Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy

A. MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tình yêu là một đề tài muôn thuở của văn chương. Nhưng ở những thời kỳ lịch sử khác nhau, tương ứng với những điều kiện văn hóa – xã hội, tư tưởng nhân sinh, thẩm mỹ nhất định, các nhà văn có những quan niệm và cách thể hiện riêng về tình yêu. Trong văn học dân gian Việt Nam, đề tài tình yêu được thể hiện khá phong phú qua các câu ca dao, điệu hò, những câu hát trao duyên… Trong văn học trung đại, đề tài này được đề cập khá dè dặt. Tình yêu thường được gắn với tình cảm vợ chồng, với những khuôn mẫu của lễ giáo phong kiến. Đến thời hiện đại, với sự trỗi dậy của cái tôi cá nhân, đề tài tình yêu được thể hiện mạnh mẽ, nồng nhiệt. Phong trào Thơ mới 1932 -1945 tạo bước đột phá cho đề tài tình yêu theo quan điểm hiện đại. Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, và sau đó là chống Mỹ, ở miền Bắc đề tài tình yêu và các đề tài khác nhường chỗ cho đề tài chiến tranh, lao động sản xuất. Trong lúc đó ở miền Nam, tình yêu trở thành một đề tài chính và thường được gắn với tính dục trong những tiểu thuyết, truyện ngắn viết theo khuynh hướng hiện sinh. Từ đổi mới đến nay, đề tài trong văn học không bị giới hạn, các nhà văn có thể chọn bất kỳ đề tài nào để viết. Tình yêu không còn là đề tài trung tâm trong văn học đương đại, tuy nhiên, khi nhà văn tiếp tục chọn tình yêu làm đề tài thì nó trở thành của hiếm, rất đáng trân trọng. Dương Thụy là một trong ít những nhà văn đương đại theo đuổi đề tài tình yêu, và tất nhiên, với một lối viết mới. Cùng với Dương Thụy, một số tác phẩm khác như Dị bản của Keng (Đỗ Thị Thùy Linh), Tuyết đen của Giao Chi, Chuyện tình New York của Hà Kin,… đã để lại những dâú ấn sâu sắc cho độc giả với con số phát hành khiến nhiều người ghen tỵ. Đề tài tình yêu không mất mà nó còn có vị trí quan trọng trong văn học hiện nay. Với ý thức đánh giá những đóng gớp mới của Dương Thụy trong tiểu thuyết về đề tài tình yêu, bước đầu gợi mở những vấn đề có tính lý luận về vị trí của đề tài này trong lịch sử văn học hiện đại và đương đại, chúng tôi chọn đề tài “Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy (qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris). 2. Lịch sử vấn đề 2.1. Những công trình nghiên cứu chung về tiểu thuyết Dương Thụy Có thể nói, ngay từ khi ra mắt bạn đọc, những đứa con tinh thần của chị đã thu hút nhiều độc giả và cũng nhận được sự đánh giá tích cực từ phía độc giả, đồng nghiệp và giới phê bình. Tuy nhiên, do là tác giả trẻ, vừa mới có vị thế trên văn đàn, nên công trình nghiên cứu về tác phẩm của Dương Thụy còn khá thưa thớt. Cho đến nay đã có một số bài trả lời phỏng vấn của các nhà văn, nhà báo với những nhận xét khá hay, thú vị. Nhà văn Phan Hồn Nhiên nhận xét khá tinh tế và sâu sắc về Dương Thụy cũng như về tác phẩm của chị: “Dương Thụy giữ một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng bản chất. Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng “bóp thắng” đúng lúc đều hiện ra rất chân thật. Ngay cả vấn đề chừng như khá nhạy cảm là sex, Dương Thụy cũng có cách đề cập độc đáo: hài hước, không che đậy úp mở và không tránh né. Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc còn được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” [68]. Tác phẩm của Dương Thụy nói chung mà điển hình là Oxford thương yêu đã làm nền chung cho hầu hết các tác phẩm của chị. Trong bài trả lời phỏng vấn báo Phụ nữ online tháng 3 năm 2012 do Thanh Phúc thực hiện, với nhan đề: “Nhà văn Dương Thụy – văn chương không phải để đánh đố độc giả”, liên quan đến tiểu thuyết Cung đường vàng nắng, nhà văn đã chia sẻ: “Thế mạnh của tôi là những năm tháng du học nước ngoài, tôi nghĩ bạn đọc rất muốn biết về những khó khăn, trở ngại của một du học sinh cũng như những nỗ lực của họ ra sao để đạt được kết quả tốt” [70]. Bài phỏng vấn của nhà báo Phong Điệp với tác giả có nhan đề “Cây bút trẻ Dương Thụy - “Tôi viết hồn nhiên như tôi sống”, nhà văn đã khẳng định: “Nhiều độc giả trách tôi hay viết truyện kết thúc có hậu, nhưng tôi thích những kết thúc như thế vì tôi cho rằng cuộc sống vốn tốt đẹp nếu chúng ta làm chủ được cuộc đời mình. Tôi không thay đổi nếu viết lại vì mạch truyện đã tự nó tạo nên một kết thúc như thế” [60]. Những lời tâm sự của chính tác giả khi nói về những tác phẩm của mình là những điều chính xác nhất về các tác phẩm ấy. Dương Thụy đã cho người đọc biết những lợi thế, những cách suy nghĩ của mình trong quá trình sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật. Một tác phẩm thật sự có giá trị khi đã được tôi luyện dưới ngọn lửa của thời gian. Qua thời gian, những lời nhận xét khen chê sẽ được trả lời rõ rệt. Tác phẩm Dương Thụy có phải chỉ là một phút nhất thời huy hoàng hay không vẫn còn quá sớm để khẳng định được. Văn chương dưới cảm nhận của từng người sẽ có những nhận xét khác nhau. Các tác phẩm của Dương Thụy được khen khá nhiều mà bị chê cũng không ít. Nhưng tác giả vẫn không nản chí, vẫn không ngừng viết cho dù “chỉ còn một người đón đọc”. Đó mới chính là tinh thần của những nhà văn yêu văn chương và xem văn chương như một niềm đam mê không thể chối bỏ. Những điều mà Dương Thụy chia sẻ là vô cùng bổ ích cho chúng tôi khi nghiên cứu chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết Dương Thụy qua các tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris, Cung đường vàng nắng, Oxford thương yêu. 2.2. Những công trình đề cập đến chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris Trong một bài viết của tác giả Nguyễn Thị Nam Hoàng với nhan đề “Tiểu thuyết và những ngã đường của khát vọng trẻ (qua trường hợp Dương Thụy)” đăng trên báo Văn nghệ trẻ với chủ điểm “Tiểu thuyết 10 năm đầu thế kỷ XXI” đã có những nhận định khái quát về tác phẩm của Dương Thụy: “Nếu như Oxford thương yêu có những đoạn người kể chuyện nói thay nhân vật quá nhiều khiến người đọc không khỏi có cảm giác về sự lộ liễu của ý tưởng và sự giản đơn trong trần thuật, thì đến Nhắm mắt thấy Paris, tác giả đã dụng công hơn rất nhiều trong kỹ năng tiểu thuyết. Tư thế “biết tuốt” của người kể chuyện từ ngôi thứ ba đã bị phủ định, câu chuyện được tái hiện từ nhiều điểm nhìn, nhiều giọng kể khác nhau. Đặc biệt, những dòng email của các nhân vật được đặt cuối mỗi chương đã tạo ra hàng loạt các tấm gương phản chiếu tâm lý để qua đó nhân vật hiện lên sinh động hơn, đa dạng hơn và cũng hấp dẫn hơn. Diện mạo của cốn tiểu thuyết vì thế cũng mang một dáng vẻ hiện đại và để lại nhiều dư vị” [61]. Một bài nghiên cứu khác về tiểu thuyết Oxford thương yêu với tiêu đề: “Đi tìm sự lãng mạn đã từng bị lãng quên từ Oxford thương yêu”. Một lần nữa khẳng định: “Oxford thương yêu đơn giản chỉ là tiểu thuyết tình yêu lãng mạn được thể hiện bằng bút pháp trong trẻo, dễ thương” [69]. Đúng thực như thế, chuyện tình yêu của cô sinh viên du học, Thiên Kim với chàng trai Bồ Đào Nha, Fernando Carvalho mới nghe qua tưởng chừng không có gì để nói. Tuy nhiên, bằng ngòi bút chắc, khỏe, pha chút hồn nhiên , Dương Thụy đã xây dựng được nhiều tình huống vô cùng hấp dẫn, sinh động, lôi cuốn,… và qua đó đã mang độc giả đến với bao cảm xúc mới mẻ trong tình yêu. Bên cạnh đó, bài viết còn nói lên nhiều thứ mà cuốn tiểu thuyết này đã khiến nhiều người tìm đọc như: “Người đọc đủ tỉnh táo để hiểu rằng Oxford thương yêu đang dẫn dắt người đọc vào một thế giới nhiều mộng mơ, hoàn mỹ và khó xảy ra trong thực tế” hay “bị thu hút bởi không gian, chi tiết, văn phong lãng mạn, trẻ trung của tác phẩm” [69]. Những ai khi đã đọc xong tiểu thuyết Oxford thương yêu đều có được những cảm giác này. Cái đẹp của Oxford được nhắc đến trong tác phẩm, vẻ đẹp của xứ sở sương mù mang đến nó vẫn còn âm vang mãi trong lòng độc giả. Hay sự cổ kính của thành phố Lisbon, đất nước Bồ Đào Nha luôn ám ảnh người đọc, họ luôn mong muốn một lần được đặt chân đến đất nước có nhiều viện bảo tàng này. Hay một New York sôi động đầy lôi cuốn. Không dừng lại ở đó, người đọc còn cảm nhận từ Oxford thương yêu “sự tỉnh táo, tinh thần cầu thị, cởi mở và niềm đam mê đi khắp thế giới của giới trẻ ngày nay”. Tác giả Ánh Hường cũng đã ghi nhận và đánh giá cao lối viết của Dương Thụy cụ thể như sau: “Cái hay của nhà văn trẻ Dương Thụy chính là cách viết nhẹ nhàng nhưng hài hước, đối đáp thông minh, khiến người đọc không phải chỉ đọc tò mò, mà hào hứng theo từng tình tiết của một cô gái Việt vừa thông minh vừa nhỏng nhẻo với một anh chàng siêng năng, giỏi giang và hết sức tinh tế. Tình yêu không phân biệt chủng tộc, đó cũng là sự nhận xét khác biệt của người trẻ với các bậc cha mẹ. Nhưng đó không hoàn toàn là khó khăn để vượt qua khi mà cả hai con tim đều không thể rời xa nhau” [62]. Đúng như Ánh Hường đã nhận định, tình yêu là một cái gì đó thiêng kiêng mà chúng ta khó có thể cắt nghãi được. Dù biết chuyện tình mình sẽ gặp không ít rào cản nhưng Thiên Kim và Fernando Carvalho đều không bỏ cuộc, họ không cho đó là khó khăn, trở ngại mà chỉ xem đó như là thử thách của tình yêu mà hai người cần phải cùng nhau vượt qua để có một kết thúc có hậu. Tình yêu, hôn nhân và gia đình là việc trọng đại của đời người. Cuộc sống sau hôn nhân của Kim cũng là những ước mơ của rất nhiều người. Tình yêu thật sự nó sẽ vượt qua tất cả để mang con người đến với nhau, đưa họ đến với những bến bờ hạnh phúc. Bên cạnh đó, Nguyễn Đông Thức cũng quan tâm nội dung tiểu thuyết Oxford thương yêu của Dương Thụy. Trong bài “Dương Thụy và … một chuyện tình hiếm hoi”, ông đánh giá đó là chuyện tình của một cô gái du học sinh Việt Nam tên Thiên Kim với người ngoại quốc, anh chàng Bồ Đào Nha tên Fernando Carvalho. Tình yêu của hai nhân vật trong quyển tiểu thuyết này không có gì là lạ lẫm nhưng chính rào cản về định kiến đã khiến họ có những giây phút hồi hộp, lo âu,… Bên cạnh đó, họ cũng gặp không ít những trắc trở để có thể đến được với nhau. Tác giả cho rằng đây là một chuyện tình hiếm hoi, hiếm hoi là bởi vì cuộc tình này mang đến nhiều cách nhìn nhận khác nhau từ họ. Hai người ở hai nơi hoàn toàn khác nhau, thế mà tình yêu đã kéo họ về bên nhau, họ đã san lấp hết tất cả những rào cản, định kiến, ngôn ngữ, phong tục tập quán, vị trí địa lý,… để xây dựng nên một tình yêu đẹp, một hạnh phúc vĩnh cữu. “Chuyện tình xảy ra ở xứ sở sương mù này đầy chất sống động và ướt át, đặc biệt là đầy nữ tính…” [77]. Trên Hotdeal tiểu thuyết Cung đường vàng nắng được tác giả bài báo ghi nhận những xác cảm lãng mạn trong tác phẩm của nhà văn Dương Thụy: Nếu như “Oxford thương yêu” là câu chuyện tình yêu ngọt ngào giữa Kim và Fernando, “Nhắm mắt thấy Paris” là câu chuyện về tình yêu, cuộc sống, tham vọng của những con người trẻ tuổi như Quỳnh Mai, Tuyết Hường, Louis, Daniel thì “Cung đường vàng nắng” lại là những suy tư rất hiện đại về sự lựa chọn trong cuộc sống của cô gái tên Phương Vy. Và mỗi câu chuyện lại đưa người ta đến một miền đất hứa, khi thì London cổ kính, lúc thì Paris tráng lệ, khi lại Bruxelles xinh đẹp, trẻ trung” [69]. Tác phẩm sẽ đưa đến cho bạn cảm giác vừa quen, vừa lạ. Quen vì những nhân vật của Dương Thụy luôn có điểm chung đâu đó, vì cái cách tác giả kể chuyện, về kết cấu, lối viết của tác phẩm. Còn lạ vì truyện của cô luôn có sức hút riêng, dẫu chỉ là nhan đề, là cách mở đầu hay những suy nghĩ, chiêm nghiệm rút ra từ tác phẩm. Còn nhà báo Hồng Ngọc sau khi đọc tác phẩm Cung đường vàng nắng có chia sẽ: “Truyện của Dương Thụy đang ăn khách trên các tiệm sách ở Việt Nam có lẽ nhờ viết về những chuyện tình có yếu tố nước ngoài của những thành phần có “chữ nghĩa”, riêng “Cung đường vàng nắng” còn chia sẻ kinh nghiệm của một du học sinh sau đại học, của một người làm việc trong một thời gian rồi mới đi học để có kiến thức từ doanh nghiệp rồi quay lại giảng đường…” [67]. Cũng theo tác giả thì “Truyện của Dương Thụy viết bằng một giọng văn tự nhiên, tưng tửng, từ lối kể chuyện đến ngôn ngữ đối thoại của nhân vật, giúp người đọc tiếp thu dễ dàng, thích thú và tránh làm đầu óc độc giả bận rộn để có thể cùng chia sẻ với tác giả những quan niệm sống, những nhìn nhận về sự kiện, về con người” [67]. Nhìn chung các bài viết đều chỉ ra sự thành công của Dương Thụy ở thể loại tiểu thuyết mặc dù chị vẫn viết về một đề tài quen thuộc, đề tài sở trường của chị: cuộc sống của du học sinh Việt Nam ở nước ngoài. Một vài yếu tố khiến cho tác phẩm của chị quen mà vẫn lạ chính là cách mở đầu, cách đặt nhan đề truyện, nhan đề cho từng chương truyện… Đây cũng là điều làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm. Bên cạnh những cảm nhận, đánh giá tích cực về tác phẩm của Dương Thụy thì cũng có nhận xét khắt khe, đòi hỏi cao về những tiểu thuyết tình cảm của nhà văn trẻ. Tiêu biểu là bài viết của Bùi Công Thuấn (trên trang Phongdiep.net). Trong bài, ông không đánh giá cao về nghệ thuật tổ chức cốt truyện và kể cả những đoạn viết về tình yêu của cô gái Việt với người đàn ông ngoại quốc trong Nhắm mắt thấy Paris: “Trước hết, cách kể chuyện không mới nếu không nói là cấu trúc truyện khá đơn giản. Mạch thời gian và những bước thăng tiến của Mai là mạch chính. Không có các mạch phụ, không có nhiều tuyến đan xen nhau. Việc khai thác scandal tình dục như là cốt lõi của truyện cũng không có gì mới. Louis vì tình dục mà bị đuổi việc. Lafatoine vì tình dục mà thân bại danh liệt. Mai cũng vì tình dục mà mất đời con gái và bị tổn thương trầm trọng. Điều đáng nói là tác giả đã cổ vũ thái quá cho tự do tình dục và lối sống thực dụng phương Tây (đậm đặc ở chương 14,15) và nhất là ở nhân vật Pink lady (chương 16). Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ với người đọc trẻ Việt Nam” [72]. Hàng loạt các lỹ lẽ đưa ra với cái nhìn của một nhà phê bình như vậy có chính xác hay không? Tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris có thất sự là một tác phẩm thất bại hay không? Bài phê bình quả rất bổ ích cho ta có cách đánh giá chính xác nhất sau khi nghiên cứu về tác phẩm này để tìm ra được cái hay cái dở trong quyển tiểu thuyết của nhà văn Dương Thụy. Nhìn chung, đã có khá nhiều cảm nhận, đánh giá bước đầu về các tiểu thuyết tiêu biểu về đề tài tình yêu của Dương Thụy từ cả hai góc độ nội dung và hình thức thể hiện. Tuy nhiên, do khuôn khổ những bài báo ngắn hoặc trả lời phỏng vấn báo chí, những bài viết trên chỉ dừng lại ở mức độ cảm tính hoặc tổng quát. Vẫn chưa có những nghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết của Dương Thụy. Luận văn của người viết sẽ nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về “Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris”. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Luận văn khảo sát ba tiểu thuyết: Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris là ba tiểu thuyết tiêu biểu về chủ đề tình yêu của nhà văn Dương Thụy. Qua việc khảo sát ba tác phẩm này, người viết tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá về các chủ đề về tình yêu theo quan niệm của nhà văn và việc thể hiện các chủ đề đó. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Trên nền tảng lý thuyết thi pháp học và qua ba cuốn tiểu thuyết Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris, chúng tôi tập trung nghiên cứu cả hai bình diện nội dung lẫn phương thức thể hiện. 4. Phương pháp nghiên cứu Để triển khai đề tài này, người viết vận dụng các phương pháp sau: - Phương pháp cấu trúc, hệ thống: người viết chú trọng sử dụng phương pháp cấu trúc - hệ thống như là một phương pháp quan trọng để hỗ trợ tổng hợp những chủ đề tình yêu rõ nhất trong tiểu thuyết của Dương Thụy. Khi tiến hành cấu trúc các bình diện nghiên cứu, người viết sử dụng phương pháp hệ thống để đảm bảo tính mạch lạc và logic. Mặt khác, người viết còn đặt các dữ liệu vào một hệ thống cùng tiêu chí để chứng minh và làm rõ các luận điểm. - Phương pháp so sánh, đối chiếu: Để làm sáng tỏ đặc điểm thi pháp và phong cách của tiểu thuyết Dương Thụy, chúng tôi tiến hành so sánh chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy qua ba tác phẩm được chọn làm đối tượng khảo sát và nghiên cứu với các tiểu thuyết khác của Dương Thụy và các tác phẩm cùng chủ đề của các nhà văn khác cùng thời và trước đó. - Phương pháp thống kê, phân tích: thống kê các yếu tố nổi bật nhằm hỗ trợ việc chứng minh các luận điểm. Phân tích để thấy được được đặc điểm nghệ thuật đặc sắc trong tiểu thuyết của Dương Thụy, từ đó rút ra những nhận định khái quát, kết luận vấn đề. - Phương pháp tiếp cận tác phẩm theo hướng thi pháp học: Cơ sở lý thuyết của luận văn là thi pháp học hiện đại. Luận văn tiếp cận tác phẩm theo hướng thi pháp học giúp thâm nhập vào cấu trúc chỉnh thể nghệ thuật của tiểu thuyết Dương Thụy, giải mã cụ thể các kí hiệu nghệ thuật của văn bản, làm cơ sở để đưa ra các đánh giá, kết luận liên quan đến đối tượng nghiên cứu. - Ngoài ra, người viết còn sử dụng các phương pháp, thao tác nghiên cứu như phương pháp loại hình và các kiến thức liên ngành như văn hóa học, tâm lý học, phân tâm học để phân tích, lý giải những vấn đề đặt ra từ đối tượng khảo sát. 5. Đóng góp của luận văn Thông qua việc nghiên cứu đề tài: “Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy” (qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris), luận văn có những đóng góp chủ yếu sau đây: - Cung cấp cái nhìn tương đối toàn diện về hành trình sáng tạo nghệ thuật của Dương Thụy, ghi nhận một cách khách quan và chính xác về chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy nói riêng và trong nền văn học Việt Nam nói chung. - Nghiên cứu chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy cũng là một cách nghiên cứu toàn vẹn những giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật trong tác phẩm của nhà văn. Qua đó, khẳng định được vị trí, đóng góp của nhà văn Dương Thụy trong nền văn học đương đại Việt Nam. 6. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được triển khai theo 3 chương như sau: Chương 1: Tình yêu trong quan niệm của phân tâm học và hành trình sáng tạo nghệ thuật của Dương Thụy. Chương 2: Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy – nhìn từ phương diện nội dung. Chương 3: Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy – nhìn từ phương thức thể hiện.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

LÊ THỊ MAI HƯƠNG

CHỦ ĐỀ TÌNH YÊU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DƯƠNG THỤY

(QUA OXFORD THƯƠNG YÊU, CUNG ĐƯỜNG VÀNG NẮNG, NHẮM MẮT THẤY PARIS)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGÀNH VĂN HỌC

Thừa Thiên Huế, 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

LÊ THỊ MAI HƯƠNG

CHỦ ĐỀ TÌNH YÊU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DƯƠNG THỤY

(QUA OXFORD THƯƠNG YÊU, CUNG ĐƯỜNG VÀNG NẮNG, NHẮM MẮT THẤY PARIS)

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC

MÃ SỐ: 8220120

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NGUYỄN THÀNH

Thừa Thiên Huế, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các tài lệu và kếtquả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sửdụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Học viên

Lê Thị Mai Hương

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô giáo Khoa Ngữ văn, Phòng Đào tạo Sau đại học – Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế đã giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc nhất đến thầy giáo PGS.TS Nguyễn Thành - người đã trực tiếp hướng dẫn, góp ý, giúp đỡ tận tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Bên cạnh đó, tôi xin trân trọng cảm ơn cô giáo TS.Võ Thị Ngọc Thuý và Sư Cô Hiền Diệu – đã giúp đỡ, cung cấp những tài liệu quan trọng, đặc biệt là những người luôn bên tôi cổ vũ - động viên và khích lệ tôi trong suốt thời gian học tập cũng như nghiên cứu tại trường và hoàn thành tốt luận văn.

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn và ghi nhận những đóng góp và giúp đỡ của các cán

bộ ở Phòng tư liệu khoa Ngữ văn, Thư viện Tổng hợp Quảng Bình và những người thân yêu nhất đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi trong quá trình nghiên cứu.

Huế, tháng 11 năm 2019

Tác giả

Lê Thị Mai Hương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

2.1 Những công trình nghiên cứu chung về tiểu thuyết Dương Thụy 1

2.2 Những công trình đề cập đến chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

3.1 Đối tượng nghiên cứu 6

3.2 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Đóng góp của luận văn 8

6 Cấu trúc luận văn 8

B NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1: TÌNH YÊU TRONG QUAN NIỆM CỦA PHÂN TÂM HỌC VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA DƯƠNG THỤY 9

1.1 Tình yêu trong quan niệm lý thuyết của phân tâm học 9

1.1.1 Tình yêu trong quan niệm của S.Freud 10

1.1.2 Tình yêu trong quan niệm của E.Fromm 12

1.2 Đề tài tình yêu trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đại 15

1.2.1 Tình yêu trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn 15

1.2.2 Tình yêu trong tiểu thuyết Việt Nam sau năm 1975 19

1.3 Hành trình sáng tạo nghệ thuật và quan niệm văn chương của Dương Thụy 23

1.3.1 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Dương Thụy 23

1.3.2 Quan niệm văn chương của Dương Thụy 24

CHƯƠNG 2: CHỦ ĐỀ TÌNH YÊU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DƯƠNG THỤY - NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 29

2.1 Ca ngợi tình yêu tự do và giá trị của tình dục 29

2.1.1 Tình yêu và tiếng gọi con tim 29

2.1.2 Tình yêu và tình dục 32

2.2 Ý thức bảo vệ tình yêu và hạnh phúc 39

2.2.1 Biến cố và sự ngăn trở 39

2.2.2 Vượt qua khó khăn 43

2.2.3 Khát khao hạnh phúc 49

CHƯƠNG 3: CHỦ ĐỀ TÌNH YÊU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DƯƠNG THỤY NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN 59

3.1 Sự dung hợp thể loại 59

3.1.1 Dung hợp tùy bút, bút ký 59

3.1.2 Dung hợp kịch và các loại hình nghệ thuật 61

3.2 Ngôn ngữ và giọng điệu 64

3.2.1 Ngôn ngữ 64

3.2.1.1 Sử dụng khẩu ngữ và từ ngữ nghề nghiệp 64

3.2.1.2 Kết hợp ngôn ngữ báo chí và ngôn ngữ thi ca 68

3.2.2 Giọng điệu 71

3.2.2.1 Giọng hài hước, dí dỏm 72

3.2.2.2 Giọng triết lý, chiêm nghiệm 74

3.3 Không gian và thời gian nghệ thuật 78

3.3.1 Không gian nghệ thuật 78

3.3.1.1 Không gian bối cảnh 78

3.3.1.2 Không gian sự kiện 85

3.3.2 Thời gian nghệ thuật 89

3.3.2.1 Thời gian tuyến tính 89

3.3.2.2 Thời gian tâm lí 92

C KẾT LUẬN 93

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tình yêu là một đề tài muôn thuở của văn chương Nhưng ở những thời kỳ lịch

sử khác nhau, tương ứng với những điều kiện văn hóa – xã hội, tư tưởng nhân sinh,thẩm mỹ nhất định, các nhà văn có những quan niệm và cách thể hiện riêng về tìnhyêu Trong văn học dân gian Việt Nam, đề tài tình yêu được thể hiện khá phong phúqua các câu ca dao, điệu hò, những câu hát trao duyên… Trong văn học trung đại, đềtài này được đề cập khá dè dặt Tình yêu thường được gắn với tình cảm vợ chồng, vớinhững khuôn mẫu của lễ giáo phong kiến Đến thời hiện đại, với sự trỗi dậy của cái tôi

cá nhân, đề tài tình yêu được thể hiện mạnh mẽ, nồng nhiệt Phong trào Thơ mới 1932-1945 tạo bước đột phá cho đề tài tình yêu theo quan điểm hiện đại Trong giai đoạnkháng chiến chống Pháp, và sau đó là chống Mỹ, ở miền Bắc đề tài tình yêu và các đềtài khác nhường chỗ cho đề tài chiến tranh, lao động sản xuất Trong lúc đó ở miềnNam, tình yêu trở thành một đề tài chính và thường được gắn với tính dục trongnhững tiểu thuyết, truyện ngắn viết theo khuynh hướng hiện sinh Từ đổi mới đến nay,

đề tài trong văn học không bị giới hạn, các nhà văn có thể chọn bất kỳ đề tài nào đểviết Tình yêu không còn là đề tài trung tâm trong văn học đương đại, tuy nhiên, khinhà văn tiếp tục chọn tình yêu làm đề tài thì nó trở thành của hiếm, rất đáng trân trọng.Dương Thụy là một trong ít những nhà văn đương đại theo đuổi đề tài tình yêu, và tấtnhiên, với một lối viết mới

Cùng với Dương Thụy, một số tác phẩm khác như Dị bản của Keng (Đỗ Thị Thùy Linh), Tuyết đen của Giao Chi, Chuyện tình New York của Hà Kin,… đã để lại

những dâú ấn sâu sắc cho độc giả với con số phát hành khiến nhiều người ghen tỵ Đềtài tình yêu không mất mà nó còn có vị trí quan trọng trong văn học hiện nay

Với ý thức đánh giá những đóng gớp mới của Dương Thụy trong tiểu thuyết về

đề tài tình yêu, bước đầu gợi mở những vấn đề có tính lý luận về vị trí của đề tài này

trong lịch sử văn học hiện đại và đương đại, chúng tôi chọn đề tài “Chủ đề tình yêu

trong tiểu thuyết của Dương Thụy (qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng,

Nhắm mắt thấy Paris)

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Những công trình nghiên cứu chung về tiểu thuyết Dương Thụy

Có thể nói, ngay từ khi ra mắt bạn đọc, những đứa con tinh thần của chị đã thu

hút nhiều độc giả và cũng nhận được sự đánh giá tích cực từ phía độc giả, đồng nghiệp

và giới phê bình Tuy nhiên, do là tác giả trẻ, vừa mới có vị thế trên văn đàn, nên côngtrình nghiên cứu về tác phẩm của Dương Thụy còn khá thưa thớt Cho đến nay đã cómột số bài trả lời phỏng vấn của các nhà văn, nhà báo với những nhận xét khá hay, thú

vị

Nhà văn Phan Hồn Nhiên nhận xét khá tinh tế và sâu sắc về Dương Thụy cũng

như về tác phẩm của chị: “Dương Thụy giữ một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật

một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng bản chất Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng

“bóp thắng” đúng lúc đều hiện ra rất chân thật Ngay cả vấn đề chừng như khá nhạy cảm là sex, Dương Thụy cũng có cách đề cập độc đáo: hài hước, không che đậy úp mở

và không tránh né Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc còn được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” [68] Tác phẩm của Dương Thụy nói chung mà điển hình là Oxford thương yêu

đã làm nền chung cho hầu hết các tác phẩm của chị

Trong bài trả lời phỏng vấn báo Phụ nữ online tháng 3 năm 2012 do Thanh

Phúc thực hiện, với nhan đề: “Nhà văn Dương Thụy – văn chương không phải để

đánh đố độc giả”, liên quan đến tiểu thuyết Cung đường vàng nắng, nhà văn đã chia

sẻ: “Thế mạnh của tôi là những năm tháng du học nước ngoài, tôi nghĩ bạn đọc rất

muốn biết về những khó khăn, trở ngại của một du học sinh cũng như những nỗ lực của họ ra sao để đạt được kết quả tốt” [70] Bài phỏng vấn của nhà báo Phong Điệp

với tác giả có nhan đề “Cây bút trẻ Dương Thụy - “Tôi viết hồn nhiên như tôi sống”, nhà văn đã khẳng định: “Nhiều độc giả trách tôi hay viết truyện kết thúc có hậu,

nhưng tôi thích những kết thúc như thế vì tôi cho rằng cuộc sống vốn tốt đẹp nếu chúng ta làm chủ được cuộc đời mình Tôi không thay đổi nếu viết lại vì mạch truyện

đã tự nó tạo nên một kết thúc như thế” [60] Những lời tâm sự của chính tác giả khi

nói về những tác phẩm của mình là những điều chính xác nhất về các tác phẩm ấy.Dương Thụy đã cho người đọc biết những lợi thế, những cách suy nghĩ của mình trongquá trình sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật

Một tác phẩm thật sự có giá trị khi đã được tôi luyện dưới ngọn lửa của thờigian Qua thời gian, những lời nhận xét khen chê sẽ được trả lời rõ rệt Tác phẩm

Dương Thụy có phải chỉ là một phút nhất thời huy hoàng hay không vẫn còn quá sớm

để khẳng định được Văn chương dưới cảm nhận của từng người sẽ có những nhận xétkhác nhau Các tác phẩm của Dương Thụy được khen khá nhiều mà bị chê cũng không

ít Nhưng tác giả vẫn không nản chí, vẫn không ngừng viết cho dù “chỉ còn một người

đón đọc” Đó mới chính là tinh thần của những nhà văn yêu văn chương và xem văn

chương như một niềm đam mê không thể chối bỏ Những điều mà Dương Thụy chia sẻ

là vô cùng bổ ích cho chúng tôi khi nghiên cứu chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết

Dương Thụy qua các tiểu thuyết Nhắm mắt thấy Paris, Cung đường vàng nắng,

Oxford thương yêu

2.2 Những công trình đề cập đến chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của

Dương Thụy qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy

Paris

Trong một bài viết của tác giả Nguyễn Thị Nam Hoàng với nhan đề “Tiểu

thuyết và những ngã đường của khát vọng trẻ (qua trường hợp Dương Thụy)” đăng

trên báo Văn nghệ trẻ với chủ điểm “Tiểu thuyết 10 năm đầu thế kỷ XXI” đã có những nhận định khái quát về tác phẩm của Dương Thụy: “Nếu như Oxford thương yêu có

những đoạn người kể chuyện nói thay nhân vật quá nhiều khiến người đọc không khỏi

có cảm giác về sự lộ liễu của ý tưởng và sự giản đơn trong trần thuật, thì đến Nhắm mắt thấy Paris, tác giả đã dụng công hơn rất nhiều trong kỹ năng tiểu thuyết Tư thế

“biết tuốt” của người kể chuyện từ ngôi thứ ba đã bị phủ định, câu chuyện được tái hiện từ nhiều điểm nhìn, nhiều giọng kể khác nhau Đặc biệt, những dòng email của các nhân vật được đặt cuối mỗi chương đã tạo ra hàng loạt các tấm gương phản chiếu tâm lý để qua đó nhân vật hiện lên sinh động hơn, đa dạng hơn và cũng hấp dẫn hơn Diện mạo của cốn tiểu thuyết vì thế cũng mang một dáng vẻ hiện đại và để lại nhiều

dư vị” [61].

Một bài nghiên cứu khác về tiểu thuyết Oxford thương yêu với tiêu đề: “Đi tìm

sự lãng mạn đã từng bị lãng quên từ Oxford thương yêu” Một lần nữa khẳng định:

“Oxford thương yêu đơn giản chỉ là tiểu thuyết tình yêu lãng mạn được thể hiện bằng bút pháp trong trẻo, dễ thương” [69] Đúng thực như thế, chuyện tình yêu của cô sinh

viên du học, Thiên Kim với chàng trai Bồ Đào Nha, Fernando Carvalho mới nghe quatưởng chừng không có gì để nói Tuy nhiên, bằng ngòi bút chắc, khỏe, pha chút hồnnhiên , Dương Thụy đã xây dựng được nhiều tình huống vô cùng hấp dẫn, sinh động,

lôi cuốn,… và qua đó đã mang độc giả đến với bao cảm xúc mới mẻ trong tình yêu.Bên cạnh đó, bài viết còn nói lên nhiều thứ mà cuốn tiểu thuyết này đã khiến nhiều

người tìm đọc như: “Người đọc đủ tỉnh táo để hiểu rằng Oxford thương yêu đang dẫn

dắt người đọc vào một thế giới nhiều mộng mơ, hoàn mỹ và khó xảy ra trong thực tế” hay “bị thu hút bởi không gian, chi tiết, văn phong lãng mạn, trẻ trung của tác phẩm”

[69] Những ai khi đã đọc xong tiểu thuyết Oxford thương yêu đều có được những cảm

giác này Cái đẹp của Oxford được nhắc đến trong tác phẩm, vẻ đẹp của xứ sở sương

mù mang đến nó vẫn còn âm vang mãi trong lòng độc giả Hay sự cổ kính của thànhphố Lisbon, đất nước Bồ Đào Nha luôn ám ảnh người đọc, họ luôn mong muốn mộtlần được đặt chân đến đất nước có nhiều viện bảo tàng này Hay một New York sôi

động đầy lôi cuốn Không dừng lại ở đó, người đọc còn cảm nhận từ Oxford thương

yêu “sự tỉnh táo, tinh thần cầu thị, cởi mở và niềm đam mê đi khắp thế giới của giới trẻ ngày nay”.

Tác giả Ánh Hường cũng đã ghi nhận và đánh giá cao lối viết của Dương Thụy

cụ thể như sau: “Cái hay của nhà văn trẻ Dương Thụy chính là cách viết nhẹ nhàng

nhưng hài hước, đối đáp thông minh, khiến người đọc không phải chỉ đọc tò mò, mà hào hứng theo từng tình tiết của một cô gái Việt vừa thông minh vừa nhỏng nhẻo với một anh chàng siêng năng, giỏi giang và hết sức tinh tế Tình yêu không phân biệt chủng tộc, đó cũng là sự nhận xét khác biệt của người trẻ với các bậc cha mẹ Nhưng

đó không hoàn toàn là khó khăn để vượt qua khi mà cả hai con tim đều không thể rời

xa nhau” [62] Đúng như Ánh Hường đã nhận định, tình yêu là một cái gì đó thiêng

kiêng mà chúng ta khó có thể cắt nghãi được Dù biết chuyện tình mình sẽ gặp không

ít rào cản nhưng Thiên Kim và Fernando Carvalho đều không bỏ cuộc, họ không cho

đó là khó khăn, trở ngại mà chỉ xem đó như là thử thách của tình yêu mà hai người cầnphải cùng nhau vượt qua để có một kết thúc có hậu Tình yêu, hôn nhân và gia đình làviệc trọng đại của đời người Cuộc sống sau hôn nhân của Kim cũng là những ước mơcủa rất nhiều người Tình yêu thật sự nó sẽ vượt qua tất cả để mang con người đến vớinhau, đưa họ đến với những bến bờ hạnh phúc

Bên cạnh đó, Nguyễn Đông Thức cũng quan tâm nội dung tiểu thuyết Oxford

thương yêu của Dương Thụy Trong bài “Dương Thụy và … một chuyện tình hiếm hoi”, ông đánh giá đó là chuyện tình của một cô gái du học sinh Việt Nam tên Thiên

Kim với người ngoại quốc, anh chàng Bồ Đào Nha tên Fernando Carvalho Tình yêu

của hai nhân vật trong quyển tiểu thuyết này không có gì là lạ lẫm nhưng chính rào cản

về định kiến đã khiến họ có những giây phút hồi hộp, lo âu,… Bên cạnh đó, họ cũnggặp không ít những trắc trở để có thể đến được với nhau Tác giả cho rằng đây là mộtchuyện tình hiếm hoi, hiếm hoi là bởi vì cuộc tình này mang đến nhiều cách nhìn nhậnkhác nhau từ họ Hai người ở hai nơi hoàn toàn khác nhau, thế mà tình yêu đã kéo họ

về bên nhau, họ đã san lấp hết tất cả những rào cản, định kiến, ngôn ngữ, phong tục tậpquán, vị trí địa lý,… để xây dựng nên một tình yêu đẹp, một hạnh phúc vĩnh cữu

“Chuyện tình xảy ra ở xứ sở sương mù này đầy chất sống động và ướt át, đặc biệt là đầy nữ tính…” [77].

Trên Hotdeal tiểu thuyết Cung đường vàng nắng được tác giả bài báo ghi nhận những xác cảm lãng mạn trong tác phẩm của nhà văn Dương Thụy: Nếu như “Oxford

thương yêu” là câu chuyện tình yêu ngọt ngào giữa Kim và Fernando, “Nhắm mắt thấy Paris” là câu chuyện về tình yêu, cuộc sống, tham vọng của những con người trẻ tuổi như Quỳnh Mai, Tuyết Hường, Louis, Daniel thì “Cung đường vàng nắng” lại là những suy tư rất hiện đại về sự lựa chọn trong cuộc sống của cô gái tên Phương Vy.

Và mỗi câu chuyện lại đưa người ta đến một miền đất hứa, khi thì London cổ kính, lúc thì Paris tráng lệ, khi lại Bruxelles xinh đẹp, trẻ trung” [69] Tác phẩm sẽ đưa đến cho

bạn cảm giác vừa quen, vừa lạ Quen vì những nhân vật của Dương Thụy luôn có điểmchung đâu đó, vì cái cách tác giả kể chuyện, về kết cấu, lối viết của tác phẩm Còn lạ

vì truyện của cô luôn có sức hút riêng, dẫu chỉ là nhan đề, là cách mở đầu hay nhữngsuy nghĩ, chiêm nghiệm rút ra từ tác phẩm

Còn nhà báo Hồng Ngọc sau khi đọc tác phẩm Cung đường vàng nắng có chia sẽ: “Truyện của Dương Thụy đang ăn khách trên các tiệm sách ở Việt Nam có lẽ nhờ

viết về những chuyện tình có yếu tố nước ngoài của những thành phần có “chữ nghĩa”, riêng “Cung đường vàng nắng” còn chia sẻ kinh nghiệm của một du học sinh sau đại học, của một người làm việc trong một thời gian rồi mới đi học để có kiến thức

từ doanh nghiệp rồi quay lại giảng đường…” [67] Cũng theo tác giả thì “Truyện của Dương Thụy viết bằng một giọng văn tự nhiên, tưng tửng, từ lối kể chuyện đến ngôn ngữ đối thoại của nhân vật, giúp người đọc tiếp thu dễ dàng, thích thú và tránh làm đầu óc độc giả bận rộn để có thể cùng chia sẻ với tác giả những quan niệm sống, những nhìn nhận về sự kiện, về con người” [67] Nhìn chung các bài viết đều chỉ ra sự

thành công của Dương Thụy ở thể loại tiểu thuyết mặc dù chị vẫn viết về một đề tài

quen thuộc, đề tài sở trường của chị: cuộc sống của du học sinh Việt Nam ở nướcngoài Một vài yếu tố khiến cho tác phẩm của chị quen mà vẫn lạ chính là cách mởđầu, cách đặt nhan đề truyện, nhan đề cho từng chương truyện… Đây cũng là điều làmnên sức hấp dẫn của tác phẩm.

Bên cạnh những cảm nhận, đánh giá tích cực về tác phẩm của Dương Thụy thìcũng có nhận xét khắt khe, đòi hỏi cao về những tiểu thuyết tình cảm của nhà văn trẻ.Tiêu biểu là bài viết của Bùi Công Thuấn (trên trang Phongdiep.net) Trong bài, ôngkhông đánh giá cao về nghệ thuật tổ chức cốt truyện và kể cả những đoạn viết về tình

yêu của cô gái Việt với người đàn ông ngoại quốc trong Nhắm mắt thấy Paris: “Trước

hết, cách kể chuyện không mới nếu không nói là cấu trúc truyện khá đơn giản Mạch thời gian và những bước thăng tiến của Mai là mạch chính Không có các mạch phụ, không có nhiều tuyến đan xen nhau Việc khai thác scandal tình dục như là cốt lõi của truyện cũng không có gì mới Louis vì tình dục mà bị đuổi việc Lafatoine vì tình dục

mà thân bại danh liệt Mai cũng vì tình dục mà mất đời con gái và bị tổn thương trầm trọng Điều đáng nói là tác giả đã cổ vũ thái quá cho tự do tình dục và lối sống thực dụng phương Tây (đậm đặc ở chương 14,15) và nhất là ở nhân vật Pink lady (chương 16) Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ với người đọc trẻ Việt Nam” [72] Hàng loạt

các lỹ lẽ đưa ra với cái nhìn của một nhà phê bình như vậy có chính xác hay không?

Tác phẩm Nhắm mắt thấy Paris có thất sự là một tác phẩm thất bại hay không? Bài

phê bình quả rất bổ ích cho ta có cách đánh giá chính xác nhất sau khi nghiên cứu vềtác phẩm này để tìm ra được cái hay cái dở trong quyển tiểu thuyết của nhà văn DươngThụy

Nhìn chung, đã có khá nhiều cảm nhận, đánh giá bước đầu về các tiểu thuyếttiêu biểu về đề tài tình yêu của Dương Thụy từ cả hai góc độ nội dung và hình thức thểhiện Tuy nhiên, do khuôn khổ những bài báo ngắn hoặc trả lời phỏng vấn báo chí,những bài viết trên chỉ dừng lại ở mức độ cảm tính hoặc tổng quát Vẫn chưa có nhữngnghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết của Dương Thụy Luận văn của người viết sẽ

nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về “Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương

Thụy qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn khảo sát ba tiểu thuyết: Oxford thương yêu, Cung đường vàng

nắng, Nhắm mắt thấy Paris là ba tiểu thuyết tiêu biểu về chủ đề tình yêu của nhà văn

Dương Thụy Qua việc khảo sát ba tác phẩm này, người viết tập trung nghiên cứu,phân tích, đánh giá về các chủ đề về tình yêu theo quan niệm của nhà văn và việc thểhiện các chủ đề đó

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trên nền tảng lý thuyết thi pháp học và qua ba cuốn tiểu thuyết Oxford thương

yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris, chúng tôi tập trung nghiên cứu cả

hai bình diện nội dung lẫn phương thức thể hiện

4 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai đề tài này, người viết vận dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp cấu trúc, hệ thống: người viết chú trọng sử dụng phương pháp

cấu trúc - hệ thống như là một phương pháp quan trọng để hỗ trợ tổng hợp những chủ

đề tình yêu rõ nhất trong tiểu thuyết của Dương Thụy Khi tiến hành cấu trúc các bìnhdiện nghiên cứu, người viết sử dụng phương pháp hệ thống để đảm bảo tính mạch lạc

và logic Mặt khác, người viết còn đặt các dữ liệu vào một hệ thống cùng tiêu chí đểchứng minh và làm rõ các luận điểm

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: Để làm sáng tỏ đặc điểm thi pháp và phong

cách của tiểu thuyết Dương Thụy, chúng tôi tiến hành so sánh chủ đề tình yêu trongtiểu thuyết của Dương Thụy qua ba tác phẩm được chọn làm đối tượng khảo sát vànghiên cứu với các tiểu thuyết khác của Dương Thụy và các tác phẩm cùng chủ đề củacác nhà văn khác cùng thời và trước đó

- Phương pháp thống kê, phân tích: thống kê các yếu tố nổi bật nhằm hỗ trợ

việc chứng minh các luận điểm Phân tích để thấy được được đặc điểm nghệ thuật đặcsắc trong tiểu thuyết của Dương Thụy, từ đó rút ra những nhận định khái quát, kết luậnvấn đề

- Phương pháp tiếp cận tác phẩm theo hướng thi pháp học: Cơ sở lý thuyết của luận văn là thi pháp học hiện đại Luận văn tiếp cận tác phẩm theo hướng thi pháp

học giúp thâm nhập vào cấu trúc chỉnh thể nghệ thuật của tiểu thuyết Dương Thụy,giải mã cụ thể các kí hiệu nghệ thuật của văn bản, làm cơ sở để đưa ra các đánh giá,kết luận liên quan đến đối tượng nghiên cứu

- Ngoài ra, người viết còn sử dụng các phương pháp, thao tác nghiên cứu nhưphương pháp loại hình và các kiến thức liên ngành như văn hóa học, tâm lý học, phântâm học để phân tích, lý giải những vấn đề đặt ra từ đối tượng khảo sát.

5 Đóng góp của luận văn

Thông qua việc nghiên cứu đề tài: “Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của

Dương Thụy” (qua Oxford thương yêu, Cung đường vàng nắng, Nhắm mắt thấy Paris), luận văn có những đóng góp chủ yếu sau đây:

- Cung cấp cái nhìn tương đối toàn diện về hành trình sáng tạo nghệ thuật củaDương Thụy, ghi nhận một cách khách quan và chính xác về chủ đề tình yêu trong tiểuthuyết của Dương Thụy nói riêng và trong nền văn học Việt Nam nói chung

- Nghiên cứu chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy cũng là mộtcách nghiên cứu toàn vẹn những giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật trong tácphẩm của nhà văn Qua đó, khẳng định được vị trí, đóng góp của nhà văn Dương Thụytrong nền văn học đương đại Việt Nam

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận vănđược triển khai theo 3 chương như sau:

Chương 1: Tình yêu trong quan niệm của phân tâm học và hành trình sáng tạonghệ thuật của Dương Thụy

Chương 2: Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy – nhìn từ phươngdiện nội dung

Chương 3: Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy – nhìn từ phươngthức thể hiện

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TÌNH YÊU TRONG QUAN NIỆM CỦA PHÂN TÂM HỌC VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA DƯƠNG THỤY

1.1 Tình yêu trong quan niệm lý thuyết của phân tâm học

Theo Bách khoa toàn thư, Phân tâm học là tập hợp những lý thuyết và phương

pháp tâm lý học có mục đích tìm hiểu những mối quan hệ vô thức của con người qua

tiến trình liên tưởng Cũng theo giới nghiên cứu, thuật ngữ “phân tâm học” do

Sigmund Freud - một bác sĩ người Áo đặt ra vào năm 1896 Phân tâm học chuyên sâunghiên cứu về con người Phân tâm học chia bản năng con người ra làm ba phần bao

gồm: cái ấy, cái tôi và cái siêu tôi Theo Freud thì tâm lý con người xét về mặt cấu trúc

gồm có:

Cái ấy (Id) là tất cả những gì mà chúng ta mang theo khi ra đời, tất cả những gì

được quy định về mặt cấu tạo và vì vậy đó là những xung lực phát ra từ thể chất và tìm

thấy ở “cái ấy” phương thức biểu hiện tâm thần đầu tiên, dưới những hình thức mà con người chưa biết được Cái tôi (Ego) với Freud là nói đến trong quá trình phát triển của cá thể do sự va chạm liên tục với thế giới bên ngoài, một phần của “cái ấy” trải

qua một sự biến đổi mạnh mẽ nhằm thích nghi với thế giới bên ngoài mà Freud gọi là

“cái tôi” Cái siêu tôi (Superego), theo quan niệm của Freud vì cá nhân sống trong

cộng đồng nên buộc phải dồn nén nhiều xung năng mà “cái ấy” muốn thực hiện và

“cái tôi” ngăn cản

Bộ máy tâm thần như vậy theo cách nhìn của Freud thì nó luôn gắn chặt chẽ với

vô thức Cả “cái ấy” và “cái siêu tôi” đều có một điểm chung, đó là nằm ngoài tầm kiểm soát của “cái tôi” và xét về bản chất thì “cái ấy” mang tính di truyền còn “cái

siêu tôi” thể hiện vai trò của người khác Và “cái tôi” xét cho cùng cũng chỉ là sản

phẩm lâu dài của sự đấu tranh để chế ngự “cái ấy” vô thức và chịu sự chi phối của

“cái siêu tôi”.

Như các học thuyết khác, phân tâm học có mặt tích cực nhưng cũng có nhữnghạn chế cần bổ khuyết Song sự xuất hiện của phân tâm học cũng đã đóng góp phầngiải quyết nhiều vấn đề của đời sống xã hội, trong đó có tâm lý sáng tạo văn học vàkhoa học nghiên cứu văn học Có thể nói việc ứng dụng phân tâm học vào phê bìnhvăn học là cánh cửa mở ra những chân trời mới cho phê bình văn học Những kiến giải

của phân tâm học giúp con người am hiểu hơn về tâm lý con người trong đó có tâm lýtình yêu

1.1.1 Tình yêu trong quan niệm của S.Freud

S.Freud (1856 - 1939), người Áo gốc Do Thái, một nhà tâm lý học xuất chúng

Ông đã từng nói rằng: “Các nhà thơ và các nhà tiểu thuyết là những đồng minh quý

báu của chúng ta và các bằng chứng của họ phải được đánh giá thật cao, bởi lẽ giữa lưng chừng thinh không họ biết được nhiều điều mà túi khôn học đường của chúng ta còn chưa dám mơ tới Về kiến thức tâm lý, họ là bậc thầy của chúng ta và những kẻ tầm thường, bởi họ đã đắm mình trong những mạch nguồn nơi chúng ta còn chưa đưa khoa học lại gần được” [20, tr.127] Freud đã buộc con người phải thừa nhận rằng

hành tinh nhỏ bé của nó không còn là trung tâm của thế giới nữa, bản thân Freud đã

chứng minh rằng: “cái tôi không phải là chủ nhân trong chính ngôi nhà của nó” [20,

tr.146] Sức mạnh của những xung năng khoái lạc trong ta lớn đến mức ta không thểtính đến chuyện thuần hóa chúng hoàn toàn và chẳng hơn gì ý chí, trí năng của ta cũngkhông giữ vai trò thống trị, bởi vì một bộ phận đáng kể những hoạt động tinh thần củacon người thoát khỏi sự canh chừng của ý thức

Freud đã gây chấn động không nhỏ trong giới nghiên cứu khi quy toàn bộ hành

động, tâm lý người vào vấn đề tính dục Ông đã từng viết cuốn Ba tiểu luận về lý

thuyết tính dục nổi tiếng Trong tiểu luận này, Freud đã xây dựng những cơ sở cho lý

thuyết về chứng nhiễu tâm, về sự dồn nén cũng như “nguồn năng lượng xúc cảm nằm

bên dưới những vận động và những ứng xử có ý thức và vô thức, mà Freud gọi năng lượng ấy là libido” [21, tr.122] Đồng thời, Ba tiểu luận về lý thuyết tính dục lần lượt

bàn về lệch lạc tính dục, tính dục trẻ con, về biến đổi tuổi dậy thì Từ khám phá về vôthức, về giấc mơ, Freud cho rằng giấc mơ có ẩn ức về tính dục Tính dục chính lànguyên nhân gây nên những hành vi, xung đột trong tâm lý người

Ông đã phân ra ba cấp độ hoạt động tinh thần của con người: tự ngã (Id, soi), bảnngã (ego) và siêu ngã (superego) Trong đó, Freud cho rằng Id là quan trọng nhất

“Phạm vi của Id là phần nhân cách tối tăm và không thể đi đến được của chúng ta Bản thân ta chỉ biết chút ít về cái Id qua nghiên cứu các giấc mộng và qua sự biểu hiện các triệu chứng bên ngoài của bệnh tâm thần Id là nơi trú ngụ các bản năng nguyên thủy và các xúc cảm đi ngược lên tới cái quá khứ xa xưa khi mà con người còn

là một con thú Id có tính chất như vậy và bản chất của nó thuộc về tính dục (sexual in

nature), nó vốn vô thức” [20, tr.10] Theo Freud, Id vốn mù quáng, mục đích của nó là

thỏa mãn các ham muốn bản năng và khoái cảm, thậm chí không cần biết đến nhữnggiá trị, chuẩn mực hay đạo đức lý thuyết về tính dục là một khái niệm được ghép

chung với Id, được Freud gọi tên “Tất cả những xúc cảm của Id đều là hình thức thể

hiện của “năng lượng tính dục” [20, tr.11]

Thuyết tình dục được xem như cái lõi của phân tâm học Phân tâm học phân tíchtrạng thái tinh thần của sự khát thèm tính dục, cũng như sự ảnh hưởng của trạng tháitinh thần Đời sống tính dục là một nhu cầu tự nhiên tất yếu của con người nên bất kỳ

sự dồn nén tính dục cũng như sự khao khát giải tỏa dồn nén cũng dẫn đến sự rối loạntrong tâm lý người Là một bác sỹ tâm thần, Freud cũng đã nhận thấy rằng sự rối loạnđời sống sinh lý của con người là nguyên nhân gây ra bệnh tâm thần, hành vi sai lạc,

sự khủng hoảng tinh thần cũng như chất xúc tác của nguồn sáng tạo vĩ đại Khái niệmbản năng tính dục của Freud là một khái niệm rộng, không chỉ dừng lại ở việc conngười tìm sự kích thích của bộ máy sinh dục để sinh ra khoái lạc mà còn chỉ hoạt động

của các bộ máy khác trên cơ thể “Ông cho rằng, sự phát triển tính dục của cá thể trải

qua các thời kỳ khác nhau, có tác dụng khác nhau trong phát triển nhân cách” [35,

tr.239] Freud đã nâng bản năng tính dục thành nguồn gốc của mọi công trình sáng tạo

vĩ đại, thậm chí mọi sáng tạo văn hóa của con người từ nghệ thuật, luật pháp hay tôngiáo đều liên quan đến phát triển của tính dục Sự thăng hoa trong cảm xúc là chấtxúc tác để tạo nên những hưng phấn sáng tạo đặc biệt Bản năng tính dục có ảnhhưởng đến quá trình hình thành nhân cách con người, ảnh hưởng đến những hành vi,cách sống của con người Có thể thấy, thuyết tính dục là một phát hiện có phần táo bạocủa Freud trong việc nghiên cứu về con người Freud luôn bảo vệ quan niệm về thuyếttính dục của mình Điều này vấp phải sự bất đồng ý kiến của một số người, trong đó có

nhiều vấn đề quan trọng hơn nhiều “Ở bất cứ nơi đâu, trong một con người hay trong

một tác phẩm nghệ thuật, một sự biểu hiện của tinh thần (theo nghĩa trí tuệ, không theo nghĩa siêu nhiên) xuất hiện, ông nghi ngờ chúng và ám chỉ rằng đó là bản năng tính dục bị dồn nén Bất kỳ cái gì không thể được diễn giải trực tiếp như là bản năng tính dục ông đều nói tới nó như là tâm lý tình dục” [9, tr.40] Jung cho rằng bản thân

mình không phủ nhận tầm quan trọng của tính dục trong đời sống tinh thần con người,nhưng ông muốn đặt nó vào đúng vị trí của nó Có lẽ, chính những quan niệm khácnhau về tâm lý học mà về sau, Freud và Jung đã không thể cùng bước chung trên một

con đường Hai người đã theo hai ngã rẽ khác nhau Freud quan tâm nhiều hơn vấn đề

về con người, về nhiễu tâm, về dồn nén, về bí mật của nhân cách tâm lý, điều này có

sự chi phối không nhỏ của vấn đề tính dục, còn Jung thì lại nghiên cứu vấn đề về tâmthức xã hội, cộng đồng Nhưng dù thế nào, khi nói đến phân tâm học, người ta vẫn lậptức nghĩ nhiều về vấn đề tính dục như một vấn đề không thể không nhắc đến

S Freud cũng đưa ra quan niệm về tình yêu Ông cho rằng toàn bộ những tìnhcảm và những trải nghiệm của tình yêu chẳng qua là thượng tầng tâm lý mà hạ tầng

của nó là ham muốn tình dục (libido) Trong cuốn Tâm lý học quần chúng và sự phân

tích cái tôi ông viết: “hạt nhân của cái mà ta gọi là tình yêu, đó là tình yêu tính dục,

có mục đích là hai giới gần nhau Tình yêu là cơ sở cho cả những tình cảm là phi tính dục - tình yêu bản thân, tình yêu cha mẹ và con cái, tình bạn, lòng nhân ái nói chung Tất cả những tình cảm đó theo S.Freud là sự thể hiện của cùng nhu cầu bản năng Đi theo quan điểm này, S.Freud đã coi thường, phủ nhận bản chất xã hội - lịch sử của tình yêu trai gái” [20, tr.4].

Tóm lại, phân tâm học luôn quan tâm đến những vấn đề thuộc về sâu kín trong

vô thức của con người, để tìm ra dồn nén, phức cảm và cội nguồn của dồn nén Mộttrong những vấn đề có tính chất khám phá của phân tâm học là vấn đề tính dục, ẩn ức

và phức cảm Sự giày vò của bản thân con người cũng từ đấy mà ra Nếu giả thiết giữacuộc đời này, không tồn tại lo âu, sợ hãi, con người không phải đối diện với quá trìnhdằn vặt chính mình trong sự đòi hỏi, bứt phá và thỏa mãn thì có lẽ sẽ không tồn tại khổđau và bi kịch Bóc trần cốt lõi những vấn đề cơ bản của con người, các nhà phân tâmhọc đã chạm được vào cõi thẳm sâu mà ngay chính con người nhiều khi vẫn chưa hiểuhết về mình

1.1.2 Tình yêu trong quan niệm của E.Fromm

Erich Fromm sinh vào 23 tháng 3 năm 1900 tại Frankfurt am Main (tên đầy đủ làFrankfurt on the Main), là con một trong gia đình Do Thái chính thống

Erich Fromm được coi như một trong những nhà phân tâm học lớn nhất thế kỷ

XX, là một trong những người sáng lập Tân phái Freud với những luận điểm phê phánmột số lý thuyết của Freud Ông phê phán quan điểm của Freud về mặc cảm Oedipe,

về bản năng sống và bản năng chết (bản năng hủy hoại) và cả quan điểm về libido (dụcnăng) vì tin rằng xã hội và văn hóa cũng đóng một vai trò rất quan trọng trong sự pháttriển nhân cách Ông cho rằng cuộc sống tự nó đã hàm chứa mâu thuẫn vì con người

vừa là một phần của tự nhiên, vừa tách biệt với tự nhiên và từ mâu thuẫn này đã phátsinh những nhu cầu thiết yếu như nhu cầu sáng tạo, nhu cầu định ra khuôn khổ pháttriển, nhu cầu nhận dạng cá tính và định hướng Ông đã giải thích quan điểm của

mình: “Tôi muốn hiểu rõ những quy luật chi phối cuộc sống của mỗi cá nhân và

những quy luật chi phối đời sống xã hội Tôi cố gắng chứng minh rằng những khái niệm của Freud cần phải được xem xét lại và tôi cũng làm điều tương tự với chủ nghĩa Marx và cuối cùng đạt tới một sự tổng hợp xuất phát từ việc tìm hiểu và phê phán những lý thuyết của hai nhà tư tưởng này” [22, tr.6].

Trong The Art of Loving in vào năm 1956, Erich Fromm đã triển khai quan điểm

về bản tính con người từng được ông trình bày trong những tác phẩm trước đó như

Escape from freedom và Man for himself, coi tình yêu như một kỹ năng mà con người

có thể học và phát triển Ông phủ nhận quan điểm coi tình yêu như một cái gì mầunhiệm và kỳ bí không thể phân tích được hay không thể lý giải được nên rất nghi ngờ

điều mà người ta thường gọi là “phải lòng” (fall in love) hay tình trạng bất lực khi đối

mặt với tình yêu Từ trong bản chất, con người đã trở nên xa lạ với người khác và xa lạvới tự nhiên nên luôn cố gắng vượt qua tình trạng biệt lập, khắc phục cảm giác cô đơnbằng một tình yêu lãng mạn hay bằng một cuộc hôn nhân Tuy nhiên ông nhấn mạnhrằng tình yêu đích thực không phải là điều có thể tìm thấy ở tất cả mọi người: chỉ khi

nào phát triển nhân cách và khả năng yêu thương đồng loại với “sự khiêm cung thật

sự, sự dũng cảm, niềm tin và kỷ luật”, người ta mới có được khả năng trải nghiệm một

tình yêu đích thực Trải nghiệm này là một điều thật sự hiếm hoi Từ đó, ông khẳngđịnh rằng tình yêu đích thực bao gồm bốn yếu tố căn bản là sự chăm lo, trách nhiệm,

sự tôn trọng và sự hiểu biết Mỗi yếu tố này rất khó xác định và có thể rất khác tuỳtheo tâm tính và hoàn cảnh của mỗi người Nói như vậy có nghĩa là tình yêu là một

việc gian nan nhưng cũng là việc mang lại phần thưởng quý giá nhất: “Con người [ ]

chịu đựng nổi [ ] Tình yêu giúp con người vượt qua cảm giác lẻ loi và tình trạng biệt lập, nhưng khác với sự hợp nhất bằng việc cộng sinh, tình yêu đích thực là sự hợp nhất trong đó người ta vẫn giữ vẹn tính cách và cá tính của mình Tình yêu là một năng lực mạnh mẽ có thể phá đổ những bức tường ngăn cách chúng ta với những người khác, giúp chúng ta hợp nhất với họ, vượt qua được tình trạng biệt lập, khắc phục cảm giác cô đơn để trở thành chính mình Trong tình yêu, có điều nghịch lý là hai người là một và là một nhưng vẫn là hai…” [22, tr.7-17].

Fromm là một nhà Phân tâm học có tư tưởng triết lý, ông nhấn mạnh vào nhữngtiềm năng của con người bị dồn nén Như vậy, điểm chính yếu của phương pháp trịbệnh bằng Phân tâm học là tìm ra cái gì là chân thực của người bệnh Nhưng với xãhội thì ý thức về sự tự do luôn luôn làm cho con người cảm nhận sự bất an trong tâm

lý Đây là nội dung mà Fromm trình bày trong tác phẩm“Thoát khỏi sự tự do” (Escape from Freedom) và phương pháp trị liệu của Fromm là “tâm hóa chủ nghĩa nhân đạo”

[20, tr.32] Ông đã góp phần đề cao giá trị của sự tự do và tình yêu góp phần hình

thành nhân cách con người Fromm cho rằng: “Tình yêu của người mẹ là yên bình Nó

không cần bạn phải đạt được, nó không cần bạn phải xứng đáng” [20, tr.66] Đối với

Fromm, hiện hữu con người thường gắn liền với “sự chia cắt” và cuộc đời con người

là một chuỗi những chia ly Khái niệm tự do là yếu tố nền tảng để ông xây dựng lýthuyết về tâm lý xã hội và tìm hiểu nhân cách con người sinh trưởng trong môi trườnggia đình và xã hội đó Ông cũng là người đề cao giá trị của tình yêu và tự do trong việchình thành nhân cách của con người

E.Fromm cho rằng: “Tình yêu, đó là cách hiểu thế giới một cách đặc thù trong

lĩnh tư duy Ở bình diện hành động, tình yêu được biểu hiện dưới dạng sáng tạo và sự

tự thể hiện, ở bình diện tình cảm, là cảm giác hợp nhất với người khác và thế giới” [9,

tr 287] E.Fromm lấy các mối quan hệ nảy sinh giữa cha mẹ và con cái, sự gắn bó vô

tư làm chuẩn mực cho tình yêu Theo ông chỉ trong tình yêu con người mới có thể bộc

lộ hết chiều sâu của bản thân mình Tình yêu là tình cảm thiêng liêng và cao thượng,khi yêu con người có thể hy sinh cá nhân cho người mình yêu dù dôi lúc kết quả thulại chỉ là những trái đắng Nhà tâm lý học người Đan Mạch Kierkeraard lại cho rằng:

“tình yêu là một tổng hợp tâm lý nhạy cảm” [58, tr.86], nó là sự liên kết tâm lý thể

chất thực sự đặc biệt Song trong tình yêu tính chất tâm lý bao giờ cũng quan trọng

hơn, nói như cách của Nietzche: “trong một tình yêu đích thực, chính tâm hồn bao bọc

lấy thân thể” [58, tr.89] Các quan niệm trên đều đồng quy ở một điểm: đó chính là

cảm xúc do tình yêu mang lại, đó là những cảm xúc ngọt ngào, nồng nhiệt và say đắm,

nó có thể khiến người ta hy sinh bản thân vì người mình yêu

Trong các mối quan hệ giữa tình yêu và tình dục như tình yêu triệt tiêu nhục dụchoặc tình dục không tình yêu thì sự hòa hợp giữa tình yêu và tình dục là mối quan hệ

lý tưởng nhất Chỉ trong sự kết hợp hài hòa giữa thể xác và linh hồn thì con người mớiđạt đến cảnh giới tự ngã ý thức, nhận thức được giá trị và sự tồn tại của bản thân Nếu

tình dục trong các nền tín ngưỡng xa xưa được xem như là một trong những cách thoát

ly linh hồn khỏi thể xác, tiếp cận với thần linh thì trong quan niệm hiện đại, nhữngphút giây cực cảm của tình dục do tình yêu chân chính mang lại bao giờ cũng giúp conngười có suy ngfhĩ tích cực hơn Nó giúp con người sản sinh ra các chất nội tiết có lợicho cơ thể và tinh thần

Nhà hiền triết của thế giới hiện đại Osho đã khẳng định: “tình dục là điểm đầu

cho mọi cuộc hành trình của tình yêu” [38, tr.26] Vì ông cho rằng sinh lực tình dục sẽ

chuyển hóa thành sinh lực tình yêu, chính sự chuyển hóa này giúp con người giác ngộ

và đạt được sự nhận thức về chân lý Tình yêu nếu thiếu đi tình dục sẽ ngày càng biếndạng, chỉ khi kết hợp hài hòa với tình dục thì tình yêu mới thật sự thăng hoa thànhnhững phút giây vĩnh cữu của đời người

Trên đây là hai lý thuyết của hai nhà khoa học về tâm lý con người và tình yêutrong quan niệm của phân tâm học Đây được xem là một lý thuyết mà người viết lấy

đó làm kim chỉ nam để đi sâu phân tích mạch ngầm tâm lý con người và cách thể hiệncác chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy

1.2 Đề tài tình yêu trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đại

Tình yêu là một đề tài muôn thuở của thi ca Nhưng ở mỗi thời kỳ lịch sử có sựkhác nhau, bởi vì ứng với những điều kiện văn hóa - xã hội, tư tưởng nhân sinh, thẩm

mỹ nhất định thì các nhà văn có những quan niệm và cách thể hiện riêng về tình yêu

Đến với đề tài Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy người viết chỉ tập

trung làm rõ cơ sở lý thuyết của đề tài tình yêu trong tiểu thuyết hiện đại Việt Nam ở

hai đối tượng đó là: tình yêu trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn và tình yêu trong văn

xuôi Việt Nam sau 1975 để làm tiền đề cho người viết triển khai và có sự đối sánh với

các chủ đề tình yêu trong các tác phẩm của nhà văn Dương Thụy

1.2.1 Tình yêu trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn

Tám mươi năm từ khi Tự lực văn đoàn xuất hiện trên văn đàn, những sáng tácvăn chương của nhóm vẫn luôn là đề tài thu hút sự quan tâm của rất nhiều người.Nhóm tự đề ra tôn chỉ, đường lối hoạt động riêng cho chính mình Nhờ tinh thần đoànkết, niềm say mê văn chương, Tự lực văn đoàn đã gặt hái được nhiều thành công, cáchoạt động của nhóm có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền văn học hiện đại Việt Nam đầuthế kỷ XX

Mảng nổi trội nhất của Tự lực văn đoàn lúc bấy giờ là tiểu thuyết Thông qua thểloại này, nhóm đã thể hiện một cách sống động sự xung đột giữa cái cũ và cái mới,giữa tình yêu tự do của con người và những lễ giáo phong kiến trói buộc, tước đoạthạnh phúc của con người Nhóm đã tạo ra dòng văn học lãng mạn 1930 - 1945 Nhưtôn chỉ của nhóm, họ có ý thức chống lại những lễ giáo đã đặt ra trước đó và xã hội

phong kiến Trước đó, quan niệm “cái tôi cá nhân” chưa hề được một nhà văn nào đặt

ra và nhắc đến một cách nghiêm túc Tự lực văn đoàn đã khơi gợi và làm sống dậy cái

tôi cá nhân ấy trong lòng mỗi người Trong chuyên luận Tự lực văn đoàn - con người

và văn chương, Phạn Cự Đệ nhấn mạnh: “Tự lực văn đoàn không đặt vấn đề giải phóng xã hội nhưng đã đấu tranh đòi giải phóng cá nhân, giải phóng bản ngã, đặc biệt đấu tranh cho tự do hôn nhân, cho quyền sống của người phụ nữ chống lại sự ràng buộc khắt khe của lễ giáo phong kiến, của đại gia đình phong kiến” [17, tr.298]

Vào đầu những năm 30 của thế kỷ XX, văn chương Việt Nam bước vào mộtchặng đường lịch sử mới với những khởi sắc đáng chú ý Vượt qua ảnh hưởng của vănhọc Trung Quốc, nền văn học nước ta có sự bừng tỉnh của ý thức cá nhân sâu sắc Đểđạt được những bứt phá đó, bản thân đời sống xã hội và đời sống văn học đã có nhữngảnh hưởng vô cùng to lớn Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ do tác động của cuộckhai thác thuộc địa của thực dân Pháp Đô thị mới mọc lên theo đà của kinh tế tư bảnchủ nghĩa Các giai cấp mới với những lối sống mới xuất hiện ở nhiều nơi Họ muốn

và đặt ra yêu cầu sống và giải trí trong môi trường mới lạ Ý thức cá nhân nảy nở lấn át

ý thức cộng đồng xưa cũ Những khó khăn trong cuộc sống thường nhật khiến họ tìmđến văn học như đi tìm một tâm hồn đồng điệu Và nhu cầu cá nhân là muốn được bộc

lộ, muốn được yêu và bảo vệ tình yêu

Sự xâm nhập của văn hóa phương Tây theo con đường “vừa tự nguyện vừa

cưỡng bức” làm nảy sinh những mâu thuẫn giai cấp và dân tộc Đồng thời, nó như một

cơn gió lạ thổi vào cuộc sống đơn điệu của con người và bức tranh văn học cũ cần có

sự thay đổi Sự ra đời của chữ Quốc ngữ cùng với sự phát triển của báo chí, dịch thuật

đã tác động và làm thay đổi thị hiếu của độc giả lúc bấy giờ Song song với những tiền

đề khách quan, bản thân đời sống văn học có những đổi thay Bước vào giai đoạn 1930

-1945, xuất hiện một lớp nhà văn mới với quan niệm “viết văn là một nghề” Họ là

những trí thức Tây học chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền giáo dục phương Tây.Những sáng tác giai đoạn này có sự cách tân về hình thức và nội dung, đồng thời cũng

sáng tác với nhiều thể loại mới xuất hiện đáp ứng nhu cầu phản ánh đời sống xã hội.Trào lưu văn học lãng mạn ra đời trong hoàn cảnh và nhu cầu ấy đã được rất nhiều độcgiả đón nhận, đề cao Và đề tài trung tâm của văn học lãng mạn chính là viết về tìnhyêu Có thể nói, đề tài tình yêu chiếm một vị trí quan trọng trong văn học lãng mạn

1930 -1945 Đó không phải là đề tài duy nhất nhưng là đề tài trọng tâm của giai đoạn

và đã gặt hái được nhiều thành công cả về phương diện nội dung và nghệ thuật Nổibật nhất là tiểu thuyết Tự lực văn đoàn với chủ đề chính là chủ đề tình yêu, hôn nhân

và gia đình

Trong các tác phẩm viết về đề tài tình yêu, các nhà văn đã đưa ra một quan niệmmới mẽ về hạnh phúc cá nhân, về tình yêu, xem đó là lẽ sống duy nhất của con người.Tìm hiểu về góc độ tiếp cận và thể hiện của đề tài trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn,người viết thấy, tình yêu trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn gắn với luận đề về văn hóa,

xã hội đó là chống lại những tư tưởng cổ hủ, lạc hậu của chế độ phong kiến lúc bấygiờ Bên cạnh đó tình yêu còn gắn với sự hưởng thụ cá nhân, đó là khát vọng, bảnnăng, bản ngã Đây chính là mảnh đất của phân tâm học được ươm mầm và nở hoakết trái trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn Thực ra khát vọng về tình yêu do khôngphải đến Tự lực văn đoàn mới được phản ánh mà nó đã xuất hiện trong văn học trungđại từ cuối thế kỷ XVIII, đã thế kỷ XIX với các tác giả như Nguyễn Du, Hồ XuânHương, Nguyễn Dữ, và đặc biệt các sáng tác của phong trào Thơ mới Nhưng cóthể thấy, chỉ đến Tự lực văn đoàn chủ đề tình yêu mới trở thành chủ đề lớn với nhiềutác phẩm có giá trị phản ánh sâu sắc cuộc đấu tranh giải phóng cá nhân, đề cao khátvọng cá nhân, thể hiện bản năng, bản ngã của chính mình

Chủ đề tình yêu xuất hiện với tần số lớn trong các sáng tác của các nhà văn Tự

lực văn đoàn như: Hồn bướm mơ tiên, Đoạn tuyệt, Đôi bạn, Đời mưa gió, Nửa chừng

xuân, Gánh hàng hoa, Trống mái, Ở các tiểu thuyết này, các nhà văn Nhất Linh và

Khái Hưng có khi kết hợp tình yêu với luận đề, có khi đã đặt tình yêu như một vị tríđộc lập để nhìn nhận và khẳng định nhu cầu, khát vọng của giới trẻ về tự do và hạnhphúc trong tình yêu, hôn nhân gia đình Trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn, ta bắt gặpnhững đôi lứa đắm say trong tình yêu chân thật, ngập tràn những giây phút hạnh phúc

và thăng hoa trong tình yêu cùng những ước mơ tốt đẹp về một tương lai trọng vẹn

Đó là sự kín đáo nhưng sâu sắc, nhẹ nhàng trong tình yêu của Ngọc và Lan trong Hồn

bướm mơ tiên, là Lộc và Mai trong Nửa chừng xuân, Dũng và Loan trong Đoạn tuyệt,

Liên và Minh trong Gánh hàng hoa, Các nhà văn Tự lực văn đoàn đã thành công khi

miêu tả về tình yêu mang nhiều cung bậc cảm xúc Đó là tình yêu còn mang dáng dấp

e ấp được che dưới bóng dáng tôn giáo của Ngọc và Lan trong Hồn bướm mơ tiên, hay tình yêu trong sáng đầy hy sinh, nhẫn nại của Liên trong Gánh hàng hoa, có lúc là tình yêu phóng khoáng, thanh thoát của Hiền trong Trống Mái Rồi đến Tuyết trong Đời

mưa gió đầy liều lĩnh và mạnh mẽ với quan niệm “không tình, không cảm” chỉ coi

“lạc thú ở đời, là vị thuốc trường sinh” Với Tuyết tình yêu gắn với lối sống thực

dụng, phóng đãng, buông thả chứ không còn thuần khiết, trong sáng Vì thế ở Tuyết

không chỉ dừng lại ở lời nói, hành động không dứt khoát như Lan trong Hồn bướm mơ

tiên, Nhung trong Lạnh lùng mà ở Tuyết ta luôn bắt gặp những hành động khác lạ,

liều lĩnh và kiên quyết vùng vẫy vượt qua rào cản của lễ giáo và lương tri thỏa mãn

khát khao của bản năng Từ cuốn tiểu thuyết mở đầu cho chủ đề tình yêu là Hồn bướm

mơ tiên nhà văn Khái Hưng còn e dè, né tránh, khi viết về câu chuyện tình yêu của Lan

và Ngọc, nhưng đến tiểu thuyết Lạnh lùng, Đoạn tuyệt, thì vấn đề tình yêu đã được công khai rõ ràng Rồi đến Đời mưa gió,Bướm trắng thì vấn đề tình yêu cònđược gắn

liền với tình dục

Qua chủ đề tình yêu và hôn nhân gia đình đặt ra trong các tiểu thuyết, có thể thấy

Tự lực văn đoàn đã góp công đầu vào việc đấu tranh giải phóng cá nhân ra khỏi mọikiềm tỏa của lễ giáo và ý thức hệ phong kiến đè nặng lên đời sống tinh thần của dântộc trong hàng ngàn năm Đặt vào bối cảnh xã hội trước 1945, đương nhiên nhu cầukhẩn thiết nhất của dân tộc là đấu tranh chống chế độ đế quốc - phong kiến; nhưng nhucầu giải phóng cá nhân cũng cần được lưu ý, khi những chuyển động trong đời sốngkinh tế - xã hội đã làm nảy sinh những giai tầng mới trong đời sống đô thị; khi nhữngảnh hưởng của văn hóa - văn minh phương Tây trong thời đại tư bản chủ nghĩa đã cócon đường thâm nhập vào một tầng lớp trí thức mới, với những nhu cầu mới, từngbước làm rạn vỡ những nề nếp ý thức, tâm lý, luân lý, đạo đức cổ truyền Việc cổđộng, tuyên truyền tinh thần yêu nước tự nhiên là đứng ở hàng đầu, nhưng việc quantâm chú ý đến những nhu cầu khác của con người như: quyền bình đẳng nam nữ;quyền được yêu và sự gắn bó hôn nhân với tình yêu để phản đối và loại bỏ sự áp đặtcủa chế độ đại gia đình, quyền được có một cuộc sống ý nghĩa, dẫu là trong khuôn khổchế độ thuộc địa; quyền được sống với những khát vọng chính đáng của con người cũng rất cần được khẳng định Và đây cũng là lý do để giải thích sự hoan nghênh, đón

đợi của một lớp công chúng trung lưu thành thị, trước hết là lớp thanh niên trẻ đối với

sự ra đời lần lượt của Nửa chừng xuân, Đoạn tuyệt, Lạnh lùng

Quả thật, bất cứ thời đại nào, con người cũng luôn mơ ước có một cuộc sống tự

do, đầy đủ, hạnh phúc, đặc biệt là quyền được yêu và tự do trong tình yêu Những đôilứa trong tiểu thuyết Tự lực văn đoàn cũng mang trong mình niềm mơ ước, khát khaocháy bỏng ấy Vì thế họ đã dũng cảm đấu tranh với lễ giáo phong kiến khắc nghiệt, cổ

hủ để bảo vệ tình yêu của mình Họ là lớp người đầu tiên dám nghĩ, dám làm, dám cóhành động đấu tranh quyết liệt với hệ tư tưởng lỗi thời và bảo thủ của giai cấp phongkiến

1.2.2 Tình yêu trong tiểu thuyết Việt Nam sau năm 1975

Nếu như trong giai đoạn 1945 - 1975 con người bản năng phải nấp kín sau mộtcuộc chiến tranh vĩ đại, những khao khát bản năng không có lý do để tồn tại, thì từsau năm 1975 đất nước có những đổi mới mạnh mẽ và toàn diện trên nhiều lĩnh vực,bao gồm cả văn học theo hướng dân chủ hóa, nhân đạo hóa và hiện đại hóa Điều kiệnlịch sử và văn hóa này buộc nhà văn chủ động thay đổi cách nhìn về hiện thực nhất lànhững vấn đề riêng tư cá nhân của mỗi con người Họ nói đến nhiều hơn cái tôi cánhân, đến cá tính, họ đấu tranh với chính mình để được đổi mới Văn học đã tạo mộthiện thực đa chiều bằng kinh nghiệm cá nhân, đó là nơi những cách sống, những quanniệm, những giá trị đa dạng tương tác, đan xen, đòi hỏi một cái nhìn cởi mở Mỗi mộtcon người đều đòi được xem xét như một nhân vị riêng có nhân cách độc lập Nhu cầudân chủ hóa tất yếu đưa văn học đến với những thước đo nhân bản Từ tiêu chí này cácphương diện nhân tính tự nhiên, những gì thuộc về quyền con người nhưng trước đây

bị lẫn tránh hay bị che khuất sẽ được nhận thức lại Chính những nhu cầu đổi mới vănhọc gắn liền với những nhu cầu khát khao, bức bối vốn bị tước đoạt từng trở thành ứcchế Để được sống, con người nhiều lúc phải tìm mọi cách để che dấu mình, gạt bỏphần bản năng đang gào thét, nhưng rồi đến lúc nào đó có thể họ lại muốn vút bỏ tất

cả, chợt thấy mọi thứ thành hư vô, chỉ muốn tìm về với đứa trẻ bản năng ngày nàotrong mình mà Freud và những người cùng chung tiếng nói với ông đã chỉ ra Đặc biệt

từ sau năm 1986, yếu tố tự nhiên, bản thể của con người càng được đào sâu, khắc họanhư một nhu cầu tất yếu cần được thỏa mãn Bên cạnh con người xã hội thì con người

cá nhân bản năng cũng được các nhà văn tập trung phản ánh Và đây chính là lý do tại

vì sao chủ đề tình yêu, tình dục xuất hiện phong phú và đa dạng trong văn chươngđương đại

Vấn đề tình yêu, tình dục ngày càng gây ấn tượng với độc giả bằng sáng tác củacác tác giả: Bảo Ninh, Nguyễn Bình Phương, Thuận, Tạ Duy Anh, Dạ Ngân, Y Ban,

Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Việt Hà Trong tác phẩm của họ, chuyện sex đã được mởrộng biên độ và chiều kích so với văn học trước 1986 Sex được đặt trong sự tươngquan với tình yêu đôi lứa, nỗi cô đơn, những ẩn ức do chiến tranh, hoặc sự sa đọa vềnhân cách, những lệch lạc giới tính Nhưng không chỉ có thế, trong xu hướng chuyểnđộng chung, văn học còn như phương tiện để chuyển tải những ẩn ức khác nhau củađời sống nhân sinh mà rõ nhất là nó trở thành diễn ngôn nữ quyền Giai đoạn đầu đổi

mới, với những tác phẩm như Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai, Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Những mảnh đời đen trắng của Nguyễn Quang Lập, Bến không chồng của

Dương Hướng những cảnh tình ái táo bạo, những thèm khát xác thịt thường để cực tảcái khốc liệt của chiến tranh Ở đó, tình yêu và dục tính là điểm nhấn để các tác giảnhận diện Sự đụng độ giữa cái tàn bạo của chiến tranh với nhân tính tự nhiên đem lạihiệu quả tố cáo thật sâu sắc

Bảo Ninh nổi lên như là một trong những nhà văn đã dám mạnh dạn đã mở toangnhững ẩn ức bên trong những con người lý tưởng, đi tìm con người bản năng bị rớt lại

đâu đó trong thời chiến Đọc Nỗi buồn chiến tranh, người ta ngỡ ngàng trước tình yêu

như một sự giải tỏa của phân đội trinh sát với ba cô giáo Mây, Hbia, Thơm ở khu trạităng gia huyện 67, bên kia truông Gọi Hồn Người cầm bút đã gạt bỏ những che chắnđầy hào quang để có một cái nhìn khốc liệt về cuộc chiến và những đau đớn về thânphận Nhu cầu thỏa mãn làm sụp đổ bao bức tường thành trong quan niệm, luân lý.Bản năng thành khát vọng sống nhen nhóm trong những con người đang hấp hối, chờ

chết Giữa cái cảnh “cõi không nhà, không cửa, lang thang khốn khổ và phiêu bạt vĩ

đại, là cõi không đàn ông, không đàn bà, là thế giới bạt sầu vô cảm và tuyệt tự khủng khiếp nhất của dòng giống con người” [36, tr.74], người ta còn biết chờ đợi gì ở ngày

mai nữa Cuộc sống trôi dạt về miền xa xăm, bất tận và ghê rợn Trong tận cùng củanỗi thèm, những chàng trai lý tưởng chỉ còn biết vùi mình trong ảo giác Họ tự đánhlừa mình trong kỷ niệm và khao khát Đó là hình ảnh Hà Nội và mối tình đầu trongsáng của Kiên, là ngày về sum họp xa vời mà háo hức trong nỗi nhớ trào nước mắt của

Cừ, là những thân thể đàn bà với những cuộc làm tình tham lam, kỳ thú đầy ngốc

nghếch, là huyền thoại của Vĩnh, là nỗi khát ăn với những mâm cỗ ăm ắp trong tưởngtượng đầy mộng mị của Tạo, Hành động nghiện hút trở thành một thứ bản năng, đểtìm kiếm sự sống ở kiếp người Chưa bao giờ hiện thực chiến tranh lại khốc liệt đếnthế!

Phần đông tác phẩm diễn tả vấn đề tình dục trên tinh thần dân chủ và nhân bản.Con người tự nhiên, con người bản năng có khi chống lại con người đạo lý, con người

lý trí Trong Chim én bay, Nguyễn Trí Huân viết về khát khao hạnh phúc đến nhức nhối của một nữ anh hùng, một cán bộ huyện thật cảm động “hầu hết những đêm thao

thức bởi những khát vọng bình thường của người phụ nữ chưa hề được làm vợ, làm

mẹ, chị đã sống bằng mộng mị với Dũng Những đem như vậy, tỉnh dậy người chị trở nên phờ phạc Chị vội vã chạy lao ra ngoài, cố trấn tĩnh cho thật tĩnh táo” [27, tr.56].

Hay trong Đùa của tạo hóa nhà văn Phạm Hoa đã miêu tả tinh tế những khía cạnh bản

năng, khuất lấp, những nhu cầu tự nhiên của bà Thuận, một người người vợ nổi tiếngxinh đẹp của một đại tá Ở tuổi hồi xuân, nhu cầu tình dục trỗi dậy mạnh mẽ nhưng

danh dự, bổn phận bắt buộc bà phải che giấu nhưng “ngoại tình thì không”, cuộc

chiến cam go giữa con người tự nhiên và con người đạo lý trong bà diễn ra thật quyếtliệt và con người đạo lý chiến thắng, bà đứt khoát không ngoại tình nhưng những giấc

mơ về ông Lý vẫn luôn hiện về, bà mơ “bà lại ôm chầm lấy ông bằng cảm giác da thịt

thật sự”

Nguyễn Bình Phương trong Ngồi đề cập rất nhiều đến vấn đề của xã hội hiện đại

và không hiếm yếu tố nhục cảm, bản năng Theo tác giả thì “cuốn sách này tôi viết về

sự giẫy dụa của công chức trong việc giữ gìn mô hình sống mẫu mực, những cám dỗ của một xã hội đang phát triển Có những cốt lõi mà họ không được vi phạm” [65].

Đặc biệt tính dục trong các tác phẩm của nhà văn trẻ gần đây được mở rộng phạm vi

phản ánh với sự xuất hiện yếu tố tình dục đồng giới: Một thế giới không đàn bà của Bùi Anh Tấn, 1981 của Nguyễn Quỳnh Trang, Song song của Vũ Đình Giang, Những

đốm lửa trên vịnh Tây Tứ của Trang Hạ Phiên bản, Nháp của Nguyễn Đình Tú

(Nháp khoảng gần 300 trang sách thì hơn 1/3 số trang có miêu tả yếu tố sex) Tuynhiên, việc miêu tả cái gì chưa quan trọng bằng miêu tả như thế nào Theo người viết,Nguyễn Đình Tú ít rơi vào tự nhiên chủ nghĩa Sex được anh sử dụng như Murakami

đã làm với Rừng Nauy: nó tô đậm nỗi buồn của một bộ phận giới trẻ bơ vơ về tinh thần, mất phương hướng sống, rơi vào cô đơn và tuyệt vọng Trong Nháp, hai nhân vật

Đại và Thạch như là hai mặt của một thực thể, là phản biện của những cái tôi của cùngcon người Nếu như Đại có khát khao tìm đến cái đẹp và một tình yêu đầy thánh thiện

hoàn mỹ với Thảo để rồi sa vào vòng bi kịch rồi thức tỉnh thì Thạch với “ám ảnh

nhược tiểu giống đực” bị cuốn vào vòng tình dục đồng giới để rồi đánh mất năng lực

tình dục tự nhiên, rơi vào bế tắc mà không có lối thoát Nháp thực sự là một nơi để

giới trẻ phản biện, để củng cố nhân cách sống tích cực cho bản thân Sex trong tácphẩm không còn là mục đích mà là phương tiện chuyển tải ý đồ nghệ thuật cả nhà văn

Đọc Nháp của Nguyễn Đình Tú, Ngồi của Nguyễn Bình Phương và rất nhiều tác

phẩm bây giờ, ta chợt nhận xót xa cho những kiếp người đang trượt dài trong bản năng

vô thức Càng trốn chạy cô đơn, họ càng trở nên bế tắc, rơi tõm vào khoảng không củađời sống Tính dục và tình yêu rồi cả sự chết chóc tất cả trở nên quẩn quanh nhưmột cái vòng không thể tìm ra lối thoát

Trong quan niệm văn hóa truyền thống của Việt Nam, việc quan tâm đến tìnhdục là điều đáng xấu hổ Hệ quả là hình ảnh con người trong văn học thường bị nhìn

phiến diện Vì thế khi tư tưởng được “cởi trói” thì nhu cầu đề xuất những quan niệm

chân thực hơn về con người sẽ nổi lên như mối quan tâm hàng đầu của văn học Ở cácloại hình nghệ thuật khác như sân khấu, điện ảnh, hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh…tìnhhình cũng tương tự Khía cạnh bản năng, tính dục được khai thác nhiều đến mức cókhi thái quá trở thành chiêu thức câu khách rẻ tiền Nhưng cần ghi nhận ở những nhàvăn bản lĩnh và giàu khát vọng cách tân, tính dục đã trở thành một đột phá trong quanniệm về con người, đem lại nhiều ý nghĩa nhân văn và thẩm mĩ

Dẫu đâu đó vẫn có nhiều những trần trụi, lõa lồ gợi cho người đọc cảm giáckhó chịu hơn là thích, nhưng việc tìm đến bản năng để khám phá con người vẫn là mộtnét đẹp nhân văn sáng tạo và thưởng thức văn học Dẫu lớp vỏ ngoài đó có hàonhoáng, lung linh vẫn không thể xóa nhòa trong ta những khao khát đời thường đangdồn về ẩn ức Bởi vì bản chất của văn học là hướng đến con người trong đó bao gồmcon người tự nhiên và con người xã hội Văn học truyền thống quá thiên về con người

xã hội, con người “sắm vai” nên con người tự nhiên chưa được nhìn nhận một cách

đầy đủ và khách quan Nhìn nhận con người tự nhiên suy cho cùng là đưa con ngườitrở về đúng bản chất của nó Sự xuất hiện nhiều tác giả, tác phẩm viết về tình yêu -tình dục trong những năm gần đây có ý nghĩa thật sự trong văn chương Việt, góp phầnmang đến một quan niệm mới mẻ, giàu nhân bản về con người

1.3 Hành trình sáng tạo nghệ thuật và quan niệm văn chương của Dương Thụy

1.3.1 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Dương Thụy

Nhà văn Dương Thụy, tên thật là Dương Thụy Phương Khanh, sinh năm 1975 tạiSài Gòn Dương Thụy được những cây bút cùng thời đánh giá là người vui vẻ và hómhỉnh Trong cuộc sống cũng như trong công việc, chị khá giản dị và rõ ràng Điều đó ítnhiều đã để lại dấu ấn trong các tác phẩm văn chương của chị

Dương Thụy từng là học sinh của trường Trung học phổ thông Lê Qúy Đôn(thành phố Hồ Chí Minh) Có năng khiếu và sở thích viết văn, ngay từ khi còn là họcsinh lớp 10, chị đã đến với độc giả thanh thiếu niên qua truyện ngắn “Búp bê bănggiá” Năm 1990, chị học trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, đến năm 1993, chị

là sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh Chịtốt nghiệp cử nhân văn chương Pháp vào năm 1997 Năm 1997, chị học tại Trung tâmPháp – Việt, tốt nghiệp Thạc sĩ quản trị, MBA Đến năm 2000, chị du học hệ cao học(học bổng toàn phần) tại trường Đại học Lìege – Bỉ, tốt nghiệp Thạc sĩ quản trị kinhdoanh Ngoài thời gian du học ở nước ngoài, trong quá trình làm việc, chị còn thamgia nhiều khóa tu nghiệp ngắn hạn ở một số nước (Năm 1998, chị đi tu nghiệp mộttháng: Bồi dưỡng ngôn ngữ (học bổng toàn phần của Bộ Ngoại giao và chính phủ

Pháp) tại “Trung tâm quốc tế về ngôn ngữ - Internationnal Centre of the Languages”,

thành phố Brest, Pháp Năm 2000, khi đang là phóng viên của báo Sinh viên Việt Nam– Hoa học trò, chị tham gia khóa tu nghiệp kéo dài ba tháng: Quản lí hành chính tại tòa

báo và nghề báo (Học bổng toàn phần của đại sứ quán Pháp) tại báo “Ouest –

France”, thánh phố Rennes, Pháp) Đến năm 2005, chị tham gia khóa tu nghiệp trong

một tuần: Chiến lược ra sản phẩm mới (của tập đoàn Sanofi – Aventis) tại Barcelone,Tây Ban Nha Cho đến năm 2006, chị có chuyến tu nghiệp một tháng: Truyền thông -Đối ngoại (tập đoàn Sanofi-Aventis) tại Guildford, Vương quốc Anh

Như vậy có thể thấy trong quá trình học tập của mình, Dương Thụy gặp khánhiều thuận lợi, chị được học tập nhiều và từng giữ các vị trí khác nhau trong côngviệc Điều đó, giúp cho chị tích lũy được nhiều kiến thức và kinh nghiệm sống Quađây đủ chứng minh Dương Thụy quả là một người dám dấn thân, dám thử thách mìnhtrong nhiều môi trường khác nhau, chị không chịu ở yên một vị trí, với một công việc

ổn định mà liên tục thay đổi để được học hỏi nhiều hơn, làm nhiều hơn Trong quá

trình học tập và làm việc, chị có điều kiện đi nhiều, tiếp xúc với nhiều người, nhiềunền văn hóa khác nhau Đến nay, chị đã đi tổng số 22 nước gồm châu Âu, châu Á vànước Mĩ Đi nhiều giúp chị có được những trải nghiệm phong phú, tích lũy đượcnguồn tư liệu ngồn ngộn cho những trang viết của mình Cũng vì đi nhiều nên có nhiềutrải nghiệm chị muốn chia sẻ với độc giả trẻ, điều đó kích thích chị viết đều đặn Hơnnữa công việc của chị thường xuyên phải đi nước ngoài, thường xuyên tiếp xúc với

người nước ngoài nên những “yếu tố ngoại” xuất hiện trong hầu hết các tác phẩm của

chị và xuất hiện một cách rất tự nhiên Vì vậy, trang văn của chị cũng trở nên phongphú hơn, có sức sống hơn

1.3.2 Quan niệm văn chương của Dương Thụy

Dương Thụy là một nhà văn nữ cùng thời với nhiều nhà văn khác thuộc thế hệ7X như Phan Hồn Nhiên, Trang Hạ Họ là thế hệ tiếp bước các nhà văn lớn, đặc sắccủa nền văn học Việt Nam đương đại như Tạ Duy Anh, Phạm Thị Hoài, Hồ Anh Thái Chính bối cảnh xã hội vào thời điểm mà các tác giả lớn lên đã ảnh hưởng rất nhiều đếnquá trình sáng tác của họ Những nhà văn thế hệ 7X đã có cơ hội chứng kiến sự thayđổi của đất nước trước và sau năm 1986 Đất nước phát triển, kéo theo đó là sự toàncầu hóa, đây vừa là một thuận lợi nhưng cũng là một thách thức không hề nhỏ với cácnhà văn trẻ lúc bấy giờ Hầu hết các nhà văn cùng thời với Dương Thụy như Phan HồnNhiên, Trang Hạ, đều có cái nhìn rất mới mẻ và cởi mở về thế giới so với các nhàvăn đi trước Giọng văn của họ không quá cầu kỳ, trang trọng mà rất trẻ trung, hómhỉnh nhưng không kém phần tinh tế Cũng giống như Dương Thụy, các nhà văn thời kỳnày thường chọn đề tài về những người trẻ Họ có khả năng sống hết mình trong từngkhoảng khắc, có thể chấp nhận thất bại và đứng lên, những đặc điểm này của giới trẻvừa hấp dẫn, vừa thách thức khả năng của người viết khiến họ cảm thấy rất thích thú.Ngoài ra, sự phát triển của các phương tiện thông tin đại chúng ngày càng chiếm vị tríquan trọng trong cuộc sống cũng như công việc của mọi người Các nhà văn có thểđăng tải các tác phẩm của mình lên các trang mạng để người đọc tìm kiếm dễ dàng.Tuy nhiên, việc quá lạm dụng các phương tiện thông tin cũng gây ra các hiệu ứngkhông tốt, con người ít có cơ hội tiếp xúc, gặp mặt và khó có sự tương tác giữa độc giả

và nhà văn Hiện nay, có thể thuật ngữ “văn xuôi thị trường” được đề cập đến rất

nhiều và các tác phẩm mang ý nghĩa như vậy cũng đã xuất hiện đồng loạt trên các kệ

sách của các độc giả trẻ Tuy các tác phẩm “văn xuôi thị trường” ấy không được các

giới chuyên môn đánh giá cao nhưng giá trị thị trường của nó lại được khẳng định rất

rõ vì được sự ủng hộ rất nhiệt tình của các độc giả trẻ tuổi thời hiện đại và các ấn phẩmđược tái bản liên tục của các nhà văn trẻ là ví dụ điển hình rất rõ Nhiều tác phẩm

không qua “bộ lọc” của giới chuyên môn được tái bản rất nhiều lần như: Gào với Tự

sát (tái bản 5 lần), Cho anh gần em thêm chút nữa (tái bản 4 lần) Đặc biệt, có trường

hợp cá biệt như Dương Thụy từng gặt hái nhiều giải thưởng chuyên môn, trong đó có

giải ba Văn học Tuổi hai mươi và chị đã tạo nên “hiện tượng xuất bản” với số lượng sách tái bản thuộc hạng “khủng” Một trong những yếu tố giúp tạo nên sự thành công

trong các tác phẩm của chị hẳn có phần quan trọng của việc lựa chọn đề tài và nộidung tác phẩm, nó thật sự tác động lớn đến đời sống và cảm nhận của các độc giả trẻbấy giờ

Khi đọc các tác phẩm của Dương Thụy, chúng ta nhận thấy rất rõ giọng văn tinhnghịch và trẻ trung của chị Điều này cũng được nhà văn Phan Hồn Nhiên nhận xét:

“Hài hước tinh quái, giọng điệu có lúc thản nhiên tưng tửng rặt chất Sài Gòn, nhưng ngẫm kỹ, lại thấy buồn buồn, có khi đượm chua xót” Quyến rũ độc giả bởi trang văn chân thành, giản dị, những người như Dương Thụy đang ngày càng hiếm hoi trên văn đàn trẻ” [68] Nhận xét của nhà văn Phan Hồn Nhiên có lẽ rất đúng với khía cạnh

ngôn ngữ và giọng điệu văn chương của Dương Thụy Càng đọc các tác phẩm củaDương Thụy, chúng ta càng nhận ra sự thoải mái trong cách viết và cách nghĩ của chị.Dương Thụy không hề sử dụng các ngôn ngữ trau chuốt hay trang trọng mà ngược lại,ngôn ngữ của chị rất gần gũi, trong sáng và dễ đi vào lòng người

Nói về nghề văn, trước hết Dương Thụy cho rằng: “Viết văn là một công việc cô

đơn nhưng là một lao động chuyên nghiệp” [79] Công việc của chị ở những tập đoàn

lớn khá nhiều áp lực nhưng điều đó không bào mòn bút lực của chị Chị vẫn dành thờigian cho văn chương vào mỗi buổi tối khi công việc và gia đình đã thu xếp xong Cònnhững ngày nghĩ, chị dành thời gian hoàn toàn cho gia đình Cứ như vậy, chị vẫn đềuđặn công bố các tác phẩm của mình mỗi năm Và khi được hỏi về kết thúc truyện

Oxford thương yêu, chị đã khẳng định: “Tôi chưa từng hối tiếc về những gì mình làm

vì tôi viết khá thận trọng và lý trí Trong sáng tác, tuy văn phong có lãng mạn nhưng tôi viết cũng chuyên nghiệp” [77] Với quan niệm niệm như vậy, viết văn không chỉ

giúp Dương Thụy tìm được thú vui trong cuộc sống của mình, mà nó còn là niềm say

mê của chị Với quan niệm đó, văn chương của Dương Thụy cứ tự nhiên, duyên dángnhư chính con người chị

Minh chứng cụ thể là trong các sáng tác của mình, Dương Thụy xây dựng nhữnghình tượng nhân vật rất mới lạ Điều đó được chia sẻ trong các bài viết trên trang

website “Một thế giới dưới nắng mặt trời” của Phan Hồn Nhiên: “Dương Thụy giữ

một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng của bản chất Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng “bóp thắng” đúng lúc đều hiện ra rất chân thật Ngay cả vấn đề tưởng chừng như khá nhạy cảm như sex, Dương Thụy cũng

có cách đề cập độc đáo, hài hước, không che đậy úp mở và không tránh né Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” [68] Trong các sáng tác

của mình, Dương Thụy có sự am hiểu rất thấu đáo Trong những truyện ngắn và tiểuthuyết đều được nhà văn soi chiếu từ khía cạnh của từng nhân vật, từ ông xếp to chođến các nhân viên cấp dưới Ngay cả vấn đề nhạy cảm như sex cũng được cô thẳngthắn đề cập nhưng không hề dung tục, khiến người khác phải né tránh Ngoài ra,Dương Thụy còn cho chúng ta thấy những hình ảnh rất chân thật liên quan đến vấn đềtình dục Từ quan niệm, cách sống, cách nghĩ cho đến các dụng cụ tình dục đều đươctác giả đề cập rất cụ thể và tinh tế Điều đó khiến người đọc biết thêm được nhiều điều

và không ngần ngại trước những vấn đề được xem là nhạy cảm này

Ngoài hình tượng nhân vật người phụ nữ trẻ thành đạt, luôn dành được sự ưu áicủa các sếp nước ngoài thì hình ảnh những người trẻ tuổi cũng được Dương Thụy khắchọa rất rõ nét Trên báo Người lao động, phần bình luận văn học của Tiểu Quyên cũng

có nhận xét: “Qua những câu chuyện kể của Dương Thụy, những mảng màu cuộc sống

ở những nơi chốn lạ hiện ra rõ rệt và gần gũi Ngòi bút của tác giả không do dự, không né tránh để có thể chạm đến tận cùng những suy nghĩ của nhân vật và lý giải nó Những người trẻ khao khát sống, khao khát làm việc và luôn muốn khẳng định mình đôi lúc rơi vào bản ngã, sống giả dối giữa dòng thời gian rồi cứ loay hoay đi tìm kiếm mình Tình yêu của những người trẻ cũng quyết liệt và bản lĩnh như tính cách họ., nhưng chính vì quá mạnh mẽ mà tình yêu lại tan vào tuyết, rơi qua bóng mây và chỉ rớt lại những hoài niệm trong ký ức của mỗi người” [79] Trong những truyện

ngắn và tiểu thuyết của Dương Thụy, nhà văn đề cập đến nhiều kiểu nhân vật khácnhau mà chủ yếu hình ảnh những người trẻ giàu tham vọng và ham học hỏi Bên cạnh

đó, mảng đề tài tình yêu cũng được khai thác một cách khá tinh tế trong các truyệnngắn và tiểu thuyết của chị Tình yêu được hình thành dựa trên sự thấu hiểu và sẻ chia,nhưng cũng có nhiều người vì sống quá mạnh mẽ và lý trí nên luôn cảm thấy cô đơn Dương Thụy quan niệm cuộc sống vốn có nhiều điều tốt đẹp nếu chúng ta làmchủ được cuộc đời mình, vì vậy, những sáng tác của chị thường kết thúc có hậu Đề tàiquen thuộc trong những sáng tác của Dương Thụy là cuộc sống của giới học sinh Việt

bên trời Tây Đặc biệt chị thường xây dựng những mối tình “xuyên quốc gia” lãng

mạn nhưng lại vấp phải rào cản lớn là sự khác biệt về văn hóa Tuy nhiên, đến cuối tácphẩm, bằng trải nghiệm, bằng tri thức của mình, các nhân vật đã tìm cho mình sự lựa

chọn đúng đắn để có được hạnh phúc trong một “thế giới phẳng” hiện nay Là nhà văn

được giới trẻ yêu thích, Dương Thụy khẳng định dù bị đánh giá thấp so với một sốchủng tộc khác, nhưng chị tin rằng người Việt nói chung, giới trẻ nói riêng có nhiều

phẩm chất tốt đẹp, trong đó có tinh thần cầu tiến Chị tin tưởng:“Nếu biết cởi bỏ

những chiếc áo xấu mà người Việt đã tự mình khoác lên thì bên trong, cái hạt nhân cốt lõi của chúng ta vô cùng thuần khiết, đẹp và mạnh mẽ Và đó chính là tương lai để đi tới” [79] Tin vào thế hệ người Việt trẻ và nằm trong số những gương mặt văn chương

được bạn đọc yêu thích, Dương Thụy không gồng mình lựa chọn những mảng đề tàilớn Bởi văn chương là cảm xúc, chị chọn cho mình những câu chuyện, những tình tiếtrất đổi giản dị, rất thật từ cuộc sống, luôn cho thấy những góc nhìn tích cực

Tiểu kết chương 1: Lý thuyết phân tâm học của S.Freud, E.Fromm đã tạo ra

những tiền đề để nghiên cứu về tâm lý con người trong đó có tâm lý ái tình Với nhữngluận đề về tính dục, giấc mơ, bản năng, ám ảnh quá khứ, tình yêu mà phân tâm họccung cấp giúp chúng ta có thể soi rọi nhiều tác phẩm tiểu thuyết về tình yêu của trongtiểu thuyết của Dương Thụy Từ đó giúp chúng ta hiểu thêm về cách xây dựng nhânvật, ngôn ngữ, giọng điệu, và kết cấu của tác phẩm cũng như những đóng góp mới mẻquan trọng cho đề tài chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Dương Thụy đối với vănhọc Việt Nam đương đại

Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Dương Thụy là minh chứng hùng hồn choquan niệm văn chương và dấu ấn riêng của chị Với những nỗ lực sáng tác cùng vớiniềm đam mê văn chương, Dương Thụy được giới đồng nghiệp đánh giá cao Là một

người có năng lực về nhiều mặt khác nhau nên chị có một lối viết rất tự tin và thoảimái Với lối viết hóm hỉnh, hồn nhiên, tiểu thuyết của Dương Thụy thu hút nhiều độcgiả trẻ.

CHƯƠNG 2: CHỦ ĐỀ TÌNH YÊU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DƯƠNG

THỤY - NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG

Từ lâu, văn học luôn gắn liền với cuộc sống và tình yêu Tình yêu là một phầncủa cuộc sống Và một trong những nỗ lực của Dương Thụy là đem được tình yêu vàcuộc sống hiện thực vào trong tác phẩm của mình, tạo nên một thế giới nghệ thuật đặcsắc

2.1 Ca ngợi tình yêu tự do và giá trị của tình dục

2.1.1 Tình yêu và tiếng gọi con tim

Tiểu thuyết của Dương Thụy có sức hấp dẫn đặc biệt đối với độc giả trẻ bởi cốttruyện trong những tác phẩm ấy thường xoay quanh những câu chuyện tình yêu lãngmạn song hành với những cuộc hội thảo, chuyến tu nghiệp hay chuyến du học nước

ngoài của nhân vật chính Ở những đất nước trời Tây xa xôi ấy, họ “rơi” vào những

cuộc tình lãng mạn nhưng khó đưa ra được sự lựa chọn cho mình Đôi khi nhân vậtđược đặt vào những tình huống bất ngờ khiến cho xung đột tay ba được đẩy lên đến

“cao trào” Những tình huống ấy góp phần làm cho tác phẩm thêm hấp dẫn, lôi cuốn

người đọc hơn

Những nhân vật trong tiểu thuyết của Dương Thụy không chỉ sống và hoạt độngtrong môi trường gia đình, xã hội Việt Nam mà họ còn được tiếp xúc với giới trẻphương Tây, được học tập và làm việc trong môi trường quốc tế năng động Sự thayđổi môi trường như vậy khiến nhân vật được soi chiếu từ nhiều vị trí khác nhau và tạo

cơ hội cho nhân vật bộc lộ hết khả năng, tính cách của mình Trong Nhắm mắt thấy

Paris, Mai là một cô gái xuất thân từ một gia đình gia giáo Cô được nuôi dạy theo

những truyền thống của phương Đông, đặc biệt là việc phải biết giữ gìn trinh tiết Tìnhyêu đối với cô phải là một thứ tình cảm thiêng liêng, phải qua thử thách Dù có dịp làmviệc với nhiều người nước ngoài nhưng những suy nghĩ ấy của Mai vẫn không hề thayđổi Tuy nhiên, khi cô sang dự hội thảo lần đầu ở Paris, cô đã có những lời nói và hànhđộng mà bản thân cô cũng không lí giải được Mới gặp Louis lần đầu, cô đã dám cónhững lời nói trêu ghẹo, tán tỉnh anh ta Thậm chí, sau khi nhận được cú điện thoại củasếp vào lúc nửa đêm, mới sáng sớm hôm sau, Mai đã không ngần ngại gõ cửa phòngLouis để nhờ anh ta cho lời khuyên Sau khi họ đóng cửa phòng và Mai nêu lí do cho

chuyến “viếng thăm” bất ngờ của mình, cả hai mới nhận ra rằng Louis đang ở trong tình trạng rất “nghèo” quần áo Nhưng Mai không hề e thẹn, ngại ngùng như những cô

giễu cợt:“Ngủ mà anh cũng đỏm dáng nhỉ!” rồi bật cười phá lên bất lịch sự” [53,

tr.45] Sau đó, cô còn nhào đến đưa tay cố đụng vào chiếc quần đùi Hermes đắt tiềncủa đối phương khiến cả hai ngã xuống giường, lăn nhiều vòng lên nhau Lúc này, cômới nhận ra tình thế nực cười của mình, cô nhảy ra khỏi giường, mở cửa phòng chạymất Sau này, khi Louis sang Việt Nam làm việc, anh được Mai mời ăn tối cùng giađình Chứng kiến Mai thưa gửi lễ phép với ba mẹ, anh đã hiểu cô là người có nền tảnggiáo dục gia đình rất tốt Dù những ngày Louis ở Sài Gòn, Mai không gần gũi và haytrêu đùa anh như lần đầu gặp nhưng tiếp xúc với cô, anh thấy cô nàng khá ngây thơtrong cách nhìn nhận cuộc sống và suy nghĩ cũng rất đơn giản Khi cô đang lao đầu

vào công việc và thành công ở Paris, cô nhận được tin Louis đã “cặp kè” với Tuyết

Hường, một đồng nghiệp ở Sài Gòn và họ đã dọn đến sống chung với nhau Tin đó làm

Mai đau đớn, choáng váng, “cảm thấy hàng vạn mũi tên đang cắm xuống đầu” Lúc

này cô chợt nhận ra mình sắp mất Louis thật Cô còn chưa kịp hiểu mọi chuyện thìngay sáng hôm sau, Louis đã xuất hiện ở căn hộ của cô Sau những giây phút bất ngờ,ngượng ngùng trốn vào nhà tắm, cô đã mở cửa lao ra và hành động theo cảm xúc mãnh

liệt của con tim “Mai lấn Louis té xuống chiếc ghế dài êm ái, cô nhảy lên người anh

nhẹ nhàng như một con mèo, hai tay xé phăng những chiếc áo gò bó Những lần cô xem phim “erotique” sau mười một giờ trên đài M6 đã có tác dụng Tấn công, tấn công và tấn công Cô bạo liệt làm những động tác “khởi động” thuần thục…” [53,

tr.156] Cô đã lao vào vòng tay Louis bởi cô không muốn sự “chảnh chọe” của mình

một lần nữa sẽ làm mất anh Nhưng đúng vào lúc Louis chủ động định “đáp lễ” thì cô

nàng bỗng “lạnh như một cây nước đá, rú lên và bỏ chạy vào nhà tắm” [53, tr.159].

Thậm chí, Mai còn chửi rủa và mạt sát anh hết lời Mai cũng chấp nhận lời giải thíchcủa Louis về mối quan hệ của anh với Tuyết Hường một cách đơn giản Trong không

khí lãng mạn của Paris, Mai đã cùng người yêu “tận hưởng những giọt mật đầu tiên

của cuộc tình” để rồi sau đó cô luôn băn khoăn rằng liệu đó có thực sự là tình yêu Sau

những giây phút bốc đồng của cơ thể, cô lại trở về với con người lí trí và so đo củamình Dù rất hạnh phúc bên người yêu nhưng cô vẫn nghĩ nếu đó là tình yêu thì nótầm thường vậy sao Ở Mai có sự hòa trộn tính cách giữa sự bảo thủ của những phongtục phương Đông và tính thích ứng nhanh của cuộc sống hiện đại phương Tây Côsống bó mình theo khuôn phép nhưng đôi khi cũng sẵn sàng xử sự vượt khỏi tầm kiểmsoát nếu hoàn cảnh bắt buộc Cô là người thực sự có năng lực nhưng lại háo thắng,

cách ấy của nhân vật được nhà văn miêu tả trong nhiều tình huống, nhiều hoàn cảnh,nhiều mối quan hệ khác nhau Nhờ đó nhân vật hiện lên chân thực hơn, đời thườnghơn.

Nét độc đáo trong nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụycòn thể hiện ở việc nhà văn thường tạo nên các nhóm nhân vật để từ đó nảy sinhnhững mối tình tay ba Họ có thể là những người cùng làm việc hoặc cùng học tậptrong một môi trường: Fernando – Kim – Mauricio, Fernando – Kim – David trong

Oxford thương yêu học tập và làm việc cùng nhau tại đại học Oxford; Daniel – Mai –

Louis trong Nhắm mắt thấy Paris làm việc cùng nhau trong một tập đoàn Quá trình

làm việc, tiếp xúc với nhau đã làm nảy sinh tình yêu giữa những người không hấp thụcùng một nền văn hóa Cũng trong môi trường ấy những tình huống bất ngờ thườngxảy ra khiến cho xung đột tình tay ba trở nên căng thẳng hơn và góp phần thể hiện tínhcách nhân vật Đó là tình huống Kim và Mauricio đang chuẩn bị nâng cốc chúc mừngGiáng Sinh thì Fernando đột ngột xuất hiện trong tư thế của một người lỡ đường xintrú nhờ vì trời quá lạnh Lúc này, Mauricio đành tự động rút lui sau khi uống liền mấy

ly rượu Hay trước đó, khi Kim đang nhảy “choi choi” vì Mauricio đưa ra một bộ đồ

bơi tặng cô và hào hứng đòi ướm lên người cô thì đột nhiên Fernando xuất hiện và nói:

“Hai người học hành vui quá?” Kim giật mình, không biết nói gì còn Mauricio thì

quay lưng bỏ đi sau khi càu nhàu: “Đang lúc vui! Bực mình dễ sợ.” [51, tr.107] Qua

những tình huống đó người đọc nhận ra Fernando là người khá bình tĩnh và tự chủtrước mỗi lời nói, hành động; Mauricio thì luôn tìm cách tấn công Kim nhưng cũngluôn là người phải rút lui trước

Một điều khá thú vị khi đọc tiểu thuyết Dương Thụy là trong những mối tình tay

ba thì những nhân vật nữ chính thường được đặt vào sự lựa chọn giữa hai chàng trai

mà đối với họ cả hai đều là những con người lý tưởng Đó cũng là một cách để nhà

văn khẳng định vẻ đẹp của nhân vật Trong Cung đường vàng nắng, cả Jean và Quang

đều là những chàng trai xứng đáng để Vy lựa chọn Ban đầu Vy không có những ấntượng tốt đẹp về Jean, cô thấy anh thật khờ khạo Nhưng càng tiếp xúc cô càng nhậnthấy anh không hề khờ, chỉ là anh rất chân thật, giản dị Trong thời gian du học ở Bỉ,

cô luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ, cả sự động viên từ anh và cô cảm nhận đượctình yêu chân thành anh dành cho mình Còn Quang lại là người khiến Vy bối rối ngay

từ lần gặp đầu bởi vẻ đẹp trai của anh Nhưng cách nói chuyện của anh lại luôn làm cô

anh đã xin lỗi Vy về những màn chọc ghẹo đó và tâm sự chân thành với cô về gia đình,cuộc sống của bản thân Vy cũng dần có ấn tượng tốt về anh nhưng cô vẫn nhận thấymình quá non nớt so với anh Quang đã chia sẻ chân thành với Vy về điều khiến anhbăn khoăn:

“- Anh đã luôn tự hỏi vì sao em chọn Jean Nếu không có Jean trên đời này, em

có quan tâm đến anh nhiều hơn không?

- Nếu em gặp anh khi em đã ba mươi tuổi với vài kinh nghiệm tình trường, đủ sắc sảo và khôn ngoan – Tôi cũng tư lự - Có thể anh là người đàn ông hào phóng, duyên dáng và hấp dẫn nhất khiến em mất ăn mất ngủ.

- Vậy anh sẽ chờ em trong năm năm nữa ” [52, tr.272].

Câu trả lời của Vy đã không làm Quang thấy ngượng khi là người “thất bại”

trong một cuộc tình tay ba Sự lựa chọn của Vy cũng cho thấy cô là người trân trọng

tình cảm hơn sự hấp dẫn của vật chất Còn Quang, dù “phải rút lui khỏi mối quan hệ

bị từ chối” nhưng anh vẫn giữ được cho mình một hình ảnh đẹp trong mắt Vy.

Các nhân vật: Kim, Mai, Vy trong những tiểu thuyết khác của Dương Thụy cũngđược xây dựng theo hướng đó Sự lựa chọn và cách ứng xử của họ trong tình yêukhiến cho độc giả trẻ thực sự thấy thú vị và khâm phục Trong xã hội hiện đại, tình yêuđôi khi bị nhuốm màu vụ lợi, bị vật chất chi phối, có những bạn trẻ đến với nhaukhông vì tình yêu thì những tiểu thuyết của Dương Thụy sẽ khiến giới trẻ phải suyngẫm nhiều hơn

2.1.2 Tình yêu và tình dục

Nếu những nét đặc sắc về thiên nhiên - văn hóa của mỗi vùng đất tạo cho cácnhân vật những ấn tượng, cảm xúc bất ngờ, thú vị thì sự khác biệt trong suy nghĩ,trong quan niệm của con người ở mỗi nơi về tình yêu, về tình dục (sex) lại là nhữngtrở ngại lớn trên hành trình khám phá thế giới của họ Càng đi, càng tiếp xúc nhiều,nhân vật càng nhận ra rằng họ đã hiểu lầm khá nhiều về văn hóa của con người ởnhững đất nước khác nhau

Thời gian đầu mới đi du học, Kim rất vui khi gặp những cô gái châu Á đến từTrung Quốc, Nhật Bản Kim cũng nghĩ rằng con gái Trung Quốc thường rất đoan trangbởi họ chịu ảnh hưởng rất lớn từ những quan niệm của Nho gia Dần dần, hình ảnh của

Lệ Chi, cô sinh viên dự bị người Trung Quốc ở cùng ký túc xá đã khiến Kim vỡ ranhiều điều Lệ Chi khá xinh nhưng lại sống quá đà, cực kỳ chịu chơi Khi sống xa gia

đình, tiếp xúc với cuộc sống phóng khoáng ở trời Tây, cô không giữ được mình, lao

vào tận hưởng những thú vui của cuộc sống “Lắm hôm khi đi xuống bếp pha trà, Kim

giật mình đụng mặt cô bé từ phòng tụi Tây Ban Nha đi ra lúc đêm khuya” [51, tr.17].

Đối với người phương Tây, các nhân vật trong tiểu thuyết của Dương Thụy đềunghĩ rằng họ khá phóng khoáng trong tình yêu và hôn nhân Nhưng sau những hànhtrình được đi và tiếp xúc với những người đến từ những nền văn hóa khác nhau, họ đã

dần thay đổi suy nghĩ Nhân vật An trong Chờ em đến San Francisco từng nghĩ rằng

chỉ người Việt Nam mới e ngại kết hôn với người ngoại quốc Sau cuộc trò chuyện vớiJohn trên chuyến bay đi công tác ở Mĩ, cô mới biết rằng ngay cả với người phươngTây, hôn nhân giữa hai người khác gốc gác và văn hóa cũng rất khó bền vững Thậmchí ở nước Mĩ, một nước có nhiều di dân đến từ khắp nơi trên thế giới, những cuộc

hôn nhân khác gốc gác cũng không hề thông dụng Hay trong Oxford thương yêu, khi

cha mẹ Fernando đến Việt Nam tổ chức lễ đính hôn cho Fernando và Kim, mẹ anh

cũng chia sẻ rằng gia đình họ phải “thoáng” lắm mới đồng ý để họ đính hôn với nhau Theo bà thì “Người Bồ Đào Nha cũng như Việt Nam, không thích kết hôn với người

nước ngoài Mấy người sống xa tổ quốc nhưng vẫn cố gắng lập gia đình giữa người

Bồ Đào Nha với nhau.” [51, tr.270].

Nhân vật Mai trong Nhắm mắt thấy Paris, sau một thời gian sống và làm việc ở

Paris cũng đã có những hiểu biết sâu sắc hơn về con người nơi đây, nhất là cách ứng

xử của họ trong tình yêu Cô nhận ra rằng, ở Paris, ngay cả những người được cho là

“đã có tuổi” vẫn còn yêu, duy có sex là họ không thể Họ tìm đến với nhau để chia sẻ,

quan tâm và chăm sóc nhau Bà Christine đã từng than thở với Mai về sự tiếc nuối của

bà vì tuổi trẻ bà quá nghiêm túc, lấy chồng sớm, con cái ra đời đã trói chặt mọi ước

mơ Đến tuổi hưu, bà sống với tình yêu muộn màng của mình nhưng bà cũng lo rằng

mối tình Paris – Luân Đôn của mình sẽ tan theo mây khói vì “chàng của bà vẫn phong

độ quá, nhu cầu gối chăn vẫn còn dù không thật sung mãn” [53, tr.178] Một cái nhìn

mới trong quan niệm về tình yêu nam nữ, đó là những mối tình không giới hạn vềkhông gian và tuổi tác Những người già ở nước ngoài không bao giờ cho mình là già

“Một lần dạo rừng Vincienne với maman Christine, thấy một cặp ngoài tám mươi chống gậy dìu nhau, họ âu yếm hôn nhau như thể cả thế giới chỉ có đôi ta Mai thán phục: “Ở Việt Nam làm gì có cảnh này, mấy ông bà già Pháp biết giữ lửa tình yêu, lấy nhau mấy chục năm mà còn hôn được như vậy!” Maman Christine cười hặc hặc: