Nghiên cứu quyền bề mặt theo pháp luật dân sự việt nam mã số v2018 04

V i những o như trên, việc nghiên cứu m t cách có hệ th ng và toàn diện chế định pháp luật về quyền bề mặt đ m rõ s lý luận, s thực tiễn cho việc pháp luật Việt Nam ghi nhận quyền bề mặt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP VIỆN

“NGHIÊN CỨU QUYỀN BỀ MẶT THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP VIỆN

NGHIÊN CỨU QUYỀN BỀ MẶT THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ

VIỆT NAM

Mã số: V2018-04

Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài Chủ nhiệm đề tài

(ký, họ tên, đóng dấu) (ký, họ tên)

TS Đinh Thị Hằng

Hà Nội, 12/2018

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1 Chủ nhiệm đề tài : TS Đinh Thị Hằng

2 Thành viên: : ThS.NCS Phạm Hùng Cường

3 Thành viên: : ThS Đinh Thị Hồng Trang

MỤC ỤC

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

PHẦN M ĐẦU 1

CHƯƠNG I:M T S VẤN ĐỀ L LU N CƠ ẢN VỀ QUYỀN Ề M T 12

TRONG PH P LU T N SỰ VIỆT NAM 12

1.1 Lý luận chung về quyền bề mặt 12

Nguồn g h nh th nh quyền ề mặt 12

Kh i niệm quyền ề mặt 15

Đặ đi m quyền ề mặt 17

N i ung quyền ề mặt 21

1.3 Ph n iệt quyền ề mặt v i quyền h 23

Ph n iệt quyền ề mặt v i quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề 23

Ph n iệt quyền ề mặt v i quyền hư ng ụng 25

Ph n iệt quyền ề mặt v i quyền s ụng đất 28

ngh ủ quy định về quyền ề mặt tại Việt N m 30

Kết uận hư ng 34

CHƯƠNG : QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LU T M T S QU C GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ PHÁP LU T CỦA VIỆT NAM VỀ QUYỀN BỀ M T 35

Quy định ph p uật củ m t s qu gi về quyền ề mặt 35

2.1.1 Quyền ề mặt trong ph p uật n sự Nhật ản 35

Quyền ề mặt trong ph p uật 38

Quyền ề mặt trong ph p uật dân sự C ng hò iên ng Đức 39

Quyền ề mặt trong ph p uật n sự ủ Ph p 41

2.2 Những quy định ủ ph p uật Việt N m về quyền ề mặt 42

CHƯƠNG : NHỮNG HẠN CHẾ TRONG QUY ĐỊNH PHÁP LU T DÂN SỰ 50

VIỆT NAM VỀ QUYỀN BỀ M T V HƯỚNG HO N THIỆN 50

3.1 Những hạn chế trong quy định pháp luật dân sự Việt Nam về quyền bề mặt 50

3.1.1 Hạn chế trong quy định ph p uật 50

3.1.2 Hạn hế trong thự hiện 51

Phư ng hư ng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng quyền bề mặt trong gi i đoạn hiện nay 52

Kết uận hư ng 56

KẾT LU N V M T S ỨNG DỤNG CỦA QUYỀN BỀ M T 57

Kết uận 57

2 M t s ứng dụng quyền bề mặt vào thực tiễn 58

2.1 Xây cầu vượt, đường sắt v i đ x trên o 58

2.2 Xây dựng đường hầm ngầm, t u điện ngầm 60

3 Hạn chế của nghiên cứu đề tài 62

Hư ng nghiên cứu tiếp theo 62

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

BLDS 2005 B luật dân sự Việt N m năm 005 BLDS 2015 B luật dân sự Việt N m năm 0 5

CPTPP Hiệp định đ i t to n iện v tiến xuyên

Th i nh ư ng

ASEAN Hiệp h i qu gi Đ ng N m

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

Quyền bề mặt - quyền năng ưu việt về t i sản ần đầu tiên đượ quy định trong uật n sự Việt N m năm 0 5 hiệu ự thi h nh ng y 0 th ng 0 năm 0

đ đ nh ấu m t m h i đầu qu n tr ng đ i v i nền ph p uật nư nh đặ iệt

ph p uật n sự Việt N m Mặ ù đ y h ng phải là thuật ngữ m i đ i v i thế gi i

n i hung nhưng v i Việt N m đ y ần đầu tiên thuật ngữ n y được chính thức ghi nhận vào pháp luật nư c ta Chính vì vậy, việc tìm hi u cặn kẽ uận hung về quyền

ề mặt; n i ung, ăn ứ xác lập, ph n iệt quyền ề mặt v i m t s quyền h cho đến tác dụng to l n về nhiều mặt mà việc ghi nhận quyền bề mặt có th đ m ại cho

on người, xã h i v đất nư c ta là vô cùng cần thiết B i qua việc nghiên cứu cụ th quy định của pháp luật về quyền ề mặt th m i thấy được những ất ập trong quy định ph p uật n sự Việt N m về quyền ề mặt; ũng như đ đư r được những định hư ng ho n thiện quy định ủ quyền ề mặt, đề xuất về ứng dụng quyền bề mặt vào thực tiễn đời s ng củ nư c ta

Mặc dù mụ đí h qu n tr ng nhất của công trình nghiên cứu là tìm hi u quyền

bề mặt trong pháp luật Việt N m, nhưng trư hết đ biết được nguồn g r đời của thuật ngữ “quyền bề mặt” húng t phải bắt đầu từ việc nghiên cứu quyền bề mặt pháp luật La Mã V th o như Gomsten cho rằng: “Nghiên ứu luật pháp phải bắt đầu

từ luật La Mã, b i vì nếu không nghiên cứu luật La Mã thì tổn phí biết bao công sức

m t h v í h đ tìm thấy i m người t đ t m thấy từ u” B i vì, luật La Mã là

s , là nền tảng của pháp luật hầu hết nư c trên thế gi i h y n i h h quy định ủ uật La Mã nền móng vững chắc, ảnh hư ng trực tiếp hoặc gián tiếp đến luật th nh văn ủ nư c trên thế gi i trong quá trình xây dựng luật dân sự hiện đại, trong đ Việt Nam Bên cạnh đ , nh m nghiên ứu nghiên ứu thêm quyền ề mặt pháp luật các qu c gia khác trong sự đ i chiếu, so sánh Từ đ đ thấy được sự ảnh hư ng của pháp luật La Mã và pháp luật các qu c gia khác lên pháp luật Việt N m Tuy nhiên, o điều kiện kinh tế, văn h , x h i mà chế định quyền bề mặt trong pháp luật Việt N m ũng những đi m khác biệt v i pháp luật các qu c gia khác

Tóm lại, công trình nghiên cứu bắt đầu từ việc nghiên cứu chế định quyền bề mặt trong pháp luật La Mã, rồi đến pháp luật m t s qu c gia trên thế gi i như: Đức, Pháp, Nhật, Rồi sau cùng là nghiên cứu về quyền này trong pháp luật Việt Nam

mà cụ th là B luật Dân sự năm 0 5 C ng tr nh nghiên ứu này nhằm làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn ứng dụng của quyền bề mặt đ i v i thực tiễn đời s ng

nư c ta

PHẦN MỞ ĐẦU

1 T nh cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

M t trong những công cụ ngh to n trong việ thú đẩy nền kinh tế thị trường phát tri n chính là pháp luật trong đ phải k đến B luật Dân sự đạo luật

g đ ng v i trò nòng t trong việ điều ch nh những quan hệ tư giữa các chủ th

nh đẳng về địa vị pháp lý Có th n i, uật n sự Việt Nam năm 995 rồi đến uật n sự Việt Nam năm 005 đ những đ ng g p h ng th phủ nhận vào việc nâng cao công bằng xã h i, cải thiện đời s ng nhân dân, m r ng kinh tế thị trường, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp giải phóng sứ o đ ng, nâng cao sự phát tri n của kinh tế - xã h i… Tuy nhiên, ũng ần phải nhìn nhận khách quan rằng uật n sự của chúng ta hiện nay vẫn hư đạt đến mứ đ hoàn thiện đ có th thích ứng được v i hàng loạt những th y đổi của nền kinh tế thị trường ũng như xu thế h i nhập qu c tế ngày càng sâu r ng, đặc biệt là k từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức thư ng mại thế gi i WTO và vừa xong là Hiệp định Đ i t To n iện v Tiến xuyên Th i nh ư ng CPTPP), Hiệp định thư ng mại v i EU v đặc biệt là việc hình thành nên c ng đồng ASEAN mà Việt Nam là m t thành viên

Trong uật n sự Việt N m năm 005, hế định s hữu - m t trong những

n i dung của vật quyền - là chế định trung tâm của nền kinh tế thị trường ũng òn tồn tại nhiều hạn chế Những nguyên lý của vật quyền v t đ ng của nó nên nền kinh tế thị trường ường như hư được giải quyết thấu đ o Kết cấu của chế định n y ũng

hư hợp lý b i hư h i qu t được những quy định chung về vật quyền, hư t h biệt được các vật quyền đ c lập ra khỏi quyền s hữu N i hàm của vật quyền ũng còn bị bó hẹp trong quyền s hữu và phạm vi các quyền năng ủa chủ s hữu ũng

hư được ghi nhận m t h đầy đủ, hoàn ch nh… Chính b i còn tồn tại những hạn chế nhất định ũng như đ góp phần thú đẩy sự phát tri n nhanh chóng của nền kinh

tế thị trường định hư ng x h i hủ ngh , h i nhập v i nền kinh tế thế gi i và trong khu vực, sau khi Hiến ph p được s đổi, B uật n sự Việt N m năm 005 ũng được xem xét s đổi đ đ p ứng đượ đòi hỏi của thực tiễn

Ng y 0 5, uật n sự Việt N m năm 0 5 đ được Qu c h i XIII kỳ

h p thứ 10 thông qua và có hiệu lự v o ng y 0 0 0 uật n sự Việt N m năm 0 5 ngo i những s đổi khác thì m t trong những s đổi, bổ sung mang tính

đ t phá là đ ghi nhận và phát tri n chế định vật quyền tr thành chế định tr ng tâm,

c t lõi nhằm ghi nhận và bảo vệ quyền của chủ th đ i v i tài sản m s pháp lý cho việc bảo vệ quyền s hữu và các vật quyền h trong gi o ưu n sự, thư ng mại, làm tiền đề cho các quan hệ kinh tế khác phát tri n Và m t trong đi m m i của B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 đ quy định quyền bề mặt thành m t điều luật riêng Bên cạnh việc kế thừa có s đổi quy định về quyền s hữu, B luật Dân sự

Việt N m năm 0 5 đ bổ sung chế định quyền h đ i v i tài sản v i n i hàm là

quyền của chủ th trực tiếp nắm giữ, chi ph i tài sản thu c quyền s hữu của chủ th

khác, bao gồm 3 quyền: Quyền đối với bất động sản liền kề; Quyền hưởng dụng; và Quyền bề mặt Quyền bề mặt - lần đầu tiên được hính thứ quy định trong

B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 o đ , trong thời gian t i đ đảm bảo sự nhận thức và áp dụng m t cách chính xác và th ng nhất trên thực tiễn, các luật chuyên

ng nh ũng như văn ản ư i luật cần phải đảm bảo được tính khoa h c và hợp , điều ch nh v hư ng dẫn m t cách hiệu quả quy định về quyền bề mặt trong B luật Thật vậy, việc tri n khai nghiên cứu về quyền bề mặt góp phần bổ sung lý luận, nâng cao nhận thức m t cách sâu sắc về quyền bề mặt, hoàn thiện pháp luật về quyền

bề mặt là rất cần thiết, góp phần đ p ứng được nhu cầu thực tế h h qu n v thú đẩy nền kinh tế thị trường Việt Nam phát tri n Tuy nhiên, việ quy định quyền bề mặt ũng òn nhiều vấn đề vẫn òn vư ng mắc và gây tranh luận khá gay gắt trong các nhà nghiên cứu v ũng gặp nhiều h hăn hi tri n khai thực hiện trên thực tế Việc ghi nhận quyền củ người không phải là chủ s hữu đ i v i tài sản là quyền

bề mặt của B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 v i trò qu n tr ng trong hoàn thiện

th chế kinh tế v thú đẩy gi o ưu n sự trên s tôn tr ng các quy luật thị

trường Qu đ , ảo đảm t t h n cho tài sản h ng h trong gi o ưu n sự được

t i đ h gi trị không ch b i chủ s hữu mà còn b i cả người không phải là chủ s hữu, hạn chế được rủi ro pháp lý, giữ được sự ổn định của các quan hệ dân sự và các quan hệ khác có liên quan

V vậy, quy định ủ uật n sự Việt N m năm 0 5 về “Quyền ề mặt” m i h m ng tính h i đầu hứ hư đủ đ quyền ề mặt thự sự đi v o đời

s ng x h i Việt N m Vấn đề thủ tục công nhận, đăng v ng h i quyền bề mặt như đăng tại qu n n o, thủ tụ đăng r s o, ngh ủa việ đăng , hậu quả ph p í xảy r hi ên h ng đăng th hư m t quy định n o qui định

rõ ràng về vấn đề n y i lẽ trư hi đầu tư tiền bạc và công sứ đ xây dựng các công trình trong phạm vi khoảng không gian củ m nh th người có quyền bề mặt cần được sự thừa nhận và bảo vệ m t cách chắc chắn nhất từ phí Nh nư c và pháp luật Việt N m, xuất ph t từ đặ thù ủ hế đ hính trị, inh tế, đặ iệt

hế đ s hữu to n n đượ ghi nhận trong Hiếp ph p từ 9 0 đến n y về m t s

t i sản đặ iệt đất đ i, t i nguyên nư v t i nguyên ho ng sản, t i sản m nh

nư đầu tư quản ,… Chính v vậy, việ nghiên ứu s u về quyền ề mặt đ đư r đượ những đề suất về ứng ụng ủ oại quyền n y v o thự tiễn đời s ng nư t trong tư ng i rất ần thiết v ngh Quyền bề mặt là m t quyền m i được quy định trong B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 Trong hi trư c đ y B luật Dân

sự Việt Nam năm 1995 và B luật Dân sự Việt Nam năm 005 đều h ng quy định loại quyền này Tuy nhiên, trong hệ th ng pháp luật của các qu c gia trên thế gi i thì quyền bề mặt không phải là m t quyền m i

Th o h hi u ủ uật L M th “quyền ề mặt” quyền s ụng ề mặt đất

đ tạo ập t i sản gắn iền v i đất v m t người th quyền ề mặt ằng h thỏ thuận v i hủ s hữu đất ho phép x y ựng ng tr nh trên đ , ằng h như vậy, người đ đượ quyền h i th ng năng ủ quyền ề mặt Tuy nhiên,

đ đượ h i th , s ụng h phải th nh to n m t hi phí hợp ho hủ đất th o thỏ thuận, đ tiền thuê đất.1

Vấn đề quy định “quyền ề mặt” như trên quy định ủ những Nh nư thừ nhận hế đ s hữu tư nh n về đất đ i Tuy nhiên, xuất ph t từ những quy định đặ thù Việt N m trong quy định về s hữu đất đ i, trên m t iện tí h đất th tồn tại

hủ th : M t hủ s hữu đất th o quy định ủ Hiến ph p năm 0 v Luật đất

đ i năm 0 thu s hữu to n n m nh nư người đại iện ; H i hủ th quyền s ụng đất người đượ nh nư gi o quản , s ụng đất ; hủ th ủ quyền ề mặt người s hữu hoảng h ng gi n đượ hi ắt, người trự tiếp nh

t hoặ tiến h nh x y ựng ng tr nh trên đất, ng tr nh ư i ong đất Vì vậy, nư t h m t hế đ s hữu uy nhất về đất đ i hế đ s hữu to n n

Nh nư đại iện hủ s hữu, trên s thẩm quyền uật định, Nh nư sẽ tr o quyền s ụng đất ho hủ th h nh u trong x h i s ụng V thế, từ thự tế

1 2015/

https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-n y sẽ đặt r vấhttps://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-n đề p ụhttps://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-ng “quyềhttps://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-n ề mặt” v o trohttps://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-ng Luật https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-n sự h https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2017/11/17/quyen-be-mat-theo-quy-dinh-cua-bo-luat-dn-su-viet-nam-ng th rập

hu n th o thuyết, h hi u, h p ụng như trong ph p uật ủ qu gi

h m phải xuất ph t từ sự h iệt về hế đ s hữu đ i v i đất đ i nư t Thật vậy, việc tri n khai nghiên cứu về quyền bề mặt sẽ góp phần bổ sung lý luận, nâng cao nhận thức m t cách sâu sắc về quyền bề mặt, hoàn thiện pháp luật về quyền

bề mặt là rất cần thiết, góp phần đ p ứng được nhu cầu thực tế h h qu n v thú đẩy nền kinh tế thị trường Việt Nam phát tri n V i những o như trên, việc nghiên cứu

m t cách có hệ th ng và toàn diện chế định pháp luật về quyền bề mặt đ m rõ s

lý luận, s thực tiễn cho việc pháp luật Việt Nam ghi nhận quyền bề mặt v qu đ làm rõ những đặ đi m pháp lý của quyền bề mặt trong B luật Dân sự là m t yêu cầu

có tính cấp thiết

2 T ng quan tình hình nghi n cứu đề tài

2.1 Tình hình nghiên cứu đề tài trong nước

Tính đến thời đi m hiện n y, đ m t s công trình nghiên cứu về quyền bề mặt v i hư ng tiếp cận h nh u m s cho việc tiếp cận và nghiên cứu của

đ nh gi được những quy định pháp luật cụ th về quyền bề mặt

- Lê Thị Ng c Mai, “Quyền bề mặt - M t s vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận văn thạ s uật h c - Hà N i, 2014

Đ y ng tr nh nghiên ứu chi tiết về quyền bề mặt, m t trong những loại vật quyền đượ quy định trong B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 Trong đ t giả đ

giải quyết được các vấn đề cả về lý luận v ph p iên qu n đến quyền bề mặt như: ản chất pháp lý của quyền bề mặt, quyền bề mặt trong pháp luật của m t s

qu c gia, quyền s dụng đất ư i góc nhìn của quyền bề mặt, định hư ng xây dựng quy định về quyền bề mặt trong B luật Dân sự Việt Nam Tuy nhiên, công trình nghiên cứu được thực hiện trư c khi B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 được thông qua, nên việc nghiên cứu hầu như h dừng g đ dự đo n v định hư ng chứ hư

ph n tí h quy định cụ th từ khi quyền bề mặt được ghi nhận chính thức trong B luật Dân sự Việt Nam Ngoài ra, tác giả ũng hư m rõ sự khác biệt giữa quyền của người có quyền bề mặt v i quyền củ người có quyền s dụng đất thông qua giao dịch (quyền s dụng đất củ người thuê đất) Và quan tr ng h n, ng tr nh n y ũng h

m i nghiên cứu m t khía cạnh nhỏ của chế định vật quyền Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy định pháp luật về quyền bề mặt trong m i quan hệ v i quy định khác về vật quyền là cần thiết

- H i thảo về quy định ủ uật n sự Việt N m năm 0 5 về m t s quyền

h đ i v i t i sản - yêu ầu đặt r đ i v i việ tri n h i thi h nh v ho n thiện ủ

hệ th ng ph p uật 0 0 o tư ph p ph i hợp v i ự n JICA)

H i thảo đ m t s tr o đổi, thảo luận về vấn đề tổng qu n quy định về các quyền h đ i v i tài sản tại B luật Dân sự Việt N m năm 0 5, n i ung quy định

v đi m m i về quyền đ i v i bất đ ng sản liền kề, chế định quyền bề mặt, chế định quyền hư ng dụng v huyên đề hoàn thiện hệ th ng pháp luật về đất đ i trong i cảnh tri n khai thi hành B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 về quyền h đ i v i tài sản Đ y m t uổi h i thảo, m t diễn đ n tr o đổi giữ huyên gi uật ùng

tr o đổi, thảo uận v phản nh những h hăn, vư ng mắ , những vấn đề ph t sinh trong thự tiễn về quy định trong B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 hứ h ng phải m t i nghiên ứu ho h ph p huyên s u đ m i người th đ

th m hảo hi u về những quy định trong B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 nhất

đ i v i quyền ề mặt

- i viết của Tác giả Thục Quyên về “Quyền ề mặt - những ợi í h òn đ ng

ỏ phí” đượ đăng tải trên Tr ng o điện t Báo pháp luật ngày 18/11/2017

i viết đ đư r ợi í h m quyền ề mặt m ng ại đ i v i inh tế th ng qu ví

ụ so s nh hi x y ựng đường sắt trên o giữ Việt N m v Trung Qu v h r những hí ạnh hư đượ ho n thiện ủ quyền ề mặt Tuy nhiên, đ y h ng phải

m t i nghiên ứu ho h ph p huyên s u về quyền ề mặt v òn thiếu nhiều n i ung như: nguồn g r đời, h i niệm, đặ đi m,… ủ quyền ề mặt

- ThS Đinh Thị Hằng “M t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt trong ph p uật n sự Việt N m” - Tạp hí ho h Viện Đại h M H N i, s 39, tháng 1/2018

Bài viết đ nêu r m t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt như: h i niệm,

đặ đi m, n i ung, thời hạn thự hiện quyền ề mặt… ên ạnh đ ph n iệt quyền

ề mặt v i quyền h như: quyền s ụng đất, quyền hư ng ụng, quyền đ i v i

ất đ ng sản iền ề Tuy nhiên, i viết ũng hư nêu r đượ thự trạng quy định về quyền ề mặt tại Việt N m ũng như những ất ập ủ những quy định n y

hi quyền ề mặt đượ thự thi, p ụng trên thực tế

- ThS Đinh Thị Hằng “Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam và m t s qu c gia trên thế gi i về quyền bề mặt” Tạp hí ho h Viện Đại h M H N i, s 42, tháng 4/2018

Bài viết đ nêu được thực trạng các quy định của pháp luật Việt N m ũng như pháp luật m t s qu c giá trên thế gi i về quyền bề mặt N i dung bài viết có sự đề cập, so sách về n i dung quyền bề mặt v i nư c trên thế gi i như B , Đức, Nhật bản, Ph p V đặc biệt tác giả đ nhấn mạnh thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam về quyền bề mặt như h i niệm, ăn ứ xác lập, hiệu lực, thời hạn, n i ung, ăn ứ chấm dứt, x lý tài sản khi quyền bề mặt chấm dứt Tuy nhiên, bài viết

hư nêu ên được những bất cập, hạn chế của quyền bề mặt hiện nay thực hiện áp dụng trên thực tế

- “Vật quyền trong ph p uật n sự Việt N m hiện h nh” - TS Nguyễn Minh

O nh hủ iên, xuất bản năm 0 Trong hư ng ủ quyền s h n y đ gi i thiệu

về “Quyền ề mặt trong ph p uật n sự Việt N m” i viết đ nêu r m t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt như: h i niệm; đặ đi m; n i ung; thời hạn; x ập, hấm ứt ủ quyền ề mặt ên ạnh đ ph n iệt quyền ề mặt v i quyền s ụng đất v đư r m t s vấn đề ần n uận về quyền ề mặt th o quy định ủ uật

n sự Việt Nam năm 0 5 Tuy nhiên i viết hư đư r đượ thêm sự h iệt giữ quyền ề mặt v i quyền h đ i v i t i sản: quyền hư ng ụng, quyền đ i v i

ất đ ng sản iền ề

- Lê Đăng Kho “Hệ th ng các vật quyền trong pháp luật dân sự Việt N m” Luận án chuyên ngành Luật Dân sự, Hà N i năm 0 Đ y m t trong các công trình nghiên cứu h đầy đủ, chi tiết về hệ th ng các vật quyền th o qui định của B luật dân sự Việt Nam Tuy nhiên Luận n hư đề cập sâu r ng, chi tiết đến quyền bề mặt th o qui định của B luật dân sự Việt N m năm 0 5

2.2 Tình hình nghiên cứu đề tài ở nước ngoài

Cho đến thời đi m hiện tại, có nhiều công trình nghiên cứu về vật quyền nư c

ngoài ví dụ như: Sto u , W ., n A Whitm n, The Law of Property,

3rd ed St Paul MN: West Group Publishing, 2000; (2) Thomas, David A., ed.,

Thompson on Real Property, Charlottesville VA: Michie Co, 1996; (3) Ackerman, B.,

R Ellickson, and C.M Rose, Perspectives on Property Law, 3rd ed., Aspen Law and Business, 2002; (4) Tom Belthell, Noblest Triumph: Property and Prosperity through the Ages, St Martin's Press, 1998 (5) Jeremy Waldron, The Right to Private Property,

Oxford Univ Press, 1988 Tuy nhiên, các công trình trên hoặ ng tr nh h đều nghiên cứu về lý thuyết chung về tài sản, luật về tài sản hoặc quyền tài sản nói hung… m hư ng tr nh nào nghiên cứu về quyền bề mặt trong pháp luật dân

vi ng i n cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận, quy định của pháp luật dân sự Việt Nam về quyền bề mặt, cụ th :

- Nghiên cứu ược s hình thành và phát tri n của pháp luật Việt Nam về quyền

bề mặt đ làm sáng tỏ qu tr nh th y đổi, phát tri n của các n i dung này trong hệ

th ng pháp luật

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận ản về quyền bề mặt như h i niệm, đặc

đi m, ăn ứ xác lập, n i dung, thời hạn, ăn ứ chấm dứt, x đ i v i tài sản khi quyền bề mặt chấm dứt; phân biệt quyền bề mặt v i m t s quyền khác và ngh ủa quyền bề mặt trong thực tiễn pháp luật

- Nghiên cứu quy định của pháp luật dân sự Việt Nam về quyền bề mặt đặt trong m i quan hệ so sánh v i pháp luật của m t s qu c gia trên thế gi i

4 M c tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên s nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận ản về quyền bề mặt; cung cấp hệ th ng lý luận cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về quyền bề mặt; đư r những luận đi m, luận cứ về việ điều ch nh quan hệ vật quyền trong BLDS Việt N m; đ nh gi được những những n i dung tiến b v hư phù hợp của chế định quyền bề mặt trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện đại trong sự so sánh v i

lý luận và pháp luật của m t s qu c gia trên thế gi i; đư r những kiến nghị cụ th

đ hoàn thiện và nâng cao hiệu quả điều ch nh pháp luật của chế định quyền bề mặt góp phần thú đẩy gi o ưu n sự phát tri n góp phần hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hư ng xã h i chủ ngh Việt Nam

5 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghi n cứu

Việ nghiên ứu đề t i ự trên s phư ng ph p uận nghiên ứu ho h

ủ hủ ngh M - Lênin về uy vật iện hứng v uy vật ị h s Đ thực hiện

nghiên cứu đề tài nhóm tác giả đ s dụng phư ng ph p nghiên ứu khoa h c cụ

th như: phư ng ph p ph n tí h đượ p ụng đ rút r qu n đi m ph p về vấn đề quyền ề mặt ủ nh m uật Việt N m; phư ng ph p so s nh đượ s ụng đ

t m r những nét tư ng đồng v h iệt giữ hệ th ng ph p uật về vấn đề

ph p ủ quyền ề mặt; phư ng ph p h i qu t, tổng hợp đ m đư r những kết luận, kiến nghị hoàn thiện pháp luật về quyền bề mặt Ngoài ra, nhóm tác giả còn s dụng nhiều phư ng ph p h trợ h như: phư ng ph p ị h s , phư ng ph p th ng kê,…

Nh ng kết quả đ t đƣ c của đề tài

6.1 à r c c v n đề u n c qu ền ề t

Th o quy định tại Điều uật n sự Việt N m năm 0 5 “Quyền bề mặt

là quyền của m t chủ th đ i v i mặt đất, mặt nư c, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nư v òng đất” Qu việ nghiên ứu, đề t i m s ng tỏ n i ung uận sau:

- Chủ th quyền bề mặt sẽ có m t quyền năng h ng h g hủ đất Chủ th quyền bề mặt khi s dụng đất ũng được g i “người s dụng đất” nhưng hắc chắn không phải “người s dụng đất” th o ngh hủ đất o đ , n i t i “quyền bề mặt” trong Luật Dân sự Việt Nam chúng ta nên th o hi u đ quyền s dụng đất?

- Ph n iệt rõ ràng h i quyền m nhiều qu n đi m ho rằng ễ g y nhầm ẫn đ quyền ề mặt v quyền ủ ên thuê ph t sinh trong hợp đồng thuê qu yếu t : bản hất, thời hạn ủ quyền, về việ thự hiện quyền v ăn ứ x ập

- L m s ng tỏ vấn đề đượ quy định trong B uật n sự Việt N m năm

0 5 th ng qu giải thí h hi tiết v ví ụ ụ th trong thự tiễn u s ng

- ẫn hiếu điều uật nằm trong uật h iên qu n nhằm m sáng

- Ch r những t đ ng tí h ự ủ quyền ề mặt v i nền inh tế, x h i Việt

N m hi th s ụng quyền ề mặt đ ảo vệ quyền ợi hi xảy r tr nh hấp, giảm thi u tắ đường,…

- Đề t i đ h r những tồn đ ng thự tế đượ h nh th nh từ trư hi uật Dân sự năm 0 5 đượ đư v o p ụng nhằm g p phần giải quyết những vấn đề iên

m i Việt N m hiện nay o đ , những công trình nghiên cứu iên qu n đến quyền

bề mặt nư c ta gần như còn hạn chế V vậy, công trình nghiên cứu về “quyền bề mặt” sẽ là m t tài liệu tham khảo í h cho m i người đ hi u h n về quyền ề mặt

Từ đ sẽ s đ góp ý cho việc hoàn thiện chế định “quyền bề mặt” trong luật Dân sự sao cho phù hợp nhất v i điều kiện kinh tế, văn h , x h i củ nư t ũng như đ quyền n y ngh trên thực tiễn áp dụng

H n nữ , việc nghiên cứu ủ đề t i về vấn đề này sẽ ch r được những đi m

òn ất ập trong quy định pháp luật về quyền ề mặt Từ đ , sẽ tạo ra s cho việc

s đổi, bổ sung các quy định của pháp luật hiện hành

7.2 ng t c ti n

Đ quyền bề mặt phát huy hết đượ ngh ủ n th người dân phải được hi u

đ quyền gì? N được áp dụng như thế nào? Thời hạn áp dụng ra sao? Cách x lý thế nào? Và những công trình nghiên cứu về quyền này sẽ là m t kênh thông tin hữu ích cho m i người Sẽ giúp m i người hi u h n về ăn ứ xác lập, n i dung,… của quyền bề mặt ên ạnh đ , hi u thêm đượ quyền bề mặt khác v i quyền hư ng ụng, quyền s ụng đất v quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề như thế n o, người có quyền bề mặt có những quyền g đ i v i bề mặt,… v những ứng ụng hữu hiệu m quyền ề mặt m ng lại cho sự phát tri n của inh tế xã h i của đất nư

H n nữa, không phải i ũng hi u hết được những thuật ngữ pháp lý trong các văn ản pháp luật, do vậy ù đ c luật h ũng h ng hi u hết được n i dung mà điều luật mu n truyền tải Lúc này, việc có m t công trình nghiên cứu phân tích rõ những vấn đề trong luật bằng thuật ngữ dễ hi u sẽ là vô cùng cần thiết và thiết thực

Ngoài ra, công trình nghiên cứu khoa h c còn h trợ tích cực cho công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân về những vấn đề ph p ản của quyền

bề mặt

8 ết cấu đề tài nghi n cứu hoa học

Ngoài phần m đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo th đề tài nghiên cứu khoa h được kết cấu m hư ng như s u:

Chư ng I: M t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt trong ph p uật n sự Việt Nam

Chư ng II: Thực trạng quy định của pháp luật m t s qu gi trên thế gi i và pháp luật Việt Nam về quyền ề mặt

Chư ng III: Những hạn chế trong quy định ph p uật D n sự Việt N m về quyền bề mặt v hư ng ho n thiện

th , thuật ngữ quyền bề mặt đ xuất hiện trong b tập hợp Corpus Juris Civilis - B luật Dân sự đồ s nhất của Luật La Mã vào thời kỳ ho ng đế Justini n năm 5 9 s u

C ng nguyên Trong Tư ph p L M , quyền đ i vật (vật quyền) bao gồm: vật quyền chính yếu và vật quyền phụ thu c Vật quyền chính yếu là vật quyền được xác lập giữa chủ s hữu v i tài sản thu c s hữu của mình (quyền s hữu), còn vật quyền phụ thu c là vật quyền được xác lập đ i v i tài sản củ người khác, là quyền của chủ

th không phải là chủ s hữu của tài sản nhưng quyền h i th v hư ng những lợi ích mà tài sản đ đ m ại (quyền h đ i v i tài sản) Vật quyền phụ thu c phát sinh trên s vật quyền chính (vật quyền hính u n trư c), chủ th của vật quyền phụ thu c ch có quyền t đ ng hạn chế lên vật, không xâm phạm lợi ích hợp pháp của chủ s hữu vật và vật quyền phụ thu thường có thời hạn x định

Theo cách hi u cổ xư ủ người L M h đ y h n 000 năm th : Quyền bề mặt đ n thuần là quyền s dụng phần không gian trên bề mặt đất đ xây dựng công trình Ví dụ: A là chủ đất; A thỏa thuận cho B là chủ th có quyền v i bề mặt đất; B sẽ ngh vụ n p tô cho A (nếu B không n p t năm th ị truất quyền ; được cầm

c , chuy n nhượng ho người khác quyền khai thác bề mặt đất của mình v i điều kiện

th ng o trư ho A v A người được quyền ưu tiên mua quyền đ trong thời hạn

2 tháng Nếu n ho người khác thì chủ s hữu A đượ hư ng 2% giá bán, được

đ lại thừa kế, được s dụng đất, có th th y đổi việc canh tác hoặc xây dựng nhưng

h ng được làm giảm chất ượng củ đất 2

2 Lê Ng c Mai, Quyền bề mặt - m t s vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sỹ, Trường Đại h c Luật Hà

N i, Hà n i 2014, tr 9

Mặc dù có th khẳng định thuật ngữ “quyền bề mặt” được hình thành từ rất s m

và tồn tại thời kỳ La Mã nhưng h ng th khẳng định được chính xác thời đi m hình thành của thuật ngữ này và liệu chế định về quyền bề mặt có từng xuất hiện trong m t

hệ th ng pháp luật nào h trư Nh nư c La Mã hay không? Tuy nhiên, từ việc nghiên cứu các hệ th ng pháp luật các qu gi ng y n y, đặc biệt là Châu Âu, thì thấy rằng các qu gi n y đều thừa nhận sự ảnh hư ng của luật La Mã lên pháp luật của qu gi m nh, đặc biệt là Luật dân sự Và dần dần, các qu c gia khác trên thế

gi i đều xây dựng ũng như ho n thiện hệ th ng pháp luật nư c mình bằng cách nghiên cứu và vận dụng các chế định pháp luật về dân sự của luật La Mã Do vậy, có

th nói rằng quyền bề mặt được ghi nhận trong luật dân sự của các qu c gia ngày nay

có sự kh i nguồn từ luật dân sự La Mã

Tuy nhiên, qu n đi m về cách hi u quyền bề mặt v i phạm vi đ i tượng hẹp như vậy (ch bao gồm bề mặt đất h ng òn được ghi nhận trong hệ th ng pháp luật của các qu c gia ngày nay

Trư đ y, nh nghiên ứu lập pháp còn xây dựng quyền bề mặt dựa trên sự kết hợp của quyền emphiteusis - quyền canh tác lâu dài và quyền superfices của Luật

L M th o đ : Quyền bề mặt là quyền s dụng phần không gian trên bề mặt đất đ trồng cây, xây dựng công trình.3

Gomsten cho rằng: “Nghiên ứu luật pháp phải bắt đầu từ luật La Mã, b i vì nếu không nghiên cứu luật La Mã thì tổn phí biết bao công sức m t h v í h đ tìm thấy i m người t đ t m thấy từ u”.4 Vì vậy có th nói, luật La Mã s , là nền tảng của pháp luật hầu hết nư c trên thế gi i hay nói cách khác Luật La Mã nói chung và Luật dân sự La Mã nói riêng có sức ảnh hư ng rất l n đến pháp luật của các qu c gia trên thế gi i

Ngày nay, thuật ngữ “quyền bề mặt” đ được nhiều qu c gia trên thế gi i đư v o

hệ th ng pháp luật nư m nh trong đ Việt Nam Trong thời kỳ thu địa, pháp luật dân sự Việt N m đượ người Pháp xây dựng theo khuôn mẫu La Tinh Lý thuyết vật quyền và những ứng dụng của lý thuyết đ đ hất liệu cấu tạo chế đ pháp lý

về tài sản trong các B Dân luật Bắc, Trung B i vậy, người Việt Nam không xa lạ v i

những quan niệm đại loại như quyền s hữu là quyền trực tiếp trên tài sản và mang tính tuyệt đ i, đ c quyền; quyền thuê đất dài hạn có tác dụng tạo ra quyền s hữu của người thuê đ i v i tài sản tạo lập trên đất thuê;… Tuy nhiên, trong luật Dân sự năm 9 ủa Việt Nam C ng hòa, dù chịu ảnh hư ng của pháp luật La Mã, thông qua B luật Dân sự của Pháp song thuật ngữ “vật quyền” h ng được s dụng N i hàm của khái niệm vật quyền được th hiện trong khái niệm tài sản Trong Quy n II

B luật Dân sự năm 9 v i tên g i “N i về tài sản” đ định ngh rất rõ tài sản và các quyền tài sản các hư ng h nh u Đ y sự lựa ch n hợp lý lúc bấy giờ và phù hợp v i tiếng Việt

Trong quá trình xây dựng B luật Dân sự năm 995 v B luật Dân sự năm

2005, khái niệm “vật quyền” đ đượ n đến Tuy nhiên, các luật gia lão thành tham gia Tổ biên tập và Ban soạn thảo B luật Dân sự năm 995 đ h ng s dụng thuật ngữ vật quyền đ th hiện n i hàm của khái niệm vật được s dụng trong Luật La Mã Khi soạn thảo B luật Dân sự năm 005, hầu như thuật ngữ vật quyền h ng được bàn

t i v h ng được s dụng Do vậy, trong B luật Dân sự năm 995 v luật Dân sự năm 005 đều h ng quy định về quyền bề mặt Tại chư ng II ủa B luật Dân sự năm 005 đ h n khái niệm “T i sản và s hữu” đ th hiện n i hàm khái niệm vật trong Luật La Mã

Tuy nhiên, việ quy định về vật quyền sẽ mang lại ho nư c ta nhiều lợi ích cả

về kinh tế, xã h i, lợi ích về mặt đ i n i, đ i ngoại nên việc hoàn thiện phần II của

B luật Dân sự năm 005 th o hư ng xây dựng m t hệ th ng vật quyền, bao gồm quyền s hữu và các loại vật quyền hạn chế là cần thiết.Vừa th hiện được cái chung của thế gi i, vừa th hiện đượ đặc thù của nền kinh tế thị trường của Việt Nam Trên s vận dụng lý thuyết vật quyền và bảo đảm sự phù hợp giữa tên g i Phần II

B luật Dân sự năm 0 5 v i n i ung được chứ đựng trong đ , tên ủa phần này đượ đổi lại “Quyền s hữu và quyền h đ i v i tài sản” Và từ đ y quyền ề mặt

ần đầu tiên đượ đư v o v quy định tại uật n sự năm 0 5 v nằm trong phần II, hư ng XIV, mụ ủ uật n y

Thuật ngữ quyền bề mặt (Superficies hay còn g i Jus Sup rfi i rium thường được hi u là quyền s dụng bề mặt đất đ tạo lập các tài sản gắn liền v i đất Trường hợp phổ biến nhất của quyền bề mặt là các công trình xây dựng trên đất củ người

h Người có quyền bề mặt (Superficiarius) có quyền được s hữu diện tích bề mặt,

người đ th chuy n nhượng trong thời gi n hư ng quyền của mình, có th đ thừa

kế theo di chúc và có th bảo vệ quyền củ m nh th o phư ng thức kiện vật quyền Người có quyền bề mặt phải thanh toán chi phí hợp lý cho chủ s hữu của tài sản đ i tượng của quyền bề mặt theo thỏa thuận hoặ th o quy định của pháp luật

1.1.2 i ni qu ền ề t

Qu n đi m về quyền bề mặt tiêu bi u nhất hiện nay là cách hi u quyền bề mặt

th o ngh r ng của các qu c gia Châu Âu5: Quyền bề mặt là phần s dụng toàn b phần phí trên v ư i bề mặt đất Th o đ ; chủ s hữu mảnh đất là m t người; chủ s hữu

đ i v i tài sản được xây dựng v nh t trên đất, hoặ h i th ư i òng đất là m t người khác Chủ th có quyền bề mặt được quyền chuy n dịch, thừa kế, thế chấp trong

m t thời hạn nhất định Khi kết thúc khoảng thời hạn này, những tài sản được tạo lập trên đất có th thu c s hữu của chủ s hữu mảnh đất Cách hi u này hiện n y đ được uật n sự Việt N m năm 0 5 quy định vật quyền được chia làm hai loại là quyền s hữu và các loại vật quyền khác Quyền s hữu là quyền đ i v i vật của mình, các vật quyền khác là quyền đ i v i vật củ người khác (hay còn g i là vật quyền hạn chế) Các vật quyền khác theo quy định gồm: quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề, quyền hư ng dụng, quyền bề mặt, quyền ưu tiên v quyền h th o quy định của luật nư Ch u u như: Ph p v Đứ th h ng quy định n o quy định trự tiếp quyền ề mặt nhưng n i h m ủ n ại đượ th ng qu m t quy định h Việt N m, trong uật n sự năm 0 5 quyền ề mặt đượ ph p uật Việt N m t h

th nh m t quyền riêng Việ Việt N m t h quyền ề mặt th nh m t quyền riêng i

v :

- Các nhà làm luật mong mu n xây dựng được m t uật n sự tính h i quát, tính ổn định o đồng thời có th thú đẩy gi o ưu n sự, đảm bảo an toàn cho giao dịch, phát tri n đời s ng dân sự, góp phần xây dựng m t m i trường pháp lí ổn định

- Tạo r t đ ng tích cự đến các nguồn t i nguyên đất, các loại tài sản trong xã h i không bị đ ng ăng m u n đượ th m gi ưu th ng inh tế, được s dụng hiệu quả và tiết kiệm Th ng qu đ thú đẩy sự phát tri n của nền kinh tế thị trường trong gi i đoạn hiện nay

5 LLM Christian Hertel (31.5.2005), Real Property Law and Prcodure in the European Union, General report of European University Institue., tr 22

- Tạo điều kiện, khuyến khích các tổ chức, cá nhân có th yên t m đầu tư x y dựng s vật chất, sản xuất, inh o nh… trên đất củ người khác Từ đ th thu hút được nguồn v n đầu tư n từ cả trong và ngo i nư c

- Tạo r s ph p í đ giải quyết m t s tranh chấp xảy ra trong thực tiễn như việc x lí tài sản trên thự tiễn m hư s đ giải quyết như x í t i sản trên đất trong thu hồi đất hi hết thời hạn thuê đất; tr nh hấp quản í trong s ụng

nh , hung ư

Như vậy, việ ho n thiện Phần II ủ uật n sự năm 0 5 th o hư ng x y ựng đượ m t hệ th ng “vật quyền”, o gồm quyền s hữu v oại vật quyền hạn hế th hiện đặ thù ủ nền inh tế Việt N m điều ngh rất n

Th o từ đi n Tiếng Việt th thuật ngữ “Quyền ề mặt” đượ hi u: “Quyền” ngh điều m ph p uật hoặ x h i ng nhận ho đượ hư ng, đượ m; òn “ ề mặt” phần gi i hạn ủ m t h nh hoặ mặt ngo i tạo nên gi i hạn ủ m t vật.6 Như vậy, quyền ề mặt đ y đượ hi u điều m ph p uật hoặ x h i ng nhận ho đượ hư ng, đượ m đ i v i mặt ngo i ủ m t vật

Th o qu n đi m m ng tính hủ qu n ủ nh m t giả th quyền ề mặt quyền

m m t hủ th đượ Nh nư ng nhận, ảo đảm, ho phép s ụng m t ề mặt

h ng gi n nhất định trên m t iện tí h đất nhất định m quyền s ụng đất đ ại thu về m t hủ th h

Do sự ảnh hư ng của luật La Mã, pháp luật của m t s nư c Châu Âu lại định ngh quyền bề mặt th o ngh r ng đ : Quyền bề mặt là quyền s dụng bề mặt đ trồng tr t, xây dựng công trình Như vậy, ta có th thấy rằng cách hi u này là sự kết hợp ủ h i quyền là quyền bề mặt và quyền nh t trường kỳ của luật La Mã

Ngày nay, do sự m r ng trong nhu cầu ũng như mụ đí h s dụng đất của

on người đ ẫn đến cách hi u về quyền bề mặt trong pháp luật của các qu c gia trên thế gi i có phạm vi r ng h n rất nhiều Đ quyền bề mặt không những đ tạo lập

ng tr nh m òn đ tạo lập bất cứ loại tài sản nào gắn liền v i đất H n nữa, quyền

bề mặt ũng đ được m r ng phạm vi thực hiện quyền đến cả phần không gian phía bên trên bề mặt đất và cả phần òng đất Đ y ũng h hi u mà Việt Nam tiếp nhận

đ đư v o hế định quyền bề mặt

6 X m từ đi n Tiếng Việt Ho ng Phê

Như vậy, đ hi u h i niệm quyền ề mặt th o ngh đầy đủ nhất m ng y ả uật ph p qu gi trên thế gi i v Việt N m ũng ghi nhận trong B luật Dân sự

năm 0 5 đ : “Q ền ề ặt h nh ền ột h th đối ới ặt đất, ặt nướ , h ảng h ng gi n t ên ặt đất, ặt nướ ng đất ền dụng đất đó

th ộ ề ngư i h ”

o đ , h v i tên g i, quyền bề mặt không ch bao gồm quyền đ i v i bề mặt đất mà còn bao gồm quyền đ i v i phí ên ư i và phía bên trên của mặt đất Thực tế, quyền bề mặt là quyền tạo lập và quyền s hữu kh i tài sản được tạo dựng bất kỳ bên trên h y ên ư i bề mặt đất Phí ên ư i, quyền bề mặt có th k đến như quyền

đ o mỏ ư i òng đất hoặ đặt hệ th ng cáp viễn thông ngầm Phía bên trên có th k đến các quyền xây dựng nhà , hung ư đ n, ho thuê… Xuất phát từ những quy định đặc thù Việt Nam, trên m t diện tí h đất có th tồn tại ba chủ th : M t là chủ s hữu đất to n n m nh nư c là người đại diện); Hai, là chủ s hữu quyền s dụng đất người đượ nh nư c giao quản , h i th đất); Ba là chủ th quyền bề mặt người s hữu khoảng h ng gi n được chia cắt, người trực tiếp canh tác hoặc tiến hành xây dựng ng tr nh trên đất, các công tr nh ư i òng đất…

đ ng sản trên đất th o ngh m t vật , nên quyền ề mặt đặ đi m ủ m t vật quyền

+ Tính đượ t n tr ng i người thứ Cũng như quyền s hữu, quyền ề mặt đượ t n tr ng i tất ả hủ th h o gồm ả hủ s hữu đất đ i Pháp luật các qu c gia trên thế gi i ũng ghi nhận sự can thiệp của chủ s hữu đến việc s dụng đất củ người có quyền bề mặt nhưng hết sức hạn chế, m t s qu gi quy định rằng: Chủ s hữu đất ch có th lấy lại đất từ người có quyền bề mặt hi ăn ứ về việc

người có quyền bề mặt không trả tiền cho h trong thời gian s dụng đất nhất định hoặ hi người có quyền bề mặt c tình hủy hoại đất bất chấp những n lự ngăn ản của chủ s hữu Nhưng ũng nhiều qu c gia không thừa nhận 2 sự can thiệp này Ngoài ra, trong thời gian chủ th h đ ng quyền bề mặt, chủ s hữu hoàn toàn

h ng được thực hiện bất cứ quyền năng g trên đất, đ i v i đất

+ Tính ị h huy n Nguyên tắ ị h huy n ủ quyền ề mặt xuất ph t từ nguyên tắ tuyệt đ i ủ vật quyền Th o đ , ph p uật ghi nhận ho phép đượ ị h huy n quyền ề mặt từ hủ th n y s ng hủ th h m h ng ần sự ho phép ủ

hủ s hữu đất o quyền năng n y m t vật quyền, quyền ề mặt ho phép hủ s hữu quyền n y trự tiếp thự hiện việ hiếm hữu, s ụng, định đoạt đ i v i ề mặt đất m h ng ần sự ho phép, n thiệp ủ hủ s hữu đất

+ Chủ th có quyền bề mặt được bảo vệ m t cách tuyệt đ i M t s tác giả còn

g i đặ trưng n y “tính tuyệt đ i”7 Trong quan hệ vật quyền nói chung và quan hệ pháp luật về quyền bề mặt nói riêng, chủ th có quyền bề mặt được thực hiện việc khai thác công dụng, quyền được các chủ th khác tôn tr ng việc thực hiện quyền bề mặt Khi m t trong s các chủ th khác thực hiện hành vi xâm phạm quyền bề mặt, pháp luật cho phép chủ th quyền được thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền bề mặt của mình Ví dụ: Bất kỳ chủ th nào chiếm hữu bất hợp pháp, gây thiệt hại cho những tài sản đượ “tạo dựng” trên ề mặt quyền s dụng đất, mà gây thiệt hại thì chủ th quyền bề mặt có th tự mình kh i kiện yêu cầu người đ ồi thường thiệt hại hoặc chấm dứt hành vi cản tr trái pháp luật Đặ đi m này khác quan hệ trái quyền ch , chủ th mang quyền trong quan hệ trái quyền ch có th kh i kiện chủ th m ng ngh

vụ đ đượ x định cụ th trong quan hệ ngh vụ tư ng đ i (chủ th các bên tham gia quan hệ đ đượ x định ngay từ khi quan hệ ngh vụ được xác lập) khi chủ th này vi phạm ngh vụ

+ Quyền đượ đăng Việ đăng quyền ề mặt rất qu n tr ng B i vì việ đăng vừ hẳng định m t h hính thứ quyền ủ hủ s hữu ề mặt, đồng thời ũng iện ph p hữu hiệu đ đ i ph v i ên thứ ằng việ đăng

n y, m i qu n hệ giữ hủ th quyền ề mặt v i ề mặt đất t i sản hữu h nh đượ thừ nhận

7 X m PGS.TS ùi Đăng Hiếu, “Hệ th ng các vật quyền trong pháp luật dân sự”, Kỷ yếu h i thảo khoa h c,

“S đổi quy định về tài sản và quyền s hữu trong B luật Dân sự Việt N m năm 005”, tr 5

- Quyền bề mặt m ng đặ t ưng iêng ới t ền h , đó :

+ Trong thời hạn của quyền bề mặt, chủ th quyền bề mặt được khai thác công dụng từ khoảng h ng gi n đ i tượng của quyền bề mặt Chủ s hữu hi đ huy n giao quyền bề mặt th ng thường ch được thụ hư ng lợi tức từ hợp đồng cho thuê quyền bề mặt mà không đượ t đ ng vào diện tí h h ng gi n đ , trừ trường hợp cho mượn quyền bề mặt Ví dụ: A cho B thuê quyền bề mặt, thì ch được quyền trồng cấy, khai thác, xây dựng trên diện tích quyền bề mặt đ , A h có quyền thu tiền cho thuê, tiền chuy n nhượng quyền bề mặt m h ng đượ đồng thời canh tác trên bề mặt

đ Chủ s hữu quyền s dụng đất, mặt nư , òng đất có th chia quyền s dụng đất, mặt nư , òng đất ra thành nhiều khoảng không gian bề mặt v s u đ huy n giao cho nhiều chủ th khác nhau trong cùng m t thời hạn đ h i th , nhưng việc khai thác quyền bề mặt của các chủ th n y đ c lập v i nh u v đượ “x định” i các yếu t : vị trí, diện tích không gian ba chiều, trừ trường hợp các bên thỏa thuận, quyền

bề mặt được giao cho nhiều chủ th cùng nh u h i th … Trên thực tế ũng những trường hợp m t đ i tượng quyền bề mặt (diện tí h h ng gi n được chia nhỏ hoặc do nhiều người thỏa thuận h i th hung , nhưng việc khai thác của những chủ th này

sẽ tiêu hí định dạng cụ th phần không gian m i ên đượ t đ ng, khai thác, quản lý

Như vậy, trên bề mặt phẳng của m t tài sản chủ s hữu có th trao quyền bề mặt cho nhiều chủ th khác nhau dựa trên sự phân chia khoảng không gian trên bề mặt vật

đ Cụ th , chủ s hữu vật có th trao quyền bề mặt đất cho m t người, quyền bề mặt mặt nư c, quyền bề mặt công trình xây dựng cho m t người, quyền h i th òng đất cho m t chủ th đ c lập khác, mà không nhất thiết phải trao cho cùng m t chủ th

+ N i dung quyền bề mặt là những quyền năng hủ th quyền bề mặt có Chủ

th quyền bề mặt có th khai thác không gian quyền bề mặt ư i phư ng thức canh tác hoặc xây dựng bất đ ng sản h trên đất, hoặc s dụng òng đất xây dựng các công trình ngầm, khai thác khoáng sản; s dụng bề mặt không gian công trình xây dựng của chủ s hữu đ lắp đặt các thiết bị thu, phát sóng internet… Chủ th quyền bề mặt có

th chuy n giao quyền bề mặt cho chủ th khác thông qua các giao dịch dân sự như mua bán, cho thuê, viết i hú đ lại thừa kế…

+ Chủ th quyền bề mặt thông thường ngh vụ n p tiền s dụng quyền bề mặt cho chủ s hữu tài sản, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc quyền bề

mặt được thông qua việ đ lại thừa kế Đặ đi m trên xuất phát từ lý do: Trong thời hạn quyền bề mặt, ch có chủ th quyền bề mặt đượ h i th v hư ng hoa lợi lợi

tứ , ũng như s hữu tài sản được tạo lập trên quyền bề mặt, còn chủ s hữu của tài sản

đ i tượng của quyền bề mặt h ng đượ đồng thời khai thác tài sản đ i tượng của quyền bề mặt ví dụ như quyền s dụng đất o đ , đ cân bằng lợi ích của các bên trong thời gian này, chủ s hữu quyền s dụng đất, mặt nư … đượ hư ng lợi tức chính từ những khoản tiền ổn định theo thời hạn mà chủ th quyền bề mặt phải trả

Th ng thường, việc chủ s hữu đ i v i quyền s dụng đất, chủ s hữu mặt nư c chuy n giao không gian mặt đất, òng đất, mặt nư c cho chủ th h h i th ũng được coi là cách thức s dụng tài sản m t cách hiệu quả H c thuyết về quyền bề mặt giúp chủ s hữu đất, chủ s hữu quyền s dụng đất vừa có th đảm bảo được quyền s hữu củ m nh đ i v i tài sản, vừa chuy n giao tài sản cho chủ th có nhu cầu s dụng trong m t thời hạn x định, từ đ h i th được t i đ t i sản thu c s hữu của mình Trư đ y, hi hư thuật ngữ quyền bề mặt, nếu chủ s hữu quyền s dụng đất cho thuê quyền s dụng đất, chủ s hữu quyền s dụng đất phải chuy n giao cho bên thuê toàn b diện tích mặt đất, òng đất và không gian trên mặt đất mặ ù người đi thuê h

có nhu cầu s dụng, khai thác mặt đất hoặ òng đất

+ Chủ th quyền bề mặt có th chuy n gi o, đ lại thừa kế quyền bề mặt, được thế chấp quyền bề mặt: Đặ trưng n y ho thấy thực chất chủ th quyền bề mặt là chủ

s hữu của quyền bề mặt, người n y được toàn quyền định đoạt s phận pháp lý của quyền bề mặt Hạn chế duy nhất củ người nhận chuy n giao quyền bề mặt kế tiếp là thời hạn của quyền bề mặt phụ thu c vào thời hạn của quyền s dụng đất Người tiếp nhận quyền bề mặt được chuy n giao quyền bề mặt và khai thác trong khoảng thời hạn còn lại của thời hạn quyền s dụng đất nếu các bên không có thỏa thuận khác

+ Chủ s hữu đất v hủ th quyền ề mặt h i hủ th t h iệt Khi quyền ề mặt đượ x ập v h nh th nh th h i hủ th trên tr nên t h iệt nh u

Đ i v i chủ s hữu đất được thực hiện quyền s dụng đất th ng qu ăn ứ pháp lý là quyền s hữu v i n i hàm bao gồm ba quyền năng quyền chiếm hữu, quyền s dụng, quyền định đoạt đ i v i tài sản của mình khi xác lập quyền bề mặt thì chủ s hữu đất không còn quyền s dụng đ i v i bề mặt đất nữ Đ i v i người có quyền bề mặt th được s dụng đất dựa trên việc xác lập quyền bề mặt th o đúng quy định của pháp luật Hệ quả , người có quyền s hữu đất v người thực tế s dụng đất lại là

những chủ th có quyền riêng biệt v i nhau, tách rời nhau Như vậy, chủ s hữu đất có quyền s hữu đất nhưng ại không có quyền s hữu đ i v i tài sản được tạo lập trên đất (tài sản tạo lập b i người có quyền bề mặt) Người có quyền bề mặt ch có quyền

s dụng đất đ trồng cây, canh tác, xây dựng công trình và có quyền s hữu đ i v i tài sản trên đất m h ng đầy đủ quyền năng đ i v i đất như m t chủ s hữu

Nội ung qu ền ề mặt

Đ i tượng của quyền bề mặt có th là vật cụ th gắn v i đất hoặc là phần không

gi n, th o đ vật gắn v i đất sẽ được tạo lập (vật cụ th gắn v i đất có th là vật nằm trên bề mặt đất, nằm ư i mặt đất hoặc phần không gian trên mặt đất)

Chủ th quyền ề mặt như ng hủ đí h thự , từ thời đi m hiệu ự ủ quyền ề mặt, người quyền ề mặt tiến h nh đầu tư trồng y, nu i trồng thủy sản hoặ x y ựng ng tr nh đ phụ vụ ho việ sản xuất, inh o nh T i sản trên đất đượ h nh th nh sẽ thu quyền s hữu ủ người quyền ề mặt, ho nên nếu

t i sản trên đất ng tr nh x y ựng phải đăng quyền s hữu th người quyền

ề mặt phải m thủ tụ xin phép x y ựng th o quy định ủ Luật x y ựng v đăng í quyền s hữu t i sản gắn iền v i đất… Ngo i r , hi h i th , s ụng t i sản trên đất ủ người h , th người quyền ề mặt ần phải thự hiện th o quy định ủ Luật đất đ i v uật iên qu n

Khi t i sản đượ h nh th nh th người quyền ề mặt quyền s hữu đ i v i

t i sản đ , o vậy quyền h i th , s ụng hư ng ho ợi, ợi tứ , quyền tự định đoạt t i sản ho hủ h th ng qu gi o ị h như mu n, ho thuê, thế hấp, hoặ đ ại thừ ế Chủ th quyền ề mặt đượ huy n gi o m t phần hoặ to n

th hủ th nhận huy n gi o đượ ế thừ quyền ề mặt th o điều iện v trong phạm

vi tư ng ứng v i phần quyền ề mặt đượ huy n gi o Chuy n gi o việ huy n quyền s hữu t i sản v quyền h i th mặt nư , mặt đất, òng đất ho người h

th ng qu gi o ị h như mu n, tặng ho, thế hấp, tr o đổi t i sản, Nếu quyền ề mặt huy n gi o m t phần th hủ th nhận huy n gi o m t phần quyền

ề mặt đượ huy n gi o v ngh vụ tư ng ứng v i phần quyền ề mặt đượ huy n gi o Ví ụ: A x ập quyền ề mặt đ i v i h đất trồng y phê thu quyền s ụng đất ủ v i thời hạn 0 năm M i năm A phải trả ho 00.000.000 đồng N y A huy n gi o quyền ề mặt ho C x ập trên iện tí h đất đ v i gi 00.000.000 đồng K từ thời đi m x ập quyền ề mặt, C ngh vụ m i năm trả

ho 00.000.000 đồng đến hết thời hạn ủ quyền ề mặt Ngo i r hủ th nhận huy n gi o ế thừ quyền, ngh vụ trong phạm vi phần quyền ề mặt nhận huy n gi o

Ví ụ: Vụ h y hung ư C rin trong TP.HCM Việ x định đượ i người hịu tr h nhiệm hính th t nên p ụng quyền ề mặt đ x định tr h nhiệm thu

về i? Khi p ụng quyền ề mặt t sẽ ắt p tò nh th o ề ng ng hi đ t x định đượ hủ th ủ quyền ề mặt ụ th đ y tầng hầm đ x g C ng ty SEJCO thự hiện việ quản vận h nh i x ủ hung ư Như vậy, người hịu tr h nhiệm hính đ y ng ty SEJCO v trong qu tr nh s ụng phần quyền ề mặt

ủ m nh đ đ xảy r hỏ hoạn m ảnh hư ng v g y thiệt hại ho hủ th quyền ề mặt phí trên m nh ăn h trong hung ư Từ đ , ng ty SEJCO phải ổi thường thiệt hại ho hủ ăn h hủ s hữu quyền ề mặt phí trên m nh

Trường hợp quyền ề mặt đượ huy n gi o to n th người nhận huy n gi o tiếp nhận to n quyền v ngh vụ ủ người đ huy n gi o

Như vậy, hủ th quyền ề mặt đầy đủ quyền năng đ i v i ề mặt đất, òng đất, iện tí h mặt nư … Chủ th quyền ề mặt th tự m nh nh t ph t tri n inh tế n ng nghiệp như nu i trồng n ng sản, thủy hải sản,… ũng th x y ựng ng tr nh trong “ hu n viên” ủ ề mặt m t t i sản m gi i hạn ủ h ng

gi n đ đượ x định ụ th Chủ th quyền ề mặt hủ s hữu ủ những t i sản

o hính h tạo ập r trên ề mặt đ ên ạnh đ , hủ th quyền ề mặt òn th huy n gi o quyền h i th iện tí h h ng gi n, iện tí h òng đất, ề mặt đất ho

hủ th h i th h

Chủ s hữu đất v người quyền ề mặt h i hủ th t h iệt nh u Khi thự thi hế định quyền ề mặt th ần phải m rõ quyền ủ hủ s hữu mảnh đất v quyền ủ hủ s hữu ề mặt Khi quyền ề mặt đượ x ập th h i hủ s hữu trên

tr th nh những hủ s hữu t h iệt nh u Đ i v i hủ s hữu đất đượ thự hiện quyền s ụng đất th ng qu ăn ứ ph p quyền s hữu, v i n i h m o gồm quyền năng quyền hiếm hữu, quyền s ụng, quyền định đoạt đ i v i t i sản ủ

m nh Khi x ập quyền ề mặt th hủ s hữu đất h ng òn quyền s ụng đ i v i

ề mặt đất nữ Đ i v i người quyền ề mặt th đượ s ụng đất ự trên việ x

ập quyền ề mặt th o đúng quy định ủ ph p uật Hệ quả , người quyền s hữu đất v người thự tế s ụng đất ại những hủ th quyền riêng iệt v i nh u,

tách rời nh u Như vậy, hủ s hữu đất quyền s hữu đất nhưng ại h ng quyền

s hữu đ i v i t i sản đượ tạo ập trên đất t i sản tạo ập i người quyền ề mặt Người quyền ề mặt h quyền s ụng đất đ trồng y, nh t , x y ựng ng tr nh v quyền s hữu đ i v i t i sản trên đất m h ng đầy đủ quyền năng đ i v i đất như m t hủ s hữu

Ph p uật ghi nhận v ảo h quyền ề mặt ảo đảm sự n to n ph p ho người quyền ề mặt, ảo đảm trật tự, ổn định qu n hệ iên qu n đến quyền

s ụng đất v quyền ề mặt, tạo điều iện thuận ợi ho việ đầu tư h i th , s ụng, định đoạt hiệu quả t i sản, nguồn t i nguyên thiên nhiên h , tạo điều iện ho việ h i th đượ nhiều ợi í h trên ùng m t t i sản

1.3 Ph n iệt qu ền ề mặt với các qu ền hác

1.3.1 n i t qu ền ề t với qu ền đ i với t đ ng s n iền ề

Th o quy định ủ B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 th quyền ề mặt v quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề đều quyền ủ hủ th h ng phải hủ s hữu

đ i v i ất đ ng sản thu s hữu ủ người h Tuy nhiên giữ h i quyền năng n y

ại m t s đi m h iệt như s u:

- Về mặt hủ th : Chủ th ủ quyền ề mặt th ất ỳ i th o sự tự o

hí, tự o thỏ thuận giữ hủ th quyền ề mặt v hủ s hữu Nhưng hủ th ủ quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề ại hủ s hữu ủ ất đ ng sản nằm ên ạnh Chủ th ủ quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề o gồm: Chủ th hư ng quyền người nhu ầu s ụng ất đ ng sản ủ người h v hủ th hịu hư ng quyền hủ

s hữu ất đ ng sản hịu hư ng quyền , h i hủ th n y u n phải h ng x m ủ nhau.8

- Về đ i tượng: Đ i tượng ủ quyền ề mặt th vật ụ th gắn iền v i đất hoặ phần h ng gi n, th o đ vật gắn v i đất sẽ đượ tạo ập Còn đ i tượng ủ quyền gắn v i ất đ ng sản iền ề t i sản định, h ng i huy n đượ v phụ vụ trự tiếp đời s ng sinh hoạt h ng ng y ủ on người như i đi, đường y điện, đường y viễn th ng hoặ i nư thải sinh hoạt,…

- Về ăn ứ x ập: Quyền ề mặt v quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề đều

th đượ x ập th o quy định ủ ph p uật, th o thỏ thuận hoặ th o i hú Tuy

8 Xem ThS.Đinh Thị Hằng, M t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt trong ph p uật n sự VN, Tạp hí khoa h , Viện Đại h M HN, tr 21

nhiên, quyền gắn v i ất đ ng sản iền ề òn th đượ x ập o đị thế tự nhiên

ản th n đất đ i m t oại t i sản đặ iệt v n ết quả qu tr nh vận đ ng, hoạt

đ ng thổ như ng iễn r h ng ng n, h ng vạn năm Việ ph n hi giữ ất đ ng sản m ng tính hất tư ng đ i V i thự trạng ủ đị thế tự nhiên th việ thự hiện quyền h i th , s ụng ất đ ng sản ủ hủ th quyền h th thự hiện đượ

hi quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề

- Về n i ung: Chủ s hữu, người sinh s ng trên ất đ ng sản hịu hư ng quyền

sẽ phải tạo điều iện ho hủ s hữu ất đ ng sản hư ng quyền đượ thự hiện

m t s quyền nhất định trên ất đ ng sản ủ m nh th m i hả năng h i th

ng ụng ất đ ng sản ủ h m h ng th đượ to n quyền năng như m t

ng hủ thự sự như quyền ề mặt H n thế nữ , nếu mu n th y đổi về s ụng, h i

th ất đ ng sản hịu hư ng quyền ẫn đến th y đổi việ thự hiện quyền đ i v i ất

đ ng sản hư ng quyền th hủ s hữu ất đ ng sản hịu hư ng quyền phải th ng o trư ho hủ s hữu ất đ ng sản hư ng quyền tr ng m t thời hạn hợp ; hủ s hữu ất đ ng sản hư ng quyền h ng đượ quyền s hữu t i sản tạo ập trên đất, trừ trường hợp mắ y tải điện, ắp đặt hệ th ng ấp tho t nư

- Về thời hạn: Thời hạn ủ quyền ề mặt đượ x định th o quy định ủ uật,

th o thỏ thuận hoặ i hú nhưng h ng vượt qu thời hạn ủ quyền s ụng đất Nhưng v i quyền gắn v i ất đ ng sản iền ề th thời hạn hư ng quyền ủ hủ s hữu ất đ ng sản hư ng quyền phụ thu v o đị thế ủ h i ất đ ng sản o ất

đ ng sản iền ề ất đ ng sản ùng r nh gi i, o vậy, m t ất đ ng sản iền

ề v i ất đ ng sản n y v th iền ề v i ất đ ng sản h , sự iền ề tính iên

tụ giữ ất đ ng sản Ngo i r , ất đ ng sản hịu hư ng quyền v ất đ ng sản

hư ng quyền th ng thường đất o đ , thời hạn hư ng quyền nếu h ng thỏ thuận n o h thường h ng x định i hạn ho đến hi xảy r ăn ứ hấm ứt quyền đ i v i ất đ ng sản iền ề m B luật Dân sự Việt N m năm 0 5 quy định tại Điều 5

- Về ăn ứ hấm ứt quyền: Ngo i đi m hung nh u ủ h i quyền hấm ứt

th o thỏ thuận ủ ên hoặ th o quy định ủ ph p uật r th m i quyền đều

òn những ăn ứ hấm ứt riêng rẽ h nh u Trư hết v i quyền ề mặt, quyền ề mặt hấm ứt hi thời hạn hư ng quyền đ hết Nếu quyền ề mặt đượ h nh th nh trong m t thời hạn n o đ thỏ thuận, i hú hoặ quy định ủ uật hi hết thời

hạn n y quyền ề mặt sẽ hấm ứt H y hi hủ th quyền ề mặt v hủ th quyền s ụng đất m t Người quyền s ụng đất v hủ th x ập quyền ề mặt h nh u Tuy nhiên, hủ th quyền s ụng đất th huy n gi o quyền s ụng đất ho người quyền ề mặt th ng qu hợp đồng huy n nhượng, tặng ho hoặ th ng qu thừ ế Cho nên, hi hủ th quyền ề mặt v hủ th quyền s ụng đất m t th quyền ề mặt ũng hấm ứt Ví ụ A gi o ho on uy nhất

ủ m nh quyền ề mặt v i iện tí h h t quyền s ụng đất trong thời hạn 0 năm S u năm, từ thời đi m x ập quyền ề mặt ủ th A hết người thừ ế uy nhất ủ A đượ hư ng thừ ế Lú n y th nh hủ s ụng đất nên quyền ề mặt sẽ hấm ứt Quyền ề mặt òn hấm ứt hi hủ th quyền ề mặt

từ ỏ quyền ủ m nh Hoặ hi quyền s ụng đất quyền ề mặt ị thu hồi th o quy định ủ Luật đất đ i Thu hồi đất việ Nh nư quyết định thu ại quyền s ụng đất ủ người đượ nh nư gi o, ho thuê, nhận huy n nhượng quyền s ụng đất hoặ thu ại quyền s ụng đất o người s ụng đất vi phạm ph p uật về đất đ i.9 Như vậy, hi Nh nư thự hiện việ thu hồi đất, quyền s ụng đất ủ người đượ Nh nư gi o đ x ập quyền ề mặt ủ người h sẽ hấm ứt Trong hi đ th quyền gắn v i ất đ ng sản iền ề òn hấm ứt hi việ s ụng,

h i th ất đ ng sản h ng òn m ph t sinh nhu ầu hư ng quyền Như vậy, nhu

ầu hư ng quyền trên ất đ ng sản iền ề h ng òn phụ vụ yêu ầu h i th tính năng, ng ụng ủ ất đ ng sản hịu hư ng quyền nữ o đ hi nhu ầu h ng

9 X m hoản - Điều , Luật đất đ i 0

gi ng nh u như đều m ng tính vật quyền, đều đượ ảo vệ tuyệt đ i th quyền ề mặt

v quyền hư ng ụng rất nhiều đi m h iệt:

- Về h i niệm: Th o quy định tại điều 5 : “Quyền hư ng dụng là quyền của chủ th được khai thác công dụng v hư ng hoa lợi, lợi tứ đ i v i tài sản thu c quyền s hữu của chủ th khác trong m t thời hạn nhất định”10 Trong hi đ , th o quy định tại điều : “Quyền ề mặt quyền ủ m t hủ th đ i v i mặt đất, mặt

nư , hoảng h ng gi n trên mặt đất, mặt nư v òng đất m quyền s ụng đất đ thu về hủ th h ”11 Như vậy, nếu h ph n iệt h i quyền n y ự trên định ngh tại h i điều hoản trên ủ uật n sự năm 0 5 th rất h ph n iệt hi ùng đ i tượng

- Về đ i tượng: Đ i tượng ủ quyền hư ng ụng ất t i sản n o th o quy định ủ Điều 05 B luật Dân sự Việt Nam năm 015 Th o h hi u n y, hủ th quyền hư ng ụng th h i th ợi í h từ t i sản th vật, tiền, giấy tờ

gi , quyền t i sản, đ ng sản hoặ ất đ ng sản th t i sản hiện hoă đượ

h nh th nh trong tư ng i Phạm vi đ i tượng ủ quyền ề mặt th hẹp h n Th o quy định ph p uật phạm vi quyền ề mặt gồm : mặt đất, mặt nư ; hoảng h ng

gi n trên mặt đất, mặt nư ; hoảng h ng gi n trên mặt đất, mặt nư v òng đất

Th o đ , hủ th quyền ề mặt quyền h i th , s ụng mặt đất, mặt nư , hoảng h ng gi n trên mặt đất, mặt nư , òng đất thu quyền s ụng đất ủ người h đ x y ựng ng tr nh, trồng y v nh t Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp quyền ề mặt v quyền hư ng ụng ùng đ i tượng quyền s ụng đất Lú n y, h i quyền năng trên vẫn những yếu t t h iệt nh u về hủ th , h thứ thự hiện quyền,

- Về n i ung quyền: Chủ th quyền hư ng ụng đượ tự m nh hoặ ho phép người h i th , s ụng, thu ho ợi, ợi tứ từ đ i tượng ủ quyền hư ng ụng ên ạnh đ , hủ th quyền hư ng ụng đượ phép yêu u hủ s hữu t i sản thự hiện ngh vụ s hữ đ i v i t i sản th o quy định ủ ph p uật Như vậy, hủ th quyền

hư ng ụng đ n thuần h đượ s ụng ho ợi, ợi tứ m h ng đư phép m

th y đổi trạng th i v n ủ t i sản g Quyền năng n y h đ i v i hủ th quyền

ề mặt T i sản trên đất đượ h nh th nh thu quyền s hữu ủ người quyền ề

10 X m uật n sự Việt N m 2015

11 X m uật n sự Việt N m 0 5

mặt, ho nên hủ th quyền ề mặt quyền h i th , s ụng, hư ng ho ợi, ợi

tứ , quyền tự o định đoạt t i sản ho hủ th h th ng qu gi o ị h như

mu n, ho thuê, thế hấp hoặ đ ại thừ ế

- Về thời hạn quyền: Thời hạn ủ quyền hư ng ụng phụ thu ho n to n v o

hủ s hữu t i sản ngh h hủ s hữu t i sản quyền quyết định ho người h hư ng ụng đến ú n o Thời hạn ủ quyền hư ng ụng o ên thỏ thuận, tuy nhiên thời hạn hư ng ụng t i đ đến hết u đời ủ nh n hư ng ụng hoặ đến hi ph p nh n hấm ứt hoạt đ ng nhưng t i đ 0 năm nếu người hư ng ụng đầu tiên ph p nh n Còn thời hạn ủ quyền ề mặt đượ x định th o thỏ thuận, th o uật hoặ i hú nhưng h ng vượt qu thời hạn ủ quyền s ụng đất đượ quy định tại Điều 0 B luật Dân sự Việt Nam năm 0 5 Trong trường hợp thỏ thuận hoặ th o i hú x ập quyền ề mặt nhưng h ng x định thời hạn

th m i ên quyền hấm ứt ất ứ ú n o nhưng phải th ng o ằng văn ản ho

ên i iết trư ít nhất 0 th ng Ph p uật quy định thời hạn th ng o trư ít nhất

0 th ng nhằm tạo điều iện ho ên quyền ề mặt huẩn ị giải ph ng mặt ằng

đ gi o ại đất ho người quyền s ụng đất

- Về ăn ứ hấm ứt: Quyền hư ng ụng th hấm ứt hi t i sản đ i tượng ủ quyền hư ng ụng h ng òn i quyền hư ng ụng đượ x ập đ i v i

t i sản thu quyền s hữu ủ người h Trong trường hợp t i sản ị mất, ị tiêu hủy th quyền s hữu hấm ứt đ i v i t i sản ho nên ũng đồng thời hấm ứt quyền hư ng ụng đ i v i t i sản đ Nhưng quyền ề mặt h ng ăn ứ n y, i

đ i tượng ủ quyền ề mặt o gồm ả mặt đất, òng đất Xét về mặt thự tế, h i oại vật hất trên u n tồn tại v nh u v ất iến nên ăn ứ n y h phù hợp v i riêng quyền hư ng ụng

- Về x t i sản hi hấm ứt quyền: Quyền ề mặt hấm ứt th o quy định tại Điều uật n sự năm 0 5 Khi quyền ề mặt hấm ứt th hủ th quyền ề mặt phải trả ại mặt đất, mặt nư v òng đất ho hủ th quyền s ụng đất th o thỏ thuận hoặ th o quy định ủ ph p uật Trư hi quyền ề mặt hấm

ứt th hủ th quyền ề mặt phải x t i sản thu quyền s hữu ủ m nh, trừ trường hợp thỏ thuận h Trường hợp hủ th quyền ề mặt h ng x t i sản trư hi quyền ề mặt hấm ứt th quyền s hữu t i sản đ thu về hủ th quyền s ụng đất từ thời đi m quyền ề mặt hấm ứt, trừ trường hợp hủ th

quyền s ụng đất h ng nhận t i sản đ Trường hợp hủ th quyền s ụng đất

h ng nhận t i sản m phải x t i sản th hủ th quyền ề mặt phải th nh to n

hi phí x t i sản Trong hi đ hủ th quyền hư ng ụng h ần đảm ảo tính nguyên vẹn ủ t i sản g

- Về ngh ph p : Quyền hư ng ụng xuất hiện trong uật n sự năm

0 5 nhằm thú đẩy gi o ưu n sự trên s t n tr ng quy uật thị trường qu

đ ảo đảm t t h n ho t i sản trong gi o ưu n sự đượ t i đ h gi trị h ng h

i hủ s hữu m òn i ả người h ng phải hủ s hữu.12 Từ đ g p phần hạn

hế rủi ro ph p í, giữ ổn định qu n hệ n sự v qu n hệ h iên qu n

Ph p uật ghi nhận v ảo h quyền ề mặt ảo đảm sự n to n ph p í ho người quyền ề mặt, ảo đảm trật tự ổn định qu n hệ iên qu n đến quyền s ụng đất v quyền ề mặt, tạo điều iện thuận ợi ho việ h i th , đầu tư, s ụng, định đoạt hiệu quả t i sản, nguồn t i nguyên thiên nhiên h , tạo điều iện

ho việ h i th đượ nhiều nguồn ợi trên ùng m t t i sản Trên thự tế, việ p ụng quyền ề mặt t đ ng tí h ự đến nguồn t i nguyên thiên nhiên, oại

t i sản h trong x h i h ng ị đ ng ăng m u n đượ th m gi ưu th ng inh

tế, đượ s ụng m t h hiệu quả v tiết iệm

1.3.3 n i t qu ền ề t với qu ền s ng đ t

Theo khoa h c pháp lí thì quyền s dụng đất đượ định ngh : “Quyền s dụng đất là quyền tài sản thu c s hữu của tổ chức, h gi đ nh, nh n ph t sinh trên s quyết định gi o đất, ho thuê đất, công nhận quyền s dụng đất củ qu n nh nư c

có thẩm quyền hoặc từ các giao dịch nhận chuy n quyền s dụng đất Việc chiếm hữu

s dụng, định đoạt quyền s dụng đất phải tuân thủ điều kiện, thủ tục pháp luật quy định”.13 Quyền s dụng đất là quyền phái sinh (có sau) quyền s hữu đất đ i ủa

nh nư c.14 Th o quy định ph p uật Việt N m hiện h nh ụ th hiến ph p 0 v Luật đất đ i 0 quy định: “Đất đ i thu s hữu to n n o nh nư đại iện hủ

s hữu” Trong hi đ , quyền bề mặt lại là quyền phái sinh quyền s dụng đất của người có quyền h i th đất đ i ủ nh nư c phục vụ cho lợi ích của mình

12 Th m hảo tại w sit : http: v sn vinhphu gov.vn nghi n

uu-traodoi/Pages/trao-doi-nghiep-vu.aspx?ItemID=30771

13 X m Suy ngh về h i niệm quyền s ụng đất - Hồ Qu ng Huy, Cổng th ng tin điện t tư ph p

14 Xem ThS Đinh Thị Hằng, M t s vấn đề uận ản về quyền ề mặt trong ph p uật n sự VN, Tạp hí khoa h , Viện Đại h M HN, th ng 0 ; tr