Tổng quan về thuế - Chương 3: Thuế tiêu thụ đặc biệt

Tài liệu trình bày khái niệm, đặc điểm của thuế tiêu thụ đặc biệt; đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế và người nộp thuế; cách xác định số thuế tiêu thụ đặc biệt; giảm thuế, hoàn thuế, khai nộp, quyết toán thuế tiêu thụ đặc biệt.

CH NG 3 THU TIểU TH C BI T

M c tiêu c n đ t đ c:

Sau khi h c xong ch ng này ng i h c c n:

- N m đ c khái ni m, b n ch t c a thu tiêu th đ c bi t

- Phân bi t đ c các tr ng h p ph i n p thu tiêu th đ c bi t và ch th

- Khái ni m, đ c đi m c a thu tiêu th đ c bi t (TT B)

- i t ng ch u thu , đ i t ng không ch u thu và ng i n p thu

TT B

- Cách xác đính s thu TT B ph i n p

- Gi m thu , hoàn thu , kê khai, n p thu , quy t toán thu TT B

3.1.1 Khái ni m

Thu tiêu th đ c bi t (TT B) là s c thu đánh vào m t s hàng hoá d ch v

đ c bi t n m trong danh m c Nhà n c quy đ nh

Tính ch t đ c bi t hay không đ c bi t c a hàng hoá, d ch v m t qu c gia

tu thu c vào phong t c, t p quán, l i s ng v n hoá và m c thu nh p bình quân

đ u ng i c a qu c gia đó Nhìn chung, các hàng hoá, d ch v đ c l a ch n đ thu thu TT B có các tính ch t sau:

- Vi c s n xu t, tiêu dùng các lo i hàng hoá, d ch v này ch a th t c n thi t

đ i v i đ i s ng xã h i nên th ng ch u s ki m soát ch t ch c a Nhà n c

- L ng c u c a hàng hoá, d ch v này th ng bi n đ ng theo thu nh p

nh ng ít bi n đ ng theo m c giá c

- Các lo i hàng hoá này c n h n ch tiêu dùng do không có l i đ i v i n n kinh t - xã h i nói chung ho c có h i cho s c kho , môi tr ng hay gây lãng phí cho xã h i

3.1.2 c đi m c a thu tiêu th đ c bi t

Là m t s c thu thu c lo i thu tiêu dùng, nh ng vì là thu tiêu dùng nên

ngoài tính ch t là thu gián thu, thu TT B còn có nh ng đ c đi m riêng bi t sau đây:

M t là, thu TT B đ c thu m t l n vào khâu s n xu t, nh p kh u hàng

hoá, ho c kinh doanh d ch v ây là lo i thu tiêu dùng m t giai đo n nên

không gây nên s trùng l p qua các khâu c a quá trình luân chuy n hàng hoá Vì

v y, có tác d ng gi m thi u chi phí hành thu song đòi h i ch đ ki m tra, giám sát th t ch t ch nh m đ m b o h n ch t i m c t i đa s th t thu thu TT B thông qua vi c gian l n v s l ng hàng hoá s n xu t và tiêu th

Hai là, thu tiêu th đ c bi t th ng có m c đ ng viên cao Thu TT B có

th đ c xác đ nh trên c s giá tr ho c trên c s đ n v đo l ng khác và

th ng đ c thu v i m c thu su t cao h n so v i thu tiêu dùng thông th ng

c đi m này th hi n quan đi m đi u ti t c a Nhà n c thông qua thu TT B Xét khía c nh qu n lý, vi c s n xu t và cung c p các lo i hàng hoá, d ch v

đ c coi là đ c bi t không ch liên quan đ n các v n đ kinh t , phân b ngu n

l c mà còn liên quan đ n các v n đ xã h i s n xu t và tiêu dùng hàng hoá

và d ch v này theo đ nh h ng c a Nhà n c, thì c n thi t ph i s d ng m c thu cao thông qua thu TT B đ h ng d n s n xu t và tiêu dùng h p lý Xét khía c nh phân ph i thu nh p, đ i t ng tiêu dùng ph n l n các hàng hoá, d ch

v đ c bi t này là nh ng ng i có thu nh p cao Thu TT B c n xây d ng m c

đ ng viên cao nh m đi u ti t thu nh p c a nh ng ng i có thu nh p cao, đ m

b o công b ng xã h i

Ba là, danh m c hàng hoá, d ch v ch u thu TT B không nhi u và thay

đ i tu thu c vào đi u ki n phát tri n kinh t - x h i và m c s ng c a dân c

V i di n thu thu TT B t ng đ i h p nên có th có nh h ng tr c ti p đ n quy t đ nh tiêu dùng và phân ph i ngu n thu nh p Thu TT B là công c r t có

hi u qu c a các m c tiêu chính sách khác ngoài m c tiêu ngu n thu

B n là, b sung cho thu tiêu dùng nh m gi m tính ch t l y thoái c a

chúng H n ch l n nh t c a thu tiêu dùng là có tính l y thoái so v i thu nh p,

nh ng ng i có m c thu nh p càng cao thì t l đi u ti t v thu so v i thu nh p càng th p h n ch tính l y thoái c a thu tiêu dùng có th s d ng nhi u cách khác nhau nh : (i) ánh thu thu nh p; (ii) Áp d ng thu su t th p v i hàng hóa, d ch v thi t y u; (iii) Áp d ng thu su t cao v i hàng hóa, d ch v cao c p thông qua thu tiêu th đ c bi t; (iv) Phân bi t m c thu su t theo bao

bì, m u mã c a s n ph m

Thu TT B đ c s d ng ph bi n trên th gi i v i các tên g i khác nhau: thu tiêu dùng đ c bi t Pháp, thu đ c bi t Thu i n, hay thu hàng hoá các n c ông Nam Á Ngoài ý ngh a là m t s c thu thu vào các hàng hoá,

d ch v "xa x " thì thu TT B còn là công c quan tr ng đ t o ngu n thu mà không nh h ng nhi u đ n ho t đ ng kinh t , là công c đ b o v môi tr ng

và đi u ti t thu nh p Có hai nhóm hàng hoá đ c nh n th c nh là các m c tiêu thích h p cho vi c thu thu TT B v i lý do quá trình tiêu th chúng có tác h i

đ n môi tr ng Các nhóm hàng hoá này đ ng th i c ng là các hàng hoá ki m soát đ c, đó là các s n ph m thu c lá, đ u ng có c n, và các đ u vào c a vi c

s d ng xe máy bao g m c nhiên li u l n b n thân xe máy Thu TT B đ i v i hàng hoá này nh m m c đích gi m thi u các nh h ng đ n môi tr ng c a

ng i s d ng

Vi t Nam, Lu t thu TT B đ c Qu c h i khóa VIII, k h p th 6 thông qua và có hi u l c thi hành t 01/01/1990 thay th thu hàng hóa tr c đây K

t khi ban hành n m 1990, đã có nhi u l n s a đ i b sung, n m 1993, 1995,

1998, 2003, 2005, và đ n ngày14/11/2008 Qu c h i 12 đã ban hành Lu t thu

TT B m i, có hi u l c thi hành t 01/01/2009 Lu t thu TT B này cho đ n nay c ng qua các l n s a đ i, b sung n m 2014, 2016 cho phù h p v i t ng giai

i t ng ch u thu TT B là các hàng hoá, d ch v sau đây:

- Hàng hóa bao g m: Thu c lá đi u, xì gà và ch ph m khác t cây thu c

lá dùng đ hút, hít, nhai, ng i, ng m; R u; Bia; Xe ô tô d i 24 ch ng i, k c

xe ô tô v a ch ng i, v a ch hàng lo i có t hai hàng gh tr lên, có thi t k vách ng n c đ nh gi a khoang ch ng i và khoang ch hàng; Xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh có dung tích xy lanh trên 125cm3 ; Tàu bay, du thuy n;

X ng các lo i, náp ta, ch ph m táI h p và các ch ph m khác đ pha ch x ng;

i u hòa nhi t đ công su t t 90.000 BTU tr xu ng; Bài lá; Vàng mã, hàng

mã

- D ch v ch u thu g m: Kinh doanh v tr ng; Kinh doanh mát xa, karaôke; Kinh doanh casino, trò ch i đi n t có th ng bao g m trò ch i b ng máy gi c pót, máy s lót và các lo i máy t ng t ; Kinh doanh đ t c c; Kinh doanh golf bao g m bán th h i viên, vé ch i gôn; Kinh doanh x s

3.2.1 2 i t ng không ch u thu tiêu th đ c bi t

Thu TT B c ng có tính lãnh th gi ng nh thu GTGT, vì v y, các hàng hoá, d ch v không tiêu dùng Vi t Nam s không thu c di n ch u thu TT B

Theo qui đ nh hi n hành, các tr ng h p hàng hoá không thu c di n ch u thu

d i 24 ch ng i bán cho doanh nghi p ch xu t

- C s s n xu t hàng hoá thu c di n ch u thu TT B n u t m xu t kh u, tái nh p kh u theo gi y phép t m xu t kh u, tái nh p kh u, trong th i h n ch a

ph i n p thu xu t kh u, thu nh p kh u theo ch đ quy đ nh thì khi tái nh p

kh u không ph i n p thu TT B, nh ng khi c s s n xu t bán hàng hoá này

ph i n p thu TT B

- Hàng hóa do c s s n xu t bán ho c y thác cho c s kinh doanh xu t

kh u đ xu t kh u theo h p đ ng kinh t

- Hàng hoá mang ra n c ngoài đ bán t i h i ch tri n lãm n c ngoài

2 Hàng hóa nh p kh u trong các tr ng h p sau:

- Hàng vi n tr nhân đ o, vi n tr không hoàn l i; quà t ng, quà bi u bao

- dùng c a t ch c, cá nhân n c ngoài theo tiêu chu n mi n tr ngo i giao theo quy đ nh c a pháp lu t v mi n tr ngo i giao

- Hàng mang theo ng i trong tiêu chu n hành lý mi n thu nh p kh u

c a cá nhân ng i Vi t Nam và ng i n c ngoài khi xu t, nh p c nh qua c a

kh u Vi t Nam

- Hàng nh p kh u đ bán mi n thu t i các c a hàng bán hàng mi n thu theo quy đ nh c a pháp lu t

3 Hàng hoá nh p kh u t n c ngoài vào khu phi thu quan, hàng hoá t n i

đ a bán vào khu phi thu quan và ch s d ng trong khu phi thu quan, hàng hoá

đ c mua bán gi a các khu phi thu quan v i nhau, tr hàng hóa đ c đ a vào khu

đ c áp d ng qui ch khu phi thu quan có c dân sinh s ng, không có hàng rào

c ng và xe ô tô ch ng i d i 24 ch ng i

4 Tàu bay, du thuy n s d ng cho m c đích kinh doanh v n chuy n hàng hóa, hành khách, khách du l ch; tàu bay s d ng cho m c đích: phun thu c tr sâu, ch a cháy, quay phim, ch p nh, đo đ c b n đ , an ninh, qu c phòng

Tr ng h p tàu bay, du thuy n thu c di n không ch u thu tiêu th đ c

bi t nh ng sau đó không s d ng cho m c đích kinh doanh v n chuy n hàng hoá, hành khách và kinh doanh du l ch thì ph i ch u thu tiêu th đ c bi t theo giá tr còn l i sau khi tr giá tr đã kh u hao theo quy đ nh

C s kinh doanh có tàu bay, du thuy n chuy n đ i m c đích nêu trên ph i

kê khai n p thu TT B cho c quan thu qu n lý tr c ti p

5 Xe ô tô không thu c đ i t ng ch u thu TT B là các lo i xe theo thi t

k c a nhà s n xu t đ c s d ng làm xe c u th ng, xe ch ph m nhân, xe tang

l ; xe thi t k v a có ch ng i, v a có ch đ ng ch đ c t 24 ng i tr lên; xe

ô tô ch y trong khu vui ch i, gi i trí, th thao không đ ng ký l u hành và không

tham gia giao thông

6 i u hoà nhi t đ có công su t t 90.000 BTU tr xu ng, theo thi t k

c a nhà s n xu t ch đ l p trên ph ng ti n v n t i, bao g m ô tô, toa xe l a,

tàu, thuy n, tàu bay

3.2.1 3 Ng i n p thu tiêu th đ c bi t

1 Ng i n p thu TT B là t ch c, cá nhân có s n xu t, nh p kh u hàng hóa và kinh doanh d ch v thu c đ i t ng ch u thu TT B, bao g m:

- Các t ch c kinh doanh đ c thành l p và đ ng ký kinh doanh theo Lu t Doanh nghi p, Lu t Doanh nghi p Nhà n c (nay là Lu t Doanh nghi p) và

Lu t H p tác xã

- Các t ch c kinh t c a t ch c chính tr , t ch c chính tr - xã h i, t

ch c xã h i, t ch c xã h i - ngh nghi p, t ch c chính tr - xã h i - ngh nghi p, đ n v v trang nhân dân, t ch c s nghi p và các t ch c khác

- Các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài và bên n c ngoài tham gia

h p tác kinh doanh theo Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam (nay là Lu t đ u

t ); các t ch c, cá nhân n c ngoài ho t đ ng kinh doanh Vi t Nam nh ng không thành l p pháp nhân t i Vi t Nam

- Cá nhân, h gia đình, nhóm ng i kinh doanh đ c l p và các đ i t ng khác có ho t đ ng s n xu t, kinh doanh, nh p kh u

- C s kinh doanh xu t kh u mua hàng ch u thu TT B c a c s s n

xu t đ xu t kh u nh ng không xu t kh u mà tiêu th trong n c thì c s kinh doanh xu t kh u là ng i n p thu TT B Khi bán hàng hóa, c s kinh doanh

xu t kh u ph i kê khai và n p đ thu TT B

Nh v y, khi xác đ nh đ i t ng n p thu TT B ph i có đ y đ 2 đi u ki n:

đ i t ng đó ho c là ng i s n xu t hàng hoá, kinh doanh d ch v ho c là ng i

nh p kh u hàng hoá n m trong danh m c ch u thu TT B S d thu TT B đánh c vào hàng nh p kh u, m t m t nh m đ m b o công b ng gi a hàng s n

xu t trong n c và hàng ngo i nh p, m t khác đ b o h s n xu t trong n c, phù h p v i thông l qu c t

Ví d 1: Công ty thu c lá Th ng Long s n xu t thu c đi u bán cho công ty

th ng m i Hà N i đ phân ph i cho ng i tiêu dùng

Công ty nào ph i n p thu TT B?

Tr l i: Công ty thu c lá Th ng Long

Ví d 2: Công ty r u Hà N i bán cho công ty Intimex đ xu t kh u theo

h p đ ng đã ký k t Công ty Intimex ch xu t kh u đ c m t ph n, ph n còn l i

đã tiêu th trong n c

Trong tr ng h p này công ty nào ph i n p thu TT B

Tr l i: Công ty Intimex n p thu TT B khi công ty bán r u trong n c

3.2.2 C n c tính thu

Thu TT B đ c xác đ nh d a trên 2 c n c là giá tính thu TT B và thu su t thu TT B

3.2.2.1 Giá tính thu tiêu th đ c bi t

Nguyên t c xác đ nh giá tính thu TT B: Giá tính thu TT B đ i v i hàng hóa, d ch v là giá bán ra, giá cung ng d ch v ch a có thu TT B, ch a có thu b o v môi tr ng và ch a có thu GTGT Qui đ nh nh v y là đ đ m b o

s nh t quán v ph ng pháp tính thu gi a hàng s n xu t trong n óc và hàng

nh p kh u C th là:

- i v i hàng nh p kh u t i khâu nh p kh u: đ i v i hàng nh p kh u thu c

di n ch u thu TT B, giá tính thu TT B t i khâu nh p kh u đ c xác đ nh nh sau:

Giá tính thu TT B = Giá tính thu nh p kh u + Thu nh p kh u

Tr ng h p thu nh p kh u đ c mi n ho c gi m thì giá tính thu TT B tính theo s thu sau khi đ c mi n ho c gi m

Ví d 3: Công ty A nh p kh u 100 chi c đi u hòa công su t 18.000 BTU

Giá nh p kh u 5.000.000 đ ng/chi c Thu nh p kh u c a đi u hòa là 100.000.000 đ ng

Yêu c u: Tính giá tính thu TT B khâu nh p kh u?

Tr l i Giá tính thu TT B khâu nh p kh u:

100 x 5.000.000 + 100.000.000 = 600.000.000 đ ng

- i v i hàng hóa nh p kh u do c s kinh doanh nh p kh u bán ra và

hàng hóa s n xu t trong n c, giá tính thu TT B đ c xác đ nh nh sau:

đ nh c a pháp lu t v thu giá tr gia t ng, thu b o v môi tr ng xác đ nh theo quy đ nh c a pháp lu t v thu b o v môi tr ng

Ví d 4: M t cây thu c lá đi u do công ty Th ng Long bán cho khách hàng

giá bán ch a có thu GTGT là 175 000 đ ng Thu su t thu TT B c a thu c lá 75%

Yêu c u: xác đ nh giá tính thu TT B?

Tr l i:

Giá tính thu TT B đ i v i m t cây thu c lá là:

175.000 đ ng/ (1 + 75%) = 100.000 đ ng

M t s tr ng h p c th đ i v i hàng s n xu t trong n c bán ra, hàng hóa nh p kh u do c s kinh doanh nh p kh u bán ra đ c quy đ nh nh sau: + Tr ng h p c s s n xu t, c s nh p kh u hàng hóa ch u thu TT B bán hàng qua các c s tr c thu c h ch toán ph thu c thì giá làm c n c tính thu TT B là giá do c s h ch toán ph thu c bán ra C s s n xu t, c s

nh p kh u bán hàng thông qua đ i lý bán đúng giá do c s s n xu t, c s nh p

kh u quy đ nh và ch h ng hoa h ng thì giá bán làm c n c xác đ nh giá tính thu TT B là giá do c s s n xu t, c s nh p kh u quy đ nh ch a tr hoa

h ng

+ Tr ng h p hàng hóa ch u thu TT B đ c bán cho các c s kinh doanh

th ng m i là c s có quan h công ty m , công ty con ho c các công ty con

trong cùng công ty m v i c s s n xu t, c s nh p kh u ho c c s kinh doanh th ng m i là c s có m i quan h liên k t thì giá bán làm c n c xác

đ nh giá tính thu TT B không đ c th p h n t l 7% so v i giá bình quân trong tháng c a các c s kinh doanh th ng m i mua tr c ti p c a c s s n

xu t, c s nh p kh u bán ra C s s n xu t, c s nh p kh u và c s kinh doanh th ng m i có m i quan h liên k t theo quy đ nh đây là khi: M t doanh nghi p n m gi tr c ti p ho c gián ti p ít nh t 20% v n đ u t c a ch s h u

c a doanh nghi p kia Tr ng h p giá bán làm c n c xác đ nh giá tính thu

TT B c a c s s n xu t, c s nh p kh u hàng hóa ch u thu TT B th p h n

t l 7% so v i giá bình quân c a c s kinh doanh th ng m i bán ra thì giá tính thu TT B là giá do c quan thu n đ nh theo quy đ nh c a pháp lu t v

qu n lý thu

- i v i hàng hoá ch u thu TT B, giá tính thu TT B là giá ch a có

thu GTGT, thu b o v môi tr ng (n u có), ch a có thu TT B và không lo i

tr giá tr v bao bì

- i v i hàng hoá gia công là giá tính thu c a hàng hoá bán ra c a c s

giao gia công ho c giá bán c a s n ph m cùng lo i ho c t ng đ ng t i cùng

th i đi m bán hàng ch a có thu GTGT, thu b o v môi tr ng (n u có) và

ch a có thu TT B

- i v i hàng hóa bán theo ph ng th c tr góp, tr ch m, giá tính thu

TT B là giá bán ch a có thu GTGT, thu b o v môi tr ng (n u có) và ch a

có thu TT B c a hàng hóa bán theo ph ng th c tr ti n m t l n, không bao

g m kho n lãi tr góp, lãi tr ch m

- C s kinh doanh xu t kh u mua hàng ch u thu TT B c a c s s n xu t đ

xu t kh u nh ng không xu t kh u mà bán trong n c thì giá tính thu TT B là

giá bán ch a có thu TT B, ch a có thu b o v môi tr ng (n u có) và ch a có thu GTGT

- i v i hàng hóa, d ch v dùng đ trao đ i, tiêu dùng n i b , bi u, t ng, cho, khuy n m i là giá tính thu TT B c a hàng hóa, d ch v cùng lo i ho c

t ng đ ng t i th i đi m phát sinh các ho t đ ng này

Ví d 5: Th c hi n k ho ch h i ngh khách hàng, công ty SAB chuyên s n

xu t bia và đã xu t 250 két bia dùng làm quà t ng cho khách hàng Lo i bia này công ty đang bán giá ch a có thu GTGT là 330.000 đ ng/ két Thu su t thu

TT B c a bia 65%

Yêu c u: Xác đ nh giá tính thu TT B?

áp án: Giá tính thu TT B c a 250 két bia:

- i v i d ch v , giá tính thu TT B là giá cung ng d ch v c a c s

kinh doanh ch a có thu GTGT và ch a có thu TT B, đ c xác đ nh nh sau:

Giá tính

thu TT B =

Giá d ch v ch a có thu GTGT

1 + Thu su t thu TT B Giá d ch v ch a có thu GTGT làm c n c xác đ nh giá tính thu TT B

đ i v i m t s d ch v quy đ nh nh sau:

+ i v i kinh doanh gôn (bao g m c kinh doanh sân t p gôn) là doanh thu ch a có thu GTGT v bán th h i viên, bán vé ch i gôn, bao g m c ti n bán vé t p gôn, ti n b o d ng sân c , ho t đ ng cho thuê xe (buggy) và thuê

ng i giúp vi c trong khi ch i gôn (caddy), ti n ký qu (n u có) và các kho n thu khác liên quan đ n ch i gôn do ng i ch i gôn, h i viên tr cho c s kinh doanh gôn