Tư tưởng lý thuyết kiến trúc của Frank Lloy Wight là mô phỏng thiên nhiên (kiến trúc hữu cơ), đề cao tính tự nhiên, tính nguyên thủy, tính trữ tình, tính địa phương và đa dạng hóa. Với tính cách táo bạo và tài năng của mình, Frank Lloy Wight đã để lại một tài sản đồ sộ về những công trình kiến trúc của mình, góp phần không nhỏ vào nền kiến trúc của Thế Giới.
Trang 1KIẾN TRÚC SƢ FRANK LLOYD WRIGHT VÀ LÝ THUYẾT
KIẾN TRÖC HỮU CƠ
KTS Nguyễn Thị Khánh Trang
Trưởng phòng CT.HSSV, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Tóm tắt: Tư tưởng lý thuyết kiến trúc của Frank Lloy Wight là mô phỏng thiên
nhiên (kiến trúc hữu cơ), đề cao tính tự nhiên, tính nguyên thủy, tính trữ tình,
tính địa phương và đa dạng hóa Với tính cách táo bạo và tài năng của
mình, Frank Lloy Wight đã để lại một tài sản đồ sộ về những công trình kiến
trúc của mình, góp phần không nhỏ vào nền kiến trúc của Thế Giới
Từ khóa: Tư tưởng, lý thuyết kiến trúc, kiến trúc hữu cơ.
Phần I: Cuộc đời và sự nghiệp của
KTS Frank Lloyd Wright
1.1 Tiểu sử và cuộc đời niên thiếu
Frank Lloy Wright sinh ngày
8 tháng 6 năm 1867 và mất ngày 9
tháng 4 năm 1959
Sinh ra tại một thi trấn nông
nghiệp ở Richland Center, tiểu bang
Wisconsin, Mỹ Frank là người con
cả của một gia đình giàu truyền thống học thuật với cha là William Wright một nhà diễn thuyết, nhà dạy nhạc và là một mục sư đang kính
Mẹ là Anna Lloyd Jones - một giáo viên, bà xuất thân thuộc dòng dõi lớn, danh giá và giàu có Lloyd Jones,
di cư từ xứ Wales sang Spring Green, WiIsconsin
Một số hình ảnh về thời niên thiếu của Frank Lloy Wight:
Với ước nguyện con trai lớn
của mình sẽ trở thành một nhà
kiến trúc sư đại tài trong tương lai
Từ nhỏ, Frank Lloy Wright đã
mẹ được nuôi dưỡng tâm hồn bằng
những bản vẽ nhà thờ, những công
trình kiến trúc được xé ra từ
những tờ tạp chí dán đầy khắp phòng, bà còn cho Frank đi tham quan nhiều triễn lãm kiến trúc, và mua tặng ông bộ trò chơi khối xếp hình của Friedrich Wilhelm August Fröbel (còn được gọi là khối Foebel)
Trang 2Trò chơi này bao gồm nhiều
khối hình học khác nhau có thể được
kết hợp thành nhiều tổ hợp đa dạng
để hình thành các tổ hợp không gian
ba chiều- món đồ chơi đã đặt nền
móng cho sự nghiệp của ông và cho
đến tận bây giờ vẫn còn hiện hữu
trong các thiết kế Frank đã từng
chia sẻ: “Trong vài năm, tôi ngồi
trên bàn nhỏ của trẻ mẫu giáo và
chơi với khối vuông, khối cầu và
hình tam giác, những khối hình
bằng gỗ cây thích nhẵn đó…tất cả
vẫn còn nằm trên những ngón tay
tôi đến ngày hôm nay…”
1.2 Sự nghiệp
Wright bắt đầu được đào tạo
chính thức tại ngành kỹ sư của đại
học Wiscondin-Madison, nơi ông là
thành viên của hội huynh đệ Phi
Delta Theta Ông đăng ký lớp học
bán thời gian trong 3 học kỳ, trong
khi học nghề với một chủ thầu đại
phương và chuyên gia về công trình
dân dụng
Năm 1887, vì đam mê kiến
trúc, Wright rời trường đại học mà
không lấy bằng Tuy vậy, với tài
năng của mình, ông vẫn được chứng
nhận bằng tiến sĩ danh dự ngành Mỹ
học vào năm 1995
Sau khi rời trường đại học, ông
đến Chicago tìm việc làm và tìm
được vận may để phát triển sự
nghiệp vào năm 1971
Do có vụ hỏa hoạn lớn, cùng với sự bùng nổ dân số, vấn đề phát triển cơ sở hạ tầng được đặt làm trọng yếu và trở nên cực kỳ cấp bách trong những năm sau đó Với tinh thần nhanh nhẹn, và ý chí quyết tâm không sợ khó, ông đã nắm bắt được
cơ hội việc làm của mình bằng cách xin phỏng vấn ở nhiều công ty lớn và được nhận vào công ty thiết kế của Joseph Lyman Silsbee
Ở công ty thiết kế Joseph Lyman Silsbee, Wight đã sớm được sớm tiếp xúc vớí các kiến trúc sư tiến bộ tại Chicago như Adler và Sullivan Louis Sullivan là một ảnh hưởng quan trọng,ông ta đã giao cho Wight thiết
kế cho các khu dân cư, trụ sở làm việc Và đây là một trong những bước tiến rất quan trọng trong quá trình tích lũy kinh nghiệm cũng như phát triển
sự nghiệp của ông sau này
Trái ngược với phong cách thiết
kế chỉ hướng đến phong cách kiến trúc Victorian và kiến trúc phục
hưng của Silsbee, Frank Lloy
Wight luôn hướng đến điểm khác
biệt và những chất riêng trong thiết
kế của mình, thời kỳ đó ông tự cho rằng các công trình của ông luôn duyên dáng như tranh vẽ, và không ngừng nổ lực để cải thiện tay nghề, làm việc tiến bộ hơn
Năm 1893, Wright cảm thấy
việc tích luỹ kinh nghiệm đã đủ,
Trang 3ông quyết định làm riêng theo cách
của mình
Ông có tới hơn 6.000 tác phẩm,
xây dựng trên 1.000 đồ án và 12
cuốn sách về Kiến trúc
Có thể nói, với tính cách táo
bạo và tài năng của mình, Frank
Lloy Wight đã để lại một tài sản đồ
sộ về những công trình kiến trúc của
mình, góp phần không nhỏ vào nền
kiến trúc của Thế Giới
Phần II: Tư tưởng lý thuyết kiến
trúc của Wright
Kiến trúc phải mô phỏng thiên
nhiên (kiến trúc hữu cơ), đề cao
tính tự nhiên, tính nguyên thủy, tính
trữ tình, tính địa phương và đa
dạng hóa
2.1 Phong cách thiết kế kiến trúc
hữu cơ
Wright coi kiến trúc là ―thể hữu
cơ có sinh mệnh” - kiến trúc và môi
trường hoà thành một và đã thể hiện
rất sớm nguyên tắc thiết kế sinh thái
trong kiến trúc, đó là nguyên tắc
thiết kế kiến trúc hữu cơ Đề cao tính
tự nhiên, tính nguyên thuỷ, tính trữ
tình, tính địa phương và cho rằng thiết kế là một quá trình biến hoá, kiến trúc trước sau ảnh hưởng đến môi trường xung quanh và sinh hoạt của người sử dụng
Điển hình là công trình kiến trúc Biệt thự Falling water, đây là một trong những kiệt tác đầu tay xuất sắc
nhất của Frank Lloy Wight, được
xây dựng trong vòng 3 năm (1936 - 1939), dựa theo đơn đặt hàng thiết kế nhà nghỉ cuối tuần cho gia đình Edgar Kaufmann, tọa lạc tại cùng nông thông phía Tây Nam tiểu bang Pennsylvania
Vào thời điểm thiết kế công trình này, Wight đã sớm nắm bắt được đặc thù tinh túy nhất của kiến trúc Nhật Bản, đó là cách xử lý không gian hài hòa giữa con người, thiên nhiên và kiến trúc, do vậy dù ở đâu trong không gian ngôi nhà cũng nghe được tiếng suối reo, tiếng lá rừng và tiếng gió xào xạc Có lẽ đây
chính là những yếu tố giúp Frank
Lloyd Wright thiết kế thành công
kiệt tác này
Biệt thự Fallingwater – Một trong những công trình kiến trúc đầu tiên của Frank Lloy Wight
Trang 42.2 Thiết kế phá cách với những
đường cong táo bạo
Kiến trúc của Wright là thơ, là
nhạc, là âm thanh muôn màu của cuộc
sống, ông từng nói "chất thơ của hình
thức cũng cần thiết như lá của táo,
hoa của cây, da thịt của thân thể",
công trình của ông luôn là những ví
dụ điển hình cho chủ nghĩa lãng mạn trong kiến trúc
Một số công trình công cộng thể hiện những đường nét uốn lượn,
những đường cong táo bạo của Frank Lloy Wight
Bảo tàng Guggenhein – NewYork Mỹ
Giáo đường Beth Sholom Congregation
Giáo đường Beth Sholom Congregation
2.3 Những thiết kế mang tính tiện
dụng cao
Wright là người dẫn đầu trào lưu
kiến trúc Prairie và phát triển khái niệm
nhà Usonian,thể hiện tầm nhìn độc nhất vô
nhị của ông về quy hoạch đô thị tại Mỹ
Price Tower được xem là 1 thiết
kế vĩ đại trong thế kỷ 20, đây là thí nghiệm tiên phong của Frank Lloy Wight trong mô hình tòa nhà chọc trời đa chức năm : một cấu trúc đa dạng về chi tiết cao, mỏng, với mục
Trang 5đích sử dụng là kết hợp văn phòng
kinh doanh, bán lẻ và căn hộ
Price Tower
Cho đến hôm nay , Price Tower
vẫn tiếp tục đi theo mục đích thiết kế
ban đầu của Wright, cung cấp nhiều cơ
hội cho du khách và người dân học hỏi,
tương tác với một trong những thành tựu
lớn nhất của ông
2.4 Thiết kế từ trong ra ngoài
Trong quá trình thiết kế, Wright thực hiện nguyên tắc "thiết kế từ trong ra ngoài", nguyên tắc "bố cục khai phóng"
mà ông đề xướng
Ngoài nghề kiến trúc sư, Wright cũng được biết tên qua "Interior design"
Nhiều căn nhà do Wright design
thường có cả những món "nội trang" như bàn ghế, kệ sách và stained glass do Wright sáng tác
Khác với nhiều đồng nghiệp cùng thời, Wright còn có năng khiếu đặc biệt
về trang trí, tạo các đồ nội thất và thủ công mỹ nghệ Hầu hết các công trình
mà ông thiết kế, ông đều thực hiện toàn
bộ phần thiết kế nội thất và trang trí
Chính vì vậy, các công trình của Wright
đều rất đồng bộ, thống nhất và có vẻ đẹp hoàn thiện đến từng chi tiết, vật dụng nhỏ nhất
Nội thất trong thiết kế căn hộ The Schwartz House
Phần III Lý thuyết kiến trúc của
Frank Lloy Wright và kiến trúc
Việt Nam
Phú Yên thuộc vùng khí hậu nhiệt đới
gió mùa, chịu ảnh hưởng của khí hậu đại
dương Thời tiết có 2 mùa rõ rệt: mùa khô
từ tháng 1 đến tháng 8, mùa mưa từ tháng 9
đến tháng 12, tập trung từ 70 – 80% lượng
mưa cả năm Yếu tố này cộng với sông suối
ngắn và dốc nên dễ gây lũ lụt
Là vùng đất hiện đang lưu giữ, bảo tồn nhiều công trình kiến trúc độc
công trình kiến trúc dân gian mang bản sắc riêng của vùng C ác loại hình
nét riêng của đặc điểm khí hâụ, của văn hóa địa phương và những phong tục tập quán riêng
Trang 6Nhà thờ Mằng Lăng được coi nhà
thờ cổ nhất tỉnh Phú Yên và là một trong
những nhà thờ lâu đời nhất tại Việt Nam,
tọa lạc bên bờ sông Cái, thuộc thôn Hội
Phú, xã An Ninh Tây, huyện Tuy An,
tỉnh Phú Yên Nơi đây đặc biệt lưu giữ
cuốn sách in chữ quốc ngữ đầu tiên của
nước ta
Nhà thờ Mằng Lăng
Nhà thờ Mằng Lăng khởi công xây
dựng vào năm 1892, trong khuôn viên
rộng 5.000 m 2 , theo kiến trúc Gothic với
nhiều hoa văn trang trí Hai bên nhà thờ
có hai lầu chuông, chính giữa là thập tự
giá Tất cả sơn màu xanh xám giản dị, hòa đồng với khung cảnh ruộng vườn cây lá
Với lối kiến trúc Gothic, đỉnh cao của nhà thờ Mằng Lăng là hai tháp chuông hai bên Ở giữa là thập tự giá - biểu tượng của thánh đường Theo đánh giá của giới kiến trúc trong nước, nhà thờ Mằng Lăng là sự hòa quyện tuyệt vời giữa lối kiến trúc tôn giáo Châu Âu với những chi tiết trang trí mang đậm bản sắc Việt Trần nhà thờ được lót la-phông gỗ, không còn kiểu mái vòm đặc trưng của kiến trúc Gothic Tính bản địa và hữu cơ được thể hiện rõ trong công trình là vòm cuốn hàng hiên (hành lang) hai bên hình búp măng cũng giống những cách sen hay những họa tiết chạm trỗ tinh xảo trên những cánh cửa chính bằng gỗ của nhà thờ này Chính hàng hiên cũng thể hiện rõ yếu tố truyền thống trong kiến trúc Việt Nam là phù hợp với điều kiện khí hậu tại địa phương
Kiến trúc nhà ở tại Phú Yên:
Nhà ở lô phố
Thiết kế kiến trúc nhà phố theo
phong cách hiện đại với mặt tiền ấn
tượng độc đáo, chi tiết Tuy là nhà phố
với diện tích có phần chật hẹp nhưng
KTS vẫn chừa ra những diện tích để
thiết kế ban công, sân để gia đình có thể thư giãn với không gian thoáng mát, đồng thời vẫn đầy đủ diện tích cho sinh họat - đẹp cả về hình thức và công năng
sử dụng Không gian được trang trí bằng
Trang 7những đồ nội thất sang trọng nhưng lại
rất trẻ trung và hiện đại Cùng với nội
thất, cách sử dụng màu sắc, bố trí đồ
đạc, phụ kiện cũng tạo nên điểm nhấn và
phong cách riêng cho ngôi nhà Từ
phòng khách đến nhà bếp, phòng ngủ
Tất cả đều ẩn chứa sự trẻ trung, sức sống
mạnh mẽ, Sofa, đèn, tranh trang trí
đều tạo phong cách, dấu ấn riêng
Qua đó cho ta thấy không chỉ với một nền kiến trúc hiện đại mà ở từng địa
phương tính ―thiên nhiên (kiến trúc hữu cơ), đề cao tính tự nhiên, tính nguyên thủy, tính trữ tình, tính địa phương và đa dạng hóa” vẫn luôn ẩn chứa trong mỗi
công trình kiến trúc
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đặng Thái Hoàng 2006 Giáo trình Lịch sử kiến trúc thế giới, NXB xây dựng
[2] Trần trọng Chi Kiến trúc phương Tây, NXB Xây dựng
[3] Vũ Thị Thuý Hải Giáo trình Lý thuyết kiến trúc
[4] Đặng Thái Hoàng 2009 Văn hoá và kiến trúc phương đông, NXB Xây dựng
