹ
Trong những tháng đầu dưới chính quyền Bush II, chính quyền Cộng hòa với bộ máy hoạch định chính sách có thiên hướng chủ nghĩa hiện thực, chính sách đối ngoại của Mỹ có những biểu hiện cứng rắn hơn trên một loạt các vấn đề, gây căng thẳng trong quan hệ của Mỹ với nhiều nước Tuy nhiên, trước những phản ứng không thuận từ đồng minh và quốc tế, chính quyền Bush đã có những điều chỉnh chính sách theo hướng ôn hoà hơn
Sự kiện ngày 11-9-2001 đã tạo điều kiện thuận lợi cho chủ nghĩa tân bảo thủ tăng cường ảnh hưởng trong chính quyền Mỹ Tầm nhìn của chủ nghĩa tân bảo thủ mới thể hiện rất rõ sự kết hợp, phần nào mâu thuẫn giữa chủ nghĩa hiện thực chính trị và chủ nghĩa tự do Sử dụng ưu thế sức mạnh của nước Mỹ, đặc biệt là sức mạnh quân sự để truyền bá những cái gọi là giá trị dân chủ Họ cho rằng nước Mỹ đang ở trong giai đoạn đỉnh cao sức mạnh, vì vậy, nước Mỹ cần phải thay đổi luật chơi
Trang 13cho phù hợp với ưu thế sức mạnh vượt trội và vai trò bá chủ thế giới của
Mỹ
2.1.2 Chiến lược an ninh quốc gia mới dưới chính quyền G.W Bush
Mục tiêu bao trùm của chiến lược an ninh quốc gia mới là tập trung củng cố thực lực nước Mỹ và vị trí siêu cường duy nhất của Mỹ, thiết lập một trật tự thế giới mới do Mỹ lãnh đạo mà ở đó giá trị của Mỹ được phổ biến, ngăn chặn không cho bất cứ nước nào nổi lên đe doạ vị trí của Mỹ
Những nội dung điều chỉnh đáng chú ý trong Chiến lược an ninh
Quốc gia mới dưới chính quyền G.W.Bush bao gồm: Thứ nhất, chiến
lược an ninh quốc gia mới của Mỹ phản ánh rất rõ việc xác định lại thứ
tự ưu tiên các mối đe doạ đối với nước Mỹ; Thứ hai, các nước “bất trị”
cũng được “nâng cấp” về thứ bậc trong đánh giá về những mối đe doạ
đối với lợi ích của Mỹ; Thứ ba, Học thuyết đánh đòn phủ đầu lần đầu
tiên được chính thức đưa vào Chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ Iraq thực chất là sự thử nghiệm đầu tiên của Học thuyết tấn công phủ đầu, cốt lõi của Chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ Sự thử nghiệm này để lại cho Mỹ những hậu quả nặng nề cả về mặt kinh tế và chính trị Đặc biệt, đối với châu Âu, cuộc chiến ở Iraq đã đẩy mâu thuẫn và rạn nứt trong liên minh xuyên Đại Tây dương tới mức nghiêm trọng
2.2 Điều chỉnh Chiến lược dưới chính quyền Obama
2.2.1 “Sức mạnh thông minh” và chủ nghĩa đa phương
Chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa quốc tế tự do tương tự như Clinton, chính sách đối ngoại dưới chính quyền Obama khác biệt so với Bush
trên 4 khía cạnh: Một là, nếu "cường quyền và đơn phương" là thương hiệu của chính sách đối ngoại dưới chính quyền Bush thì " sức mạnh thông minh" trở thành thương hiệu của chính quyền Obama; Hai là,
chính quyền Obama đã chính thức từ bỏ thuyết “đánh đòn phủ đầu”,
học thuyết đối ngoại chủ đạo dưới chính quyền Bush; Ba là, từ bỏ cách
nói về “cuộc chiến chống khủng bố” của chính quyền Bush, giới hạn