“Tôi có thể ‘mua’ nổi bạn không?” Điều này chẳng có ý nghĩa gì ngoài việc, “Nếu quyết định tuyển bạn thì chúng tôi phải trả bao nhiêu để có được bạn, chúng tôi sẵn sàng và có khả năng bỏ
Trang 1Cây dù của bạn màu gì? - Những điều nhà trường không
bao giờ dạy chúng ta về tìm việc (Phần 2)
Nên nhớ, quá trình tuyển dụng giống với việc chọn bạn đời nhiều hơn là chọn mua một cái xe mới “Chọn bạn đời” ở đây có ý nghĩa ẩn dụ nhiều hơn Nói thêm về phép ẩn dụ một chút, nó ám chỉ cái cơ chế qua đó người ta quyết định tuyển một ai đó làm việc với mình, cũng tương tự cái cơ chế mà con người, theo bản năng, có ý muốn sống hợp thức lâu dài với một người nào đó Sự giống nhau ở đây thể hiện trong việc
sự lựa chọn này thưòng là theo cảm tính, bốc đồng, phi lý, không thể hiểu được và do tình thế bắt buộc
Trang 2Khi ấy, bạn được bảo cho mà biết rằng cần phải chuẩn bị cho buổi phỏng vấn bằng cách viết ra giấy, thực hành nói và ghi nhớ trong đầu những câu trả lời thông minh “ác chiến” nhất cho tất cả những câu hỏi trên đời – phải, có những câu trả lời rất hay mà những cuốn sách ấy dụng tâm cung cấp
Tất cả điều đó đều có một ý định tốt đẹp và đã đạt đến trình độ nghệ thuật trong nhiều thập kỷ Nhưng bạn thân mến của tôi, có tin tức tốt lành đây! Chúng ta đang ở trong một kỷ nguyên mới và mọi việc trở nên đơn giản hơn nhiều
Trong một mớ hàng chục hàng trăm câu hỏi mà người ta có thể đặt ra, chúng tôi
biết được rằng chỉ có năm câu hỏi cơ bản mà bạn thực sự cần chú ý đến
Năm câu, phải chỉ có năm mà thôi Người có quyền quyết định tuyển bạn chỉ muốn biết câu trả lời cho năm câu hỏi mà họ có thể hỏi trực tiếp hoặc tìm cách biến tướng đi một chút
hỏi này có nghĩa là, “Tại sao bạn lại gõ cửa chỗ chúng tôi mà không phải nơi nào khác?”
bạn vào làm thì bạn sẽ cộng thêm vào cái gánh nặng mà tôi đang gánh hay là giúp tôi chia sẻ bớt gánh nặng đó?
bạn có dễ chịu với đồng nghiệp không và bạn có chia sẻ cùng chúng tôi những giá trị doanh nghiệp không?”
làm một công việc giống bạn?” Thế nghĩa là, “Bạn có thói quen làm việc tốt hơn những người khác không, bạn có đi sớm về muộn, làm việc chăm chỉ, giải quyết công việc nhanh nhẹn, duy trì chất lượng cao, cố gắng không ngừng hoặc
… là một cái gì khác?
Trang 35. “Tôi có thể ‘mua’ nổi bạn không?” Điều này chẳng có ý nghĩa
gì ngoài việc, “Nếu quyết định tuyển bạn thì chúng tôi phải trả bao nhiêu để có được bạn, chúng tôi sẵn sàng và có khả năng bỏ ra số tiền nào đó trong phạm vi ngân sách nhưng không có khả năng trả cho bạn như cho một người có những đặc điểm hơn bạn trong biểu đồ công ty
Đây là năm câu hỏi then chốt mà đại đa số các nhà tuyển dụng tha thiết muốn
có câu trả lời Có những trường hợp suốt từ đầu đến cuối buổi phỏng vấn, những câu hỏi này không hề được nhà tuyển dụng đề cập đến Tuy vậy, chúng vẫn bảng lảng đâu
đó trong không gian, thấp thoáng dưới bề mặt của những câu hỏi đáp đang diễn ra, lặn dưới tất cả những điều khác đang được thảo luận Bất cứ điều gì mà bạn có thể làm trong buổi phỏng vấn để giúp nhà tuyển dụng tìm ra năm câu trả lời này đều sẽ khiến cho nhà tuyển dụng hài lòng, mãn nguyện Bạn chẳng phải ghi nhớ một điều gì hết
Nếu làm Bài tập Hoa (trang ) bạn sẽ biết được năm câu trả lời này
Bạn cần tìm ra câu trả lời cho cũng những câu hỏi mà nhà tuyển dụng muốn biết
Trong suốt buổi phỏng vấn, bạn có quyền, không, có nghĩa vụ – tìm ra những câu trả lời cho năm câu hỏi giống như nhà tuyển dụng, tuy hình thức có hơi khác một chút Các câu hỏi bạn đặt ra có thể như thế này:
1.“Công việc này liên quan đến những cái gì?” bạn muốn hiểu chính
xác nhiệm vụ mà người ta yêu cầu bạn thực hiện, vì thế bạn có thể cân nhắc xem các kiểu nhiệm vụ nào mà bạn thực sự thích làm
2. Nhân viên cao cấp ở cương vị này cần phải có những kỹ năng gì?Bạn muốn biết xem các kỹ năng của mình có tương thích với những gì mà nhà tuyển dụng nghĩ một nhân viên ở vị trí đó phải có để thực hiện công việc hay không
3. “Có những kiểu người mà tôi muốn làm việc, hoặc không muốn làm không?” Đừng bỏ qua tiếng nói của trực giác nếu nó nói với bạn rằng bạn sẽ không thoải mái khi làm việc với những người này Bạn cần phải biết xem tuýp
Trang 4người như thế có giúp bạn dễ dàng hoàn thành công việc không và liệu họ có cùng chia sẻ với bạn những giá trị quan trọng nhất?
4. “Nếu chúng tôi đều thích và cả hai bên cùng muốn làm việc với nhau, tôi có thể thuyết phục họ rằng có một cái gì đó độc đáo về bản thân mình giúp phân biệt tôi với mười chín người còn lại cũng làm đúng cái nhiệm vụ này không?” Bạn cần phải nghĩ trước xem cái gì khiến bạn khác với mười chín người kia Ví dụ, nếu bạn giỏi phân tích những vấn đề, bạn sẽ làm như thế nào? Một cách cẩn thận khoa học hay tin cậy vào trực giác trong một giây lóe sáng của bản năng? Bằng cách tham khảo ý kiến của những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực đó? Bạn nhìn thấy vấn đề, chịu khó đầu tư “kiểu” hoặc “phong cách” vào cong việc mình thực hiện thì đó chính là cái tạo ra nét khác biệt và hấp dẫn đối với nhà tuyển dụng
5.“Tôi có thể thuyết phục họ tuyển tôi với mức lương mà tôi mong muốn không?” Điều này đòi hỏi bạn phải một số kiến thức trong nghệ thuật thương lượng về lương bổng (xem chương sau)
Chắc hẳn bạn sẽ muốn hỏi một hai câu thành tiếng Bạn hãy quan sát một cách lặng lẽ câu trả lời cho ba câu hỏi đầu Chuẩn bị đưa ra câu hỏi thứ tư và thứ năm vào một thời điểm thích hợp khi có cơ hội (một lần nữa, xin đọc chương sau)
Làm thế nào để đưa ra những câu hỏi này? Có thể bắt đầu bằng cách nói cho họ biết một cách chính xác, bạn đã tiến hành tìm việc như thế nào, cái gì trong tổ chức của họ gây ấn tượng nơi bạn trong quá trình tìm hiểu, rằng cuối cùng bạn quyết định tìm đến tận nơi và đặt vấn đề muốn làm việc với họ Sau đó hãy tập trung vào phần còn lại của buổi phỏng vấn để tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi trên, theo cách của bạn.4
Phải, ở đây chỉ có năm câu hỏi thực sự đáng kể trong một buổi phỏng vấn tuyển dụng, nhưng chúng diễn ra như thế nào mới là chuyện đáng nói! Chúng vận hành trong một dạng thức có hơi khác (lại nữa) nếu bạn ở đấy để nói không phải về công việc tồn tại mà là một công việc khác mà bạn muốn người ta tạo ra cho mình Trong phỏng vấn tuyển dụng loại này, hoặc khi tiếp cận với một công ty, năm câu hỏi này biến đổi thành
Trang 5năm câu câu khẳng định mà bạn có thể đưa ra đối với người chịu trách nhiệm tuyển dụng
1. Điều làm bạn thích nhất về công ty này
2.Các loại nhu cầu mà bạn thấy có sức hấp dẫn về lĩnh vực này trong
công ty (trừ khi bạn nghe thấy từ “những vấn đề” từ chính miệng nhà tuyển dụng, còn không thì chớ bao giờ dùng từ này, bởi vì hầu hết các nhà tuyển dụng thích dùng những từ gần nghĩa như “thách thức” hoặc “nhu cầu” hơn)
3. Theo bạn để đáp ứng những nhu cầu đó cần có những kỹ năng nào
4. Các bằng chứng trong quá khứ cho thấy bạn có những kỹ năng ấy
Các nhà tuyển dụng tìm kiếm những ví dụ trong các thành tựu hoặc những gì bạn đã đạt được trong quá khứ chứ không phải là những câu nói mơ hồ như:
“Tôi giỏi cái này, tôi thạo cái kia …” Họ muốn có những ví dụ chính xác, đặc biệt là những kỹ năng chuyển tiếp, kỹ năng công việc và kỹ năng tự quản trị Nếu đọc kỹ các trang 65, 66 bạn sẽ biết rõ điều này Đó là nguyên tắc thuộc về phỏng vấn hành vi hoặc phỏng vấn dựa vào khả năng Người ta có thể hỏi bạn, hoặc – nếu không – bạn có thể tự đặt ra đúng câu hỏi ấy trong buổi phỏng vấn:
“Đâu là ba khả năng quan trọng nhất cho công việc này?” Sau đó, tất nhiên bạn cần chứng minh ngay trong buổi phỏng vấn rằng bạn có ba khả năng ấy cho cái công việc mà bạn hứng thú
5. Điều đặc biệt trong cách mà bạn thực hiện những kỹ năng này Như tôi đã nói ở trước: tất cả các nhà tuyển dụng tương lai điều muốn biết bạn có gì khác với mười chín người khác cũng làm công việc giống bạn Bạn phải biết đó
là cái gì Đừng chỉ nói suông mà hãy thể hiện một cách rõ nét nhất ngay trong buổi phỏng vấn tuyển dụng Ví dụ, khi bạn nói, “Tôi chu đáo trong tiến hành công việc” có thể biến thành một định đề là bạn rất chu đáo trong công tác nghiên cứu về công ty họ trước khi đến với buổi phỏng vấn tuyển dụng Đó là bằng chứng mà nhà tuyển dụng có thể mục sở thị
Trang 6Ghi chú đặc biệt cho Những Người Tự Coi Mình Là Thành Viên của Thế Hệ Được Phép Làm Tất Cả: làm ơn đừng để câu “điểm đặc biệt của tôi là” đi vào đầu mình nhé Nếu bạn vừa mới ra trường lại đến một buổi phỏng vấn tuyển dụng với ý nghĩ bạn có thể nhảy điệu van-xơ ở đây, bảo với họ rằng bạn tuyệt vời như thế nào còn
họ thì may mắn ra sao khi có được bạn rằng bạn mong muốn mức lương cao bằng với người 20 năm chinh chiến trong nghề thì lời khuyến cáo của tôi là bạn nên nghĩ lại Người ta chỉ tìm kiếm những người khiêm tốn biết giá trị của mình và cũng biết đánh giá đúng giá trị của người khác Giống như những thành viên trong một dàn hợp xướng
Trong một buổi phỏng vấn, bạn phải luôn ghi nhớ trong đầu rằng: nhà tuyển dụng không thực sự quan tâm đến quá khứ của bạn, họ chỉ hỏi về nó để có thể ước đoán về tương lai (hành vi) của bạn mà thôi
Ở Mỹ, các nhà tuyển dụng có thể chỉ hỏi bạn những vấn đề có liên quan đến các yêu cầu và kỳ vọng trong công việc Họ sẽ không hỏi về tín ngưỡng, tôn giáo, chủng tộc, tuổi tác, giới tính hoặc tình trạng gia đình Những câu hỏi khác về quá khứ của bạn đều đúng luật chơi Đừng để bị đánh lừa bởi vẻ quan tâm của nhà tuyển dụng với quá khứ của mình Bạn phải nhận ra rằng điều duy nhất mà bất cứ nhà tuyển dụng nào cũng quan tâm đó là tương lai của bạn … với họ Bởi vì tương lai là cái gì không thể biết trước được họ thường phải cố gắng đo lường ước đoán bằng cách hỏi về quá khứ của bạn (hành vi)
Vì thế trong buổi phỏng vấn, trước khi trả lời bất cứ câu hỏi nào về quá khứ mà nhà tuyển dụng đặt ra hãy dừng lại suy nghĩ xem có nguy cơ nào nằm bên dưới câu hỏi
ấy để hóa giải nỗi sợ ấy dù gián tiếp hay trực tiếp
Như tôi đã nói ở trên, trong hầu hết các trường hợp, người có quyền tuyển bạn cũng sợ phát khiếp Nếu bạn nghĩ đó là cách miêu tả quá mạnh thì có thể thay vào những tính từ như hồi hộp, e ngại hoặc lo lắng Và cái mối lo hay nỗi sợ ấy nằm trong tất cả những câu hỏi mà họ đặt ra Sau đây là một số ví dụ:
Trang 7tuyển dụng đằng sau câu hỏi cố gắng vượt qua mà bạn có thể dùng để
vượt qua
“Cho
tôi biết về bản
thân bạn”
Nhà tuyển dụng sợ rằng mình sẽ không thực hiện tốt buổi phỏng vấn, vì đưa
ra những câu hỏi không thích hợp
Hoặc sợ rằng có điều gì đó không tốt về bạn và thầm
hy vọng bạn sẽ để
lộ ra
Bạn là một nhân viên tốt, có thể chứng minh trong quá trình làm việc (Đưa
ra một bản tiểu sử ngắn gọn cho biết bạn
là ai, sinh ra ở đâu, lớn lên như thế nào, những mối quan tâm, hứng thú trong cuộc sống và loại hình công việc mà bạn thích làm nhất
Cố gắng nói tối đa trong 2 phút.
Miêu tả quá trình làm việc, dùng bất cứ cụm từ chân thực nào
để nói về quá trình này,
có thể là những lời tự đánh giá như: làm việc chăm chỉ, đi sớm về trễ, bao giờ cũng làm hơn những gì người khác chờ đợi ở tôi v.v
“Bạn
tìm kiếm loại
hình công việc
nào?”
Nhà tuyển dụng sợ rằng bạn tìm kiếm một công việc khác với vị trí mà họ đang khuyết Ví
dụ, họ chỉ muốn tìm một thư ký trong khi bạn muốn làm công việc điều hành
Bạn tìm đúng cái loại hình công việc mà nhà tuyển dụng đang tìm kiếm (nhưng đừng nói ra thế nếu đó không phải
là sự thật) Hãy nhắc lại với nhà tuyển dụng bằng cách nói của bạn điều mà họ
đã nói về công việc
và nhấn mạnh những
Nếu nhà tuyển dụng không miêu tả công việc thì hãy nói,
“Tôi rất vui khi được trả lời điều đó, nhưng trước hết tôi muốn hiểu chính xác công việc mà
vị trí này đòi hỏi.”
Trang 8văn phòng v.v kỹ năng mà bạn có để
thực hiện công việc
đó
“Bạn
đã làm công
việc này bao
giờ chưa?”
Nhà tuyển dụng sợ rằng bạn không có những
kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết cho công việc này
Bạn có những
kỹ năng chuyển tiếp
từ bất cứ việc nào mà bạn đã làm và làm rất tốt
“Tôi lĩnh hội rất nhanh.” “Tôi nhanh chóng làm chủ được bất
cứ công việc nào mà tôi
đã từng làm qua.”
“Tại
sao bạn thôi
công việc cũ.”
Hoặc
“Bạn có
hòa thuận với
sếp cũ hoặc
đồng nghiệp
không?”
Nhà tuyển dụng e rằng bạn không hòa thuận với mọi người, nhất là các sếp, họ chỉ đợi nghe bạn nói xấu sếp hoặc đồng nghiệp và coi đó như một bằng chứng chống lại bạn
Nói bất cứ điều gì tích cực mà bạn có thể nghĩ ra về sếp cũ và đồng nghiệp (mà không nói dối) Nhấn mạnh rằng bạn hòa hợp với mọi người và sau đó hãy
để cho thái độ khoan hòa của mình đối với sếp cũ hoặc đồng nghiệp chứng minh điều đó rồi để nhà tuyển dụng cảm nhận điều đó bằng tai và mắt
Nếu bạn tự nguyện bỏ việc: “Cả sếp và tôi đều cảm thấy tôi sẽ vui hơn, làm việc tốt hơn ở nơi mà (miêu
tả điểm mạnh của bạn) tôi có nhiều không gian hơn để sử dụng linh cảm và trí sáng tạo.”
Nếu bạn bị đuổi việc: “Thường thì tôi dễ hòa đồng với mọi người nhưng riêng trong trường hợp này sếp và tôi không được ăn ý với nhau lắm Cũng khó nói được là tại sao.” Bạn không nhất thiết phải nói thêm bất cứ điều gì
Trang 9khác Nếu bạn bị giảm biên chế và công việc của bạn không có ai thay: “Công việc của tôi
bị cắt giảm.”
“Sức
khỏe của bạn
thế nào?”
Hoặc “Bạn có
thường vắng
mặt trong
công việc mà
nhiệm trước
đây không?”
Nhà tuyển dụng ngại rằng bạn sẽ thường xuyên xin nghỉ nếu họ tuyển bạn
Bạn ít khi xin nghỉ Nếu có vấn đề
về sức khỏe, bạn cần nhấn mạnh rằng nó không khiến bạn phải nghỉ việc thường xuyên Hiệu suất làm việc của bạn so với người khác là hơn hẳn
Nếu bạn không xin nghỉ nhiều trong công việc cuối cùng:
“Tôi tin rằng trách nhiệm của một nhân viên là đi làm đầy đủ hàng ngày.”
Nếu bạn nghỉ nhiều, hãy giải thích lý
do và nhấn mạnh đó là
vì những khó khăn đã qua
“Bạn có
thể giải thích
tại sao bạn
nghỉ việc quá
“Giải thích
cho tôi biết tại
sao có những
thời kỳ gián
đoạn trong
quá trình công
Nhà tuyển dụng lo rằng bạn
là kiểu người sẽ
bỏ việc ngay vào cái phút mà bạn không thích nữa, nói cách khác bạn không có độ ổn định và vững vàng trong công việc
Bạn thích làm việc và xem khoảng thời gian không có việc như một thách thức, trong đó bạn muốn học được cách chiến thắng thử thách
Trong thời gian gián đoạn đó, tôi học thêm/ làm việc tình nguyện/ dành thời gian suy nghĩ kỹ về sứ mệnh trong đời/ xác định lại hướng đi và mục đích trong đời
(Chọn một trong
số đó.)
Trang 10tác của bạn?”
(Thường
đặt ra sau khi
đọc lý lịch.)
“Không
biết công việc
này có phải là
một bước thụt
lùi đối với
bạn?” hoặc
“Tôi nghĩ
công việc này
không vừa
tầm với tài
năng và kinh
nghiệm của
bạn?” hoặc
“Bạn có nghĩ
là công việc
này dưới tầm
của bạn?”
Họ sợ rằng bạn có thể đòi hỏi một mức lương cao hơn, một vị trí nào đó cao hơn và
vì vậy sẽ bỏ công
ty của họ ngay khi tìm được một chỗ tốt hơn
Bạn sẽ gắn bó với công việc này chừng nào bạn và sếp đồng ý rằng đó là vị trí thích hợp với bạn
“Công việc này không phải là một bước thụt lùi đối với tôi Nó
là một bước tiến – về mặt phúc lợi.”
“Chúng tôi có mối lo ngại hiển nhiên; tất cả các nhà tuyển dụng đều sợ những nhân viên có năng lực mau chóng rời khỏi đơn
vị mình, trong khi nhân viên lại sợ ông chủ sẽ đuổi mình mà chẳng có
lý do chính đáng.” “Tôi thích làm việc và sẽ làm hết sức đối với mỗi công việc mà tôi nhận lãnh.”
Và cuối
cùng, “Nói cho
tôi nghe
lớn nhất của
Nhà tuyển dụng cho rằng bạn
sẽ có những khiếm khuyết nào
đó trong tính cách
Bạn cũng có những hạn chế như hết thảy mọi người khác, nhưng bạn ý thức được điều đó và
Nêu lên một nhược điểm sau đó nhấn mạnh mặt tích cực của nó, chẳng hạn, “Tôi không thích sự chỉ đạo
