Nghiên cứu nồng độ NT-proBNP huyết tương ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp được điều trị tại Bệnh viện Quân y 175

Nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ NT-proBNP với các chỉ điểm sinh học tổn thương cơ tim và các thang điểm tiên lượng TIMI, GRACE và điểm lượng giá tổn thương động mạch vành GENSINI.

TÓM TẮT

Mục tiêu: Nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ NT-proBNP với các chỉ điểm sinh học tổn thương cơ tim và các thang điểm tiên lượng TIMI, GRACE và điểm lượng giá tổn thương động mạch vành GENSINI.

Phương pháp: Tiến cứu, mô tả cắt ngang.

Đối tượng: 44 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp được nhập viện và điều trị tại khoa tim mạch, bệnh viện quân y 175 từ tháng 01/2016 đến tháng 05/2017.

Kết quả: Nồng độ NT-proBNP huyết tương trung bình lúc nhập viện là 1499,1± 2799,7 (pg/ml), sau 72 giờ là 4382,9±5861,5 (pg/ml) Nồng độ NT-proBNP huyết tương thời điểm nhập viện tương quan thuận khá chặt với nồng độ Troponin T huyết tương với r=0,572, p<0,001 Nồng độ NT-proBNP sau 72 giờ tương quan thuận với Troponin

T (r=0,334, p<0,05), với các thang điểm tiên lượng TIMI (r=0,403, p<0,01); GRACE (r=0,338, p<0,01) và với điểm GENSINI (r=0,321, p<0,05)

Kết luận: Nồng độ NT-proBNP huyết tương thời điểm nhập viện tương quan thuận với nồng độ Troponin T huyết tương Đồng thời, nồng độ NT-proBNP sau 72 giờ tương quan thuận với Troponin T, các thang điểm tiên lượng TIMI; GRACE và với điểm Gensini.

Từ khóa: NT-proBNP, nhồi máu cơ tim cấp

INVESTIGATE THE CORRELATION OF NT-PROBNP CONCENTRATIONS WITH BIOCHEMICAL CARDIOMYOPATHY

SUMMARY

Objectives: To investigate the correlation of NT-proBNP concentrations with biochemical cardiomyopathy and TIMI, GRACE score and GENSINI score

Methods: Descriptive, cross sectional descriptive study.

NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ NT-proBNP HUYẾT TƯƠNG

Ở BỆNH NHÂN NHỒI MÁU CƠ TIM CẤP ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ

TẠI BỆNH VIỆN QUÂN Y 175

Đào Quốc Tuấn 1 , Trương Đình Cẩm 2

(1) Bệnh viện Quân y 16, Binh Đoàn 16

(2) Bệnh viện Quân 175

Người phản hồi (Corresponding): Đào Quốc Tuấn (daoquoctuan1976@gmail.com)

Ngày nhận bài: 12/9/2017 Ngày phản biện đánh giá bài báo: 27/9/2017

Ngày bài báo được đăng: 25/12/2017

Subjects: 44 patients with acute myocardio infarction were hospitalized and treated

in the cardiology department, hospital 175 from January 2016 to May 2017.

Results: Plasma NT-proBNP concentration was 1499.1±2799.7 pg/ml, after 72 hours was 4382.9±5861.5 pg/ml Plasma NT-proBNP plasma concentrations were relatively well correlated with serum Troponin T concentrations with r=0.572, p<0.001 The NT-proBNP concentration after 72 h was positively correlated with Troponin T (r=0.334, p<0.05), with TIMI scores (r=0.403, p <0.01); GRACE score (r=0.338, p<0.01) and with GENSINI score (r = 0.321, p<0.05)

Conclusions: The plasma NT-proBNP plasma concentration was significantly correlated with serum Troponin T levels At the same time, NT-proBNP concentrations after 72 h were positively correlated with Troponin T, TIMI prognostic scores; GRACE and with Gensini points.

Key word: NT-proBNP, acute myocardio infarction (AMI)

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhồi máu cơ tim cấp (NMCT) là một

cấp cứu tim mạch rất nặng Thống kê tại

Mỹ, trung bình mỗi năm có khoảng 1,5

triệu người bị NMCT Tỉ lệ tử vong do

NMCT cấp còn khá cao, trên thế giới mỗi

năm có khoảng 2,5 triệu người chết vì

NMCT, trong đó 25% BN chết trong giai

đoạn cấp tính Chẩn đoán xác định, đánh

giá phân tầng nguy cơ sớm và lựa chọn

phương pháp điều trị tối ưu sẽ đem lại lợi

ích sống còn, giảm, tỉ lệ biến chứng, tàn

phế và tử vong cho người bệnh [1]

NT-proBNP, một chỉ điểm sinh học

mới được tiết ra từ cơ thất khi có thiếu

máu cơ tim và tăng áp lực thành tim, có

vai trò trong chẩn đoán, tiên lượng và

phân tầng nguy cơ ở bệnh nhân NMCT

[3], [5], [9]

Hiện nay nồng độ NT-proBNP huyết

tương được sử dụng rộng rãi trong thực

hành lâm sàng vì có nhiều ưu điểm: xét

nghiệm cho kết quả nhanh, độ nhạy và độ

đặc hiệu cao, giá cả hợp lý nên nó thực sự

cần thiết và hữu ích trong chẩn đoán, tiên

lượng và xử trí NMCT cấp

Chính vì những lý do trên chúng tôi

tiến hành nghiên cứu “Nghiên cứu nồng

độ NT-proBNP huyết tương ở bệnh nhân NMCT cấp” nhằm mục tiêu tìm hiểu mối

liên quan giữa nồng độ NT-proBNP huyết tương và nồng độ Troponin T, các thang điểm tiên lượng TIMI, GRACE và điểm GENSINI

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng: Gồm 44 bệnh nhân

NMCT cấp chẩn đoán theo định nghĩa toàn cầu lần thứ 3 về nhồi máu cơ tim của ESC/ACCF/AHA/WHF Phân tầng nguy cơ theo thang điểm TIMI, GRACE

và lượng hoá tổn thương ĐMV theo thang điểm GENSINI Tiêu chuẩn loại trừ khi bệnh nhân đồng mắc các bệnh gây thiếu oxy cơ tim và/hoặc gây căng giãn thành tim Các BN được định lương nồng độ NT-proBNP huyết tương lúc nhập viện và sau 72 giờ

2 Phương pháp nghiên cứu: Tiến

cứu, mô tả cắt ngang

3 Thu thập và xử lí số liệu BN vào

viện được xử lí theo qui trình cấp cứu

NMCT cấp Số liệu được lấy theo mẫu

nghiên cứu Xử lí số liệu bằng phần mềm SPSS 22.0

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

1 Đặc điểm về tuổi và giới

Bảng 1 Đặc điểm về tuổi, giới.

Tuổi

Nam (n) (%) 35 (79,5%) 57,0 ± 12,3 0,130

35/9 = 3,9/1

Nữ (n) (%) 9 (20,5%) 64,4 ± 10,5

Nhận xét: Tuổi trung bình 58,5±12,8; tuổi trung bình nam giới cao hơn nữ giới, tỉ

lệ Nam/Nữ =3,9/1 Đặc điểm này tương tự một số tác giả khác trên thế giới [3], [7], [9]

2 Tương quan NT-proBNP huyết tương và các dấu ấn sinh học

Bảng 2: Tương quan NT-proBNP thời điểm nhập viện và các dấu ấn sinh học.

Thời điểm nhập viện n Tương quan Spearman

Nhận xét: Có sự tương quan thuận tương đối chặt giữa nồng độ NT-proBNP huyết

tương và nồng độ Troponin T (TnT) thời điểm nhập viện Kết quả này phù hợp với ng-hiên cứu của Durak-Nalbantic và cs (2012) [3]

3 Tương quan giữa nồng độ NT-proBNP huyết tương sau 72 giờ và các dấu ấn sinh học

Bảng 3 Tương quan giữa nồng độ NT-proBNP huyết tương sau 72 giờ với các dấu

ấn sinh học

Nhận xét: Trong NMCT dấu ấn CK

và CK-MB tăng từ giờ thứ 6, đạt đỉnh sau

24-36 giờ và trở lại bình thường sau 3-5

ngày Creatinin Kinase và CK-MB là 2

men tăng sớm nhưng không chuyên biệt

cho cơ tim, nó hữu ích cho chẩn đoán độ rộng của NMCT hơn là chẩn đoán sớm Nồng độ NT-pro BNP huyết tương vào ngày thứ 3 sau khi nhập viện tương ứng với kích thước nhồi máu cấp tính, nồng

độ NT-proBNP huyết tương kết hợp với

CK-MB trong 3 ngày đầu của bệnh dự

báo tái cấu trúc thất trái trong NMCT cấp

[4] Theo Luiz Ricardo A (2011) có tương

quan thuận giữa NT-proBNP huyết tương

và nồng độ CK-MB với r=0,387, p<0,001

[2] Trong 44 BN nghiên cứu của chúng

tôi không có tương quan có ý nghĩa giữa

nồng độ NT-proBNP huyết tương lúc

nhập viện và nồng độ CK hoặc CK-MB

huyết tương cùng thời điểm, nhưng nồng

độ NT-proBNP sau 72 giờ có tương quan

thuận với nồng độ CK-MB huyết tương

với r=0,310, p=0,040 Như vậy sự phản

ánh độ rộng của vùng nhồi máu có lẽ là

nguyên nhân của tương quan thuận giữa

nồng độ NT-proBNP sau 72 giờ với nồng

độ CK-MB huyết tương ở giai đoạn sau

của NMCT cấp Sau NMCT cấp tái cấu

trúc thất trái diễn ra theo hai giai đoạn,

giai đoạn sớm xảy ra trong thời kỳ cấp

tính ở vùng cơ tim tổn thương và giai

đoạn muộn ở vùng cơ tim lành làm phì

đại cơ tim [1] Nồng độ NT-proBNP huyết

tương ở thời điểm sau 72 giờ nhập viện

tương quan thuận với nồng độ CK-MB

huyết tương có lẽ phản ánh được sự liên

quan giữa “độ rộng” của vùng nhồi máu

và tình trạng rối loạn tái cấu trúc thất trái sau NMCT

Liên quan NT-proBNP và TnT:

Has-san Namazi và cs (2016) nghiên cứu 100

BN bị HCVC kết quả nồng độ NT-Pro-BNP ở bệnh nhân HCVC tương quan thuận với nồng độ troponin I (r = 0,779) [5] Trong nghiên cứu chúng tôi kết quả

là có sự tương quan thuận giữa nồng độ NT-proBNP và nồng độ TnT huyết tương Ở thời điểm nhập viện tương quan thuận giữa 2 giá trị này tương đối chặt với r=0,572 và p<0,001 Sau 72 giờ nồng độ NT-proBNP huyết tương cũng tương quan thuận mức độ vừa với nồng độ Troponin T lúc nhập viện r=0,334, p<0,05 Troponin T huyết tương phản ánh tổn thương thực thể

cơ tim và NT-proBNP huyết tương phản ánh rối loạn tái cấu trúc , rối loạn chuyển hoá và rối loạn chức năng tim Sự tương quan giữa nồng độ Troponin T và nồng độ NT-proBNP phản ánh sự tương quan nhân quả của tổn thương cấu trúc dẫn đến rối loạn chức năng tim Đặc điểm này hoàn toàn phù hợp với y văn và các nghiên cứu trong và ngoài nước

4 Tương quan nồng độ NT-proBNP huyết tương và các thang điểm tiên lượng

Bảng 4 Tương quan nồng độ NT-proBNP huyết tương và các thang điểm tiên lượng

NT-proBNP sau 72 giờ 44 p=0,903 p=0,009 r=0,403 p=0,004 Nhận xét: Có sự tương quan thuận giữa nồng độ NT-proBNP sau 72 giờ và điểm

số GRACE và điểm số TIMI

- Liên quan NT-proBNP và thang

điểm TIMI: Nồng độ NT-proBNP huyết

tương có giá trị tiên lượng ngắn hạn và dài

hạn bệnh nhân NMCT [10] Theo Khan

SQ và cs (2008) nồng độ NT-proBNP

huyết tương là yếu tố tiên lượng tử vong

tốt hơn và độc lập hơn thang điểm TIMI trong NMCT cấp có đoạn ST chênh lên [9] Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy

có sự tương quan thuận mức độ vừa giữa nồng độ NT-proBNP huyết tương sau 72 giờ và điểm nguy cơ TIMI với r=0,403 và

p=0,004

- Liên quan NT-proBNP huyết

tương và thang điểm GRACE:

Ng-hiên cứu của chúng tôi nhận thấy có sự

tương quan thuận mức độ vừa (r=0,388)

giữa nồng độ NT-proBNP sau 72 giờ với

điểm GRACE với p<0,01 Dirk AAM

Schellings và cs (2016) nghiên cứu so

sánh giá trị tiên lượng trong 30 ngày ở

bệnh nhân hội chứng vành cấp (HCVC) không ST chênh lên của NT-proBNP huyết tương, điểm GRACE và điểm TIMI kết luận giá trị tiên lượng của nồng độ NT-proBNP huyết tương tương tự giá trị dự tiên lượng của điểm GRACE, phân tích hồi qui đa biến logictic tác giả thấy NT-proBNP có giá trị tiên lượng độc lập với p=0,003 [8]

5 Liên quan NT-proBNP và tổn thương ĐMV.

Bảng 5: Tương quan với điểm Gensini

n Điểm Gensini

Nhận xét: Nghiên cứu 2014 của Hanan Radwan và cs kết luận số lượng các mạch

vành bị ảnh hưởng, mức độ nghiêm trọng của hẹp và tổn thương động mạch vành trái (LAD) ở nhóm BN HCVC có nồng độ NT-proBNP lúc nhập viện ≥474 pg/ml cao hơn nhóm còn lại [6] Nồng độ NT-proBNP huyết tương ở bệnh nhân NMCT cấp có ST chênh lên và điểm Gensini có tương quan chặt với r=0,96 (p<0,001), và ở nhóm NMCT không ST chênh lên r=0,92, p<0,001 [5]

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi

tìm thấy tương quan thuận mức độ vừa

giữa nồng độ NT-proBNP huyết tương

sau 72 giờ và điểm số Gensini với

r=0,321, p=0,034 Ở nhóm BN có nồng

độ NT-proBNP huyết tương lúc nhập viện

≥474pg/ml tỉ lệ tổn thương thủ phạm là

LAD và tỉ lệ tổn thương ≥2 nhánh ĐMV

cao hơn nhóm có nồng độ NT-proBNP

huyết tương <474 pg/ml (p<0,01) Kết

quả này phù hợp với vai trò tiên lượng của

nồng độ NT-proBNP huyết tương đối với

sự trầm trọng của tổn thương ĐMV được

chứng minh bởi nhiều nghiên cứu trong

và ngoài nước [6]

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu 44 BN nhồi máu cơ

tim cấp điều trị tại khoa Tim Mạch- Bệnh

Viện Quân Y 175 chúng tôi rút ra một số

kết luận sau:

Nồng độ NT-proBNP tại thời điểm nhập viện tương quan chặt chẽ với nồng

độ TnT

Nồng độ NT-proBNP huyết tương sau 72 giờ tương quan thuận với TnT lúc nhập viện, tương quan thuận mức độ vừa với cac thang điểm tiên lượng GRACE, TIMI Nồng độ NT-proBNP cũng tương quan thuận với điểm số GENSINI

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Quang Tuấn (2015), Nhồi máu cơ tim cấp có đoạn ST chênh lên, Hà Nội, Nhà xuất bản Y học

2 Luiz Ricardo A, 2 Castro1, 3, Maria Clara N Alencar, 3 Márcia M Barbosa1, 5, 2 Maria do Carmo P Nunes1,

5, José Ronaldo ,Antonio Luiz P Ribeiro1 Cardoso4, 2 (2011), “NT-proBNP Levels in Patients with Non-ST-segment

Elevation Acute Coronary Syndrome”,

Arquivos Brasileiros de Cardiologia, 97,

pp 454=461

3 Azra Durak-Nalbantić, Alen

Džubur, Mirza Dilić, Žana Pozderac,

Alma Mujanović-Narančić, Mehmed

Kulić, Enisa Hodžić, Nerma Resić,

Snežana Brdjanović ,Faris Zvizdić (2012),

“Brain natriuretic peptide release in acute

myocardial infarction”, Bosnian Journal

of Basic Medical Sciences, 12, 164-168

4 Jen-Te Hsu, Chang-Min Chung,

Chi-Ming Chu, Yu-Shen Lin, Kuo-Li Pan,

Jung-Jung Chang, Po-Chang Wang,

Shih-Tai Chang, Teng-Yao Yang, Shih-Jung

Jang, Tsung-Han Yang ,Ju-Feng Hsiao

(2017), “Predictors of Left Ventricle

Remodeling: Combined Plasma B-type

Natriuretic Peptide Decreasing Ratio and

Peak Creatine Kinase-MB”, International

Journal of Medical Sciences, 14, 75-85

5 Mohammad Hassan Namazi,

Hossein Vakili, Mahsa Charkhkar, Latif

Gachkar ,Isa Khaheshi (2016), “The

Correlation between Serum Level of

N-Terminal Pro-B-type Natriuretic

Peptide and Gensini Score in Patients with

Acute Coronary Syndrome”, International

Journal of Cardiovascular 1(2), pp 36-40

6 Hanan Radwan, Abdelhakem

Selem ,Kamel Ghazal (2014), “Value of

N-terminal pro brain natriuretic peptide

in predicting prognosis and severity of

coronary artery disease in acute coronary syndrome”, Journal of the Saudi Heart Association, 26(4), Pages 192–198

7 Faheem Abd EL Azim Rageb, Dalia Mohammed Rageb, Ahmed Hossam Moafy, Amr Mohammed Essmat ,Ahmed Fathy Mohammed Mahmoud (2017),

“Detection of severity of Acute Coronary Syndrome using N Terminal PRO-BNP and as a prognostic marker”, Journal of American Science 13(2), pp 43-48

8 Dirk AAM Schellings, Ahmet Adiyaman, Jan-Henk E Dambrink, AT Marcel Gosselink, Elvin Kedhi, Vincent Roolvink, Jan Paul Ottervanger ,Arnoud

WJ van’t Hof (2016), “Predictive value

of NT-proBNP for 30-day mortality in patients with non-ST-elevation acute coronary syndromes: a comparison with the GRACE and TIMI risk scores”, Vascular Health and Risk Management,

12, pp 471-476

9 Khan SQ, Quinn P ,Davies JE and

Ng LL (2008), “N-terminal pro-B-type natriuretic peptide is better than TIMI risk score at predicting death after acute myocardial infarction”, Heart, 94, pp.40– 43

10 Omland T ,De Lemos JA (2008),

“Amino-Terminal Pro–B-Type Natriuretic Peptides in Stable and Unstable Ischemic Heart Disease”, Am J Cardiol, 101, pp.61A–66A