Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh giải bài tập về dòng điện một chiều

Đề tài giải quyết những trăn trở, vướng mắc của giáo viên trong việc đổi mới nội dung và xây dựng các bước tiến hành hướng dẫn học sinh giải bài tập sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh, nhằm phát huy tính tích cực cũng như phát triển tư duy, khả năng sáng tạo của học sinh thông qua quá trình giải bài tập.

I.  Ph n m  đ uầ ở ầ

1. Lý do ch n đ  tàiọ ề

Trong chương trình V t lý l p 9, đ c bi t chậ ớ ặ ệ ương Đi n h c thì bài t p v  dòngệ ọ ậ ề  

đi n m t chi u r t đa d ng và phong phú  ệ ộ ề ấ ạ Lo i bài t p này đạ ậ ược chia thành nhi uề  

d ng nh : bài t p v  đo n m ch song song, bài t p v  đo n mach n i ti p, bài t p vạ ư ậ ề ạ ạ ậ ề ạ ố ế ậ ề 

đo n m ch h n h p,…ạ ạ ỗ ợ

M c đích c a gi i ụ ủ ả bài t p v  dòng đi n m t chi uậ ề ệ ộ ề  là giúp cho các em nh n raậ  

được m t s  d ng c  b n c a lo i bài t p này, h  th ng hóa độ ố ạ ơ ả ủ ạ ậ ệ ố ược các ki n th c đãế ứ  

h c, n m v ng các ki n th c sau t ng bài, t ng chọ ắ ữ ế ứ ừ ừ ương, đ ng th i thông qua đó giáoồ ờ   viên có đi u ki n c ng c , phát tri n cũng nh  m  r ng ki n th c cho h c sinh. T  đóề ệ ủ ố ể ư ở ộ ế ứ ọ ừ   phát tri n năng l c t  duy và nâng cao nh n th c, t o h ng thú h c t p b  môn choể ự ư ậ ứ ạ ứ ọ ậ ộ   các em h c sinh.ọ

Tuy nhiên, bài t p v  dòng đi n m t chi u ậ ề ệ ộ ề đ i v i h c sinh thố ớ ọ ường r t khó,ấ  

đ c bi t là đ i v i nh ng bài t p h n h p. Qua th c t  gi ng d y, tôi nh n th y h cặ ệ ố ớ ữ ậ ỗ ợ ự ế ả ạ ậ ấ ọ   sinh còn g p r t nhi u khó khăn, lúng túng khi gi i bài t p nh :ặ ấ ề ả ậ ư   không tìm đượ  c

hướng gi i quy t v n đ , không v n d ng đả ế ấ ề ậ ụ ược lý thuy t vào vi c gi i bài t p, khôngế ệ ả ậ  

t ng h p đổ ợ ược ki n th c thu c nhi u ph n c a chế ứ ộ ề ầ ủ ương trình đã h c đ  gi i quy tọ ể ả ế  

m t v n đ  chung,  hay khi gi i các bài t p thì thộ ấ ề ả ậ ường áp d ng m t cách máy mócụ ộ   các công th c mà không hi u rõ ý nghĩa v t lý c a chúng.ứ ể ậ ủ

 Hi n nay, v i vi c t  ch c ki m tra đánh giá h c sinh b ng phệ ớ ệ ổ ứ ể ọ ằ ương pháp tr cắ   nghi m khách quan, các k  năng gi i bài t p càng đòi h i s  nhanh chóng và chính xác.ệ ỹ ả ậ ỏ ự  

Do đó, vi c h  th ng, phân lo i và đ a ra các bệ ệ ố ạ ư ước gi i bài t p l i càng th  hi n tínhả ậ ạ ể ệ   quan tr ng c a nó. Vi c nghiên c u nh m tìm ra họ ủ ệ ứ ằ ướng gi i bài t p v  dòng đi n m tả ậ ề ệ ộ   chi u m t cách d  hi u, c  b n, t  th p đ n cao, giúp h c sinh có k  năng gi i quy tề ộ ễ ể ơ ả ừ ấ ế ọ ỹ ả ế  

t t các bài t p, hi u đố ậ ể ược ý nghĩa v t lý c a t ng bài đã gi i, rèn luy n thói quen làmậ ủ ừ ả ệ  

vi c đ c l p, sáng t o, phát tri n kh  năng t  duy,  giúp các em h c t p môn V t lýệ ộ ậ ạ ể ả ư ọ ậ ậ  

t t h n.ố ơ

Xu t phát t  quan đi m trên nên tôi đã ch n đ  tài nghiên c u là:  ấ ừ ể ọ ề ứ “Kinh  nghi m h ệ ướ ng d n h c sinh gi i bài t p v  dòng đi n m t chi u” ẫ ọ ả ậ ề ệ ộ ề

2. M c tiêu, nhi m v  c a đ  tài ụ ệ ụ ủ ề

2.1. M c tiêu c a đ  tàiụ ủ ề

Đ  tài gi i quy t nh ng trăn tr , về ả ế ữ ở ướng m c c a giáo viên trong vi c đ i m iắ ủ ệ ổ ớ  

n i dung và xây d ng các bộ ự ước ti n hành hế ướng d n h c sinh gi i bài t p sao cho phùẫ ọ ả ậ  

h p v i t ng đ i tợ ớ ừ ố ượng h c sinh, nh m phát huy tính tích c c cũng nh  phát tri n tọ ằ ự ư ể ư  duy, kh  năng sáng t o c a h c sinh thông qua quá trình gi i bài t p. Trong quá trìnhả ạ ủ ọ ả ậ  

th c hi n đ  tài, b n thân tôi mong mu n v n d ng nh ng ki n th c, kinh nghi mự ệ ề ả ố ậ ụ ữ ế ứ ệ  

gi ng d y trong th i gian qua đ  tìm ra th t nhi u các phả ạ ờ ể ậ ề ương pháp gi i m i, giúp b nả ớ ả   thân đ i m i đổ ớ ược phương pháp d y h c cũ và giúp h c sinh c a mình càng ngày càngạ ọ ọ ủ   yêu thích b  môn V t lý.ộ ậ

2.2. Nhi m v  c a đ  tài ệ ụ ủ ề

Đ  đ t để ạ ược m c tiêu nói trên, công vi c mà b n thân tôi c n ph i làm trụ ệ ả ầ ả ướ  c

tiên là ph i n m đả ắ ược trình đ  c a m i h c sinh đ  t  đó xây d ng các bộ ủ ỗ ọ ể ừ ự ước hướ  ng

d n  gi i bài t p v  dòng đi n m t chi u sao cho phù h p v i các đ i tẫ ả ậ ề ệ ộ ề ợ ớ ố ượng h c sinhọ  

t  trung bình đ n khá gi i. Tham kh o ý ki n c a m t s  giáo viên tr c ti p gi ngừ ế ỏ ả ế ủ ộ ố ự ế ả  

d y V t lý trong trạ ậ ường và m t s  trộ ố ường khác trong Huy n.ệ

3. Đ i tố ượng nghiên c uứ

Các bài t p v  dòng đi n m t chi u thu c chậ ề ệ ộ ề ộ ương trình V t lý l p 9.ậ ớ

4. Gi i h n c a đ  tàiớ ạ ủ ề

Đ  tài ch  nghiên c u v  vi c hề ỉ ứ ề ệ ướng d n h c sinh gi i bài t p v  dòng đi nẫ ọ ả ậ ề ệ  

m t chi u thu c chộ ề ộ ương trình V t lý l p 9, không đi sâu vào các d ng khác. ậ ớ ạ

Th i gian nghiên c u: l p 9A1 năm h c 2016 ­ 2017. ờ ứ ớ ọ

5. Phương pháp nghiên c u ứ

Phương pháp nghiên c u c  s  lí lu n, c  s  th c ti n, s u t m các d ng bàiứ ơ ở ậ ơ ở ự ễ ư ầ ạ  

t p v  dòng đi n m t chi u.ậ ề ệ ộ ề

II. Ph n n i dung ầ ộ

1. C  s  lí lu nơ ở ậ

Nh ng năm g n đây, Đ ng và Nhà nữ ầ ả ước ta đã có ch  trủ ương đ i m i giáo d cổ ớ ụ    các môn h c, các c p h c. Ngh  quy t H i ngh  Trung  ng 8 khóa XI v  đ i m i

căn b n, toàn di n giáo d c và đào t o nêu rõ: “Ti p t c đ i m i m nh m  phả ệ ụ ạ ế ụ ổ ớ ạ ẽ ươ  ng pháp d y và h c theo hạ ọ ướng hi n đ i; phát huy tính tích c c, ch  đ ng, sáng t o vàệ ạ ự ủ ộ ạ  

v n d ng ki n th c, k  năng c a ngậ ụ ế ứ ỹ ủ ườ ọi h c; kh c ph c l i truy n th  áp đ t m tắ ụ ố ề ụ ặ ộ   chi u, ghi nh  máy móc. T p trung d y cách h c, cách nghĩ, khuy n khích t  h c, t oề ớ ậ ạ ọ ế ự ọ ạ  

c  s  đ  ngơ ở ể ười h c t  c p nh t và đ i m i tri th c, k  năng, phát tri n năng l c,ọ ự ậ ậ ổ ớ ứ ỹ ể ự   chuy n t  h c ch  y u trên l p sang t  ch c hình th c h c t p đa d ng, chú ý cácể ừ ọ ủ ế ớ ổ ứ ứ ọ ậ ạ  

ho t đ ng xã h i, ngo i khóa, nghiên c u khoa h c ”.ạ ộ ộ ạ ứ ọ

Do đó, ti n hành các bế ước gi i bài t p v  dòng đi n m t chi u trong m t ti tả ậ ề ệ ộ ề ộ ế  

h c có vai trò h t s c quan tr ng. Qua vi c họ ế ứ ọ ệ ướng d n h c sinh gi i bài t p chúng taẫ ọ ả ậ  

c n cho h c sinh phân bi t đầ ọ ệ ược các lo i m ch đi n, cách m c m ch đi n và cáchạ ạ ệ ắ ạ ệ  

gi i c n thi t c a m i d ng bài trong bài t p v  dòng đi n m t chi u. Giúp cho h cả ầ ế ủ ỗ ạ ậ ề ệ ộ ề ọ   sinh tìm ra hướng gi i quy t bài t p ph n này.ả ế ậ ầ

2. Th c tr ng v n đ  nghiên c uự ạ ấ ề ứ

Qua quá trình gi ng d y, quá trình d  gi  và vi c trao đ i kinh nghi m v i cácả ạ ự ờ ệ ổ ệ ớ  

đ ng nghi p tôi nh n th y r ng: ồ ệ ậ ấ ằ

­ Hi u qu  trong các ti t gi i bài t p v  dòng đi n m t chi u ch a cao, do khiệ ả ế ả ậ ề ệ ộ ề ư   làm các em còn m  h  trong vi c đ nh ra hơ ồ ệ ị ướng gi i, và h u nh  các em ch a bi tả ầ ư ư ế   cách gi i cũng nh  cách trình bày l i gi i sao cho logic, khoa h c. ả ư ờ ả ọ

­ H c sinh đ c đ  không kĩ, phân tích yêu c u c a đ  ch a chính xác nên d nọ ọ ề ầ ủ ề ư ẫ  

đ n vi c gi i bài t p b  sai.ế ệ ả ậ ị

­ H c sinh khi v  s  đ  m ch đi n còn g p lúng túng, còn v  sai ho c khôngọ ẽ ơ ồ ạ ệ ặ ẽ ặ  

v  đẽ ược do không nh  đớ ược kí hi u c a các đ i lệ ủ ạ ượng cũng nh  không hi u đư ể ược yêu 

c u c a đ ầ ủ ề

­ Do phòng thí nghi m, phòng th c hành còn thi u nên các ti t d y ch t lệ ự ế ế ạ ấ ượ  ng

ch a cao, d n đ n h c sinh ti p thu công th c và đ nh lu t h i h t.ư ẫ ế ọ ế ứ ị ậ ờ ợ

­ M t s  h c sinh ch a thu c các công th c, đ nh lu t cũng nh  các kí hi u c aộ ố ọ ư ộ ứ ị ậ ư ệ ủ   các đ i lạ ượng có trong công th c. M t s  khác l i s  d ng nh m l n các công th cứ ộ ố ạ ử ụ ầ ẫ ứ  

v i nhau, đ c bi t là gi a công th c c a đo n m ch n i ti p và đo n m ch song song.ớ ặ ệ ữ ứ ủ ạ ạ ố ế ạ ạ

­ Kh  năng v n d ng công th c toán h c cũng nh  kh  năng bi n đ i côngả ậ ụ ứ ọ ư ả ế ổ  

th c vào vi c gi i bài t p V t Lí c a h c sinh còn y u. Bên c nh đó m t s  em khứ ệ ả ậ ậ ủ ọ ế ạ ộ ố ả  năng ti p thu ki n th c ch m, vi c t  h c, t  rút kinh nghi m h u nh  không có,ế ế ứ ậ ệ ự ọ ự ệ ầ ư  nên  các em h u h t là “nhanh” quên ki n th c.ầ ế ế ứ

­ Đ  b n ki n th c c a h c sinh còn th p; kh  năng t ng h p v n d ng ki nộ ề ế ứ ủ ọ ấ ả ổ ợ ậ ụ ế  

th c sau t ng bài, t ng chứ ừ ừ ương đ  gi i các d ng bài t p v  dòng đi n m t chi u quáể ả ạ ậ ề ệ ộ ề  

h n ch ; h c sinh còn máy móc, th  đ ng trong cách gi i nên khi m  r ng thì các emạ ế ọ ụ ộ ả ở ộ   không gi i đả ược

3. N i dung và hình th c c a gi i phápộ ứ ủ ả

a. M c tiêu c a gi i phápụ ủ ả

Th  nh t: Thông qua vi c gi i bài t p giúp cho h c sinh c ng c , ôn t p l iứ ấ ệ ả ậ ọ ủ ố ậ ạ  

nh ng ki n th c đã h c m t cách thữ ế ứ ọ ộ ường xuyên, giúp các em t  ki m tra m c đ  n mự ể ứ ộ ắ  

ki n th c c a b n thân, kh c ph c đế ứ ủ ả ắ ụ ược nh ng l i sai trong quá trình gi i bài t p.ữ ỗ ả ậ  

Đ ng th i t o c  h i cho các em c  h i phát tri n t  duy, sáng t o   m c đ  cao.ồ ờ ạ ơ ộ ơ ộ ể ư ạ ở ứ ộ

Th  hai: Giúp h c sinh rèn luy n k  năng, k  x o, v n d ng lý thuy t vào th cứ ọ ệ ỹ ỹ ả ậ ụ ế ự  

ti n; rèn luy n thói quen v n d ng ki n th c khái quát hóa các d ng bài t p. Phát huyễ ệ ậ ụ ế ứ ạ ậ   tính t  giác, đ c l p c a h c sinh trong vi c gi i bài t p.ự ộ ậ ủ ọ ệ ả ậ

Th  ba: Giúp h c sinh nh n bi t đứ ọ ậ ế ược các d ng bài t p, bi t cách phân tích đạ ậ ế ề 

và gi i đả ược các bài t p v  dòng đi n m t chi u.ậ ề ệ ộ ề

Th  t : Giúp t t c  h c sinh trong l p, đ c bi t là nh ng h c sinh y u có thứ ư ấ ả ọ ớ ặ ệ ữ ọ ế ể  lĩnh h i ki n th c và gi i độ ế ứ ả ược các bài t p.ậ

b. N i dung và cách th c th c hi n gi i phápộ ứ ự ệ ả

b.1. Chu n b  ẩ ị

Giáo viên ph i tính đả ược toàn b  k  ho ch cho vi c s  d ng bài t p trong m tộ ế ạ ệ ử ụ ậ ộ  

ti t h c, c  th  nh  sau:ế ọ ụ ể ư

­ L a ch n bài t p nêu v n đ  s  d ng trong ti t bài t p nghiên c u ki n th cự ọ ậ ấ ề ử ụ ế ậ ứ ế ứ  

m i nh m kích thích h ng thú h c t p và phát tri n t  duy c a h c sinh.ớ ằ ứ ọ ậ ể ư ủ ọ

­ L a ch n bài t p c ng c  ki n th c lý thuy t, cung c p thêm hi u bi t trongự ọ ậ ủ ố ế ứ ế ấ ể ế  

th c t  đ i s ng có liên quan.ự ế ờ ố

 ­ L a ch n, bi n đ i h  th ng bài t p trong sách giáo khoa thành các d ng cự ọ ế ổ ệ ố ậ ạ ơ 

b n nh t, đ  h c sinh có th  v n d ng các ki n th c đã h c gi i quy t m t cách tíchả ấ ể ọ ể ậ ụ ế ứ ọ ả ế ộ  

c c, kh c sâu ki n th c c  b n. T  đó t o cho h c sinh c m giác t  tin, d n đ n cóự ắ ế ứ ơ ả ừ ạ ọ ả ự ẫ ế  

h ng thú h n trong vi c h c b  môn.ứ ơ ệ ọ ộ

­ L a ch n bài t p đ  ki m tra đánh giá ch t lự ọ ậ ể ể ấ ượng và k  năng gi i bài t p c aỹ ả ậ ủ  

h c sinh.ọ

b.2. Hướng d n gi i bài t p v  dòng đi n m t chi uẫ ả ậ ề ệ ộ ề

Khi hướng d n gi i m t bài t p v t lí c n th c hi n theo trình t  sau đây:  ẫ ả ộ ậ ậ ầ ự ệ ự

Bước 1: Tìm hi u đ  bàiể ề

­ Yêu c u h c sinh c n đ c k  đ  bài (có th  đ c nhi u l n đ  n m đầ ọ ầ ọ ỹ ề ể ọ ề ầ ể ắ ược yêu 

c u c a đ ), xác đ nh ý nghĩa v t lý c a các thu t ng , phân bi t nh ng d  ki n đãầ ủ ề ị ậ ủ ậ ữ ệ ữ ữ ệ   cho và nh ng  n s  c n tìm.ữ ẩ ố ầ  

­ Tóm t t đ  bài ắ ề b ng cách dùng các ký hi u ch  đã qui ằ ệ ữ ước đ  vi t các dể ế ữ 

ki n và  n s , đ i đ n v  các d  ki n cho th ng nh t (n u c n thi t).ệ ẩ ố ổ ơ ị ữ ệ ố ấ ế ầ ế

­ V  s  đ  m ch đi n n u bài t p có liên quan đ n m ch đi n ho c n u c nẽ ơ ồ ạ ệ ế ậ ế ạ ệ ặ ế ầ  

ph i v  m ch đi n đ  di n đ t đ  bài. Trên hình v  c n ghi rõ d  ki n và cái c n tìmả ẽ ạ ệ ể ễ ạ ề ẽ ầ ữ ệ ầ   (h c sinh c n n m v ng đọ ầ ắ ữ ược các kí hi u s  đ  c a các đ i lệ ơ ồ ủ ạ ượng trong m ch đi n).ạ ệ

Bước 2: Phân tích n i dung bài t p, l p k  ho ch gi i.ộ ậ ậ ế ạ ả

­ Tìm xem các d  ki n đã cho có liên quan đ n nh ng khái ni m, hi n tữ ệ ế ữ ệ ệ ượng,  quy t c, đ nh lu t v t lý nào.ắ ị ậ ậ  

­ N u ch a tìm đế ư ược tr c ti p các m i liên h   y thì c n ph i ự ế ố ệ ấ ầ ả hình dung các 

hi n tệ ượng di n ra nh  th  nào và b  chi ph i b i nh ng đ nh lu t nào nh m hi u rõễ ư ế ị ố ở ữ ị ậ ằ ể  

dược b n ch t c a hi n tả ấ ủ ệ ượng đ  có c  s  áp d ng các công th c chính xác, tránh mòể ơ ở ụ ứ  

m m và áp d ng các công th c m t cách máy móc.ẫ ụ ứ ộ

­ Ph i xây d ng đả ự ược m t d  ki n v  k  ho ch gi i.ộ ự ế ề ế ạ ả

Bước 3: Th c hi n k  ho ch gi iự ệ ế ạ ả

Đây là bước quan tr ng c a quá trình gi i bài t p. C n ph i v n d ng nh ngọ ủ ả ậ ầ ả ậ ụ ữ  

đ nh lu t, quy t c, công th c v t lý đ  thi t l p m i quan h  nêu trên. Có th  đi theoị ậ ắ ứ ậ ể ế ậ ố ệ ể   hai hướng sau đ  đ a đ n k t qu  cu i cùng:ể ư ế ế ả ố

­ Xu t phát t   n s , đi tìm m i quan h  gi a m t  n s  v i m t đ i lấ ừ ẩ ố ố ệ ữ ộ ẩ ố ớ ộ ạ ượ  ng nào đó b ng m t đ nh lu t, m t công th c có ch a  n s , ti p t c phát tri n l p lu nằ ộ ị ậ ộ ứ ứ ẩ ố ế ụ ể ậ ậ   hay bi n đ i công th c đó theo các d  ki n đã cho đ  d n đ n công th c cu i cùng chế ổ ứ ữ ệ ể ẫ ế ứ ố ỉ 

ch a m i quan h  gi a  n s  v i các d  ki n đã cho (phứ ố ệ ữ ẩ ố ớ ữ ệ ương pháp phân tích)

­ Xu t phát t  nh ng d  ki n c a đ  bài, xây d ng l p lu n ho c bi n đ i cácấ ừ ữ ữ ệ ủ ề ự ậ ậ ặ ế ổ   công th c di n đ t m i quan h  gi a đi u ki n đã cho v i các đ i lứ ễ ạ ố ệ ữ ề ệ ớ ạ ượng khác đ  điể  

đ n công th c cu i cùng ch  ch a  n s  và các d  ki n đã cho (phế ứ ố ỉ ứ ẩ ố ữ ệ ương pháp t ngổ  

h p). ợ Khi tính toán b ng s , ph i chú ý đ m b o nh ng tr  s  c a k t qu  đ u có ýằ ố ả ả ả ữ ị ố ủ ế ả ề   nghĩa

Bước 4: Ki m tra đánh giá k t quể ế ả

­ Ki m tra l i tr  s  k t qu  ể ạ ị ố ế ả cu i cùng đ  lo i b  nh ng k t qu  không phùố ể ạ ỏ ữ ế ả  

h p v i đi u ki n c a đ  bài và không phù h p v i th c t ợ ớ ề ệ ủ ề ợ ớ ự ế  

­ Ki m tra xem đã gi i quy t h t các yêu c u c a bài toán ch a.ể ả ế ế ầ ủ ư

­ Ki m tra k t qu  tính toán, đ n v  ho c có th  gi i l i bài toán b ng cáchể ế ả ơ ị ặ ể ả ạ ằ   khác xem có cùng k t qu  không.ế ả  

b.3. Phân lo i bài t pạ ậ

Bài t p v  dòng đi n m t chi u trong v t lý l p 9 r t đa d ng,   đây tôi chậ ề ệ ộ ề ậ ớ ấ ạ ở ỉ 

đ a ra m t vài d ng bài t p mà các em thư ộ ạ ậ ường hay g p trong khi làm bài t p đ  giúpặ ậ ể   các em n m b t, phân d ng đắ ắ ạ ược bài t p, rèn luy n k  năng gi i bài.ậ ệ ỹ ả

D ng 1: Bài t p v n d ng đ nh lu t ôm cho đo n m ch đ n gi n, choạ ậ ậ ụ ị ậ ạ ạ ơ ả  

đo n m ch n i ti p, đo n m ch song song và đo n m ch h n h p. Nh ng bàiạ ạ ố ế ạ ạ ạ ạ ỗ ợ ữ   toán d ng này ch  liên quan đ n 3 đ i lạ ỉ ế ạ ượng là: I, U và R

­ Đ i v i đo n m ch đ n gi n (bài ch  có m t đi n tr ): đ  gi i bài t p này ố ớ ạ ạ ơ ả ỉ ộ ệ ở ể ả ậ  

h c sinh ch  c n n m đ ọ ỉ ầ ắ ượ c đ nh lu t ôm cũng nh  cách bi n đ i công th c t  đ nh ị ậ ư ế ổ ứ ừ ị  

lu t ôm đ  gi i bài toán. Ba ki u bài t p th ậ ể ả ể ậ ườ ng g p   đo n m ch đ n gi n là: ặ ở ạ ạ ơ ả

+ Lo i 1: Bài t p đã cho U, R. Yêu c u tìm I.ạ ậ ầ

Hướng d n gi i: ẫ ả

­ Áp d ng công th c đ nh lu t ôm đ  tìm I: I = ụ ứ ị ậ ể

+ Lo i 2: Bài t p đã cho I, R. Yêu c u tìm U.ạ ậ ầ

Hướng d n gi i: ẫ ả

­ D a vào công th c đ nh lu t ôm đ  bi n đ i công th c tìm U: I = =>  U = I.Rự ứ ị ậ ể ế ổ ứ

+ Lo i 3: Bài t p đã cho I, U. Yêu c u tìm R.ạ ậ ầ

Hướng d n gi i: ẫ ả

­ D a vào công th c đ nh lu t ôm đ  bi n đ i tìm R: I = =>  R = ự ứ ị ậ ể ế ổ

=> L i h c sinh th ỗ ọ ườ ng b  sai: ị  

+ Bi n đ i công th c ch a đúng, d n đ n công th c c n tìm b  sai.ế ổ ứ ư ẫ ế ứ ầ ị

Ví d : bài t p lo i 2, thay vì  bi n đ i U = I.R thì bi n đ i U = ho c U = .ụ ậ ạ ế ổ ế ổ ặ

V i bài t p lo i 3, thay vì  bi n đ i R = thì l i bi n đ i R = U.I  ho c R = .ớ ậ ạ ế ổ ạ ế ổ ặ

+ H c sinh không n m đọ ắ ược công th c đ nh lu t ôm nên vi c không gi i đứ ị ậ ệ ả ược 3 lo iạ   bài t p trên cũng còn x y ra. ậ ả

=> Giáo viên c n: ầ  Yêu c u h c sinh c n n m v ng công th c c a đ nh lu t ômầ ọ ầ ắ ữ ứ ủ ị ậ   cũng nh  cách bi n đ i công th c trư ế ổ ứ ước khi b t đ u gi i bài t p d ng này đ  tránh saiắ ầ ả ậ ạ ể   sót trong quá trình làm bài t p.ậ

­  Đ i v i đo n m ch n i ti p: h ố ớ ạ ạ ố ế ướ ng d n cho h c sinh cách xác đ nh đo n ẫ ọ ị ạ  

m ch n i ti p, cách s  d ng các công th c c a đ nh lu t ôm cũng nh  các công th c ạ ố ế ử ụ ứ ủ ị ậ ư ứ  

v  I, U và R ề tđ    trong  đo n m ch n i ti p đ  gi i bài toán.  ạ ạ ố ế ể ả

Ví d  1:ụ  

Cho đo n m ch g m ba đi n tr  đạ ạ ồ ệ ở ược m c n i ti p v i nhau. Trong đó Rắ ố ế ớ 1 = 5,  R2 =10 và R3 = 15. Hi u đi n th  gi a hai đ u đo n m ch U = 12V.ệ ệ ế ữ ầ ạ ạ

a. Tính đi n tr  tệ ở ương đương c a đo n m ch.ủ ạ ạ

b. Tính cường đ  dòng đi n qua m ch chính và qua các m ch nhánh.ộ ệ ạ ạ

c. Tính hi u đi n th    hai đ u m i đi n tr ệ ệ ế ở ầ ỗ ệ ở

Hướng d n gi i:ẫ ả

a.  

­ R1, R2, R3 được m c v i nhau nh  th  nào?ắ ớ ư ế

­ S  d ng công th c nào đ  tính Rử ụ ứ ể tđ đ i v i đo n m ch n i ti p?ố ớ ạ ạ ố ế

­ Trong công th c tính đi n tr  tứ ệ ở ương đương c a đo n m ch đã cho đ y đ  d  ki nủ ạ ạ ầ ủ ữ ệ  

ch a? ư

b. 

­ S  d ng công th c nào đ  tìm I?ử ụ ứ ể

­ I có m i quan h  nh  th  nào v i Iố ệ ư ế ớ 1, I2 , I3?

c. 

­ Mu n tìm Uố 1, U2, U3 ta c n bi t d  ki n nào?ầ ế ữ ệ

­ S  d ng công th c nào đ  tìm Uử ụ ứ ể 1, U2, U3?

­ Đ i v i đo n m ch song song: h ố ớ ạ ạ ướ ng d n cho h c sinh cách xác đ nh đo n ẫ ọ ị ạ  

m ch song song, s  d ng thành th o công th c c a đ nh lu t ôm cũng nh  các công ạ ử ụ ạ ứ ủ ị ậ ư  

th c  v  I, U và R ứ ề tđ    trong  đo n m ch song song đ  gi i bài toán.  ạ ạ ể ả

Ví d  2:ụ  

Cho đo n m ch g m ba đi n tr  đạ ạ ồ ệ ở ược m c song song v i nhau. Trong đó: Rắ ớ 1 = 5,  R2 =10 và R3 = 15. Hi u đi n th  gi a hai đ u đo n m ch U = 12V.ệ ệ ế ữ ầ ạ ạ

a. Tính đi n tr  tệ ở ương đương c a đo n m ch.ủ ạ ạ

b. Tính hi u đi n th    hai đ u m i đi n tr ệ ệ ế ở ầ ỗ ệ ở

c. Tính cường đ  dòng đi n qua m ch chính và qua các m ch nhánh.ộ ệ ạ ạ

Hướng d n gi i:ẫ ả

a.  

­ R1, R2, R3 được m c v i nhau nh  th  nào?ắ ớ ư ế

­ S  d ng công th c nào đ  tính Rử ụ ứ ể tđ đ i v i đo n m ch song song?ố ớ ạ ạ

­ Trong công th c tính đi n tr  tứ ệ ở ương đương c a đo n m ch đã cho đ y đ  d  ki nủ ạ ạ ầ ủ ữ ệ  

ch a?ư

b. 

­ U có m i quan h  nh  th  nào v i Uố ệ ư ế ớ 1, U2, U3?

c. 

­ Mu n tìm I ta áp d ng công th c nào?ố ụ ứ

­ I có m i quan h  nh  th  nào v i Iố ệ ư ế ớ 1, I2 , I3?

=> L i h c sinh th ỗ ọ ườ ng b  sai khi gi i bài t p v  đo n m ch m c n i ti p và ị ả ậ ề ạ ạ ắ ố ế  

đo n m ch m c song song: ạ ạ ắ

+ Còn nh m l n kí hi u c a các đ i lầ ẫ ệ ủ ạ ượng I, U và Rtđ.

+ Không phân bi t đệ ược m ch nào là đo n m ch m c song song và đo n m ch nào làạ ạ ạ ắ ạ ạ  

đo n m ch m c n i ti p nên s  d ng nh m l n gi a công th c c a đo n m ch songạ ạ ắ ố ế ử ụ ầ ẫ ữ ứ ủ ạ ạ   song và công th c c a đo n m ch n i ti p.ứ ủ ạ ạ ố ế

+ Không n m v ng đắ ữ ược các công th c c a đo n m ch n i ti p cũng nh  c a đo nứ ủ ạ ạ ố ế ư ủ ạ  

m ch song song nên áp d ng vào bài t p còn sai.ạ ụ ậ

=> Giáo viên c n: ầ  

+ Chú ý cho h c sinh cách nh n bi t đo n m ch n i ti p, đo n m ch song song.ọ ậ ế ạ ạ ố ế ạ ạ

+ Yêu c u h c sinh c n n m v ng các công th c c a đo n m ch n i ti p, đo n m chầ ọ ầ ắ ữ ứ ủ ạ ạ ố ế ạ ạ   song song và c n ph i ki m tra l i k t qu  sau khi gi i bài t p.ầ ả ể ạ ế ả ả ậ

­ Đ i v i đo n m ch h n h p: C n xác đ nh đ ố ớ ạ ạ ỗ ợ ầ ị ượ c đo n m ch nào m c n i ạ ạ ắ ố  

ti p và đo n m ch nào m c song song. Đo n m ch m c n i ti p đó đ ế ạ ạ ắ ạ ạ ắ ố ế ượ c m c nh ắ ư 

th  nào v i đo n m ch m c song song? Đ a ra nh ng h  th c liên h  thông qua các ế ớ ạ ạ ắ ư ữ ệ ứ ệ   công th c c a ứ ủ

 I,U, Rtđ  c a đo n m ch song song và đo n m ch n i ti p ủ ạ ạ ạ ạ ố ế

Ví d  3:ụ  

Cho m ch đi n có s  đ  nh  hình v , trong đó: Rạ ệ ơ ồ ư ẽ 1 =30 ; RΩ 2 = 20 , vôn k  chΩ ế ỉ  36V. 

a. Tính đi n tr  tệ ở ương đương c a đo n m ch.ủ ạ ạ

b. Tính s  ch  c a các ampe k ố ỉ ủ ế

Hướng d n gi i:ẫ ả

a. 

­ Nhìn vào hình v  ta th y các đi n tr  đẽ ấ ệ ở ược m c v i nhau nh  th  nào? ắ ớ ư ế

­ Ta có th  áp d ng công th c nào đ  tính đi n tr  tể ụ ứ ể ệ ở ương đương c a đo n m ch AB?ủ ạ ạ

­ Trong công th c tính đi n tr  tứ ệ ở ương đương bài toán đã cho đ y đ  d  ki n ch a?ầ ủ ữ ệ ư b

­ Cho bi t công th c tính cế ứ ường đ  dòng đi n qua Rộ ệ 1. Trong công th c tính này bàiứ   toán đã cho đ y đ  d  ki n ch a?ầ ủ ữ ệ ư

­ Tìm I2 tương t ự

­ Cho bi t công th c tính cế ứ ường đ  dòng đi n m ch chính.ộ ệ ạ

­ Còn cách nào đ  tính cể ường đ  dòng đi n m ch chính n a không?ộ ệ ạ ữ

Ví d  4:ụ  

Cho m ch đi n nh  hình v  trong đó: Rạ ệ ư ẽ 1 = 5, R2 = 12, R3 = 8, R4 = 20 

và hi u đi n th  Uệ ệ ế AB = 30V.      

a. Tính đi n tr  tệ ở ương đương c a đo n m ch.ủ ạ ạ

b. Tìm cường đ  dòng đi n qua các đi n tr ộ ệ ệ ở

c. Tính các hi u đi n th  Uệ ệ ế AC và UCD.

Hướng d n gi i:ẫ ả

a. 

­ Nhìn vào hình v  các đi n tr  Rẽ ệ ở 1, R2, R3 và R4 được m c nh  th  nào v i nhau?ắ ư ế ớ

­ Đây là m ch m c h n h p v a có n i ti p v a có song song. V y đ  tính đi n trạ ắ ỗ ợ ừ ố ế ừ ậ ể ệ ở 

tương đượng c a đo n m ch thì ta ph i tính m ch nào trủ ạ ạ ả ạ ước và áp d ng công th cụ ứ   tính đi n tr  nào?ệ ở

b. 

­ Đ  tìm Iể 1  ta áp d ng công th c nào đ  tính và trong công th c đó có đ  d  ki nụ ứ ể ứ ủ ữ ệ  

ch a?ư

­ I2 và I3 có m i quan h  nh  th  nào v i Iố ệ ư ế ớ 23. Áp d ng công th c nào đ  tìm Iụ ứ ể 23?

­ Đ  tính Iể 4 ta áp d ng công th c nào và trong công th c đó có đ  d  ki n ch a?ụ ứ ứ ủ ữ ệ ư

c

­ Tính UAC , UCD chính là tính U nào, áp d ng công th c nào đ  tính ?ụ ứ ể

=> L i h c sinh th ỗ ọ ườ ng sai: 

+ Không phân bi t đệ ược các đi n tr  đệ ở ược m c v i nhau nh  th  nào nên d n đ nắ ớ ư ế ẫ ế  

gi i sai ho c không gi i đả ặ ả ược

+ Đ ng th i không n m ch c công th c c a đo n m ch n i ti p và c a đo n m chồ ờ ắ ắ ứ ủ ạ ạ ố ế ủ ạ ạ   song song nên còn s  d ng nh m công th c, thay s  còn sai.ử ụ ầ ứ ố

=> Giáo viên c n ầ : 

+ Chú ý cho h c sinh cách nh n bi t đo n m ch song song và đo n m ch m c n iọ ậ ế ạ ạ ạ ạ ắ ố  

ti p.ế

+ L u ý cách s  d ng công th c khi g p m ch đi n h n h p này đ  tránh l i saiư ử ụ ứ ặ ạ ệ ỗ ợ ể ỗ   không đáng có

D ng 2: Bài t p v  bi n tr  và đi n tr  c a dây d nạ ậ ề ế ở ệ ở ủ ẫ

­ Khi nói đ n bi n tr  ta cũng hi u nó là m t đi n tr  có th  thay đ i đ ế ế ở ể ộ ệ ở ể ổ ượ c tr ị 

s   ố

N u g p bài toán v  bi n tr  ta cũng coi nó là m t đi n tr  trong m ch đ  gi i. (phân ế ặ ề ế ở ộ ệ ở ạ ể ả  

bi t kí hi u c a bi n tr  v i kí hi u c a đi n tr  trong s  đ  m ch đi n) ệ ệ ủ ế ở ớ ệ ủ ệ ở ơ ồ ạ ệ

­ Khi tìm chi u dài, ti t di n và ch t li u làm dây c a bi n tr  hay đi n tr  ta ề ế ệ ấ ệ ủ ế ở ệ ở  

áp d ng công th c c a đi n tr   dây d n:  ụ ứ ủ ệ ở ẫ

.

­ Giáo viên h ướ ng d n h c sinh suy ra các đ i l ẫ ọ ạ ượ ng khác nh : l,s, ư  

ρ

Ví d  5:ụ  

  M t bóng đèn khi sáng bình thộ ường có đi n tr  là Rệ ở 1 = 7,5  và cΩ ường đ  dòngộ  

đi n ch y qua đèn khi đó là 0,6A. Bóng đèn này đệ ạ ược m c n i ti p v i m t bi n trắ ố ế ớ ộ ế ở 

và chúng được m c vào hi u đi n th  U = 2,4V.ắ ệ ệ ế

a. Ph i đi u ch nh bi n tr  có tr  s  đi n tr  Rả ề ỉ ế ở ị ố ệ ở 2 là bao nhiêu đ  bóng đèn sáng bìnhể  

thường

b. Bi n tr  này có đi n tr  l n nh t là Rế ở ệ ở ớ ấ b = 30  v i cu n dây d n đΩ ớ ộ ẫ ược làm b ng h pằ ợ   kim nikêlin có ti t di n S = 1mmế ệ 2. Tính chi u dài l c a dây d n làm bi n tr  này.ề ủ ẫ ế ở

Hướng d n gi i:  ẫ ả

a

­ Bi n tr  có đi n tr  Rế ở ệ ở 2 m c nh  th  nào v i đi n tr  Rắ ư ế ớ ệ ở 1 ?

­ Đ  tính Rể 2 c n s  d ng công th c nàoầ ử ụ ứ  và trong công th c đó có đ  d  ki n ch a ?ứ ủ ữ ệ ư

­ Đi n tr  tệ ở ương đương c a đo n m ch n i ti p có công th c gì ?ủ ạ ạ ố ế ứ

b

­ Đ  tìm chi u dài l c a dây d n ta áp d ng công th c nào? ể ề ủ ẫ ụ ứ Trong công th c đó có đứ ủ 

d  ki n ch a ?ữ ệ ư

=> L i h c sinh th ỗ ọ ườ ng sai:

+  Không n m đắ ược bi n tr  cũng là m t đi n tr  nên không phân tích đế ở ộ ệ ở ược m chạ  

đi n.ệ

+ Bi n đ i công th c tính R sang công th c tìm l ho c S,   c a dây d n còn b  sai.ế ổ ứ ứ ặ ρ ủ ẫ ị + Không n m đắ ược kí hi u c a chi u dài, ti t di n, ch t li u c a dây d n cũng nhệ ủ ề ế ệ ấ ệ ủ ẫ ư 

đ i ổ

đ n v  b  sai nên khi gi i bài t p b  sai. ơ ị ị ả ậ ị

=> Giáo viên c n ầ :

+ Chú ý phân bi t gi a bi n tr  và đi n tr ệ ữ ế ở ệ ở

+ Yêu c u h c sinh n m rõ đ n v  cũng nh  cách đ i c a các đ i lầ ọ ắ ơ ị ư ổ ủ ạ ượng c a đi n tr ,ủ ệ ở  

v t li u, chi u dài và ti t di n.ậ ệ ề ế ệ

+ Bi t cách bi n đ i công th c đi n tr  c a dây d n sang các công th c khác sao choế ế ổ ứ ệ ở ủ ẫ ứ   phù h p.ợ

D ng 3: Bài toán v  công su t đi nạ ề ấ ệ

­  Đ  gi i bài toán d ng này h c sinh c n n m đ ể ả ạ ọ ầ ắ ượ c công th c tính công su t ứ ấ  

đi n: ệ  P =U.I = I 2 R = U 2 /R. 

­ Công su t đi n có đ n v  là oát (1W = 1V/A ) ấ ệ ơ ị  Chú ý đ i đ n v  cho các đ i ổ ơ ị ạ  

l ượ ng (n u c n thi t) ế ầ ế

Ví d  6:ụ

 Khi m c m t bóng đèn vào hi u đi n th  220V thì dòng đi n ch y qua nó cóắ ộ ệ ệ ế ệ ạ  

cường đ  là 341mA. Tính đi n tr  và công su t c a bóng đèn khi đó.ộ ệ ở ấ ủ

Hướng d n gi i:ẫ ả

­ Tính đi n tr  Rệ ở đ c a bóng đèn s  d ng công th c nào và công th c đó có đ  d  ki nủ ử ụ ứ ứ ủ ữ ệ  

ch a? có c n đ i đ n v  không?ư ầ ổ ơ ị

­ Tính công su t c a bóng đèn s  d ng công th c nào?ấ ủ ử ụ ứ

=> L i h c sinh th ỗ ọ ườ ng sai: 

+ Đ i đ n v  còn sai, đ  nguyên đ n v  theo đ  mà không h  chú ý đ n yêu c u c aổ ơ ị ể ơ ị ề ề ế ầ ủ  

đ  nên d n đ n gi i bài toán sai.ề ẫ ế ả

+ Không n m ch c công th c nên v n d ng công th c còn b  nh m l n.ắ ắ ứ ậ ụ ứ ị ầ ẫ

=> Giáo viên c n ầ :

+ Yêu c u h c sinh n m rõ đ n v  cũng nh  cách đ i đ n v  c a các đ i lầ ọ ắ ơ ị ư ổ ơ ị ủ ạ ượng U, I, R 

và P sao cho phù h p.ợ

+ N m đắ ược công th c tính công su t P cũng nh  cách bi n đ i công th c sang cácứ ấ ư ế ổ ứ   công th c khác sao cho phù h p.ứ ợ

D ng 4: Bài toán v  nhi t lạ ề ệ ượng và hi u su tệ ấ

­   Đ  gi i bài toán d ng này h c sinh c n n m đ ể ả ạ ọ ầ ắ ượ c công th c tính nhi t ứ ệ  

l ượ ng t a ra   dây d n là:  ỏ ở ẫ Q = I 2 R.t  và hi u su t là H =100% ệ ấ

­  Khi gi i c n n m đ ả ầ ắ ượ c các đ i l ạ ượ ng có trong công th c cũng nh  bi t cách ứ ư ế  

bi n đ i các đ i l ế ổ ạ ượ ng cho đúng.

Ví d  7:ụ  

M t b p đi n lo i 220V ­ 1000W có hi u su t c a quá trình đun là 90%. Độ ế ệ ạ ệ ấ ủ ượ  c

s  d ng v i hi u đi n th  220V đ  đun sôi 2l nử ụ ớ ệ ệ ế ể ướ ởc   nhi t đ  ban đ u 25ệ ộ ầ 0C, nhi tệ   dung riêng c a nủ ước là c = 4200J/Kg.K. 

a. Tính nhi t lệ ượng nước thu vào

b. Tính th i gian đun sôi nờ ước

Hướng d n gi i:ẫ ả