Bài viết mong muốn chia sẻ những yếu tố về chất lượng giáo dục – đào tạo tại trường Đại học Xây dựng Miền Trung nhằm có một cách nhìn đầy đủ hơn về giáo dục – đào tạo như một hoạt động vĩnh hằng của nhà trường nói riêng, của xã hội nói chung.
Trang 1Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 1-2014 1
YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG MIỀN TRUNG
TS Trần Xuân Thực Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Tóm tắt: Chất lượng giáo dục – đào tạo, một chủ đề luôn luôn nóng hổi mà bất
kỳ nhà quản lý giáo dục đào tạo nào cũng phải quan tâm giải quyết Quan niệm
thông thường về “chất lượng giáo dục” đã khiến nhiều lúc nhiều nơi có những
nhận định chưa thật sự công bằng về thực trạng hoạt động của một số bộ phận
nào đó Chúng tôi, thông qua bài viết này, mong muốn chia xẻ những yếu tố về
chất lượng giáo dục – đào tạo tại trường Đại học Xây dựng Miền Trung nhằm
có một cách nhìn đầy đủ hơn về giáo dục – đào tạo như một hoạt động vĩnh
hằng của nhà trường nói riêng, của xã hội nói chung
Từ khóa: Chất lượng, giáo dục, định hướng.
1 Khái quát về chất lượng
Khi bàn đến chất lượng theo nghĩa
rộng, nhiều nhà giáo dục thường đặt nó
trong bộ đôi phạm trù “số lượng-chất
lượng” hay gọn hơn, cặp phạm trù
“lượng - chất” với quy luật về sự biết đổi
của chúng Dưới đây chúng tôi xin trao
đổi một số cách tiếp cận về chất lượng
trong các hoạt động xã hội:
- Chất lượng là sự xuất sắc bẩm
sinh, tự nó; hay đơn giản, chất lượng là
cái tốt nhất Điều này chỉ có thể hiểu
được, cảm nhận được nếu so sánh với
những sự vật có cùng những đặc tính với
sự vật đang được xem xét Đây là cách
tiếp cận tiên nghiệm về chất lượng
- Chất lượng được xem xét trên cơ
sở những thuộc tính đo được Điều đó có
nghĩa là chất lượng có thể được đo
lường khách quan và chính xác Một sự
vật có thuộc tính nào đó “cao hơn” cũng
có nghĩa là nó “tốt hơn” và do đó cũng
“đắt hơn” Cách tiếp cận này gọi là cách
tiếp cận dựa trên sản phẩm khi xem xét
chất lượng
- Chất lượng được xem như sự phù hợp với nhu cầu Các sản phẩm và
dịch vụ được “sản xuất” một cách chính xác với những “đặc tính kỹ thuật” đã định; mọi sự lệch lạc đều dẫn đến giảm thấp chất lượng (mặc dù vẫn
đề cập đến dịch vụ)
- Chất lượng được xác định bằng tý
số thành tựu/ giá cả: thành tựu của một
giá cả chấp nhận được và sự phù hợp ở một chi phí chấp nhận được Đây là cách
tiếp cận dựa trên giá trị về chất lượng
- Chất lượng là sự phù hợp với mục đích Chất lượng được xem xét đơn giản
chỉ trong con mắt của người chim ngưỡng sự vật hoặc sử dụng chúng và được coi như mức độ của sự thỏa mãn, hài lòng của khách hàng Đó là sự tiếp
cận dựa trên người sử dụng, khách hàng
đối với chất lượng
Trong thực tế hiện nay các cơ sở giáo dục - đào tạo, các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý, giảng viên, luôn luôn quan tâm đến chất lượng giáo dục - đào tạo Mọi người đều
Trang 2ngầm hiểu rằng, thực chất chất lượng
của toàn bộ hệ thống giáo dục phụ
thuộc vào kết quả học tập của sinh viên
tốt nghiệp về vấn đề nhận thức, như
mức độ, độ sâu, khối lượng và ý nghĩa,
giá trị khoa học của sự chuyển tải
những tri thức, kỹ năng,…
Xu thế hiện nay của mối quan tâm
về chất lượng giáo dục - đào tạo là sự
tập trung chú ý ngày càng tăng đối với
kết quả tống thể ở các cơ sở giáo dục,
dù đó là trường đại học hay các cơ sở
giáo dục - đào tạo tư thục, dân lập Xu
thế này đã phản ánh tình hình và hiệu
quả sử dụng nguồn nhân lực tại các cơ
quan quản lý nhà nước, cơ sở sản xuất
công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và
các cơ sở chuyên môn khác
2 Xác định chất lượng trong giáo dục
và đào tạo
Việc xem xét chất lượng trong giáo dục và đào tạo đồng thời từ hai khía
cạnh: các cấp độ tại đó chất lượng giáo dục - đào tạo được xem xét từ chính sách giáo dục đào tạo đến quá trình học tập
và sự khác nhau giữa chất lượng thiết kế;
Chính sách giáo dục đào tạo có thể phân biệt ở các cấp độ: chính sách quản
lý ở cấp ngành, thiết kế giáo dục - đào tạo tại các cơ sở giáo dục đào tạo, chương trình giáo trình, thực hiện các bài giảng, giảng viên, sinh viên
Sự khác nhau giữa chất lượng thiết
kế được thể hiện bởi sự xác định, lập kế hoạch, sự thích nghi và triển khai có hiệu quả những nội dung đã được lập kế hoạch
Bảng dưới đây sẽ minh họa khái niệm này, với lưu ý rằng có sự phân biệt giữa giáo dục đào tạo chính quy (truyền thống)
và giáo dục đào tạo không chính quy
Bảng: Một số thành tố chất lượng trong giáo dục - đào tạo
Cấp độ
Giáo dục đào tạo chính quy
Giáo dục đào tạo không chính quy
Giáo dục đào tạo chính quy
Giáo dục đào tạo không chính quy
1 Chính
sách
- Cân đối các nhu
cầu giáo dục -
đào tạo
- Hoàn thiện việc
cung ứng giáo
dục - đào tạo
- Xác định nhu cầu đào tạo của đơn vị sử dụng nguồn lực
- Chiến lược đào tạo của đơn vị sử dụng nguồn lực
- Theo dõi, điều tiết chính sách giáo dục
- Hiệu quả của các chi phí đào tạo
- Hiểu biết về sự tác động của các
xu thế mới đến nhu cầu đào tạo để có
sự điều chỉnh phù hợp
2 Quản lý,
Tổ chức
- Quản lý hợp lý
- Phục vụ phi tập
trung
- Giúp đỡ, hỗ trợ
người học
- Phân phối chi phí hiệu quả
- Phân phối nhanh chóng, theo khách hàng
- Cẩn trọng, linh hoạt và nhanh chóng về những
hỗ trợ quản lý
- Sự chấp nhận chất lượng với
“khách hàng”
3 Thiết kế
- Tổ chức nội bộ
- Chính sách cán
bộ
- Phục vụ kinh doanh, dịch vụ
- Kiểm soát, quản
lý uy tín
- Các hoạt động của nhà trường
- Quản lý các nguồn tài chính
- Sự tăng lên của trình độ phục vụ
Trang 3Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 1-2014 3
Cấp độ
Giáo dục đào tạo chính quy
Giáo dục đào tạo không chính quy
Giáo dục đào tạo chính quy
Giáo dục đào tạo không chính quy
4 Chương
trình giáo
dục - đào
tạo
- Xây dựng và
thích nghi nội
dung
- Sự gắn kết nội
tại
- Sự phù hợp
- Sự gắn kết giữa nhu cầu và đào tạo
- Sự lựa chọn hình thức đào tạo đúng đắn
- Tuân thủ chương trình với thiết kế và mục tiêu đã được xác định
- Các khóa học đáp ứng nhu cầu
- Phản hồi của
“khách hàng”
- Quản lý dự án
5 Đầu ra
và sự phân
phối khóa
trình
- Sách giáo trình
- Tài liệu tham
khảo
- Sự cân đối của kiến thức và kỹ năng
- Sự hoàn tất khóa học
6 Giáo
viên, cán
bộ giảng
dạy, cán
bộ huấn
luyện
- Có tay nghề cao
- Có khả năng
làm việc ngoài xã
hội
- Có tay nghề cao
- Có khả năng làm việc ngoài xã hội
- Duy trì sự thành thạo
- Cập nhật
- Đào tạo lại
- Có năng lực tư vấn
7 Sinh
viên, người
được huấn
luyện
- Thái độ mở đối
với sự học
- Sự phân loại
đánh giá từ ban
đầu
- Có khả năng học tập liên tục
- Sự thành đạt của sinh viên
- Sự cải thiện kết quả, thành tựu học tập
3 Chất lượng và sự phù hợp của nội
dung giáo dục - đào tạo tại Trường
Đại học Xây dựng Miền Trung
Hầu hết các đề cương chương
trình của các bậc học, ngành học hiện
nay của Nhà trường đều quan tâm đến
tính chất ứng dụng của môn học so với
ngành học Đối với những chương
trình đào tạo chuyên nghiệp bậc đại
học, cao đẳng, nơi mà nhu cầu phản
biện từ xã hội cao hơn, thì kỳ vọng về
hiệu quả phải đạt được trong quá trình
xây dựng đề cương đối với cán bộ,
giảng viên phải sâu sắc và xứng tầm,
chủ yếu phải là:
- Có kinh nghiệm và kiến thức sâu
rộng trong lĩnh vực phụ trách giảng dạy;
- Có khả năng minh chứng, ủng hộ cho những luận điểm với những sự kiện,
số liệu hoặc những ý tưởng có giá trị;
- Có tầm nhìn mới để trình bày, tư tưởng mới, cách tiếp cận mới;
- Đáng tin cậy đối với người học
Kiến thức về bộ môn của mỗi giảng viên là một vấn đề, nhưng sự phù hợp giữa nội dung khung chương trình, nội dung giáo dục - đào tạo là rất quan trọng
Trong đào tạo tập trung chính quy tại nhà trường, có thể xác định được cái
gì là tốt nhất đối với người học sẽ luôn được phát huy và được xem xét về mặt chính sách Trong giáo dục đào tạo không chính quy, thì quan điểm “người
Trang 4sử dụng” sẽ nổi trội hơn so với giáo dục
- đào tạo từ ban đầu
Nhà trường luôn quan điểm rằng:
Những khóa học được đánh giá có chất
lượng cao sẽ phải là những khóa học
hướng tới thậm chí đạt đến tính phù hợp,
tính thực tiễn với khả năng thực hành và
ứng dụng cao, tính liên kết cao giữa các
môn học trong bậc học Ngoài ra,
chương trình còn tạo dựng nguồn cảm
hứng (truyền cảm, biểu cảm, gợi cảm),
năng động, bổ sung và cập nhật nhiều
thông tin hữu ích; xây dựng giải pháp
chuyển tải nhiều hơn so với nội dung
trong chương trình
4 Dạy học và đào tạo có hiệu quả tại
Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Nội dung không phải là khía cạnh
duy nhất để thực hiện một chương trình
đào tạo tạo nên chất lượng người học
Những đặc trưng chất lượng khác có tác
động tích cực chẳng hạn như tính tương
tác, tính năng động, kinh nghiệm giảng
dạy, phong cách của mỗi giảng viên, cán
bộ huấn luyện,…
Hiệu quả của quá trình dạy học từ
giảng viên của nhà trường luôn được
quan tâm, đó là “sự cam kết chặt chẽ và
động cơ lành mạnh” trong quá trình
giảng dạy, định hướng sinh viên tự học,
tự nghiên cứu, và chắc chắn đó là một
trong những nhân tố quyết định đến kết
quả của giáo dục, trong đó sự hỗ trợ cho
động cơ bên trong của người giảng viên
và cách tiếp cận của họ phải luôn được
duy trì hoặc nâng cao
Giảng viên nhà trường luôn gắn bó
mật thiết với sự cam kết về “thái độ
nghề nghiệp” bao gồm những hành vi
đạo đức (chẳng hạn không đối xử với
người học bằng những cách thức thiếu
tôn trọng họ, không biểu hiện thiên kiến
về giới tính, văn hóa vùng - miền,…);
lòng mong muốn có sự cải tiến thường xuyên; sự cởi mở đối với các thông tin phản hồi, luôn luôn gần gũi với sinh viên
để tạo ra một hình ảnh tốt nhất về chất lượng đào tạo của nhà trường
Giảng viên nhà trường luôn thể
hiện sự thành thục về khả năng chuyển
tải những tri thức và những kỹ năng bằng cách “dịch” chúng thành các tư tưởng khái niệm có thể hiểu được đối với người học; kích thích sự hứng thú của người học đối với bộ môn để chuẩn
bị cho người học có khả năng học tập suốt đời Những khả năng này được đánh giá tốt hơn và đáng tin tin cậy hơn so với việc đánh giá sự thành thục
về bộ môn Kết hợp hai sự thành thục này sẽ tạo nên quá trình đóng góp đáng
kể vào việc lĩnh hội có chất lượng ở người học
Giảng viên nhà trường luôn thể
hiện phong cách dạy học nhằm mang lại
kết quả học tập tốt nhất cho sinh viên
Họ có thể soạn ra một loạt các phong cách dạy học có ích cho sự học tập của người học vì chúng nâng cao, thúc đẩy khả năng học tập theo những cách khác nhau Nhưng mặt khác, họ cũng có những quy tắc cơ bản cho phong cách dạy học đạt kết quả Một số đặc điểm cần phải loại trừ, chẳng hạn như gây nhàm chán, lặp đi lặp lại, ngạo mạn hoặc
xa cách người học, không vững vàng hoặc không có khả năng thuyết phục,…
và trong thực tiễn, những đặc trưng cho phong cách dạy học được người học tiếp thu hiệu quả và do đó họ đánh giá cao và hoan nghênh như:
- Phong cách giao tiếp xuất sắc;
Trang 5Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 1-2014 5
- Luôn nhiệt tình và tận tụy trong
công việc;
- Có khả năng truyền đạt chương
trình, giáo trình, bài giảng ở cấp độ đúng
đắn và sát với đối tượng lĩnh hội kiến thức;
- Có sáng kiến và có khả năng đáp
ứng những thông tin phản hồi từ phía người
học một cách nhanh chóng và hiệu quả;
- Biết động viên và chịu khó phát
huy với các ý tưởng;
- Hào hứng và có đầu óc hài hước;
Dạy học là một quá trình tương tác
diễn ra trong những bối cảnh nhất định
đặc biệt khi giảng dạy tại giảng đường,
chất lượng dạy học gắn liền với kết quả
của quá trình giao tiếp hai chiều
Ngoài ra, giảng viên nhà trường
luôn quan tâm đến một số “khía cạnh
thực hành và ứng dụng” ảnh hưởng đến
chất lượng lĩnh hội, chẳng hạn như:
- Giảng viên phải luôn tôn trọng
bản chất và khối lượng công việc của bộ
môn phân công;
- Logic của chương trình, bài giảng
phải rõ ràng sáng sủa đối với người học;
- Giảng viên phải luôn tôn trọng nội quy (chẳng hạn thời khóa biểu, giờ giấc, quy trình làm việc trên lớp);
- Giảng viên phải luôn hiểu rõ người học mong muốn cái gì;
- Giảng viên phải có hành vi xử lý đúng mực với những hoạt động học tập
và nghiên cứu của người học
Tất nhiên, đây là một số nét điển hình, mà thiếu chúng là triệu chứng của
sự không có chất lượng
5 Kết luận
Do tác động của sự thay đổi ngày càng nhanh kinh tế - xã hội, toàn cầu hóa thì nhu cầu đào tạo chất lượng ngày càng cao để phù hợp với thực tiễn đặt ra Trước tình hình đó, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung phải tổng kết thực tiễn theo định kỳ, bắt kịp vào xu thế hội nhập, xác định việc thường xuyên nâng cao chất lượng đào tạo là yêu cầu thiết thực trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực hiệu quả cho khu vực
