Bài viết trình bày đánh giá thực trạng một số bệnh truyền nhiễm liên quan tới biến đổi khí hậu khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ.
Trang 1TÓM TẮT
Chúng tôi tiến hành điều tra toàn bộ ở các trung tâm
y tế và hồi cứu các ca bệnh tại 4 tỉnh khu vực đồng bằng
ven biển Bắc bộ năm 2014, gồm: Hải Phòng, Nam Định,
Thái Bình và Ninh Bình,nhằm phân tích đặc điểm dịch tễ
một số bệnh truyền nhiễm liên quan tới biến đổi khí hậu
Ở 4 tỉnh chỉ có 1 người mắc sốt rét ác tính tại Thái Bình và
không có người chết do sốt rét Tỷ lệ mắc sốt rét/100.000
dân cao nhất tại Nam Định (98,8) và thấp nhất tại Thái
Bình (21,8) Mắc sốt xuất huyết Dengue trung bình/năm
cao nhất tại Thái Bình (31 ca), Nam Định (19 ca) và có xu
hướng giảm ở cả 4 tỉnh Số ca sốt xuất huyết Dengue bắt
đầu tăng từ tháng 9 đến tháng 11 mà đỉnh điểm cao nhất
là tháng 10 Tỷ lệ mắc viêm não vi rút cao hơn rất nhiều
so với tỷ lệ chung của miền Bắc (năm 2011 miền Bắc
tỷ lệ mắc/100.000 là 2,21 thì Thái Bình là 6,9) và có xu
hướng gia tăng Bệnh viêm gan vi rút cũng như hội chứng
lỵ tản phát quanh năm, rải rác ở các địa phư ơng của các
tỉnh Bệnh nhân mắc hội chứng cúm gặp ở hầu hết các địa
phương, Thái Bình mắc nhiều nhất (72.302 trường hợp),
thấp nhất là Hải Phòng (9.920 trường hợp)
Từ khóa: Đồng bằng Bắc bộ, bệnh truyền nhiễm,
đặc điểm dịch tễ, ca bệnh
ABSTRACT
THE STATUS OF SOME INFECTIOUS
DISEASES IN THE COASTAL ZONE OF
NORTHERN DELTA
We conducted a comprehensive survey at medical
centers and a retrospective study of cases in four provinces
in the coastal zone of Northern Delta in 2014, including
Hai Phong, Nam Dinh, Thai Binh and Ninh Binh in order
to analyze the epidemiological characteristics of some
infectious diseases related to climate change In these
provinces, there was only one case report of malaria in
Thai Binh and no malaria deaths Malaria prevalence
rates was highest in Nam Dinh (98.8 per 100,000) and
lowest in Thai Binh (21.8 per 100,000) The prevalence rate of dengue disease was highest in Thai Binh (31 cases per year), Nam Dinh (19 cases per year) and tended to decrease in all four provinces The number of dengue cases began to increase from September to November with a peak in October The prevalence rate of viral encephalitis
is much higher than that of Northern Vietnam (In 2011, the incidence rate in Northern Vietnam was 2.21 per 100,000 while the rate in Thai Binh was 6.9 per 100,000) and tends to increase Viral hepatitis as well as dysentery syndrome occurred sporadically throughout the year and was scattered in localities of the provinces Patients with the influenza syndrome were in most localities Influenza prevalence rates was highest in Thai Binh (72,302 cases) and lowest in Hai Phong (9,920 cases)
Keywords: Northern Delta, infectious diseases,
epidemiological characteristics, case
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là nước có điều kiện địa lý tự nhiên phức tạp, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh thường xuyên xảy ra Biến đổi khí hậu và sự phát sinh, phát triển bệnh truyền nhiễm là một quá trình có liên quan với nhau thông qua nhiều cơ chế Như một quy luật, sau thiên tai môi trường thường bị xáo trộn lớn, nguồn nước, đất và không khí bị
ô nhiễm nặng là một trong những nguyên nhân chính gây bùng phát các vụ dịch bệnh truyền nhiễm, gồm cả các bệnh của động vật, bệnh có ổ dịch tự nhiên, bệnh từ nơi khác đến Theo thống kê của Bộ Y tế, những năm gần đây
đã xuất hiện nhiều loại dịch bệnh và có chiều hướng gia tăng như: dịch viêm đường hô hấp cấp (SARS), Rubella, cúm gia cầm, cúm A H5N1, sốt xuất huyết, sốt rét, bệnh dại, thương hàn, viêm não vi rút, viên não mô cầu Tỷ lệ mắc bệnh do dịch lây hàng năm chiếm từ 19,8%- 25,7% tổng số người mắc; tỷ lệ chết hàng năm 13,2%- 30,1% tổng số người tử vong do bệnh và tai nạn Các đợt nóng xuất hiện ngày càng nhiều và cường độ mạnh hơn sẽ làm
THỰC TRẠNG MỘT SỐ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
KHU VỰC ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN BẮC BỘ
Trần Kiên 1 , Trần Quang Trung 1
1 Học viện Quân y
Trang 2NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong, nhất là người nghèo, người
già và trẻ em Gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ cộng đồng
và phát triển kinh tế- xã hội
Xuất phát từ những vấn đề trên chúng tôi nghiên cứu
thực trạng một số bệnh truyền nhiễm liên quan tới biến đổi
khí hậu khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Mục tiêu nghiên cứu:
Đánh giá thực trạng một số bệnh truyền nhiễm liên quan
tới biến đổi khí hậu khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Đối trượng và ph ương pháp nghiên cứu:
1 Đối tượng nghiên cứu: Thông số dịch bệnh của
khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ Ca bệnh chẩn đoán
mắc các bệnh truyền nhiễm
2 Địa điểm nghiên cứu: Khu vực đồng bằng ven biển
Bắc bộ, gồm: Thành phố Hải Phòng, tỉnh Thái Bình, Nam
Định và Ninh Bình
3 Thời gian nghiên cứu: Từ 6/2013 đến 12/2014.
4 Nội dung nghiên cứu: Phân tích đặc điểm dịch tễ
một số bệnh liên quan tới biến đổi khí hậu tại khu vực
đồng bằng ven biển Bắc bộ
5 Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt
ngang có phân tích
- Điều tra hồi cứu về tình trạng bệnh tật, tử vong do mắc các bệnh liên quan đến biến đổi khí hậu của 4 tỉnh/ thành phố từ sổ sách thống kê tại Trung tâm y tế dự phòng tỉnh và hồi cứu các ca bệnh
- Điều tra thực trạng mắc bệnh tại thời điểm nghiên cứu: khám sức khỏe tổng quát, thu thập số liệu từ
sổ sách tình trạng sức khỏe định kỳ của 4 tỉnh/thành phố
* Công cụ nghiên cứu: Phiếu điều tra, giấy, sổ sách, bút để ghi chép được sử dụng để thu thập các thông tin cần thiết từ sổ sách thống kê tại Trung tâm y tế dự phòng và
từ hồi cứu các ca bệnh trong thời gian từ 2004 đến 2014
6 Xử lý số liệu: Số liệu được nhập bằng phần mềm
Epidata và xử lý bằng phần mềm Stata
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1 Bệnh sốt rét:
Số bệnh nhân sốt rét từ 2005- 2013 cao nhất tại Nam Định (11.249 người) và thấp nhất tại Thái Bình (1.159 người).
Bảng 1 Tình hình số bệnh nhân sốt rét khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Bảng 2 Tình hình mắc, chết do sốt rét khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ- 2014
Trang 3Bảng 3 Tình hình mắc, chết do sốt xuất huyết khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Mắc
người), tuy nhiên 4 tỉnh đồng bằng ven biển Bắc bộ chỉ có
mắc 1 người tại Thái Bình, đồng thời tại 4 tỉnh không có tại Nam Định (98,87) và thấp nhất tại Thái Bình (21,81).2 Bệnh sốt xuất huyết Dengue:
Biểu đồ 1 Phân bố dịch tễ học sốt xuất huyết Dengue theo tháng
Bảng 4 Tình hình bệnh nhân viêm não vi rút khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Địa danh
Mắc
Mắc sốt xuất huyết Dengue (2005-2010) trung
bình/năm cao nhất tại Thái Bình (31 ca) và Nam Định (19 ca) và những năm 2011-2014 có xu hướng giảm ở cả 4 tỉnh
Thời điểm tháng 4 và tháng 5 hàng năm, số ca sốt xuất
huyết Dengue bắt đầu tăng và thời điểm cao nhất của dịch bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 11 mà đỉnh điểm cao nhất là tháng 10 3 Bệnh viêm não vi rút:
Trang 4NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Bảng 5 Tình hình bệnh nhân viêm gan vi rút khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Địa danh
Mắc
Bảng 6 Tình hình bệnh nhân mắc hội chứng lỵ khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Địa danh
Mắc
So với cả nước bệnh viêm não vi rút tại một số
tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ có tỷ
lệ mắc cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ chung của miền
Bắc (năm 2011 miền Bắc tỷ lệ mắc/100.000 là 2,21
thì Thái Bình là 6,99, Hải Phòng là 2,98) Đồng thời trong những năm gần đây, viêm não vi rút có xu hướng gia tăng
4 Bệnh viêm gan vi rút:
Bệnh viêm gan vi rút tản phát quanh năm, rải rác
ở các địa phư ơng của các tỉnh thuộc khu vực đồng
bằng ven biển Bắc bộ Nguyên nhân gây bệnh đã xác
định được nhiều chủng vi rút gây viêm gan khác nhau
(A, B, C ) và khác nhau về đư ờng lây Đặc biệt quan
tâm là viêm gan vi rút B (là một bệnh lây truyền cả qua đường máu, đường tình dục có tỷ lệ HBsAg(+) khá cao trong các cộng đồng dân cư , tuy nhiên đã có vaccin phòng bệnh)
5 Tình hình bệnh nhân mắc hội chứng lỵ:
Hội chứng lỵ gặp ở hầu hết các địa phư ơng trong
các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ, năm 2011-2014 tỉnh Thái Bình mắc nhiều nhất (5.969 trường hợp), thấp nhất là tỉnh Ninh Bình (2.620 trường hợp)
Trang 5Bệnh nhân mắc hội chứng cúm gặp ở hầu hết các
địa phư ơng trong các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven
biển Bắc bộ, năm 2011-2014 tỉnh Thái Bình mắc nhiều
nhất (72.302 trường hợp), thấp nhất là Hải Phòng (9.920
trường hợp)
IV BÀN LUẬN
Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, số trường hợp
thu dung và điều trị các bệnh liên quan đến biến đổi khí
hậu ở trên có xu hướng gia tăng, đặc biệt là những năm
có nhiều biến động về thời tiết, khí hậu Số vụ dịch,
số loại bệnh dịch cũng tăng cao vào các năm có nhiều
biến động về khí hậu, thời tiết Dịch bệnh truyền nhiễm
có diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng, số
vụ dịch lớn vào năm có thời tiết, khí hậu biến đổi bất
thường Số bệnh nhân sốt rét từ 2005- 2013 cao nhất tại
Nam Định (11.249 người) và thấp nhất tại Thái Bình
(1.159 người) Trên toàn quốc số người mắc sốt rét ác
tính cao (241 người), tuy nhiên 4 tỉnh đồng bằng ven
biển Bắc bộ chỉ có mắc 1 người tại Thái Bình, đồng
thời tại 4 tỉnh không có người nào chết do sốt rét Tỷ
lệ mắc/100.000 dân cao nhất tại Nam Định (98,87) và
thấp nhất tại Thái Bình (21,81) Sốt xuất huyết Dengue
trung bình/năm cao nhất tại Thái Bình (31 ca) và Nam
Định (19 ca) và có xu hướng giảm ở cả 4 tỉnh Thời
điểm tháng 4 và tháng 5 hàng năm, số ca sốt xuất huyết
Dengue bắt đầu tăng và thời điểm cao nhất của dịch bắt
đầu từ tháng 9 đến tháng 11 mà đỉnh điểm cao nhất
là tháng 10 So với cả nước bệnh viêm não vi rút tại
một số tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
có tỷ lệ mắc cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ chung của
miền Bắc (năm 2011 miền Bắc tỷ lệ mắc/100.000 là
2,21 thì Thái Bình là 6,99, Hải Phòng là 2,98) Đồng thời trong những năm gần đây, viêm não vi rút có xu
hư ớng gia tăng Bệnh viêm gan vi rút tản phát quanh năm, rải rác ở các địa phư ơng của các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ Nguyên nhân gây bệnh
đã xác định được nhiều chủng vi rút gây viêm gan khác nhau (A, B, C ) và khác nhau về đư ờng lây Đặc biệt quan tâm là viêm gan vi rút B (là một bệnh lây truyền
cả qua đường máu, đường tình dục có tỷ lệ HBsAg(+) khá cao trong các cộng đồng dân cư , tuy nhiên đã có vaccin phòng bệnh) Hội chứng lỵ gặp ở hầu hết các địa phương trong các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ Năm 2011-2014 tỉnh Thái Bình mắc nhiều nhất (5.969 trường hợp), thấp nhất là tỉnh Ninh Bình (2.620 trường hợp) Bệnh nhân mắc hội chứng cúm gặp ở hầu hết các địa phư ơng trong các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ, tỉnh Thái Bình mắc nhiều nhất (72.302 trường hợp), thấp nhất là Hải Phòng (9.920 trường hợp)
Biến đổi khí hậu là điều kiện thuận lợi cho sự phát sinh, phát triển bệnh truyền nhiễm, dịch bệnh gia tăng ở các vùng có khí hậu thời tiết thay đổi bất thường Vấn đề tác động của biến đổi khí hậu đến bệnh tật và các tác động khác nhau của nó đến môi trường sống, môi trường sinh thái phức tạp của con người, ảnh hưởng không nhỏ tới phát triển kinh tế-xã hội
V KẾT LUẬN
- Khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ có tỷ lệ mắc sốt rét cao hơn nhiều so với chỉ tiêu chung của chương trình phòng chống sốt rét quốc gia Tỷ lệ mắc SR/100.000 dân cao hơn chỉ tiêu quốc gia: Nam Định: 98,87, Ninh Bình: 87,15
Bảng 7 Tình hình bệnh nhân mắc hội chứng cúm khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ
Địa danh
Mắc
Trang 6NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
- Bệnh sốt Dengue/ sốt xuất huyết Dengue trong những
năm gần đây diễn biến khá phức tạp Tuy dịch không có chu
kỳ rõ ràng, dịch xảy ra liên tục qua các năm với tính chất
chu kỳ hàng năm với khởi phát vào cuối tháng 4 đầu tháng
5 và tăng nhanh đạt đỉnh cao nhất ở tháng 10
- Viêm não do vi rút gây thành dịch trên địa bàn các
tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ So với cả
nư ớc và miền Bắc, thì 4 tỉnh có tỷ lệ mắc cao hơn rất nhiều
(miền Bắc tỷ lệ mắc/100.000 là 2,21 thì Thái Bình là 6,99,
Hải Phòng là 2,98) và trong những năm gần đây, viêm não
vi rút có xu hư ớng gia tăng
- Lỵ là một bệnh truyền nhiễm có số mắc hàng năm cao nhất trong số các bệnh truyền nhiễm đ ường tiêu hóa
ở các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ Số mắc nhiều tập trung chủ yếu ở Nam Định, Thái Bình Bệnh xảy ra quanh năm lẻ tẻ hoặc tản phát, có khi bùng phát thành dịch
- Bệnh nhân mắc hội chứng cúm gặp ở hầu hết các địa phư ơng trong các tỉnh thuộc Khu vực đồng bằng ven biển Bắc bộ, năm 2011-2014 tỉnh Thái Bình mắc nhiều nhất (72.302 trường hợp), thấp nhất là Hải Phòng (9.920 trường hợp)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam.
2 Nguyễn Khắc Hiếu (2008), “Tổng quan về các kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu và kết quả Hội nghị Liên
Hợp quốc về BĐKH ở Bali”, Báo cáo tại Hội thảo BĐKH toàn cầu và ứng phó của Việt Nam, Hà Nội 26-29/2/2008
3 Nguyễn Văn Thắng và nnk (2010), Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến các điều kiện tự nhiên,
tài nguyên thiên nhiên và đề xuất các giải pháp chiến lược phòng tránh, giảm nhẹ và thích nghi, phục vụ phát triển bền vững kinh tế xã hội ở Việt Nam Báo cáo tổng kết đề tài KHCN cấp Nhà nước thuộc chương trình KC08.13/06-10,
Hà Nội
4 Trần Thục, Lê Nguyên Tường (2008), Những tác động của biến đổi khí hậu đối với nước ta, Tạp chí Tài
nguyên Môi trường, 4/2008
5 To Van Truong, Tarek Ketelsen (2009), Water Resources in the Mekong Delta : A History of Management, A
Future of Change.