Nghiên cứu vai trò của tranh cổ động trong đời sống xã hội (ứng dụng vào giảng dạy) mã số v2018 08

Đóng góp vào chiến thắng to lớn của dân tộc có phần không nhỏ của các văn nghệ sỹ, trong đó có những họa sỹ đã đồng hành cùng với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, họ

THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

STT Học hàm, học vị

Họ tên tác giả Vai trò Chức vụ, Cơ quan công tác

1 ThS Trần Quốc Bình Chủ nhiệm đề tài

Giảng viên Khoa Tạo dáng công nghiệp Trường Đại học Mở Hà Nội

2 HS Đỗ Trung Kiên Thành viên

Giảng viên Khoa Tạo dáng công nghiệp Trường Đại học Mở Hà Nội

Phòng NCKH và HTQT

Phòng Tài vụ

MỤC LỤC

THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1

MỤC LỤC 2

CHÚ THÍCH BẢNG BIỂU 4

3.1.2 Mục nhận thức chi tiết 4

3.1.3 Lịch trình chung 4

CHÚ THÍCH HÌNH ẢNH 4

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT 9

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỘC LĨNH VỰC CỦA ĐỀ TÀI Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 14

Chương 1 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRANH CỔ ĐỘNG 17

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của tranh tranh cổ động trên thế giới và Việt Nam 1.1.1 Lịch sử tranh cổ động trên thế giới 17

1.1.2 Khái qu t về sự hình h nh và ph t triển ranh cổ đ ng ở Việt Nam m 29

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 CÁC DẠNG TRANH CỔ ĐỘNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 2.1 Các dạng tranh cổ động trên thế giới 33

2.1.1 Tuyên truyền cổ động về tôn giáo trên thế giới thế kỷ XVI- XVII 33

2.1.2 Tuyên truyền chiến tranh trên thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 34

2.1.3 Tuyên truyền Quảng cáo trên thế giới cuối thế kỷ XIX -XXI 36

2.1.4 Tuyên truyền cổ động chính trị trên thế giới đầu thế kỷ XX 37

2.1.5 Tuyên truyền cổ động tâm lý xã hội trên thế giới 38

2.2 Các dạng tranh tuyên truyền cổ động ở Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX cho đến nay 40

2.2.1 Tuyên truyền cổ động chiến tranh từ 1946 -1975 40

2.2.2 Tuyên truyền cổ động chính trị giai đoạn 1946 đến nay 44

2.2.3 Tuyên truyền cổ động tâm lý xã hội 47

2.2.4 Tuyên truyền Quảng cáo thương mại 48

2.3 Các giai đoạn phát triển của tranh cổ động Việt Nam 50

2.3.1 Tranh cổ động giai đoạn 1945 - 1975 50

2.3.2.Tranh cổ động chính rị g giai đoạn 1954 - 1975 58

2.3.2 Tranh cổ động Việt Nam giai đoạn 1975 - 1985 69

2.4 Vai trò và của công tác tuyên truyền cổ động chính trị trong đời sống xã hội hiện nay 76

Tiểu kết chương 2 86

Chương 3 ỨNG DỤNG TRANH CỔ ĐỘNG VÀO GIẢNG DẠY 87

3.1 Quy trình giảng dạy tranh cổ động tại Khoa TDCN 87

3.1.1 Mục tiêu chung 87

- Về kiến thức 87

- Về kĩ năng 87

Các mục tiêu khác 87

3.1.2 Mục nhận thức chi tiết 87

3.1.3 Lịch trình chung 88

3.1.4 Lịch trình chi tiết 89

3.2 Sưu tầm và tìm ý tưởng vẽ tranh cổ động 92

Khái niệm về tranh cổ động 92

3.2.1 Sưu tầm tranh cổ động 94

3.2.2 Tìm ý tưởng vẽ tranh cổ động 96

3.3 Các hình thức vẽ tranh cổ động 97

3.4 Cách thể hiện tranh cổ động 98

3.4.1 Mầu sắc trong tranh cổ động 99

3.4.2 Chữ trong tranh cổ động 100

3.5 Các bước tiến hành vẽ tranh cổ động 101

Tiểu kết 107

Kết luận 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

[PHỤ LỤC HÌNH ẢNH 114

H1 Binh lính Bộ binh Chủ lực (trung tâm) và Bộ binh Auxilia (bên

phải) đang phối hợp công kích một tòa thành Dacia Trích một phần

của Tháp

Trang 13

H2 Binh lính Auxilia đang phòng thủ trước quân Dacia trong Cuộc

chiến tranh chinh phục Dacia Trích một phần của Tháp Trajan

Trang 14

H5 Cuốn sách Common Sense cuốn sách nhỏ nhất và phổ biến nhất

trong lịch sử tuyên truyền cổ động của toàn bộ thời đại cách mạng

Trang 14

H6 Bức tranh cổ đông chém đầu vua Louis XVI Trang 14

H7 Nô lệ da đen Gordon bị tra tấn dã man Trang 15

H11 Poster quảng cáo ở Pháp Trang 19

H12

H13

H14

Tranh cổ động của Jules Chéret 1895 đến 1900 in thạch bản Trang 20

H17 Poster trên trang bìa tạp chí hàng tuần Trang 23

H19 Ai vắng mặt? Phải không? Của Jonhn Bull, năm 1915 Trang 12

H21 Bạn đã làm gì để giúp mặt trận?"Moor, Dmitry.1918 Trang 24

H22 Bạn đã gia nhập quân đội chưa”poster của Dmitry Moor, 1941 Trang 24

H23 HChermnitz Ostern 18- Tranh cổ động Liên Xô Trang 24

H24 Hy vọng của chúng tôi đặt vào các anh, những chiến sĩ Hồng

quân"(Tranh cổ động ở Liên Xô cũ) của Viktor Ivanov và Olga

Burova 1943

Trang 25

H25 Tổ quốc đang vẫy gọi” Irakli Toidze 1941 Trang 25

H26 Mặt trời đỏ đậm nhất trong trái tim chúng tôi Trang 26

H27 Tranh cổ động tuyên truyền cuộc đại cách mạng văn hóa

của Trung Quốc

Trang 26

H28

H 29

Tranh cổ động tuyên truyền cuộc đại cách mạng văn hóa

của Trung Quốc

Trang 27

H30 Hãy nhớ Chỉ có bạn có thể ngăn chặn cháy rừng Trang 29

H31 I want you – To Build a Wall

Tôi muốn bạn - Xây dựng một bức tường

Trang 29

H32 Tranh vẽ thời Nguyễn cảnh xử tử giáo sĩ Pháp Jean- Charles Conay Trang 30

6

H33 Tân

H34 Phố hàng Đào Hà Nội Một biển quảng cáo sữa đặc Nestle -

ở Hà Nội ảnh Harrison Forman

Trang 31

H35 Một tiệm bánh ở phố Hàng Trống - 1940 Trang 31

H36 Bức tranh biếm họa, giáo hoàng như con lừa, chơi kèn - khắc1520 Trang 35

H38 ảnh tàu RMS Lusitania trước khi bị đánh chìm Trang 36

H39 Poster của Văn phòng Chiến tranh Hoa Kỳ sử dụng hình ảnh để

khuyến khích người Mỹ làm việc chăm chỉ để đóng góp cho chiến

tranh

Trang 36

H43 Sự cạnh tranh của hai thượng hiệu Trang 38

H46 Tham ái của Bác Sam", và bên dưới: "Để giữ hòn đảo để nó không

bị lạc" họa sỹ Manuel Molie người Tây Ban Nha

Trang 39

H47 Yêu cầu của chúng tôi 1898 họa sỹ người Mỹ Eugenen Zimmerman Trang 39

H48 poster tuyên truyền khuyến khích sự thống nhất giữa lao động và

quản lý GM

Trang 41

H49

50

Chúng tôi có thể làm điều đó!" J Hward Miller) Trang 41

H51 Phong trào thi đua tổng phản công phát hành năm 1949 Trang 44

H53 Tranh đả kích “Bù nhìn Bảo Đại” của Phan Kế An (một trong 7 bức

được Giải Nhất Triển lãm Hội họa 1951 - bản in trên bìa báo Sự

Trang 45

thật năm 1949)

H54 Việt Nam Độc Lập họa đàn” kêu gọi “Năm đội sỹ, nông, công,

thương, binh đoàn kết dưới bóng cờ Việt Nam trừ sài lang Nhật Bản

dành Độc Lập – Tự Do – Thanh Bình

Trang 45

H55 Bãi công bãi thị ai!.Không buôn không bán.Với loài thực dân Trang 46

H56 Tuần lễ bao vây kinh tế địch Triệt để bài trừ xa xỉ phẩm Chỉ dung

hàng nội địa Bao vây kinh tế địch Là nhiệm - vụ của toàn dân

Trang 46

H57 Hỡi ai yêu nước thương nòi.Trở về Tổ quốc giết loài thực dân Trang 47

H58 Em ơi em ngủ cho say Ngọn đèn chị thắp chị ngồi chị may.Cho

xong áo trấn thủ này Gửi đến chiến sỹ kịp ngày mùa đông

Để cho chiến sĩ ấm lòng Vững tay cầm súng gia công diệt thù

Trang 47

H59 Bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIV 2016 - Đỗ Trung Kiên Trang 50

H60 Học tập đạo đức cách mạng đạo đức Hồ Chí Minh - Đỗ Trung Kiên Trang 50

H61 Tranh cổ động tuyên truyền kỷ niệm 70 năm Bác Hồ kêu gọi thi đua

ái quốc

Trang 51

H62 Tác phẩm con đọc Bầm nghe của danh họa Trần Văn Cẩn Trang 52

H63 Tranh cổ động Chăm lo người và gia đình có công là tình cảm trách

nhiệm của toàn xã hội

Trang 52

H64 Tranh cổ động chóng mua quan bán chức Trang 52

H68 Việt Nam độc lập thổi kèn loa” Chủ Tịch Hồ Chí Minh Trang 58

H69 Hà Nội vùng đứng lên1946” Tô Ngọc Vân Trang 58

H73 De Trassigny! Trả lại chúng tôi những đứa con còn sống Trang 61

8

H74 Phỏng theo tác phẩm Thần tự do trên chiến lũy của họa sỹ Delacroix

Lương Xuân Nhị

Trang 61

H76 APQES LA BATAILLE ILS DEVINNENT FRERES -

Lương Xuân Nhị

Trang 62

H77 Năm Kỷ Sửu: Toàn dân thi đua tăng gia sản xuất diệt Giặc đói Trang 64

H78 Năm Kỷ Sửu: Toàn dân thi đua học chữ để diệt Giặc dốt Trang 64

H79 Năm Kỷ Sửu: Toàn dân thi đua diệt Giặc Pháp Trang 64

H80 Không có gì quý hơn độc lập tự do Trang 68

H81 Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân 1970-Nguyễn Thụ - Huy Oánh Trang 68

H82 Nữ anh hùng Trần Thị Tâm năm 1972 - Huỳnh Văn Thuận Trang 71

H84 Hoan hô chiến công bắn rơi 1900 máy bay Mỹ Trang 71

H87 4000 máy bay Mỹ bị đánh rơi 1972 Minh Trí Trang 72

H88 Níchxơn phải trả nợ máu - Trường Sinh Trang 73

H89 Tiến lên toàn thắng ắt về ta 1968 - Ngô Mạnh Lân Trang 73

H90 Bèo dâu tốt xanh.Thóc,giành trên năm tấn - Huỳnh Văn Thuận Trang 74

H91 Tránh mảnh bom đạn học sinh đã có mũ rơm Trang 74

H Tác phẩm Nhân dân Việt Nam nhất định thắng Trang 75

H95 Chung một ngọn cờ 1976 - Huỳnh Phương Đông Trang 76

H96 Mùa xuân vĩnh viễn - 1976 - Lê Đức Lại Trang 80

H97 Chủ Tịch Hồ Chí Minh Trang 80

H98 Mẹ Việt Nam Anh hùng - Đặng Ái Việt Trang 81

H99 Sản xuất nhiều cao su cho công nghiệp - Bá Tường Trang 83

H100 Bán nhiều lương thực cho nhà nước - Lê Thiệp Trang 83

H101 Trâu bò béo khỏe sức kéo càng tăng Trang 84

H102 Làm vụ đông thắng lợi đẩn mạnh chăn nuôi Trang 84

H105 Trừng trị thích đáng bọn phản đông Trung Quốc Xâm Lược Trang 86

H106 Bài học đích đáng cho bọn Trung Quốc Xâm Lược Trang 86

6 Hiệp hội quốc gia về lâm nghiệp quốc gia (Mỹ) (USFS)

7 Human immunodeficiency virus infection / acquired

LỜI MỞ ĐẦU Trải qua những thăng trầm của lịch sử Dân tộc Việt Nam có bề dày đấu tranh dựng nước và giữ nước trong mấy nghìn năm Trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc ở cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX toàn Đẳng toàn dân và toàn quân ta đã đánh thắng những thế lực ngoại xâm mạnh nhất thế giới Đóng góp vào chiến thắng to lớn của dân tộc có phần không nhỏ của các văn nghệ sỹ, trong đó có những họa sỹ đã đồng hành cùng với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, họ đã vào sinh ra tử cùng các chiến sỹ ngoài mặt trận để vẽ những bức tranh cổ động chân thực nhất về cuộc chiến tranh ở Việt Nam tới nhân dân và những người yêu chuộng hòa bình trên thế giới những bức tranh cổ động như một vũ khí tâm lý sắc bén tạo ấn tượng tốt về cuộc đấu tranh bảo vệ tổ quốc của nhân dân Việt Nam với bạn bè quốc tế, từ những bức tranh cổ động này đã tác động đến tâm lý những người yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới xuống đường biểu tình ủng hộ Đảng và nhân dân Việt Nam,

họ đòi thực dân Pháp và đế quốc Mỹ hãy cút khỏi Việt Nam…

Để giúp cho thế hệ trẻ hiểu được giá trị lịch sử cũng như giá trị thẩm mỹ của nghệ thuật tranh cổ động mà cha ông ta đã tạo dựng nên, qua đó giúp cho thế hệ trẻ biết được cái hay cái đẹp cái tinh tế của nghệ thuật tranh cổ động mà cha ông ta đã sáng tạo ra Qua đó sinh viên có thể học hỏi làm nền tảng căn bản cho học vẽ tranh cổ động ở khoa Tạo dáng Công nghiệp trường Đại học Mở Hà Nội

Khoa tạo dáng Viện đại học mở, là một khoa có uy tín về giảng dạy mỹ thuật ứng dụng ở trong nước cũng như trong khu vực Khoa tạo dáng viên đại học mở đã xây dựng chương trình giảng dạy môn vẽ tranh cổ động nhằm giáo dục những giá trị văn hóa truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Cung cấp kiến thức về tranh cổ động cho sinh viên khoa Tạo dáng, nắm bắt được những cái hay, cái đẹp về tranh cổ động mà cha ông ta đã sáng tạo nên từ hại cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại Để từ đó sinh viên có thể học hỏi những cái hay, cái đẹp của nghệ thuật hội họa nói chung và tranh cổ động nói

12

riêng, nhằm phát huy truyền thống của cha ông xây dựng một nền nghệ thuật Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Đề tài nghiên cứu khoa học (NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA TRANH

CỔ ĐỘNG TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI (ỨNG DỤNG VÀO GIẢNG DẠY)

mà tôi biên soạn dành cho sinh viên khoa tạo dáng, Viện Đại học mở, được tham khảo rất nhiều các tài liệu sách, của các nhà nghiên cứu mỹ thuật có tiếng trong nước như: Nguyễn Đức Nùng, Nguyễn Du Chi, Chu Quang Trứ, Nguyễn

Đỗ Bảo, Thái Bá Vân Nguyễn Quân, Phan Cẩm Thượng…đề tài chưa phải là một cuốn lịch sử tranh cổ động Việt Nam hoàn chỉnh Song nội dung của đề tài

sẽ mang tính khái quát, của quá trình phát triển tranh cổ động ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay

Trong quá trình biên soạn tập tôi đã cố gắng chọn lọc và đưa vào đề tài những kiến thức phù hợp với sinh viên khoa Tạo dáng Công nghiệp trường đại học Mở Hà Nội Nhằm giúp sinh viên có những kiến thức tổng hợp, từ các bài viết nghiên cứu về tranh cổ động cũng như những luận án, luận văn cộng với những kiến thức ít ỏi của mình, nhăm cung cấp cho mỗi sinh viên những kiến thức nền tảng cơ bản nhất từ đó sinh viên có thể áp dụng những kiến thức này vào việc nghiên cứu sưu tầm, áp dụng vào bài tập của mình, cũng như sáng tác tranh cổ động về sau phục vụ cho công cuộc xây dựng, đổi mới đất nước hiện nay của Đảng và nhà nước ta đang thực hiện

Quá trình biên sọan đề tài là quá trình nghiên cứu tham khảo, tổng hợp các tư liệu, các trang web trong nước và quốc tế, các tài liệu sách, báo, tạp chí, các bài viết nghiên cứu của các nhà nghiên cứu mỹ thuật, cùng với sự hiểu biết, phân tích cảm nghĩ của mình, vì vậy chắc chắn sẽ không tránh được nhiều chỗ thiếu sót Để đề tại được hoàn thiện hơn đáp ứng nhu cầu của học tập của sinh viên khoa Tạo dáng Công nghiệp trường đại học Mở, rất mong được sự đóng góp ý kiến quí báu của các thầy cô, các nhà nghiên cứu mỹ thuật, các bạn đồng nghiệp trong khoa Tạo dáng, cũng như các em sinh viên để đề tài ngày càng hoàn thiện hơn để thày vào trò khoa có tài liệu học tập tốt hơn

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

- Có lẽ không đâu như ở Việt Nam, tranh cổ động đã trở nên hết sức thân thuộc đối với mỗi người dân cũng như trong đời sống xã hội, tranh cổ động đã đóng góp và có sức lan tỏa lớn trong xã hội Để tranh cổ động có nền tảng thành công đó có phần đóng góp quan trọng của lịch sử bởi đất nước ta trải qua hai cuộc chiến tranh trường kỳ gian khổ và khốc liệt, với những thực dân đế quốc hùng cường nhất thế giới Trong điều kiện lịch sử đó, tranh cổ động đã phát huy hết giá trị của mình, là loại hình nghệ thuật vừa có giá trị thẩm mỹ, vừa đóng vai trò của người chiến sĩ xung kích trong nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục, khơi dậy lòng yêu nước, căm thù giặc, ca ngợi tinh thần anh dũng trong chiến đấu, lạc quan trong lao động sản xuất, nêu lên những tấm gương anh dũng hy sinh đồng thời chỉ ra phương hướng và hành động cách mạng nhằm giải phóng đất nước

- Khi đất nước hoà bình thống nhất, tranh cổ động lại góp phần thôi thúc toàn dân, toàn quân hăng say lao động, xây dựng và bảo vệ những thành quả cách mạng Từ những thành quả đó, tranh cổ động đã vượt qua "nhiệm vụ chính trị" để trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân Việt Nam

- Tuy nhiên trong đời sống xã hội hiện nay vai trò tranh cổ động đã không còn phát huy mạnh mẽ như trước nước nữa do công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, vì lý do đó tôi thấy tính cấp thiết cần phải làm rõ vai trò của tranh cổ động trong đời sống xã hội hiện nay cũng như giảng dạy cho sinh viên khoa Tạo dáng Viện đại Học Mở Hà Nội hiểu rõ giá trị văn hóa tư tưởng của tranh cổ động chính trị từ đó sinh viên sau khi ra trường có thể sáng tác tranh cổ động góp phần xây dựng đất nước phát triển định hướng theo đường lối chính sách của đảng và nhà nước ta Thúc đẩy đất nước tiến lên công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

14

Vì vậy cần phải giáo dục cho sinh viên gìn giữ và phát huy những giá trị truyền

bá tư tưởng chính trị mà tranh của cổ động mang lại Nhằm nâng cao giá trị và phát huy truyền thống yêu nước nhất là cho sinh viên ngành đồ họa

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỘC LĨNH VỰC CỦA ĐỀ TÀI Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

- Trong dòng chảy của nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam, tranh cổ động nói chung và tranh cổ động chính trị nói riêng có vị trí, vai trò to lớn và ảnh hưởng sâu sắc trong Đời sống xã hội của các tầng lớp nhân dân, góp phần cổ vũ, động viên tinh thần hăng hái thi đua giết giặc, lập công trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Ngày nay, tranh cổ động chính trị vẫn tiếp tục phát huy tốt vai trò của mình trong tuyên truyền, giáo dục truyền thống, đấu tranh cách mạng, định hướng cho sự phát phát triển chính trị xã hội của nước ta

- Có nhiều nước trên thế giới vẽ tranh cổ động như; Nga Trung Quốc Triều Tiên và Việt Nam Cũng có rất nhiều nhà nghiên cứu nói về tranh cổ động

ở Việt Nam, nhưng chỉ nghiên cứu về mảng đề tài chiến tranh như: Tuyển tập tranh cổ động kỷ niệm 70 năm thành lập quân đội nhân dân Việt Nam Tuyển tập tranh cổ động 2005- 2010…Mới nhất là tuyển tập 2010-2016 những họa sỹ

vẽ tranh cổ động về chiến tranh điều là thế hệ họa sỹ đi trước đã trải qua hai cuộc chiến tranh chống mỹ và chống pháp Ví dụ như tác phẩm Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân của nhóm tác giả Nguyễn Huy Oánh Nguyễn Thụ….mà

không mấy ai nghiên cứu về: Nghiên cứu vai trò của tranh cổ động trong đời

sống xã hội (Ứng dụng vào giảng dạy)) Đây chính là lý do để nhóm thực hiện

nghiên cứu đề tài này

- Hiện nay tranh cổ động đã có nhiều thay đổi, vì vậy cần phải có cách nhìn mới với tranh cổ động trong đời sống xã hội hiện nay vai trò tranh cổ động

đã không còn phát huy mạnh mẽ như trước nước nữa do công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, vì lý do đó tôi thấy tính cấp thiết cần phải làm rõ vai trò của tranh cổ động trong đời sống xã hội cũng như giảng dạy cho sinh viên khoa Tạo dáng Viện đại Học Mở Hà Nội, hiểu rõ những giá trị văn hóa, kinh tế, chính trị,

tư tưởng của tranh cổ động từ đó sinh viên sau khi ra trường có thể sáng tác tranh cổ động góp phần xây dựng đất nước phát triển định hướng theo công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

3 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

- Nhằm trang bị cho sinh viên khoa Tạo dáng Công nghiệp trường đại học

Mở Hà Nội một kiến thức tổng quan về quá trình hình thành và phát triển của tranh cổ động ở Việt Nam cũng như trên thế giới Giúp sinh viên cảm thụ, hiểu

và phân tích những nét đẹp độc đáo của nghệ thuật tranh cổ động Việt Nam từ trước tới nay qua một số các tác phẩm tiêu biểu

- Nhằm đánh giá đúng giá trị nghệ của tranh cổ động tuyên truyền chính trị Tranh cổ động tuyên truyền là thể loại mỹ thuật được tạo nên bởi hai thành tố căn bản là hình vẽ và chữ viết mang tính ngắn gọn, khái quát cao về cả mặt thông tin lẫn tạo hình

- Tranh cổ động, truyền đơn, tờ tin tức được in ấn làm nhiều bản nhằm phục vụ mục đích chính trị hay xã hội, quân sự trong một thời gian nhất định, điều này khiến nó khác với đồ họa quảng cáo mang tính thương mại và kinh tế

- Giúp sinh viên đánh giá vai trò của tranh cổ động chính trị cách mạng, một cách khách quan đáp ứng yêu cầu phục vụ cho tuyên truyền những định hướng, đường lối chính sách của Đảng và nhà nước Từ đó đưa ra giải pháp dạy

và học tranh cổ động của sinh viên khoa Tạo dáng Công nghiệp trường đại học

Mở Hà Nội

- Nghiên cứu tìm hiểu đánh giá thực trạng các hoạt động sinh hoạt, văn hoá đời sống xã hội hiện nay, cách thức xây dựng các ý tưởng sáng tác tranh cổ động phục vụ chính trị đời xã hội trong giai đoạn Việt Nam hiện nay

- Đưa ra ý kiến mang tính định hướng có tác động nhất định nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tranh cổ động tại khoa Tạo dáng Công nghiệp trường đại Học Mở Hà Nội

cổ động đã được nhiều giải thưởng trong nước về tranh cổ động

b Phương pháp nghiên cứu

- Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết như: phân tích, tổng hợp lý thuyết, phân loại và hệ thống hoá lý thuyết nhằm xây dựng cơ sở lý luận tổng quan về loại hình tranh cổ động ở Việt Nam.- Phương pháp khảo sát thực địa được sử dụng cho việc đánh giá hiện trạng của tranh cổ động Tiếp cận thực tế bằng quan sát, quay phim chụp ảnh, vẽ ghi…trong khu vực nghiên cứu Các thông tin này sẽ là cơ sở cho việc sáng tác cổ động phù hợp với nhu cầu xã hội

Chương 1

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRANH CỔ ĐỘNG 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của tranh tranh cổ động trên thế giới

và Việt Nam

1.1.1 Lịch sử tranh cổ động trên thế giới

Các hình thức tuyên truyền cổ động có từ khoảng năm 515 TCN bằng

chứng là dòng chữ Behistun (Nơi của thần) là một dòng chữ đa ngôn ngữ được

viết trên một vách đá tại Núi Behistun ở tỉnh Kermanshah của Iran, gần thành phố Kenmanashah ở miền tây Iran Được hầu hết các nhà sử học coi là một hình thức cổ động xuất hiện đầu tiên trên thế giới

Đến năm 59 TCN - 17 AD nhà viết sử nổi tiếng người La Mã Titus Livy trong cuốn Ab urbe Condita ông đã viết và dùng hình ảnh miêu tả lại lịch sử La

Mã dưới thời hàng đế Augustus ngoài ra các tác phẩm chạm khắc của người La

Mã được coi là những kiệt tác của cổ động tuyên truyền cho quân đội La Mã H.1 Binh lính Bộ binh Chủ lực (trung tâm) và Bộ binh Auxilia (bên phải) đang phối hợp công kích một tòa thành Dacia

Phong cách chạm khắc trên tháp Trajan mang tính tuyên truyền cổ động

ca ngợi những trận đánh, sự chiến đấu gian khổ sự mất mát huy sinh và sự chiến thắng của quân đội của nhà nước La Mã Ngoài ra người La Mã còn khắc rõ nét chân dung các vị vua các vị tướng có những chiến công hiển hách cho nhà nước

H1 Binh lính Bộ binh Chủ lực (trung tâm) và Bộ

binh Auxilia (bên phải) đang phối hợp công kích

một tòa thành Dacia Trích một phần của Tháp

Trajan.

H2 Binh lính Auxilia đang phòng thủ trước

quân Dacia trong Cuộc chiến tranh chinh phục Dacia Trích một phần của Tháp Trajan

18

La Mã, từ các hình ảnh này họ được tôn vinh như các vị thần Ví dụ như Hoàng

đế Trajan những hình ảnh này đã trở thành một công cụ cổ vũ tinh thần cho quân đội La Mã đi chinh phục các nước khác H.2 Binh lính Auxilia đang phòng thủ trước quân Dacia trong Cuộc chiến tranh chinh phục Dacia

Từ thế kỷ thứ 10 cho đến thế kỷ 15 tranh tuyên truyền cổ động ít phát triển do ảnh hưởng của thiên chúa giáo các loại hình nghệ thuật quảng cáo này một phần bị hạn chế và chỉ được minh họa trong kinh thánh nên không máy phát triển

Năm 1545 nghệ thuật tuyên truyền được đánh dấu bằng một loạt các bản tranh khắc gỗ của Lucas Cranach kèm theo chú thích nhằm châm biếm chỉ trích Giáo hoàng, giáo hội lúc bấy giờ Những bức tranh tuyên truyền này đã khởi

động cho phong trào cải cách tôn giáo trên thế giới H.3 H.4 (Tranh khắc gỗ

của Lucas Cranach), thời kỳ này được sợ hỗ trợ của máy in năm 1517 đã có

hơn 200 thành phố lớn ở châu Âu có trung tâm in ấn Những trung tâm này trở thành những nhà in ấn xuất bản các ấn phẩm nhằm tuyên truyền cổ động cải cách tôn giáo của đạo Tin lành trên khắp Châu âu

Từ năm 1775 đến năm 1783 diễn ra cuộc Cách mạng ở nước Mỹ, lúc này

13 thuộc địa ở bắc Mỹ có một mạng lưới báo chí và máy in phát triển mạnh, họ chuyên in áp phích tuyên truyền tranh cổ động về chủ đề những người yêu

nước Ấn phẩm nổi tiếng nhất là của Common Sensn, trong cuốn sách Ông kết

nối độc lập với các tín ngưỡng Tin Lành bất đồng chính kiến như một phương tiện cổ động cho một đường lối chính trị rõ ràng của nước Mỹ, cuốn sách

Common Sense được ông trình bày như một thuyết trình Sử gia Gordon Swood

đã mô tả cuốn sách Common Sense là cuốn sách nhỏ nhất và phổ biến nhất trong

lịch sử tuyên truyền cổ động của toàn bộ thời đại cách mạng H.5 cuốn sách

Common Sense)

H5 “Cuốn sách Common Sense cuốn sách nhỏ nhất

và phổ biến nhất trong lịch sử tuyên truyền cổ động

của toàn bộ thời đại cách mạng

H6: “Bức tranh cổ đông chém đầu vua Louis XVI

Cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX ở Pháp có cuộc Cách mạng tư sản Pháp và cuộc chiến tranh Napoléon hai cuộc chiến này đã kéo theo các họa sỹ vào cuộc, giai đoạn đầu các họa sỹ làm tranh khắc gỗ vì thể loại này có thể in ấn hàng loạt nhanh giá thành rẻ để phục vụ sự tuyên truyền cổ động cho cách mạng

Tư sản Điển hình như bức tranh cổ động H.6."Chém đầu vua Louis XVI” Hình

ảnh cái máy chém luôn gắn liền trong cuộc Cách mạng tư sản Pháp, thậm chí nó còn được coi là biểu tượng cho sự công bằng lúc bấy giờ ở nước Pháp Đây là giai đoạn tạo tiền đề cho sự phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật tranh đồ họa cổ động cho mục đích chính trị cũng như thương mại những tác phẩm này đánh dấu cho sự ra đời và phát triển nghệ thuật tuyên truyền cổ động trên thế giới của thời kỳ hiện đại

Năm 1875 cuộc nổi dậy của người Ấn Độ chống lại sự cai trị của người Anh Để biện minh cho chủ nghĩa thực dân của mình ở Ấn Độ, người Anh, đã cho nhiều các tờ báo in nhiều hình ảnh mang tính tuyên truyền cổ động khác nhau về hình ảnh phụ nữ Anh bị cưỡng hiếp do quân nổi dậy Ấn Độ thực hiện Điều này đã làm người Anh tức giận, quân đôi Anh lấy cớ đó để đàn áp cuộc nổi dậy của nhân dân Ấn Độ Sau này người ta phát hiện ra đây là những thông tin bịa đặt vu khống tuyên truyền bịa đặt sai sự thật, để nhằm duy trì những khuôn mẫu của người Anh khai hóa Ấn Độ, điều này đã bị cả thế giới lên án

Phong trào giải phóng nô lệ diễn ra ở thế kỷ 19 Chính phủ hai nước Mỹ Anh đã phát động chiến dịch tuyên truyền lớn nhằm giải phóng nô lệ Trong khí

đó người da trắng miền Bắc dù dưới góc độ kinh tế, tôn giáo hay đạo đức, xã hội thì chế độ nô lệ là đều cần phải xóa bỏ Ngược lại, các chủ nô ở miền Nam lại muốn duy trì sự tồn tại của chế độ nô lệ Điều này đã dẫn đến cuộc nội chiến trên đất Mỹ kéo dài 35 năm từ năm (1861-1865)

Những người dân miền Bắc nước Mỹ phong trào giải phóng nô lệ đã sử dụng nhiều hình ảnh được những người nô lệ da đen bị các chủ nô bộc lột thậm

tệ tra tấn dã man tàn bạo để lên án và đấu tranh cho phong trào H.7 Hình ảnh nổi bật nhất cũng chính là nhân vật thực là của cựu nô lệ Gordon, với hình ảnh ông bị tra tấn bằng những thanh sắt nung nóng rồi đánh vào người họ, dung roi

da đánh rách da rách thịt, cắt tai, đánh trật khớp xương…tạo nên những viết sẹo lồi lõm trên khắp thân hình của ông.H.8 khi bức ảnh này được đưa đã gây sốc trên toàn thế giới và đã đẩy mạnh trong phong trào giải phóng nô lệ trên toàn thế giới Đó là những bước khởi đầu cho cuộc cách mạng mang tiên quảng cáo trên thế giới

Nghệ thuật tuyên truyền cổ động, quảng cáo tiếp thị trên thế giới phát triển mạnh mẽ, sau hai cuộc cách mạng công nghiệp Anh và cách mạng tư sản Pháp, xã hội công nghiệp phương Tây đã có nhiều biến chuyển ở cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 đã phát triển cao nền sản xuất cũng như nhu cầu tiếp thị và tiêu thụ hàng hóa Sự đa dạng của các loại hàng hóa dịch vụ, như hàng hóa tiêu dùng hàng ngày đến cho đến hàng hóa cao cấp, các buổi biểu diễn của đoàn kịch, gánh xiếc, dàn nhạc, hay những bộ phim sắp được chiếu trong các rạp…hàng hóa càng nhiều, càng phong phú đa dạng thì tính cạnh tranh càng quyết liệt các doanh nghiệp nhà sản xuất lại càng đầu tư vào cổ động tuyên truyền, giới thiệu các sản phẩm cho mọi người biết đến các dòng sản phẩm của mình

Năm 1976, Aloys Senefelder, người Áo, đã phát minh ra kĩ thuật in đá (in lito - lithes) và kĩ thuật này trở nên đáp ứng được nhu cầu nhân bản theo diện rộng nói trên Tốc độ in đã lên hàng nghìn bản một giờ, khả năng có thể in khổ lớn và in mầu của kĩ thuật này cho phép tạo ra hàng loạt tranh quảng cáo, áp

phích tiếp thị rải đi khắp nơi, có thể dán, treo ở những nơi đông người, tạo ra ấn tượng mạnh thu hút tới nhiều người

Quảng cáo bắt đầu phát triển mạnh và trở thành một hoạt động công nghiệp Các nhà chính trị, sản xuất, kinh doanh bắt đầu nhận thức ra giá trị của nghệ thuật đồ họa để vẽ tranh cổ động nhằm tuyên truyền quảng bá cho một thể chế chính trị, truyền tải thông điệp thông tin, quảng cáo rao bán các loại hàng hóa với mục đích riêng Sử gia người Pháp Max Gallo viết trong cuốn the

Poster in History “Nghệ thuật tranh cổ động mới phát triển hơn hai trăm năm,

mà tranh cổ động đã mặt ở những nơi công cộng trên toàn thế giới Chúng được thiết kế để thu hút sự chú ý của công chúng qua đường - một phương pháp

ấn tượng trực quan, cho chúng ta biết về một quan điểm chính trị hay lôi kéo chúng ta tham dự vào các sự việc cụ thể, hoặc khuyến khích chúng ta mua một sản phẩm cụ thể hoặc dịch vụ nào đó” [Trang 21]

Chuyên gia nghiên cứu về tranh cổ động John Barnicoat viết trong cuốn

Posters a Concise History “Chỉ không đầy một trăm năm” “Tranh cổ động tuyên truyền, đã phát triển thành một loại hình nghệ thuật quan trọng, thu hút tất cả các nghệ sĩ ở mọi cấp độ khác nhau, từ các họa sĩ tài danh như Toulouse- Lautrec và Mucha, Picasso…vẽ trong chính trị, thiết kế sân khấu và thiết kế thương mại ”.[Trang 37] Tranh cổ động được vẽ với nhiều phong cách khác

nhau như: Lập thể, Hiện thực, Art Nouveau, Symbolism, Art Deco đến Bauhaus

Sự phát triển của tranh cổ động, áp phích, poster quảng cáo phát triển mạnh vào cuối thế kỷ 19 giai đoạn này đã diễn ra rất nhiều các cuộc triển lãm quốc tế năm 1851 triển lãm quốc tế tại London, năm 1883 Triển lãm Thủy sản Quốc tế Năm 1884 Triển lãm Quốc tế về Y tế và Giáo dục Năm1885 Sáng chế

và Triển lãm Âm nhạc Quốc tế Năm 1886 Triển lãm thuộc địa và Ấn Độ điều

diễn ra ở London Anh H.9 “Poster quảng cáo ở Anh” Năm 1884, triển lãm về

các mặt hàng tiêu dùng và đồ điện, điện tử Lần đầu tiên con người áp dụng đại trà cho việc sử dụng điện năng như chạy tàu hỏa, máy in, máy may đã được áp dụng, đèn điện, vốn chưa bao giờ được thấy trước đây Cuộc triển lãm này diễn

ra tại Philadelphia nước Mỹ (H10 Poster quảng cáo ở Mỹ) Năm 1889 triển

lãm Exposition Universell từ ngày 6 tháng 5 đến ngày 31 tháng 10 năm 1889

H.11 Poster quảng cáo ở Pháp) Paris 1900: Cổng vào Triển lãm thế giới, được

đánh dấu bởi phong cách Art Nouveau với kỷ lục 50 triệu du khách Những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, các cuộc triển lãm là nơi các cường quốc phô trương tiềm lực, sức mạnh và sự giàu có Đây cũng là dịp lễ hội lớn với nhiều hoạt động Những thành phố như Paris, London đã xây dựng rất nhiều công trình nhân các cuộc triển lãm này.Với các cuộc triển lãm qui mô quốc tế với nhiều nước tham dự họ rất cần đến những Poster tuyên truyền cổ động về các loại mặt hàng, hàng hóa sẽ được bày bán tại hội chợ Mỗi poster tuyên truyền cổ động điều mang một bản sắc văn hóa riêng của từng quốc gia.Thời kỳ này poster cổ động phát triển rộng khắp châu Âu và trở thành một nguồn thông tin quan trọng về kinh tế chính trị xã hội

H9 Poster quảng cáo ở Anh H10 Poster quảng cáo ở Mỹ H11 Poster quảng cáo ở Pháp

Sự phát triển của tranh cổ động đã làm cho đường phố Paris trở thành

“phố trưng bày triển lãm đa dạng các dạng tranh cổ động” Những thành công trong chính trị và thương mại đã đưa một số nghệ sỹ trở nên nổi tiếng và họ đã đóng góp một phần không nhỏ làm nên những thay đổi trong chính trị hay tên tuổi của nhiều ngôi sao điện ảnh, âm nhạc…được nhiều người biết đến và yêu thích

Từ năm 1895 đến 1900, họa sỹ Jules Chéret đã sáng tác một sơ ri lên tới

256 bức tranh cổ động in thạch bản màu, ông đã lấy tranh của 97 họa sỹ khác

nhau sau đó chia nhỏ các chi tiết ra rồi ghép chúng lại tạo thành những bức tranh cổ động quảng cáo tạo nên một ấn tượng lạ mắt rất được ưu chuộng H.12.13.14 Jules Chéret được coi là người khai sinh ra tranh áp phích cổ động ghép lại từ những tranh của các họa sỹ Những sáng tạo này của ông đã đóng góp vào tuyên truyền quảng cáo trong ngành thương mại và mang lại một thành công lớn trong ngành thương mại lúc bấy giờ, đến bây giờ những sáng tác của ông vẫn được xem là một dấu ấn lịch sử quan trọng trong nghệ thuật quảng cáo

và được nhiều họa sỹ đương thời cũng như các thế hệ họa sỹ giai đoạn sau học hỏi

Ví dụ như hai họa sỹ Alphonse Mucha là một họa sỹ và nghệ sĩ trang trí theo trường phái Tân nghệ thuật của Séc Ông đã vẽ rất nhiều những bức tranh

đồ họa quảng cáo, bưu thiếp và thiết kế và Eugène Samuel Grasse là một nhà điêu khắc nhà thiết kế Poster và trang trí người Pháp, nổi tiếng với phong cách Art Nouveau đặc biệt là sự cách điệu cá tính của người phụ nữ Cũng chịu sự ảnh hưởng phong cách này của họa sỹ Jules Chéret khi ông thiết kế tranh cổ động

Từ đây những họa sỹ đã được những thể chế chính trị mời vẽ tranh cổ động tuyên truyền cho những đường lối tư tưởng chính trị Những ngôi sao ca nhạc nổi tiếng mời các họa sỹ về thiết kế tranh cổ động, poster, pano áp phích

để quảng cáo cho cuộc trình diễn lớn của họ Những rạp chiếu phim mời về vẽ tranh quảng cáo cho bộ phim nhằm giới thiệu cho người xem và thu hút công chúng tới rạp.vv…Đến năm 1890, Poster, tranh cổ động đã được các nước châu

Âu sử dụng rộng rãi, tất cả những thứ gì có thể quảng cáo được họ mang ra quảng cáo hết, từ hình ảnh của một chiếc xe đạp, bơ sữa sắp đem ra bán đến việc chuẩn bị diễn ra những trận đấu bò…điều được mang ra tuyên truyền quảng cáo Giai đoạn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ XX, một giai đoạn được gọi là

“Belle Époque”, tạm dịch là thời kỳ tươi đẹp Lúc này vị trí của tranh cổ động

đã được nâng lên đáng kể, được xem như là một loại hình nghệ thuật tuyên truyền quan trọng

Tranh cổ động tuyên truyền, quảng cáo đã trở thành một mảng quan trọng trong nghệ thuật đồ họa giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến cuối thế kỷ XX, nghệ thuật tranh cổ động từ Đông sang Tây phát triển mạnh mẽ nhiều phong cách đa

24

dạng mang đâm dấu ấn văn hóa cũng như thể chế chính trị của từng quốc gia dân tộc Những nghệ sĩ vẽ tranh cổ động đã tạo ra nhiều phong cách cũng như hình thức nghệ thuật pano áp phích poster mới có sự ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống chính trị cũng như sự phát triển về kính tế chính trị văn hóa xã hội trên toàn thế giới Có thể nói, những quốc gia đi đầu về sự phát triển của tranh cổ động như: Pháp, Đức, Anh, Mỹ, Ý, đã nổi nên nhiều họa sỹ vẽ tranh cổ động

như ở Pháp có Jules Chéret (1836-1932), Albert Guillaume (1873-1942),

Achille Mauzan (1883-1952), Adolphe Mouron Casandre (1901-1968) Firmin Bouisset (1859-15), Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901), Paul Colin (18-1985).Họa sỹ người Sec Alfons Mucha (1860-1939) Họa sỹ Ý Angelo

Cesselon (12-19), Gino Boccasile (1901-1952), Leonetto Cappiello

(1875-1942) Họa sỹ người Mỹ David Lance Goines (1945) Họa sỹ người Thụy Sỹ Eugène Grasset (1845-1917) Họa sỹ người Anh John Gilroy (1898-1985), mỗi ông một vẻ, những được đánh giá về nghệ thuật Poster cao nhất là hai họa sỹ

Alphonse Mucha và Poster của Eugène Samuel Grasse có tính nghệ thuật và

trang trí cao H.15.Poster của Alphonse Mucha H.16 Poster của Eugène

Samuel Grasse. Còn các nước khác như Liên Xô (cũ), các nước Đông âu Ba Lan, Hungari, CuBa, Triều Tiên, Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam, tranh cổ động truyên truyền phát triển muộn hơn

Trong cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai, tùy từng quốc gia tham chiến mà tranh cổ động có nội dung về tư tưởng quảng bá chính trị, với nội dung tổng động viên hay khích lệ tinh thần chiến đấu…Đa số những bức tranh cổ động thời kỳ này có nội dung tuyên truyền về trách nhiệm, ý thức của công dân đối với vận mệnh đất nước quốc gia dân tộc Có lẽ lịch sử poster tranh

cổ động được bắt đầu ở nước Anh

Ngày 5 tháng 9 năm 1914 ngay khi bắt đầu cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất, trên trang bìa tạp chí hàng tuần của Anh có đăng một poster quảng cáo

(LonDon Opinion) Ý kiến từ London H.17 của họa sỹ người Anh Alfred

Ambrose Chew Leete Poster đã tạo cho rất nhiều các họa sỹ trên khắp thế giới sáng tác ra những nổi tiếng về cổ động chiến tranh và thương mại ví dụ

Poster.“Lord Kitchener Wants You” (Tướng Lord Kitchener muốn bạn) H.18 Poster “Who’s Absent? Is it you” "Ai vắng mặt? Phải không?" tuyển mộ Thế

chiến I của Anh của họa sỹ Jonhn Bull, năm 1915 H.19 Poster “I Want you For

U.S.Army” "Tôi muốn Bạn cho quân đội Mỹ” của họa sỹ JM Flagg, năm 1917

(H20) Poster cổ động trong thế chiến thứ nhất của Mỹ

H17 Poster trên trang bìa tạp chí hàng tuần H18. Tướng Lord Kitchener muốn bạn

Những Poster của Liên Xô như;Что вы сделали, чтобы помочь фронту

"Bạn đã làm gì để giúp mặt trận?" của họa sỹ Dmitry Moor, 1941.H.21 Poster

Вы присоединились к армии еще "Bạn đã gia nhập quân đội chưa?" của họa

sỹ D Moore (1883-1946) tên thật là Dmitry Orlov Stahievich H.22 Bức tranh

cổ động khuyến khích các tình nguyện viên gia nhập Hồng quân Bức tranh cổ động này được thể hiện trong giống như các áp phích tuyên truyền của Mỹ trong cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất và cũng giống như James Montgomery Flagg, người đã đưa cho chú Sam tạo nên những đặc điểm riêng trong phong cách vẽ tranh cổ động của mình Hoa Sỹ Dmitry Moor đã vẽ chân dung của mình trong tranh với hình ảnh của người lính Hồng quân Ở Brazil

Poster tuyên truyền Cách mạng hiến pháp Brazil năm 1919 "Bạn có nghĩa vụ

phải hoàn thành Hãy hỏi lương tâm của bạn!" năm 1932 H.23

Ảnh hưởng của poster (LonDon Opinion) Ý kiến từ London của họa sỹ

người Anh Alfred Ambrose Chew Leete còn ảnh hưởng đến phong cách sáng tác của các họa sỹ trên thế giới cho đến tận bây giờ

26

Trong thế chiến thứ II ở Liên Xô tranh cổ động đã phát triển mạnh mẽ cả

về qui mô lẫn hình thức, chất lượng nội dung cũng như cách sử dụng cho mục đích tuyên truyền nhằm thuyết phục huy động mọi nguồn lực, nhân lực để huy động sức người sức của trong quần chúng nhân dân phục vụ nhu cầu mục đích văn hóa kinh tế chính trị cho cuộc cách mạng của Liên Xô Trong thế chiến thứ

II Tranh cổ động tuyên truyền đã đóng một vai trò quan trọng trong Cách mạng Liên Xô cũng như công cuộc xây dựng đất nước Liên Xô sau chiến thắng Phát

Xít Như tác phẩm của Viktor Ivanov và Olga Burova năm 1943: "Hy vọng của

chúng tôi đặt vào các anh, những chiến sĩ Hồng quân".H.23

H21 Bạn đã làm gì để giúp mặt trận?"? (Moor, Dmitry 1918) H22."Bạn đã gia nhập quân đội chưa”poster của Dmitry Moor, 1941

H23 HChermnitz Ostern 18 Tranh cổ động Liên Xô

Để cổ động tuyên truyền ở Liên Xô người ta xây dựng một Uỷ ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (Agitprop),chuyên hoạch định những đường lối chính sách và kiểm duyệt các thông tin nội dung…khi thống nhất tư tưởng sau

đó đưa cho các họa sỹ nhanh chóng vẽ tranh cổ động Tuyên truyền cho những hình ảnh được coi là những thông tin quan trọng để truyền bá thông điệp đến tất

cả các lớp nhân dân từ lớp trí thức đến nhân dân lao động trên toàn nước Liên

Xô Điều này đã làm nổi lên Chủ nghĩa thi đua trên toàn quốc gia, trường phái

"nghệ thuật sản xuất"…những họa sỹ Liên Xô đã loại bỏ hết tính rườm dà của nghệ thuật hội họa, bỏ đi tính trang trí…họ cô đọng lại tất cả những hình thể sao cho đơn giản nhất gần gũi nhất, dễ hiểu nhất Sử dụng các mảng màu đơn giản

phẳng, khẩu hiệu ngắn ngọn, sắc nét, các dạng hình học và đường chéo kết hợp

để tạo ra những hình ảnh đậm nét sao cho người xem cảm nhận được ngay nội dung cần truyền đạt Một số bức tranh cổ động, đã trở thành hình tượng đại diện của Chiến tranh vệ quốc vĩ đại của nhân dân Liên Xô ví dụ như tác phẩm của

họa sỹ Irakli Toidze vẽ vào cuối tháng 6 năm 1941 với dòng chữ The

Motherland Calls "Tổ quốc đang vẫy gọi". Đây là một bức tranh cổ động nổi tiếng từ chiến tranh thế giới lần II Tác phẩm được lấy từ ý tưởng từ chính vợ ông, khi nghe báo cáo đầu tiên của Cục Thông tin Liên Xô thông báo Đức Quốc

xã tấn công Liên Xô, vợ của Toidze chạy vào phòng vẽ của ông với một tiếng kêu "Chiến tranh!" Bị giật mình bởi tiếng kêu cùng sự nghiêm nghị trên khuôn Ông đã bảo vợ đứng nguyên tư thế ấy và ngay lập tức bắt đầu phác họa kiệt tác này H.24 Một tác phẩm khác của họa sỹ Irakli Toidze "Đối với quê hương!"H.25 Ông đã chắt lọc hình ảnh của "quê hương đất nước" trong tương

lai về sau là một trong những hình ảnh phổ biến nhất về tuyên truyền cổ động của Liên Xô Hình tượng người mẹ cùng những người lính Hồng Quân được ông từ những bức tranh và trong nghệ thuật dân gian của Liên Xô

Chủ đề chủ yếu lúc này của tranh cổ động tuyên truyền là tinh thần yêu nước thi đua phát triển xây dựng đất nước và phổ biến các ý tưởng cách mạng, giáo lý chủ nghĩa Mác Mở rộng quy mô tuyên truyền nhà nước, những người Bolshevik Các bức poster, tranh cổ động do những họa sĩ Liên Xô thực hiện trong suốt cuộc Chiến tranh thế giới thứ II vừa có ý nghĩa tuyên truyền cho cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, vừa có vẻ đẹp như những tác phẩm hội họa

Ở Trung Quốc nghệ thuật tranh cổ động phát triển mạnh nhất vào năm

1966, khi cuộc Cách mạng Văn hoá được khởi xướng do Đảng Cộng sản Trung Quốc Ở giai đoạn này khắp các hàng cùng ngõ hẻm từ thành thị đến nông thôn đâu đâu người ta cũng thấy những người lính trẻ Hồng vệ quân nhiệt huyết đi dán poster cổ động tuyên truyền cho cuộc đại cách mạng văn hóa, họ dán trên tường, cửa sổ vỉa hè, khắp hang cùng ngõ hẻm chỗ nào có khoảng trống là họ dán

Hình ảnh nổi bật nhất là Chủ tịch Mao Trạch Đông, đã được chuẩn hóa và được lặp đi lặp lại rất nhiều Một bức tranh cổ đông nổi tiếng nhất giai đoạn này

Mặt trời đỏ đậm nhất trong trái tim chúng tôi" H.26.Hình ảnh Chủ tịch Mao Trạch Đông được để trong tâm giữa nền đỏ trắng với những ánh hào quang được phát ra phía dưới là hàng vạn cánh tay thuộc các tầng lớp nông dân công nhân được đeo băng đỏ dơ lên hô hào ủng hộ cuộc cải cách, xem tranh cổ động này ta thấy ngay tranh cổ động của Trung Quốc đã ảnh hưởng rất lớn của tranh

cổ động của Liên Xô cũ.Cuộc cách mạng văn hóa, tên đầy đủ "cuộc cách mạng

văn hóa vô sản", viết tắt của Cách mạng Văn hóa, cuộc cách mạng này kéo dài

mười năm đã tác động mạnh mẽ đến văn hóa chính trị xã hội của Trung Quốc,

làm bất ổn trong xã hội Trung Quốc về sau người ta gọi "mười năm thảm họa",

"thảm họa văn hóa" “Thảm họa về đạo đức”…H.27 H.28 H.29.Trong cuộc

Cách mạng Văn hóa, Mao Trạch Đông, là Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, có vai trò và tác động to lớn trong cuộc cách mạng này

H26. "Mặt trời đỏ đậm nhất trong trái tim chúng tôi"

H27.”Tranh cổ động tuyên truyền cuộc đại cách mạng văn hóa của Trung Quốc”

Cách mạng Văn hóa Trung ương đã huy động hàng chục ngàn Vệ sĩ Đỏ

từ trên xuống dưới để khởi động một cuộc đấu tranh cấp độ toàn diện trên khắp đất nước Trung Quốc Cuộc Cách mạng này đã gây tổn hại đến nền kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng, số nạn nhân tầng lớp trí thức lên đến hàng chục triệu người Nó được coi là giai đoạn tàn phá và thảm khốc nhất kể từ khi thành lập đất nước vào năm 1949

Năm 1950 với hình ảnh gấu chó Smokey Bear Chú gấu Somkey Bear là

một biểu tượng quảng cáo của Hội đồng quảng cáo, dịch vụ Mỹ (USFS)

và Hiệp hội quốc gia về lâm nghiệp quốc gia (NASF) sử dụng Smokey Bear để giáo dục công chúng về những mối nguy hiểm các vụ cháy rừng do con người gây ra Mỹ được họa sỹ Albert Staehle Với hình tượng chú gấu là lính cứu hỏa,

tay trái cầm xẻng, tay phải chỉ về phía trước với câu nói nổi tiếng “Hãy nhớ

Chỉ có bạn có thể ngăn chặn cháy rừng" H.30 Năm 2016 khi được bầu làm

tổng thống Mỹ các họa sỹ người Mỹ vẫn sử dụng hình ảnh quen thuộc này Họ lấy hình ảnh ông Donald Trump đầu đội mũ tay chỉ về phái người xem mồn hét

lớn “I want you - To Build a Wall”.(Tôi muốn bạn - Xây dựng một bức tường) H.31 Những hình ảnh này đươc sử dụng thường xuyên ở Mỹ. Một lần nữa chúng ta lại thấy sự ảnh hưởng của phong cách vẽ tranh cổ động của họa sỹ người Anh Alfred Ambrose Chew Leete vẫn còn cho đến tận ngay nay

1.1.2 Khái quát về sự hình hành và phát triển ranh cổ động ở Việt Nam

Tranh cổ động tuyên truyền ở Việt Nam ra đời vào khoảng thế kỷ 19, dưới triều đại nhà Nguyễn, những bức tranh tuyên truyền lúc này mang ý nghĩa

về chính trị nhiều hơn về phát triển kinh tế văn hóa xã hội Bối cảnh lịch sử ở Việt Nam và quốc tế thế kỷ 19 đã ảnh hưởng, tác động mạnh mẽ đến chính sách của vua Minh Mạng đối với đạo Thiên chúa Nhìn một cách toàn diện và đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể bấy giờ, do no sự xâm chiếm của thực dân Pháp đội lốt đạo Thiên Chúa vào xâm lược nước ta Nhà Nguyễn đã ban hành hàng loạt các chỉ dụ cấm đạo Thiên Chúa vào Việt Nam với hy vọng chính sách này

có thể ngăn chặn được các nước phương Tây lợi dụng chiêu bài tôn giáo để xâm lược nước ta Nhà Nguyễn đã cho giết hại rất nhiều người Việt Nam trong đó có

cả các giáo sứ người Pháp vào truyền đạo Thiên Chúa giáo, với mục đích răn đe người dân triều đình đã cho vẽ lại các cuộc hành quyết những người theo đạo Thiên Chúa một cách chân thực nhất, để treo ở các nơi, để người dân sợ mà không đi theo đạo này H.32.H.33 Tuy nhiên chính sách này không thành công Xét về mặt nào đó chúng ta có thể thấy rõ những chính sách đó có mặt tích cực,

đó là bảo toàn nền văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc, ngăn chặn những thế lực lợi dụng tôn giáo để xâm phạm chủ quyền quốc gia.

Nhưng những chính sách đó cũng có mặt hạn chế, hạn chế cơ bản nhất là nếu đặt nước ta trong bối cảnh thế giới và trong nước ở thế kỷ XIX với xu thế tư bản hóa, thực dân hóa diễn ra mạnh mẽ thì vua Minh Mạng nói riêng và nhà Nguyễn nói chung đã ra sức củng cố chế độ quân chủ chuyên chế, đang nổ lực

đề cao vị trí độc tôn của Nho giáo, từ chỗ coi Nho giáo là khuôn vàng, thước ngọc không có gì thay thế được “vững vàng, rộng lớn anh minh như bầu trời”, những gì sai trái với khuôn vàng, thước ngọc ấy đều xấu xa, sai trái, các tôn giáo khác đặc biệt là đạo Thiên chúa mới du nhập vào Việt Nam được coi là tà đạo Vua Minh Mạng coi việc cản đạo đi đến cấm đạo Thiên chúa là một chính sách lớn để ổn định trật tự xã hội và phòng ngừa sự dòm ngó của các thế lực phương Tây nhất là Pháp đội lốt tôn giáo làm gián điệp xâm chiếm Việt Nam Một phần điều này đã đúng và đây cũng chính là cái cơ để thực dân Pháp xâm lược nước ta

H32 H33 Tranh vẽ thời Nguyễn cảnh xử tử giáo sĩ Pháp Jean- Charles Conay Tân (nguồn.Hình ảnh Việt

Nam.com)

Về mặt kinh tế xã hội Việt Nam thời phong kiến thương nghiệp không mấy phát triển, đa phần là tự cung tự cấp, kinh tế đa phần theo kiểu tự cung tự cấp theo kiểu làng xã…nên không cần đến quảng cáo, việc quảng cáo bằng hình ảnh đồ họa in ấn cũng chưa hình thành rõ nét Chỉ có ở Thăng Long Hà Nội hoặc những nơi giao thương buôn bán như Hội An và các trung tâm lớn ở thành

phố Sài Gòn các cửa hàng có treo tên của hàng, biển hiệu…H.33 H.34 cùng với các sản phẩm của mình được bày ra ngoài cửa, coi đó như là quảng cáo giới thiệu mặt hàng mình đang bán Đến cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, khi thực dân Pháp đã ổn định nền cai trị thuộc địa ở nước ta, một số các thành phố lớn, các trung tâm đô thị bắt đầu phát triển kinh doanh thương mại cùng với nền thương mại tiểu thủ công trong các làng nghề, phường thợ có sự giao lưu và buôn bán dẫn đến tầng lớp tiểu tư sản

H33.H34 Phố hàng Đào Hà Nội Một biển quảng cáo sữa đặc Nestle ở Hà Nội ảnh Harrison Forman Một tiệm

bánh ở phố Hàng Trống 1940

Tầng lớp tiểu tư sản thị dân hình thành cùng với sự ra đời của giai cấp tư sản non yếu ở Việt Nam Nhu cầu buôn bán mở rộng tầm ảnh hưởng của các cửa hàng cửa hiệu gắn liền nhu cầu với quảng cáo, biển hiệu trên các cửa hàng

có dán, treo biển hiệu áp phích quảng cáo cho việc buôn bán hàng hóa, thương mại điều này diễn ra thường xuyên, từng đợt bán hàng rộng rãi trong các đô thị

và các thành phố lớn Khi nền sản xuất tư bản mới manh nha hình thành ở các

đô thị thời Pháp thuộc, các loại nhãn mác, bao bì hàng hóa đã dần dần xuất hiện, tùy theo các loại hàng hóa, nhu cầu quáng bá mặt hàng mà người dân sử dụng phương tiện phù hợp để quảng cáo Những cửa hàng nào buôn bán một mặt hàng ổn định thì thiết kế biển hiệu, các biển hiệu này được các cửa hàng thiết kế thô sơ thường được kẻ vẽ bằng sơn lên một tấm gỗ, tấm tôn, hoặc trực tiếp lên tường nhà (mi cửa)…Màu sắc cũng được chú ý làm sao cho ấn tượng với thị giác của khách hàng Tuy nhiên các biển hiệu này do vẽ màu trên bản gỗ, tường nên chỉ thiết kế một hai màu rồi đi nét đen hoặc in một bản nét đen trên gỗ hay tường nhà…

Sau Cách mạng tháng Tám, áp phích quảng cáo thương mại không phát triển do tình hình chiến tranh Giai đoạn này ra đời tranh áp phích được sử dụng với yêu cầu mới là cổ động tuyên truyền đường lối Kháng chiến Kiến quốc của chính phủ Kháng chiến và địch vận, từ đó người ta gọi là tranh cổ động, có ý nghĩa báo tin, thúc giục, động viên tinh thần của quân và nhân dân ta bảo vệ nền

độc lập.Trong cuốn Bàn về tranh cổ động Việt Nam có viết: “Trong chiến dịch

Điện Biên Phủ lịch sử, các họa sỹ ra tiền tuyến đã sáng tác tại chỗ nhiều tranh

áp phích góp phần tích cực vào công tác cổ động chiến đấu Phương tiện của ta thời đó còn thiếu thốn, nên tranh vẽ thường nhỏ, in gỗ hoặc in đá; có khi không

in được, họa sỹ một ngày vài ba tờ tranh, kèm theo ca dao, hoặc câu khẩu hiệu, rồi tự đem dán luôn cho bà con xem” (Trích bài viết Tranh quảng cáo , tranh cổ động (Poster) và nhãn mác in khắc gỗ Việt Nam giai đoạn 1946-1954 đăng trên trang web khoa

Tạo dáng công nghiệp Trường đại học mở Hà Nội Thứ tư - 15/03/2017 16:34 - Người đăng bài viết: Vương Quốc Chính)

Tiểu kết chương 1

Như vậy có thể nói sự ra đời và phát triển tranh cổ động ở Việt Nam là cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh nhất sau Cách mạng tháng tám Sự ra đời và phát triển của tranh cổ động ở Việt Nam là một su hướng tất yếu cần thiết trong một giai đoạn lịch sử của dân tộc Đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, chống thực dân Pháp trong những năm

1946 – 1954 và chống mỹ cứu nước 1964 - 1975 Tuy nhiên vì điều kiện chiến tranh khó khăn các họa phẩm lúc này rất thiếu thốn, các họa sỹ và các nghệ nhân chỉ có thể thực hiện được một số kỹ thuật đồ họa truyền thống trong in tranh cổ động là in đá, in lưới và in khắc gỗ tùy từng điều kiện và hoàn cảnh cụ thể mà sáng tác

sỹ sáng tác Vì vậy tranh tuyên truyền cổ động được xác định một cách có hệ thống như là một hình thức tuyên truyền nhăm thuyết phục có chủ ý nhằm gây ảnh hưởng đến cảm xúc, thái độ, ý kiến và hành động của các đối tượng mục tiêu tuyên truyền cổ động cụ thể cho một mục đích chính trị hoặc thương mại thông qua các kênh truyền thông đại chúng và trực tiếp.Tranh tuyên truyền cổ động trên thế giới có một số dạng sau:

2.1.1 Tuyên truyền cổ động về tôn giáo trên thế giới thế kỷ XVI- XVII

Tranh tuyên truyền về Tôn giáo thường được sử dụng để gây ảnh hưởng đến niềm tin về các vấn đề tôn giáo, Ở Phương tây thế kỷ XVI đã diễn ra phong trào cải cách tôn giáo nhằm phê phán nhà thờ và nêu lên những tư tưởng tiến bộ.Tư tưởng của phong trào này là thuyết định mệnh, đòi xóa bỏ các cơ sở kinh

tế nhà thờ, thủ tiêu địa vị thống trị của quý tộc, tích cực ủng hộ sự làm giàu của

tư sản Từ nước Đức, trào lưu cải cách tôn giáo lan nhanh ra khắp các nước Tây

Âu và được đông đảo quần chúng đi theo Đây là phong trào tấn công trực diện vào đạo Thiên chúa và chế độ phong kiến Tây Âu thời hậu kì trung đại

Tác dụng của phong trào.Thúc đẩy, châm ngòi cho các cuộc khởi nghĩa nông dân Đưa đến sự phân hóa trong xã hội Tây Âu, chia tôn giáo làm hai phe: Tin Lành (tôn giáo cải cách) và Kitô giáo (cựu giáo).Trong giai đoạn này các Tôn giáo Tin Làn và Kitô giá đã sử dụng các hình thức tuyên truyền cổ động chống phá lẫn nhau nhằm lôi kéo người dân đi theo Những bức tranh tuyên truyền biếm họa tiêu biểu cho giai đoạn này như: bức tranh biếm họa, giáo hoàng như con lừa, chơi kèn, khắc gỗ, khoảng 1520 H.35 Để chống lại phong trào cải cách do Luther đứng đầu họa sỹ nhà thờHans Brosamer đã sáng tác bức

34

tranh khắc gỗ vào năm 1529 nhằm tuyên truyền chống lại phong trào cải cách của Luther Bằng cách miêu tả ông như là là một con rồng bảy đầu, chia cuộc đời của Luther thành bảy giai đoạn riêng biệt, mỗi giai đoạn được đại diện bằng một con quái vật…H.36 H.37

H35 Bức tranh biếm họa, giáo hoàng như con lừa, chơi kèn, khắc gỗ (1520)

H36.37 Bức tranh biếm về Martin Luther

Ngoài ra các tôn giáo còn hay vẽ tranh kể về những sự tích, điển tích của tôn giáo mà họ đang phụng thờ Điều này ta thấy từ thời Hy Lạp cổ đại cho đến tận ngày nay

2.1.2 Tuyên truyền chiến tranh trên thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Trong các cuộc chiến tranh trên thế giới, các đảng phái chính trị khác nhau đã sử dụng tranh tuyên truyền cổ động như một thứ vũ khí sắc bén để lôi kéo quần chúng nhân dân tham gia vào đảng phái của mình Trong thế chiến II, việc sử dụng từ các dạng tranh tuyên truyền cổ động thường đề cập đến các vấn

đề chính trị của mỗi quốc gia bằng cách tạo ra một hình ảnh có thật hoặc hư cấu nhằm gây ảnh hưởng trong tâm trí của binh lính và nhân dân Tạo ra sự hận thù đối với kẻ thù bên trong hoặc bên ngoài Điều này có thể được thực hiện bằng cách sử dụng các hình ảnh thuật ngữ phân biệt đối xử hoặc phản đối những gì kẻ thù đã gây ra (ví dụ, thuật ngữ phân biệt chủng tộc "Jap" và "gook" được sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ II và chiến tranh ở Việt Nam), “gook” một thuật ngữ chê bai đối với một người châu Á (đặc biệt là đối với lính miền Bắc Việt Nam trong Chiến tranh Việt Nam)

Hầu hết tranh cổ động tuyên truyền trong chiến tranh điều lấy những hình ảnh khẩu hiêu hay ngôn từ khuyến khích kích động dân chúng tháy hành động của kẻ thù đã gây ra đất nước nhân dân một sự bất công không thể chấp nhận được, những hình ảnh này có thể hư cấu hoặc có thể dựa trên các sự kiện có thật, điều này còn phụ thuộc vào chế độ chính trị hay đảng phái nào đó định hướng…(ví dụ, việc đánh chìm tàu chở khách RMS Lusitania của Hải quân Đức trong Thế chiến I) Một chiếc U-boat của Đức phóng ngư lôi đánh chìm tàu chở khách RMS Lusitania vào ngày 7 tháng 5 năm 1915 tàu bị chìm chỉ trong vòng mười tám phút, cách ngoài khơi Old Head of Kinsale, Ireland, 15 km (8 dặm),

đã giết chết 1.198 trong tổng số 1.959 người có mặt trên tàu Việc chiếc tàu bị đánh chìm đã khiến dư luận nhiều nước từ quan điểm trung lập quay sang chống lại nước Đức, đây cũng là lý do khiến Hoa Kỳ tham gia vào Chiến tranh thế giới thứ nhất H38 ảnh tàu RMS Lusitania trước khi bị đánh chìm H39 một poster của Văn phòng Chiến tranh Hoa Kỳ sử dụng để khuyến khích người Mỹ làm việc chăm chỉ để đóng góp cho chiến tranh

H40 Poster Lien minh Anh – Mỹ H41 Stalin trước năm 1930 H42 Stalin sau năm 1930

Ngoài ra tranh cổ động tuyên truyền cũng được sử dụng trong chiến tranh tâm lý, trong đó các các họa sỹ đưa ra những hình ảnh, danh tính của các tổ chức, cá nhân của một quốc gia nào đó mà họ muốn phê phán hay tán đồng nhằm đưa ra những thông tin có thật hoặc đã được làm sai lệch, thậm chí còn bóp méo bịa đặt…vì mục đích chính trị (ví dụ, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, mục đích chính của tuyên truyền của Anh là khuyến khích nam giới tham

rằng "hình ảnh mới hùng vĩ của ông được đưa ra một cách thích hợp để mô tả

lãnh tụ mọi thời đại và của tất cả mọi người." Stalin trước năm 1930 và sau năm 1930 H.41 H.42

2.1.3 Tuyên truyền Quảng cáo trên thế giới cuối thế kỷ XIX -XXI

Tuyên truyền quảng cáo các sản phẩm hàng hóa ở phương Tây xuất hiện

từ thế kỷ XIX khi các ngành công nghiệp phát triển mạnh đặc biệt là trong các cuộc hội chợ triển lãm quốc tế thường được các nước như: Anh - Pháp - Mỹ - Đức…ở đây các nước tham gia hội chợ họ vẽ những bức tranh quảng cáo cho các nhãn sản phẩm mang đặc trưng văn hóa vùng miền của đất nước trong các cuộc hội chợ triển lãm quốc tế thực sự là một ngày hội của những bức tranh, poster quảng cáo

Đến thế kỷ XXI nghệ thuật quảng cáo đã phát triển mạnh mẽ theo các kỹ thuật công nghệ số họ chia sẻ với quảng cáo và quan hệ công chúng,thông qua các hình thức trực tuyến, mỗi khái niệm có thể được coi là tuyên truyền quảng

bá sản phẩm thương mại hoặc hình thành nhận thức của một tổ chức, cá nhân

hoặc thương hiệu Mặt khác, các quảng cáo phát triển từ các quảng cáo thương

mại truyền thống Tùy thuộc từng lĩnh vực mà người ta đưa ra các hình thức

quảng cáo trên công nghệ khác nhau sao cho phù hợp với từng giai đoạn cụ thể

Ví dụ cho quảng cáo thương mại của hai thương hiệu nước ngọt nổi tiếng thế là Coca-Cola và Pepsi Hai thương hiệu lớn cạnh tranh nhau cuộc chiến không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm, mà đôi khi còn mang tính đả kích cá nhân thông qua những chiến dịch quảng cáo rất nổi tiếng H.43 Sự cạnh tranh của hai thượng hiệu Đầu năm 2011, Pepsi lại đả kích những biểu tượng nổi tiếng của Coke: Ông già Noel và Gấu bắc cực bằng chiến dịch quảng cáo “Summer time

is Pepsi time”.Cuộc chiến giữa hai thương hiệu tạo sóng gió trên các phương tiện truyền thông xã hội.H.44.Ông già Noel của Coca-Cola H.45 Gấu bắc cực

của Pepsi

2.1.4 Tuyên truyền cổ động chính trị trên thế giới đầu thế kỷ XX

Tranh tuyên truyền cổ động cho chính trị, phát triển mạnh vào đầu thế kỷ

20, các dạng tranh cổ động, pano áp phích tờ rơi truyền đờn…tuyên truyền được minh họa dưới hình thức khẩu hiệu của một đảng phái, hoặc một nhóm chính trị nào đó Tranh tuyên truyền chính trị cũng có nhiều điểm chung với các chiến dịch thông tin công cộng của chính phủ, nhằm khuyến khích hoặc ngăn cản các hình thức hành vi nhất định (chẳng hạn như đội mũ bảo hiểm đeo dây an toàn khi lái xe, phòng chống truyền nhiễm HIV, không hút thuốc lá nơi công cộng, không xả rác và vv) Tuyên truyền cổ động có thể mang hình thức như tờ rơi, áp phích hay chương trình phát sóng TV và radio và cũng có thể mở rộng sang các phương tiện truyền thông khác Tuy nhiên các dạng tranh tuyên truyền cổ động

ở mỗi quốc gia, nhóm chính trị có sự khác biệt về mặt luật pháp tùy theo tư tưởng mang tính chính trị trong mỗi giai đoạn cụ thể

Ví dụ Cuộc chiến tranh Tây Ban Nha - Mỹ sảy ra năm 1898 giữa Hoa Kỳ

và Tây Ban Nha H.46 Một bức tranh cổ động châm biến của họa sỹ Manuel Molie người Tây Ban Nha được xuất bản ở La Campana (1896) chỉ trích hành

vi của Hoa Kỳ về Cuba "Tham ái của Bác Sam", và bên dưới: "Để giữ hòn đảo

để nó không bị lạc". H.47 "Our Terms," Judge, 1898, by Eugene Zimmerman

“Yêu cầu của chúng tôi 1898” của họa sỹ người Mỹ gốc Thụy sỹ Eugenen

Zimmerman”Kết quả của cuộc chiến là người Mỹ và người Cuba đã dành chiến

thắng Người Cuba đã giành quyền trở thành một quốc gia độc lập thoát khỏi

38

chế độ thực dân Tây Ban Nha, và Hoa Kỳ được chiếm được Philippines, Guam

và Puerto Rico

2.1.5 Tuyên truyền cổ động tâm lý xã hội trên thế giới

Truyên truyền cổ động trong lĩnh vực tâm lý xã hội bao gồm nhiều lý thuyết và cách tiếp cận khác nhau để tuyết phục người dân, tạo tâm lý ổn định hoặc ngược lại thông qua các hình thức thuyết tuyên truyền như báo chí truyền hình…của người nhận thông tin liên lạc nhằm nâng cao uy tín sự tin cậy nhà nước, các tổ chức cá nhân tạo ra tâm lý có thể là tích cực hoặc tiêu cực cho công đồng xã hội Các nhà nghiên cứu đã đưa ra một định nghĩa tâm lý về tuyên truyền trong đó có bốn nguyên tắc cơ bản trong tuyên truyền: Dựa vào cảm xúc, không bao giờ tranh luận; Tuyên truyền vào mô hình "của nhà nước" nhằm chống phá xuyên tạc của kẻ chống phá: Tuyên truyền cổ động tiếp cận trực tiếp các nhóm, các tổ chức công ty lớn cũng như các cá nhân càng nhiều càng tốt; Không nêu những thông tin tuyên truyền cổ động sai trái chống phá nhà nước và xã hội

Ví dụ ở nước Mỹ Sau cuộc tấn công của Nhật Bản vào Trân Châu Cảng, chính phủ Hoa Kỳ kêu gọi các nhà sản xuất, sản xuất một lượng lớn hàng hóa nhằm phục vụ cho chiến tranh Điều này đã không có tác dụng vì Không khí nơi làm việc tại các nhà máy lớn thường căng thẳng vì sự mâu thuẫn của công nhân với những người quản lý, những ông chủ…và tổ chức công đoàn trong suốt những năm 1930 Để tìm lối thoát cho các mâu thuẫn này Các giám đốc của các công ty như; General Môtrs (GM) đã tìm cách tháo gỡ mâu thuẫn từ quá khứ nhằm khuyến khích tinh thần đoàn kết làm việc tập thể từ công nhân đến các tầng lớp quản lý xóa bỏ đi những mâu thuẫn chung tay làm việc bảo vệ đất nước Họ đã nghĩ ra một phương pháp hiệu quả là thuê vẽ các poster khuyến

khích tuyên truyền cổ động đến tâm lý đến tầng lớp công nhân H.48 “Together

do We can do it” "Cùng nhau chúng ta có thể làm điều đó!" "Keep 'Em Firing!"

(Tạm dịch cùng nhau tỏa sáng) Trong poster với hai cánh tay cùng nẵm chặt

một cánh tay áo màu trắng biểu hiện cho tầng lớp quản lý cánh tay áo màu xanh biểu hiện cho giai cấp công nhân cùng sắn tay áo làm việc điều này đã đánh

chúng tâm lý của những người công nhân cũng như tâm lý xã hội lúc đó, và các công ty đã cùng công nhân thúc đẩy được năng xuất lao động tăng nhanh đến chóng mặt tại Mỹ lúc bấy giờ, giúp thúc đẩy nền kinh tế phát triển phụ vụ cho chiến tranh của mỹ với quân đồng minh.

H48 Poster tuyên truyền khuyến khích sự thống nhất giữa lao động và quản lý GM

H49.50 Áp phích "Chúng tôi có thể làm điều đó!" J Hward Miller

Năm 1942, Ủy ban điều phối sản xuất chiến tranh nội bộ của Westinghouse Electric, thông qua một cơ quan quảng cáo, thuê họa sỹ PittsburghJ Howard Miler vẽ hàng loạt các áp phích cổ động đến tinh thần tâm

lý của các tầng lớp công nhân trong nhà máy Mục đích của sự tuyên truyền này

là nâng cao tinh thần công nhân, tạo động lực làm việc, giảm bớt sự vắng mặt, chỉ đạo của người quản lý, khuyến khích những công nhân người lao động đưa

ra các câu hỏi của mình đối với việc quản lý của công ty nhằm giảm khả năng xảy ra tình trạng bất ổn trong lao động và đình công tại nhà máy Mỗi poster được treo trong công ty hai tuần sau đó lại được thay thế bằng những poster khác có nội dung liên quan đến công việc của nhà máy

Hầu hết các poster, áp phích đều có nam giới và nữ giới; họ nhấn mạnh vai trò lao động truyền thống của nam và nữ H.49 Một trong những áp phích

có hình một người quản lý nam mỉm cười với dòng chữ “Any question about

your work” “Ask your Spuervisor” "Bất kỳ câu hỏi nào về công việc của bạn? Hãy hỏi giám sát của bạn." Những Poster áp phích này đã có tác động

2.2.1 Tuyên truyền cổ động chiến tranh từ 1946 -1975

Có thể nói, hình thức tuyên truyền cổ động cho chiến tranh được bắt đầu

từ cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc được khởi nguồn từ lời kiêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh vào Ngày 19-12-1946, sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc

“Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”, ngay lập tức các phương tiện truyền

thông, thông tin ở trong nước, các hãng thông tấn, báo chí nước ngoài đã trích dẫn, đăng tải lời kêu gọi của Bác, mà còn có những bài viết dưới nhiều thể loại, vừa mang tính chất tuyên truyền, vừa để khích lệ, động viên, nhân lên ý chí, niềm tin mãnh liệt của cả dân tộc Việt Nam ở thời điểm khó khăn và cam go nhất trọng lịch sử Cách mạng

Ngày 2-1-1947, trả lời trước báo chí trong và ngoài nước, Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã khẳng định: “Tự do, độc lập là quyền trời cho của mỗi dân tộc”,

“Hễ một dân tộc đã đứng lên kiên quyết đấu tranh cho Tổ quốc họ thì không ai, không lực lượng gì chiến thắng được họ Dân Việt Nam muốn hòa bình, nhưng

vì vận mệnh của Tổ quốc, của giống nòi, thì kháng chiến đến cùng, kháng chiến đến thắng lợi” Sau đó không lâu, ngày 10-1-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết

“Lời kêu gọi nhân dịp Tết Nguyên đán Đinh Hợi” gửi đồng bào cả nước, trong

đó có đoạn: “Về mặt tinh thần thì cha bảo con, vợ bảo chồng, anh bảo em phải

nhớ đến giang sơn gấm vóc của Tổ quốc, phải nhớ đến lịch sử vẻ vang của tổ tiên, phải nghĩ đến vận mệnh tương lai của con cháu, thà chết thì chết, quyết