Bài giảng TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON (Tài liệu dùng cho học viên bậc đại học hệ chính qui tập trung và hệ tại chức liên thông từ trung cấp và cao đẳng ngành SPMN)

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TS. ĐINH THỊ ĐOAN HƢƠNG Bài giảng TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ Ở TRƢỜNG MẦM NON (Tài liệu dùng cho học viên bậc đại học hệ chính qui tập trung và hệ tại chức liên thông từ trung cấp và cao đẳng ngành SPMN) Updated 10/3/2016 Đà Nẵng- 2015 TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 3 MỤC LỤC CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON............................................................................... 1 1.1. Môi trƣờng hoạt động và ý nghĩa của việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non........................................................................................................ 5 1.1.1. Một số khái niệm chính .................................................................................. 5 1.1.2. Phân loại môi trƣờng hoạt động..................................................................... 9 1.1.3. Ý nghĩa của việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non .............. 10 1.2. Một số quan điểm định hƣớng việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non................................................................................................................... 13 1.2.1. Quan điểm hoạt động................................................................................... 14 1.2.2. Lý thuyết “Vùng phát triển gần nhất” của L.X.Vƣgotxki................................ 14 1.2.3. Quan điểm giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm” và phát huy tính tích cực của trẻ trong hoạt động...................................................................................................... 15 1.2.4. Quan điểm giáo dục tích hợp....................................................................... 15 1.2.5. Quan điểm cá thể hóa.................................................................................. 17 1.2.6. Quan điểm xã hội hóa giáo dục mầm non.................................................... 17 1.3. Một số yêu cầu đối với việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non............................................................................................................................ 17 1.3.1. Môi trƣờng vật chất...................................................................................... 17 1.3.2. Môi trƣờng tâm lý- xã hội ............................................................................. 19 1.4. Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức môi trƣờng hoạt động của trẻ mầm non............................................................................................................................ 19 1.4.1. Giáo viên là ngƣời quan sát, đánh giá sự phát triển của trẻ (observer)....... 19 1.4.2. Giáo viên là ngƣời bạn đồng hành cùng trẻ (companion)............................ 24 1.4.3. Giáo viên là ngƣời định hƣớng sự phát triển của trẻ (leader)...................... 27 CHƢƠNG 2 : TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON............ 30 2.1. Tổ chức môi trƣờng vật chất cho trẻ ở trƣờng mầm non ............................ 30 2.1.1. Hƣớng dẫn tổ chức môi trƣờng hoạt động trong lớp học ............................ 30 2.1.2. Hƣớng dẫn tổ chức môi trƣờng hoạt động ngoài lớp học............................ 49 TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 4 2.2. Tổ chức môi trƣờng tâm lý-xã hội cho trẻ ở trƣờng mầm non.................... 51 2.2.1. Tạo cho trẻ niềm tin vào bản thân................................................................ 52 2.2.2. Tạo cho trẻ niềm tin vào giáo viên ............................................................... 53 2.2.3. Tạo cho trẻ niềm tin vào bạn........................................................................ 54 2.2.4. Tạo cho trẻ niềm tin vào môi trƣờng ............................................................ 55 2.3. Một số mô hình tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non trên thế giới............................................................................................................................ 57 2.3.1. Môi trƣờng hoạt động Reggio Emilia ........................................................... 57 2.3.2. Môi trƣờng hoạt động Montessori ................................................................ 61 TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 5 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 1.1. Môi trường hoạt động và ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 1.1.1. Một số khái niệm chính * Khái niệm “Môi trƣờng hoạt động” - Khái niệm “môi trƣờng” đƣợc hiểu theo nhiều cách khác nhau. Theo định nghĩa chung nhất của UNESCO, môi trƣờng (nghĩa rộng) là tất cả những sự vật có trong hành tinh của chúng ta đang sống; bao gồm tất cả các vật thể hữu sinh và các yếu tố vô sinh, các tƣơng tác giữa chúng và sản phẩm của các tƣơng tác ấy. Ở phạm vi hẹp hơn, môi trƣờng là tập hợp các điều kiện và hiện tƣợng bên ngoài có ảnh hƣởng tới một vật thể hoặc một sự kiện. "Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ngƣời, có ảnh hƣởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và thiên nhiên." (Theo Điều 1, Luật Bảo vệ Môi trƣờng của Việt Nam). Môi trƣờng sống của con ngƣời là tổng hợp các điều kiện tự nhiên và xã hội bao quanh con ngƣời và có ảnh hƣởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân cũng nhƣ cả cộng đồng ngƣời và tác động qua lại với hoạt động sống của con ngƣời. Môi trƣờng sống của con ngƣời có thể phân thành môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội. Trong đó: Môi trƣờng tự nhiên là tập hợp các yếu tố vô sinh và hữu sinh nhƣ: nƣớc, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời, hệ thực vật và động vật... môi trƣờng tự TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 6 nhiên gần gũi, gắn bó và có ảnh hƣởng rất lớn tới con ngƣời nhất là đối với trẻ em. Tự nhiên không chỉ là cuộc sống của con ngƣời về phƣơng diện cá thể mà còn là một trong những phƣơng tiện giáo dục quan trọng, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách. Môi trƣờng xã hội là tổng thể các quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời trong cộng đồng của họ. Những mối quan hệ đó có ý nghĩa rất quan trọng với sự phát triển của con ngƣời, ảnh hƣởng đến nền văn hóa chung và sự phát triển của toàn xã hội. Trong môi trƣờng xã hội, quan hệ của con ngƣời với nhau cũng phát triển theo xu hƣớng phát triển lịch sử xã hội và ngƣợc lại nó cũng góp phần ảnh hƣởng tới sự phát triển và hoàn thiện xã hội. - Về khái niệm “hoạt động” cũng có nhiều định nghĩa khác nhau. Cụ thể: Theo nghĩa thông thƣờng, hoạt động đƣợc coi là sự tiêu hao năng lƣợng thần kinh và cơ bắp của con ngƣời khi tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu nảy sinh trong cuộc sống của họ. Ví dụ: Hoạt động vui chơi, học tập, văn nghệ, thể thao, lao động sản xuất...đều nhằm thỏa mãn nhu cầu về vật chất và tinh thần của con ngƣời. Theo triết học và tâm lý học, hoạt động đƣợc coi là tác động qua lại giữa con ngƣời và thế giới để tạo ra sản phẩm ở cả chủ thể và đối tƣợng. Trong mối quan hệ này có 2 quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất biện chứng với nhau : Quá trình đối tƣợng hóa : chủ thể chuyển năng lực của mình thành sản phẩm hoạt động. Nói cách khác, tâm lý con ngƣời đƣợc bộc lộ, khách quan hóa trong quá trình làm ra sản phẩm (đƣợc gọi là quá trình xuất tâm). TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 7 Quá trình chủ thể hóa : khi hoạt động, chủ thể chuyển từ khách thể (thế giới) vào bản thân mình những quy luật, bản chất của thế giới để tạo nên tâm lý, ý thức và nhân cách của bản thân. (gọi là quá trình nhập tâm) Nhƣ vậy, hoạt động là phƣơng thức tồn tại của con ngƣời. Trong quá trình hoạt động, con ngƣời vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới vừa tạo ra tâm lý cho chính bản thân mình. Nói cách khác, tâm lý, ý thức và nhân cách đƣợc hình thành trong chính hoạt động của con ngƣời. Ở mỗi một lứa tuổi có một dạng hoạt động chủ đạo mà thông qua đó quyết định sự biến đổi về chất, chi phối toàn bộ đời sống tâm lý của trẻ và là tiền đề cho các hoạt động tiếp theo. Trong quá trình sống, lao động và tiến hành các hoạt động của mình, con ngƣời quan hệ mật thiết với môi trƣờng. Các mối quan hệ này không ngừng phát triển và biến đổi qua các thời đại, cũng nhƣ trong quá trình phát triển của từng các thể. Do vậy, sự phát triển của mỗi cá thể sẽ diễn ra nhanh hơn và có chất lƣợng hơn nếu họ đƣợc tạo môi trƣờng thuận lợi để hoạt động. Dựa vào khái niệm “Môi trƣờng” và “Hoạt động”, có thể xác định khái niệm “môi trƣờng hoạt động” nhƣ sau: Môi trƣờng hoạt động là toàn bộ các hệ thống tự nhiên và xã hội do con ngƣời tạo ra, trong đó đối tƣợng hoạt động phải chứa đựng tiềm năng trở thành động cơ bên trong của chủ thể (tức là làm cho các cấu trúc tâm lý của chủ thể đƣợc động cơ hóa). Trong môi trƣờng hoạt động, có nhiều yếu tố khác nhau (các giá trị vật chất, văn hóa, chính trị, tƣ tƣởng, đạo đức, nghệ thuật, khoa học...) nhƣng chỉ những giá trị nào thích hợp với đặc trƣng của lứa tuổi thì mới trở thành đối tƣợng hoạt động của họ. Nói cách TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 8 khác : chỉ khi có đối tƣợng, giữa nó và kinh nghiệm của con ngƣời có những liên hệ lôgic và phụ thuộc nhất định thì ở họ mới xuất hiện động cơ hoạt động và con ngƣời mới trở thành chủ thể của hoạt động. Môi trƣờng hoạt động của trẻ mầm non là hệ thống các phƣơng tiện, các điều kiện vật chất mà nhà giáo dục lựa chọn để tiến hành hoạt động giáo dục. Đồng thời, có sự phối hợp, điều hòa, định hƣớng của nhà giáo dục tới các mối quan hệ xã hội, các phƣơng tiện giao lƣu, các đặc điểm tâm lý cá nhân... nhằm hƣớng tới mục tiêu giáo dục. Nhƣ vậy, xét theo phạm vi rộng, thì môi trƣờng hoạt động của trẻ là hệ thống các điều kiện vật chất và tinh thần mà giáo viên dựa vào đó để tiến hành hoạt động giáo dục trẻ. Nó vừa bao gồm cả môi trƣờng nhỏ là trƣờng mầm non vừa bao gồm cả môi trƣờng rộng lớn xung quanh trẻ nhƣ: tự nhiên, gia đình, xã hội ở bên ngoài trƣờng nhƣng có liên quan đến công tác giáo dục của nhà trƣờng. Xét theo phạm vi hẹp, chuyên đề này chỉ đề cập đến môi trƣờng hoạt động của trẻ tại trƣờng mầm non. Môi trƣờng cho trẻ hoạt động đƣợc xác định gồm hai thành phần cơ bản là môi trƣờng vật chất và môi trƣờng tâm lý xã hội. Tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non là sự sắp xếp, bố trí tạo ra môi trƣờng vật chất và môi trƣờng tâm lý sao cho trẻ và các mối quan hệ liên quan đến trẻ trong môi trƣờng phải trở thành tiềm năng sinh ra động cơ hoạt động cho trẻ đồng thời phải hỗ trợ và thúc đẩy trẻ thực hiện hoạt động đó một cách có hiệu quả. TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 9 1.1.2. Phân loại môi trường hoạt động Môi trƣờng cho trẻ hoạt động đƣợc xác định gồm hai thành phần cơ bản là môi trường vật chất và môi trường tâm lý xã hội. * Môi trƣờng vật chất là những điều kiện vật chất do giáo viên tạo ra hoặc có sẵn trong môi trƣờng để cho trẻ hoạt động, bao gồm ba yếu tố chính: Thời gian - Không gian - Đồ dùng, thiết bị, vật liệu đƣợc tổ chức phù hợp với mục tiêu giáo dục đã đề ra. - Thời gian hoạt động: là thời gian diễn ra hoạt động. Ví dụ : trong hoạt động chơi, trẻ cần thời gian để suy nghĩ về những gì mà trẻ muốn chơi, về cách triển khai trò chơi và để thiết lập hoạt động chơi... Vì thế, giáo viên cần phải tạo cho trẻ sự thoải mái về thời gian để giúp trẻ có cơ hội để triển khai ý tƣởng chơi, để phát triển các kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng xã hội cần thiết... - Không gian hoạt động: Không gian hoạt động đƣợc xác định là toàn bộ khu vực diễn ra hoạt động (trong lớp, ngoài lớp...). Các không gian rộng hẹp khác nhau tùy vào tính chất và chủ đề trẻ chọn ở từng góc hoạt động; đƣợc bố trí sắp xếp hợp lý giữa động và tĩnh, đảm bảo cho trẻ đƣợc quan sát dễ dàng, an toàn về mặt thể chất, sức khỏe và hài hòa giữa yếu tố tự nhiên, nhân tạo... đảm bảo sự tác hợp lẫn nhau và giúp trẻ đƣợc sử dụng tối đa các giác quan trong hoạt động của chúng. - Phƣơng tiện, thiết bị, đồ dùng, và vật liệu: đồ dùng, đồ chơi đa dạng đảm bảo sự tiện ích cho trẻ, phù hợp với trẻ, gợi cho trẻ những mối liên quan tới cuộc sống thực, gợi mở ý tƣởng và trở thành đối tƣợng hoạt động của trẻ trong suốt quá trình hoạt động. Vật liệu chơi, đồ dùng, đồ chơi phải an toàn, vệ sinh, đảm bảo sự đa dạng, phong phú, đƣợc sắp xếp một cách hấp dẫn và trẻ có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau. TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 10 * Môi trƣờng tâm lý xã hội phản ánh không khí của trƣờng, của lớp học, mối quan hệ giữa ngƣời với ngƣời, nói một cách cụ thể là mối quan hệ giữa trẻ với ngƣời lớn (giữa trẻ với giáo viên, phụ huynh) và giữa trẻ với nhau. Sự tạo dựng nên các mối tình cảm giữa các con ngƣời đó với nhau và các phƣơng thức biểu đạt những tình cảm đó nhƣ: ngôn ngữ, hành động ... đã hình thành nên không khí của trƣờng, của lớp học. Qua nghiên cứu của các nhà sinh thái học đối với sự phát triển nhân loại đã chứng minh rằng: Môi trƣờng tâm lý xã hội có liên quan đối với sự phát triển sự nhận biết, tình cảm và cá tính của trẻ, càng quan hệ mật thiết với các hành vi xã hội của trẻ. Việc tạo dựng nên một môi trƣờng tâm lý xã hội lành mạnh chủ yếu quyết định ở tố chất của ngƣời làm công tác giáo dục. Những tố chất đó bao gồm cả những đặc trƣng về nhân cách của giáo viên nhƣ sự nhiệt tình, kinh nghiệm, chí hƣớng và trình độ chuyên môn cũng nhƣ năng chuyên môn của ngƣời làm công tác giáo dục. Những tố chất đó đƣợc thể hiện trong công tác hàng ngày của giáo viên, hình thành nên tình cảm nghề nghiệp đặc biệt mà ngƣời giáo viên có đƣợc. Môi trƣờng tâm lý xã hội lành mạnh sẽ có tác dụng tốt trong mối quan hệ giữa trẻ với nhau, khiến cho trẻ giảm đƣợc những sự xung đột và những hành vi cự tuyệt, tham gia một cách tích cực vào các hoạt động mà giáo viên đã vạch kế hoạch và tích cực nêu lên sự suy nghĩ của bản thân mình. 1.1.3. Ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non Theo A.N.Leonchiev, “nhân cách chỉ đƣợc hình thành trong hoạt động và thông qua hoạt động”, do vậy tổ chức môi trƣờng cho trẻ hoạt động là tạo điều kiện để trẻ đƣợc là chủ thể của quá trình hoạt động, đáp ứng nhu cầu chơi tự do, tự nguyện và độc lập của trẻ. Môi trƣờng hoạt động có tác dụng định hƣớng cho hành động của trẻ, nó khơi gợi ở trẻ những ý tƣởng hành động, thúc đẩy trẻ tự mình tìm kiếm phƣơng thức hành động TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 11 phù hợp, tự định hƣớng hoàn cảnh có vấn đề đơn giản và học cách tự giải quyết vấn đề, giúp trẻ phát triển tƣ duy. Môi trƣờng hoạt động mà ngƣời lớn tạo ra cho trẻ là nơi chứa đựng các sản phẩm tri thức văn hóa mang giá trị văn hóa cộng đồng và đảm bảo tính thẩm mỹ cao, là một môi trƣờng giáo dục đƣợc tổ chức theo một mục đích có sẵn nhằm hƣớng vào sự phát triển của trẻ. Do đó, khi trẻ đƣợc ở vị trí là ngƣời chủ động tiếp cận vào môi trƣờng chơi và trở thành chủ thể của hoạt động, trẻ sẽ đƣợc lĩnh hội sâu sắc các kinh nghiệm lịch sử- văn hóa xã hội và phát triển nhận thức, tƣ duy. Môi trƣờng hoạt động gợi mở, hấp dẫn, phù hợp với sự phát triển của trẻ sé kích thích trẻ tích cực hoạt động, tích cực trải nghiệm, khám phá bằng tất cả các giác quan, nhờ đó trẻ đƣợc mở rộng những hiểu biết của mình về thế giới, về cuộc sống đầy màu sắc với những điều lý thú xung quanh. Đây chính là cơ sở để giáo dục trí tuệ cho trẻ. Môi trƣờng hoạt động thân thiện, đƣợc tổ chức có hệ thống, có mục đích mà giáo viên chỉ đóng vai trò là ngƣời giám hộ, là ngƣời bạn khi thật cần chứ không phải là ngƣời quản lý, giám sát thì sẽ hình thành ở trẻ những năng lực của một cá nhân tự lập, biết tự định hƣớng không gian chơi, tự hoạch định các hoạt động, tự tin. Trẻ đƣợc tự do lựa chọn hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm. Đồng thời trẻ có cơ hội mạnh dạn triển khai các ý tƣởng, phát huy tính sáng tạo trong quá trình hoạt động cũng nhƣ trong giải quyết các tình huống nảy sinh. Mặt khác, khi hoạt động tích cực trong môi trƣờng an toàn, đảm bảo các giá trị văn hóa và thẩm mỹ.... trẻ đƣợc luyện tập phát triển các giác quan, phát triển tính thẩm mỹ, khả năng sáng tạo cũng nhƣ các kỹ năng nhận thức và ngôn ngữ. TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 12 Trong môi trƣờng hoạt động đó trẻ còn đƣợc phát triển các năng lực xã hội: trẻ học cách xây dựng mối quan hệ với bạn cùng chơi, học cách hợp tác cùng nhau, học cách chia sẻ thông tin và kinh nghiệm có đƣợc với bạn bè...Từ đó, sẽ giúp trẻ hình thành và rèn luyện các kỹ năng nhƣ : giao tiếp, hợp tác, chia sẻ, đồng cảm, tự lập, giải quyết vấn đề... Môi trƣờng phù hợp, đa dạng, phong phú sẽ gây hứng thú cho trẻ và bản thân giáo viên; góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữa giáo viên với trẻ, giữa trẻ với trẻ. Ví dụ : khi thực hiện chủ điểm “Thực vật”, nếu trƣờng, lớp mẫu giáo có môi trƣờng cho trẻ hoạt động nhƣ: Trong lớp có các góc hoạt động với nhiều đồ dùng, đồ chơi và tranh ảnh về thực vật, trẻ sẽ đƣợc chơi, đƣợc xem sách, đƣợc vẽ, xé dán, đƣợc so sánh, phân loại...các loại cây khác nhau. Ngoài lớp có nhiều cây, luống rau, vƣờn hoa, trẻ sẽ đƣợc quan sát sự thay đổi theo ngày, theo mùa của lá trên cùng một cây hoặc tìm ra sự giống và khác nhau giữa cây này với cây khác, cây hoa với cây ăn quả, cây bóng mát. Trẻ sẽ đƣợc hình thành và rèn luyện các kỹ năng chăm bón cây nhƣ tƣới nƣớc, xới đất cho cây, bắt sâu, lau lá, khi nào thì cần tƣới nƣớc cho cây...Nhƣ vậy, sẽ tạo điều kiện cho hoạt động của cô và trẻ đa dạng, hấp dẫn hơn nhiều. Trẻ đƣợc cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên và hình thành thái độ tốt đối với môi trƣờng. Không chỉ ảnh hƣởng tới sự phát triển tâm lý và các năng lực cá nhân, môi trƣờng hoạt động còn ảnh hƣởng trực tiếp tới sức khỏe, sự phát triển thể chất và vận động của trẻ. Vì phần lớn các hoạt động đều kèm theo vận động nhƣ : đi, chạy, nhảy...những vận động này sẽ giúp đẩy mạnh quá trình trao đổi chất, tăng hô hấp, máu lƣu thông...giúp TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 13 cho các chức năng khác nhau của cơ thể phát triển và củng cố các vận động cơ bản. Đồng thời góp phần phát triển các tố chất nhanh, mạnh, bền, khéo của trẻ. Bên cạnh đó, việc tạo ra môi trƣờng hoạt động cũng giành cho giáo viên có cơ hội nhƣ: cá thể hóa chƣơng trình cho từng trẻ và thỏa mãn nhu cầu hoạt động của trẻ; cho phép giáo viên thực hiện chƣơng trình giáo dục trong phạm vi rộng hơn, linh hoạt hơn. Tạo cơ hội cho giáo viên làm việc với từng nhóm, từng cá nhân. Giáo viên cũng có nhiều thời gian để quan sát, đánh giá trẻ trong các hoạt động cá nhân trẻ và từ đó có thể điều chỉnh môi trƣờng phù hợp cũng nhƣ tìm ra các phƣơng pháp, biện pháp giáo dục phù hợp với trẻ. Bằng cách bố trí sắp đặt đối tƣợng có mục đích, môi trƣờng hoạt động đƣợc giáo viên sử dụng nhƣng là một công cụ nhằm củng cố kiến thức cho trẻ, là phƣơng tiện nhằm phát triển các phẩm chất tâm lý cho trẻ : tính tự lập, tính tích cực, sáng tạo, tính tự tin...Môi trƣờng hoạt động còn đƣợc giáo viên sử dụng nhƣ là biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của trẻ : tạo hứng thú, lôi cuốn trẻ hoạt động một cách năng nổ, tích cực... 1.2. Một số quan điểm định hướng việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non Dựa trên những thành tựu nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lý, sự phát triển của trẻ em và giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non trong những thập kỷ gần đây để định hƣớng cho việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ. Cụ thể là: TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 14 1.2.1. Quan điểm hoạt động Lý thuyết hoạt động cho rằng: nhân cách chỉ đƣợc hình thành và phát triển trong hoạt động. Sự phát triển của trẻ là một quá trình liên tục, trải qua nhiều giai đoạn và mỗi giai đoạn lại có một hoạt động chủ đạo gây ra những biến đổi về chất có ảnh hƣởng quyết định đến sự hình thành và phát triển tâm lý nhân cách ở giai đoạn đó và là tiền đề cho hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi tiếp theo. Nhà giáo dục phải coi trọng các hoạt động chủ đạo của trẻ ở từng độ tuổi để từ đó đƣa ra nội dung, phƣơng pháp, các hình thức tổ chức giáo dục cũng nhƣ tổ chức môi trƣờng cho trẻ hoạt động phù hợp với đặc điểm của trẻ. Tạo điều kiện cho trẻ tích cực, hứng thú trong việc thực hiện những nhiệm vụ tự chọn và ở chừng mực nhất định có thể giúp trẻ khám phá những ý tƣởng trong các hoàn cảnh có mục đích. 1.2.2. Lý thuyết “Vùng phát triển gần nhất” của L.X.Vưgotxki Những kết quả nghiên cứu của nhà tâm lý học Nga Vƣgotxki đã nhấn mạnh quan điểm mới về việc tiếp nhận tri thức ở trẻ nhỏ. Ông cho rằng, sự chỉ dẫn của ngƣời lớn có thể giúp ích cho trẻ nhƣng nó phụ thuộc vào sự tự phát triển của trẻ trong “Vùng phát triển gần nhất”. Đây chính là “vùng” thể hiện khoảng cách giữa cái mà trẻ có thể tự làm với cái trẻ có thể làm đƣợc với sự giúp đỡ của ngƣời lớn. Hay nói cách khác đây là vùng vừa sức ở mức độ cao nhất của trẻ. Với lý thuyết này, Vƣgotxki cho rằng: nhà giáo dục là “điểm tựa” của trẻ trong những lúc cần thiết, tạo điều kiện và cơ hội cho trẻ vƣơn lên. Vai trò của giáo viên ở đây, là ngƣời tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ, điều khiển sự phát triển của trẻ phù hợp với quy luật. Cô giáo cần quan tâm đến tiềm năng phát triển của đứa trẻ hơn là tạo ra cơ hội tƣơng ứng với mức độ phát triển hiện tại của TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 15 chúng. Cô giáo nâng đỡ trẻ bằng cách giảm dần mức độ trợ giúp khi trẻ có khả năng hơn trong việc tự điều khiển hoạt động của mình. Mối quan hệ giữa cô và trẻ là mối quan hệ tƣơng tác, hợp tác chia sẻ tƣơng trợ lẫn nhau, không mang tính áp đặt từ phía cô. 1.2.3. Quan điểm giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm” và phát huy tính tích cực của trẻ trong hoạt động Trẻ em vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của hoạt động. Những kinh nghiệm, tri thức của trẻ phải là sản phẩm của chính hành động trực tiếp của trẻ với môi trƣờng xung quanh. Tính tích cực là một phẩm chất quan trọng của nhân cách có vai trò quyết định đến hiệu quả hoạt động của con ngƣời nói chung và trẻ mầm non nói riêng. Hứng thú và nhu cầu là nguồn gốc bên trong của tính tích cực, là động lực thúc đẩy con ngƣời hoạt động. Trong quá trình tổ chức môi trƣờng hoạt động, ngƣời lớn phải hƣớng vào đứa trẻ, tạo điều kiện cho chúng đƣợc hoạt động theo nhu cầu, hứng thú, ý thích, tạo cơ hội cho trẻ tự lập, phát huy tính sáng tạo và tính tích cực hoạt động. 1.2.4. Quan điểm giáo dục tích hợp Quan điểm tích hợp nhìn nhận thế giới tự nhiên, xã hội và con ngƣời nhƣ một thể thống nhất, nó đối lập với cách nhìn nhận chia cắt rạch ròi các sự vật, hiện tƣợng. Quan điểm này cho rằng : tích hợp không chỉ là đặt cạnh nhau, liên kết với nhau mà là xâm nhập, đan xen vào nhau các đối tƣợng hay các bộ phận của một đối tƣợng vào nhau, tạo thành một chỉnh thể. Trong đó, không những các giá trị của từng bộ phận đƣợc bảo tồn, phát triển mà quan trọng hơn là ý nghĩa thực tiễn của toàn bộ chỉnh thể đó đƣợc nhân lên. TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 16 Xu hƣớng tiếp cận tích hợp trong GDMN xuất phát tự nhận thức thế giới tự nhiên-xã hội con ngƣời nói chung và trẻ ở lứa tuổi MN nói riêng là một tổng thể thống nhất. Trẻ đƣợc phát triển trong hoạt động và chỉ thông qua hoạt động mà hoạt động nào cũng liên quan đến nhiều lĩnh vực kiến thức, kỹ năng. Vì thế phải cung cấp cho trẻ MN những kiến thức, kinh nghiệm sống một cách tổng thể. Cách tiếp cận tích hợp giúp cho nội dung giáo dục tránh đƣợc sự trùng lặp về kiến thức, tránh đƣợc sự quá tải về nội dung chăm sóc giáo dục đối với trẻ. Theo quan điểm này, nội dung giáo dục tác động một cách tổng thể đến sự phát triển của trẻ (các mặt nhƣ trí tuệ, tình cảm đạo đức xã hội, sức khỏe-thể lực...) nhằm hình thành ở trẻ những phẩm chất năng lực chung chứ không phải là những kiến thức, kỹ năng đơn lẻ. Quan điểm tích hợp trong tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ cần đƣợc hiểu và thể hiện trong quá trình giáo dục trẻ nhƣ sau : - Tổ chức môi trƣờng tạo điều kiện để lồng ghép, đan cài các hoạt động của trẻ với nhau và lấy các hoạt động chủ đạo làm hoạt động chính để tích hợp, sử dụng các hình thức hoạt động ấy của trẻ làm phƣơng tiện giáo dục thiết thực phù hợp với từng cá nhân, tạo điều kiện cho trẻ phát triển về mọi mặt nhƣ : thể chất, xã hội, tình cảm và trí tuệ trong chính hoạt động đó. Trong các hoạt động tích hợp, trẻ tiếp thu lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử xã hội dƣới nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực khác nhau. - Tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ phải xuất phát từ yêu cầu hình thành những phẩm chất, năng lực chung nhằm hƣớng tới sự phát triển toàn diện của trẻ (chứ không phải nhằm hình thành ở trẻ những kiến thức, kỹ năng đơn lẻ) đặt nền tảng ban đầu cho sự phát triển nhân cách. TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 17 1.2.5. Quan điểm cá thể hóa Tổ chức môi trƣờng cho trẻ đƣợc hoạt động, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh ngay trong hoạt động của chúng, phải đảm bảo tạo cho trẻ sự phát triển tối đa. Muốn đƣợc nhƣ vậy phải xem xét trẻ nhƣ một nhân cách trọn vẹn, có đặc điểm chung của độ tuổi nhƣng cũng có những nét riêng biệt phụ thuộc vào gen di truyền, điều kiện, hoàn cảnh, môi trƣờng sống. Do đó việc tổ chức môi trƣờng cho trẻ hoạt động cần tránh lối rập khuôn, đồng loạt mà phải tăng cƣờng các hoạt động cá nhân để trẻ có điều kiện tham gia hoạt động theo hứng thú, theo nhu cầu của chính bản thân trẻ. Vì thế trong quá trình tổ chức môi trƣờng cho trẻ hoạt động phải chú ý đến từng cá nhân trẻ. 1.2.6. Quan điểm xã hội hóa giáo dục mầm non Quan điểm này cho rằng cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa gia đình, trƣờng MN và xã hội, cộng đồng. Sự đa dạng của gia đình, cộng đồng phải là một phần của chƣơng trình GDMN và tạo điều kiện cho gia đình, cộng đồng tham gia vào công tác chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ nói riêng. Thể hiện quan điểm xã hội hóa, nội dung giáo dục phải phù hợp với nhu cầu xã hội của cộng đồng. Môi trƣờng hoạt động của trẻ đƣợc xây dựng dựa trên cơ sở vốn kiến thức và kinh nghiệm của bản thân trẻ, của gia đình, cộng đồng, đảm bảo sự linh hoạt trong việc thích ứng với các điều kiện, nhu cầu khác nhau. 1.3. Một số yêu cầu đối với việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 1.3.1. Môi trường vật chất Môi trƣờng vật chất cần đảm bảo một số yêu cầu sau: TS. Đinh Thị Đoan Hƣơng | CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

Trang 1

TS Đinh Thị Đoan Hương | CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON

(Tài liệu dùng cho học viên bậc đại học hệ chính qui tập trung và hệ tại chức liên thông từ trung cấp và cao đẳng ngành SPMN)

Đà Nẵng- 2015

Trang 2

(Tài liệu dùng cho học viên bậc đại học hệ chính qui tập trung và hệ tại

chức liên thông từ trung cấp và cao đẳng ngành SPMN)

Updated 10/3/2016

Đà Nẵng- 2015

Trang 3

3

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG

HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 1

1.1 Môi trường hoạt động và ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 5

1.1.1 Một số khái niệm chính 5

1.1.2 Phân loại môi trường hoạt động 9

1.1.3 Ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 10

1.2 Một số quan điểm định hướng việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 13

1.2.1 Quan điểm hoạt động 14

1.2.2 Lý thuyết “Vùng phát triển gần nhất” của L.X.Vưgotxki 14

1.2.3 Quan điểm giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm” và phát huy tính tích cực của trẻ trong hoạt động 15

1.2.4 Quan điểm giáo dục tích hợp 15

1.2.5 Quan điểm cá thể hóa 17

1.2.6 Quan điểm xã hội hóa giáo dục mầm non 17

1.3 Một số yêu cầu đối với việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non 17

1.3.1 Môi trường vật chất 17

1.3.2 Môi trường tâm lý- xã hội 19

1.4 Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức môi trường hoạt động của trẻ mầm non 19

1.4.1 Giáo viên là người quan sát, đánh giá sự phát triển của trẻ (observer) 19

1.4.2 Giáo viên là người bạn đồng hành cùng trẻ (companion) 24

1.4.3 Giáo viên là người định hướng sự phát triển của trẻ (leader) 27

CHƯƠNG 2 : TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON 30

2.1 Tổ chức môi trường vật chất cho trẻ ở trường mầm non 30

2.1.1 Hướng dẫn tổ chức môi trường hoạt động trong lớp học 30

2.1.2 Hướng dẫn tổ chức môi trường hoạt động ngoài lớp học 49

Trang 4

4

2.2 Tổ chức môi trường tâm lý-xã hội cho trẻ ở trường mầm non 51

2.2.1 Tạo cho trẻ niềm tin vào bản thân 52

2.2.2 Tạo cho trẻ niềm tin vào giáo viên 53

2.2.3 Tạo cho trẻ niềm tin vào bạn 54

2.2.4 Tạo cho trẻ niềm tin vào môi trường 55

2.3 Một số mô hình tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non trên thế giới 57

2.3.1 Môi trường hoạt động Reggio Emilia 57

2.3.2 Môi trường hoạt động Montessori 61

Trang 5

5

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG

HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON

1.1 Môi trường hoạt động và ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non

1.1.1 Một số khái niệm chính

* Khái niệm “Môi trường hoạt động”

- Khái niệm “môi trường” được hiểu theo nhiều cách khác nhau

Theo định nghĩa chung nhất của UNESCO, môi trường (nghĩa rộng) là tất cả những sự vật có trong hành tinh của chúng ta đang sống; bao gồm tất cả các vật thể hữu sinh và các yếu tố vô sinh, các tương tác giữa chúng và sản phẩm của các tương tác ấy Ở phạm vi hẹp hơn, môi trường là tập hợp các điều kiện và hiện tượng bên ngoài có ảnh hưởng tới một vật thể hoặc một sự kiện

"Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên." (Theo Điều 1, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt

Nam)

Môi trường sống của con người là tổng hợp các điều kiện tự nhiên và xã hội bao quanh con người và có ảnh hưởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân cũng như cả cộng đồng người và tác động qua lại với hoạt động sống của con người Môi trường sống của con người có thể phân thành môi trường tự nhiên, môi trường xã hội Trong đó:

Môi trường tự nhiên là tập hợp các yếu tố vô sinh và hữu sinh như: nước, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời, hệ thực vật và động vật… môi trường tự

Trang 6

6

nhiên gần gũi, gắn bó và có ảnh hưởng rất lớn tới con người nhất là đối với trẻ em Tự nhiên không chỉ là cuộc sống của con người về phương diện cá thể mà còn là một trong những phương tiện giáo dục quan trọng, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa con người với con người trong cộng đồng của họ Những mối quan hệ đó có ý nghĩa rất quan trọng với sự phát triển của con người, ảnh hưởng đến nền văn hóa chung và sự phát triển của toàn xã hội Trong môi trường xã hội, quan hệ của con người với nhau cũng phát triển theo xu hướng phát triển lịch sử xã hội và ngược lại nó cũng góp phần ảnh hưởng tới sự phát triển và hoàn thiện xã hội

- Về khái niệm “hoạt động” cũng có nhiều định nghĩa khác nhau Cụ thể:

Theo nghĩa thông thường, hoạt động được coi là sự tiêu hao năng lượng thần kinh và

cơ bắp của con người khi tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu nảy sinh trong cuộc sống của họ

Ví dụ: Hoạt động vui chơi, học tập, văn nghệ, thể thao, lao động sản xuất…đều nhằm thỏa mãn nhu cầu về vật chất và tinh thần của con người

Theo triết học và tâm lý học, hoạt động được coi là tác động qua lại giữa con người và thế giới để tạo ra sản phẩm ở cả chủ thể và đối tượng

Trong mối quan hệ này có 2 quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất biện chứng với nhau :

Quá trình đối tượng hóa : chủ thể chuyển năng lực của mình thành sản phẩm hoạt động Nói cách khác, tâm lý con người được bộc lộ, khách quan hóa trong quá trình làm ra sản phẩm (được gọi là quá trình xuất tâm)

Trang 7

7

Quá trình chủ thể hóa : khi hoạt động, chủ thể chuyển từ khách thể (thế giới) vào bản thân mình những quy luật, bản chất của thế giới để tạo nên tâm lý, ý thức và nhân cách của bản thân (gọi là quá trình nhập tâm)

Như vậy, hoạt động là phương thức tồn tại của con người Trong quá trình hoạt động, con người vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới vừa tạo ra tâm lý cho chính bản thân mình Nói cách khác, tâm lý, ý thức và nhân cách được hình thành trong chính hoạt động của con người

Ở mỗi một lứa tuổi có một dạng hoạt động chủ đạo mà thông qua đó quyết định sự biến đổi về chất, chi phối toàn bộ đời sống tâm lý của trẻ và là tiền đề cho các hoạt động tiếp theo

Trong quá trình sống, lao động và tiến hành các hoạt động của mình, con người quan

hệ mật thiết với môi trường Các mối quan hệ này không ngừng phát triển và biến đổi qua các thời đại, cũng như trong quá trình phát triển của từng các thể Do vậy, sự phát triển của mỗi cá thể sẽ diễn ra nhanh hơn và có chất lượng hơn nếu họ được tạo môi trường thuận lợi để hoạt động

Dựa vào khái niệm “Môi trường” và “Hoạt động”, có thể xác định khái niệm “môi trường hoạt động” như sau:

Môi trường hoạt động là toàn bộ các hệ thống tự nhiên và xã hội do con người tạo ra,

trong đó đối tượng hoạt động phải chứa đựng tiềm năng trở thành động cơ bên trong của chủ thể (tức là làm cho các cấu trúc tâm lý của chủ thể được động cơ hóa)

Trong môi trường hoạt động, có nhiều yếu tố khác nhau (các giá trị vật chất, văn hóa, chính trị, tư tưởng, đạo đức, nghệ thuật, khoa học…) nhưng chỉ những giá trị nào thích hợp với đặc trưng của lứa tuổi thì mới trở thành đối tượng hoạt động của họ Nói cách

Trang 8

8

khác : chỉ khi có đối tượng, giữa nó và kinh nghiệm của con người có những liên hệ lôgic và phụ thuộc nhất định thì ở họ mới xuất hiện động cơ hoạt động và con người mới trở thành chủ thể của hoạt động

Môi trường hoạt động của trẻ mầm non là hệ thống các phương tiện, các điều kiện

vật chất mà nhà giáo dục lựa chọn để tiến hành hoạt động giáo dục Đồng thời, có sự phối hợp, điều hòa, định hướng của nhà giáo dục tới các mối quan hệ xã hội, các phương tiện giao lưu, các đặc điểm tâm lý cá nhân… nhằm hướng tới mục tiêu giáo dục

Như vậy, xét theo phạm vi rộng, thì môi trường hoạt động của trẻ là hệ thống các điều kiện vật chất và tinh thần mà giáo viên dựa vào đó để tiến hành hoạt động giáo dục trẻ

Nó vừa bao gồm cả môi trường nhỏ là trường mầm non vừa bao gồm cả môi trường rộng lớn xung quanh trẻ như: tự nhiên, gia đình, xã hội ở bên ngoài trường nhưng có liên quan đến công tác giáo dục của nhà trường

Xét theo phạm vi hẹp, chuyên đề này chỉ đề cập đến môi trường hoạt động của trẻ tại trường mầm non

Môi trường cho trẻ hoạt động được xác định gồm hai thành phần cơ bản là môi trường vật chất và môi trường tâm lý xã hội

Tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non là sự sắp xếp, bố trí tạo ra môi

trường vật chất và môi trường tâm lý sao cho trẻ và các mối quan hệ liên quan đến trẻ trong môi trường phải trở thành tiềm năng sinh ra động cơ hoạt động cho trẻ đồng thời phải hỗ trợ và thúc đẩy trẻ thực hiện hoạt động đó một cách có hiệu quả

Trang 9

9

1.1.2 Phân loại môi trường hoạt động

Môi trường cho trẻ hoạt động được xác định gồm hai thành phần cơ bản là môi trường vật chất và môi trường tâm lý xã hội

* Môi trường vật chất là những điều kiện vật chất do giáo viên tạo ra hoặc có sẵn

trong môi trường để cho trẻ hoạt động, bao gồm ba yếu tố chính: Thời gian - Không gian - Đồ dùng, thiết bị, vật liệu được tổ chức phù hợp với mục tiêu giáo dục đã đề ra

- Thời gian hoạt động: là thời gian diễn ra hoạt động Ví dụ : trong hoạt động chơi, trẻ cần thời gian để suy nghĩ về những gì mà trẻ muốn chơi, về cách triển khai trò chơi và

để thiết lập hoạt động chơi… Vì thế, giáo viên cần phải tạo cho trẻ sự thoải mái về thời gian để giúp trẻ có cơ hội để triển khai ý tưởng chơi, để phát triển các kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng xã hội cần thiết…

- Không gian hoạt động: Không gian hoạt động được xác định là toàn bộ khu vực diễn

ra hoạt động (trong lớp, ngoài lớp…) Các không gian rộng hẹp khác nhau tùy vào tính chất và chủ đề trẻ chọn ở từng góc hoạt động; được bố trí sắp xếp hợp lý giữa động và tĩnh, đảm bảo cho trẻ được quan sát dễ dàng, an toàn về mặt thể chất, sức khỏe và hài hòa giữa yếu tố tự nhiên, nhân tạo… đảm bảo sự tác hợp lẫn nhau và giúp trẻ được

sử dụng tối đa các giác quan trong hoạt động của chúng

- Phương tiện, thiết bị, đồ dùng, và vật liệu: đồ dùng, đồ chơi đa dạng đảm bảo sự tiện ích cho trẻ, phù hợp với trẻ, gợi cho trẻ những mối liên quan tới cuộc sống thực, gợi

mở ý tưởng và trở thành đối tượng hoạt động của trẻ trong suốt quá trình hoạt động Vật liệu chơi, đồ dùng, đồ chơi phải an toàn, vệ sinh, đảm bảo sự đa dạng, phong phú, được sắp xếp một cách hấp dẫn và trẻ có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau

Trang 10

10

* Môi trường tâm lý xã hội phản ánh không khí của trường, của lớp học, mối quan hệ

giữa người với người, nói một cách cụ thể là mối quan hệ giữa trẻ với người lớn (giữa trẻ với giáo viên, phụ huynh) và giữa trẻ với nhau Sự tạo dựng nên các mối tình cảm giữa các con người đó với nhau và các phương thức biểu đạt những tình cảm đó như: ngôn ngữ, hành động … đã hình thành nên không khí của trường, của lớp học

Qua nghiên cứu của các nhà sinh thái học đối với sự phát triển nhân loại đã chứng minh rằng: Môi trường tâm lý xã hội có liên quan đối với sự phát triển sự nhận biết, tình cảm và cá tính của trẻ, càng quan hệ mật thiết với các hành vi xã hội của trẻ

Việc tạo dựng nên một môi trường tâm lý xã hội lành mạnh chủ yếu quyết định ở tố chất của người làm công tác giáo dục Những tố chất đó bao gồm cả những đặc trưng

về nhân cách của giáo viên như sự nhiệt tình, kinh nghiệm, chí hướng và trình độ chuyên môn cũng như năng chuyên môn của người làm công tác giáo dục Những tố chất đó được thể hiện trong công tác hàng ngày của giáo viên, hình thành nên tình cảm nghề nghiệp đặc biệt mà người giáo viên có được Môi trường tâm lý xã hội lành mạnh

sẽ có tác dụng tốt trong mối quan hệ giữa trẻ với nhau, khiến cho trẻ giảm được những

sự xung đột và những hành vi cự tuyệt, tham gia một cách tích cực vào các hoạt động

mà giáo viên đã vạch kế hoạch và tích cực nêu lên sự suy nghĩ của bản thân mình

1.1.3 Ý nghĩa của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non

Theo A.N.Leonchiev, “nhân cách chỉ được hình thành trong hoạt động và thông qua hoạt động”, do vậy tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động là tạo điều kiện để trẻ được là chủ thể của quá trình hoạt động, đáp ứng nhu cầu chơi tự do, tự nguyện và độc lập của trẻ Môi trường hoạt động có tác dụng định hướng cho hành động của trẻ, nó khơi gợi

ở trẻ những ý tưởng hành động, thúc đẩy trẻ tự mình tìm kiếm phương thức hành động

Trang 11

11

phù hợp, tự định hướng hoàn cảnh có vấn đề đơn giản và học cách tự giải quyết vấn

đề, giúp trẻ phát triển tư duy

Môi trường hoạt động mà người lớn tạo ra cho trẻ là nơi chứa đựng các sản phẩm tri thức văn hóa mang giá trị văn hóa cộng đồng và đảm bảo tính thẩm mỹ cao, là một môi trường giáo dục được tổ chức theo một mục đích có sẵn nhằm hướng vào sự phát triển của trẻ Do đó, khi trẻ được ở vị trí là người chủ động tiếp cận vào môi trường chơi và trở thành chủ thể của hoạt động, trẻ sẽ được lĩnh hội sâu sắc các kinh nghiệm lịch sử-văn hóa xã hội và phát triển nhận thức, tư duy

Môi trường hoạt động gợi mở, hấp dẫn, phù hợp với sự phát triển của trẻ sé kích thích trẻ tích cực hoạt động, tích cực trải nghiệm, khám phá bằng tất cả các giác quan, nhờ

đó trẻ được mở rộng những hiểu biết của mình về thế giới, về cuộc sống đầy màu sắc với những điều lý thú xung quanh Đây chính là cơ sở để giáo dục trí tuệ cho trẻ

Môi trường hoạt động thân thiện, được tổ chức có hệ thống, có mục đích mà giáo viên chỉ đóng vai trò là người giám hộ, là người bạn khi thật cần chứ không phải là người quản lý, giám sát thì sẽ hình thành ở trẻ những năng lực của một cá nhân tự lập, biết tự định hướng không gian chơi, tự hoạch định các hoạt động, tự tin Trẻ được tự do lựa chọn hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm Đồng thời trẻ có cơ hội mạnh dạn triển khai các ý tưởng, phát huy tính sáng tạo trong quá trình hoạt động cũng như trong giải quyết các tình huống nảy sinh Mặt khác, khi hoạt động tích cực trong môi trường an toàn, đảm bảo các giá trị văn hóa và thẩm mỹ… trẻ được luyện tập phát triển các giác quan, phát triển tính thẩm mỹ, khả năng sáng tạo cũng như các kỹ năng nhận thức và ngôn ngữ

Trang 12

12

Trong môi trường hoạt động đó trẻ còn được phát triển các năng lực xã hội: trẻ học cách xây dựng mối quan hệ với bạn cùng chơi, học cách hợp tác cùng nhau, học cách chia sẻ thông tin và kinh nghiệm có được với bạn bè…Từ đó, sẽ giúp trẻ hình thành và rèn luyện các kỹ năng như : giao tiếp, hợp tác, chia sẻ, đồng cảm, tự lập, giải quyết vấn đề…

Môi trường phù hợp, đa dạng, phong phú sẽ gây hứng thú cho trẻ và bản thân giáo viên; góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữa giáo viên với trẻ, giữa trẻ với trẻ Ví dụ : khi thực hiện chủ điểm “Thực vật”, nếu trường, lớp mẫu giáo

có môi trường cho trẻ hoạt động như:

Trong lớp có các góc hoạt động với nhiều đồ dùng, đồ chơi và tranh ảnh về thực vật, trẻ sẽ được chơi, được xem sách, được vẽ, xé dán, được so sánh, phân loại…các loại cây khác nhau

Ngoài lớp có nhiều cây, luống rau, vườn hoa, trẻ sẽ được quan sát sự thay đổi theo ngày, theo mùa của lá trên cùng một cây hoặc tìm ra sự giống và khác nhau giữa cây này với cây khác, cây hoa với cây ăn quả, cây bóng mát Trẻ sẽ được hình thành và rèn luyện các kỹ năng chăm bón cây như tưới nước, xới đất cho cây, bắt sâu, lau lá, khi nào thì cần tưới nước cho cây…Như vậy, sẽ tạo điều kiện cho hoạt động của cô và trẻ

đa dạng, hấp dẫn hơn nhiều Trẻ được cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên và hình thành thái

độ tốt đối với môi trường

Không chỉ ảnh hưởng tới sự phát triển tâm lý và các năng lực cá nhân, môi trường hoạt động còn ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, sự phát triển thể chất và vận động của trẻ

Vì phần lớn các hoạt động đều kèm theo vận động như : đi, chạy, nhảy những vận động này sẽ giúp đẩy mạnh quá trình trao đổi chất, tăng hô hấp, máu lưu thông…giúp

Trang 13

13

cho các chức năng khác nhau của cơ thể phát triển và củng cố các vận động cơ bản Đồng thời góp phần phát triển các tố chất nhanh, mạnh, bền, khéo của trẻ

Bên cạnh đó, việc tạo ra môi trường hoạt động cũng giành cho giáo viên có cơ hội như:

cá thể hóa chương trình cho từng trẻ và thỏa mãn nhu cầu hoạt động của trẻ; cho phép giáo viên thực hiện chương trình giáo dục trong phạm vi rộng hơn, linh hoạt hơn Tạo

cơ hội cho giáo viên làm việc với từng nhóm, từng cá nhân Giáo viên cũng có nhiều thời gian để quan sát, đánh giá trẻ trong các hoạt động cá nhân trẻ và từ đó có thể điều chỉnh môi trường phù hợp cũng như tìm ra các phương pháp, biện pháp giáo dục phù hợp với trẻ

Bằng cách bố trí sắp đặt đối tượng có mục đích, môi trường hoạt động được giáo viên

sử dụng nhưng là một công cụ nhằm củng cố kiến thức cho trẻ, là phương tiện nhằm phát triển các phẩm chất tâm lý cho trẻ : tính tự lập, tính tích cực, sáng tạo, tính tự tin…Môi trường hoạt động còn được giáo viên sử dụng như là biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của trẻ : tạo hứng thú, lôi cuốn trẻ hoạt động một cách năng nổ, tích cực…

1.2 Một số quan điểm định hướng việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non

Dựa trên những thành tựu nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lý, sự phát triển của trẻ em

và giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non trong những thập kỷ gần đây để định hướng cho việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ Cụ thể là:

Trang 14

14

1.2.1 Quan điểm hoạt động

Lý thuyết hoạt động cho rằng: nhân cách chỉ được hình thành và phát triển trong hoạt động Sự phát triển của trẻ là một quá trình liên tục, trải qua nhiều giai đoạn và mỗi giai đoạn lại có một hoạt động chủ đạo gây ra những biến đổi về chất có ảnh hưởng quyết định đến sự hình thành và phát triển tâm lý nhân cách ở giai đoạn đó và là tiền đề cho hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi tiếp theo Nhà giáo dục phải coi trọng các hoạt động chủ đạo của trẻ ở từng độ tuổi để từ đó đưa ra nội dung, phương pháp, các hình thức tổ chức giáo dục cũng như tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động phù hợp với đặc điểm của trẻ Tạo điều kiện cho trẻ tích cực, hứng thú trong việc thực hiện những nhiệm vụ

tự chọn và ở chừng mực nhất định có thể giúp trẻ khám phá những ý tưởng trong các hoàn cảnh có mục đích

1.2.2 Lý thuyết “Vùng phát triển gần nhất” của L.X.Vưgotxki

Những kết quả nghiên cứu của nhà tâm lý học Nga Vưgotxki đã nhấn mạnh quan điểm mới về việc tiếp nhận tri thức ở trẻ nhỏ Ông cho rằng, sự chỉ dẫn của người lớn có thể giúp ích cho trẻ nhưng nó phụ thuộc vào sự tự phát triển của trẻ trong “Vùng phát triển gần nhất” Đây chính là “vùng” thể hiện khoảng cách giữa cái mà trẻ có thể tự làm với cái trẻ có thể làm được với sự giúp đỡ của người lớn Hay nói cách khác đây là vùng vừa sức ở mức độ cao nhất của trẻ Với lý thuyết này, Vưgotxki cho rằng: nhà giáo dục

là “điểm tựa” của trẻ trong những lúc cần thiết, tạo điều kiện và cơ hội cho trẻ vươn lên Vai trò của giáo viên ở đây, là người tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ, điều khiển

sự phát triển của trẻ phù hợp với quy luật Cô giáo cần quan tâm đến tiềm năng phát triển của đứa trẻ hơn là tạo ra cơ hội tương ứng với mức độ phát triển hiện tại của

Trang 15

15

chúng Cô giáo nâng đỡ trẻ bằng cách giảm dần mức độ trợ giúp khi trẻ có khả năng hơn trong việc tự điều khiển hoạt động của mình Mối quan hệ giữa cô và trẻ là mối quan hệ tương tác, hợp tác chia sẻ tương trợ lẫn nhau, không mang tính áp đặt từ phía

là nguồn gốc bên trong của tính tích cực, là động lực thúc đẩy con người hoạt động Trong quá trình tổ chức môi trường hoạt động, người lớn phải hướng vào đứa trẻ, tạo điều kiện cho chúng được hoạt động theo nhu cầu, hứng thú, ý thích, tạo cơ hội cho trẻ

tự lập, phát huy tính sáng tạo và tính tích cực hoạt động

1.2.4 Quan điểm giáo dục tích hợp

Quan điểm tích hợp nhìn nhận thế giới tự nhiên, xã hội và con người như một thể thống nhất, nó đối lập với cách nhìn nhận chia cắt rạch ròi các sự vật, hiện tượng Quan điểm này cho rằng : tích hợp không chỉ là đặt cạnh nhau, liên kết với nhau mà là xâm nhập, đan xen vào nhau các đối tượng hay các bộ phận của một đối tượng vào nhau, tạo thành một chỉnh thể Trong đó, không những các giá trị của từng bộ phận được bảo tồn, phát triển mà quan trọng hơn là ý nghĩa thực tiễn của toàn bộ chỉnh thể đó được nhân lên

Trang 16

16

Xu hướng tiếp cận tích hợp trong GDMN xuất phát tự nhận thức thế giới tự nhiên-xã hội con người nói chung và trẻ ở lứa tuổi MN nói riêng là một tổng thể thống nhất Trẻ được phát triển trong hoạt động và chỉ thông qua hoạt động mà hoạt động nào cũng liên quan đến nhiều lĩnh vực kiến thức, kỹ năng Vì thế phải cung cấp cho trẻ MN những kiến thức, kinh nghiệm sống một cách tổng thể

Cách tiếp cận tích hợp giúp cho nội dung giáo dục tránh được sự trùng lặp về kiến thức, tránh được sự quá tải về nội dung chăm sóc giáo dục đối với trẻ Theo quan điểm này, nội dung giáo dục tác động một cách tổng thể đến sự phát triển của trẻ (các mặt như trí tuệ, tình cảm đạo đức xã hội, sức khỏe-thể lực…) nhằm hình thành ở trẻ những phẩm chất năng lực chung chứ không phải là những kiến thức, kỹ năng đơn lẻ

Quan điểm tích hợp trong tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ cần được hiểu và thể hiện trong quá trình giáo dục trẻ như sau :

- Tổ chức môi trường tạo điều kiện để lồng ghép, đan cài các hoạt động của trẻ với nhau và lấy các hoạt động chủ đạo làm hoạt động chính để tích hợp, sử dụng các hình thức hoạt động ấy của trẻ làm phương tiện giáo dục thiết thực phù hợp với từng cá nhân, tạo điều kiện cho trẻ phát triển về mọi mặt như : thể chất, xã hội, tình cảm và trí tuệ trong chính hoạt động đó Trong các hoạt động tích hợp, trẻ tiếp thu lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử xã hội dưới nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực khác nhau

- Tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ phải xuất phát từ yêu cầu hình thành những phẩm chất, năng lực chung nhằm hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ (chứ không phải nhằm hình thành ở trẻ những kiến thức, kỹ năng đơn lẻ) đặt nền tảng ban đầu cho

sự phát triển nhân cách

Trang 17

17

1.2.5 Quan điểm cá thể hóa

Tổ chức môi trường cho trẻ được hoạt động, tìm tòi khám phá thế giới xung quanh ngay trong hoạt động của chúng, phải đảm bảo tạo cho trẻ sự phát triển tối đa Muốn được như vậy phải xem xét trẻ như một nhân cách trọn vẹn, có đặc điểm chung của độ tuổi nhưng cũng có những nét riêng biệt phụ thuộc vào gen di truyền, điều kiện, hoàn cảnh, môi trường sống Do đó việc tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động cần tránh lối rập khuôn, đồng loạt mà phải tăng cường các hoạt động cá nhân để trẻ có điều kiện tham gia hoạt động theo hứng thú, theo nhu cầu của chính bản thân trẻ Vì thế trong quá trình tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động phải chú ý đến từng cá nhân trẻ

1.2.6 Quan điểm xã hội hóa giáo dục mầm non

Quan điểm này cho rằng cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa gia đình, trường MN và xã hội, cộng đồng Sự đa dạng của gia đình, cộng đồng phải là một phần của chương trình GDMN và tạo điều kiện cho gia đình, cộng đồng tham gia vào công tác chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ nói riêng Thể hiện quan điểm xã hội hóa, nội dung giáo dục phải phù hợp với nhu cầu xã hội của cộng đồng Môi trường hoạt động của trẻ được xây dựng dựa trên cơ sở vốn kiến thức và kinh nghiệm của bản thân trẻ, của gia đình, cộng đồng, đảm bảo sự linh hoạt trong việc thích ứng với các điều kiện, nhu cầu khác nhau

1.3 Một số yêu cầu đối với việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non

1.3.1 Môi trường vật chất

Môi trường vật chất cần đảm bảo một số yêu cầu sau:

Trang 18

18

- An toàn vệ sinh

An toàn : không gây nguy hiểm cho trẻ (không sắc nhọn, không dễ vỡ, không làm xước

da, chảy máu trẻ, không dùng vật liệu độc hại)

Ví dụ : đồ dùng, đồ chơi trong lớp và các thiết bị chơi ngoài trời không sắc nhọn; nếu bị gãy, hỏng phải được sửa ngay hoặc không cho trẻ dùng, không dùng sơn độc hại, không trồng cây có thể gây độc cho trẻ như cây trúc đào…

Vệ sinh : sạch sẽ, dễ rửa, dễ bảo quản

- Có tác dụng giáo dục

Mỗi đồ dùng, đồ chơi cần phù hợp với độ tuổi và mục đích giáo dục trẻ theo từng chủ điểm, kích thích trẻ phát triển các lĩnh vực vận động, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và các mối quan hệ xã hội

- Kích thích trẻ tích cực hoạt động

Nguyên tắc về học tích cực đòi hỏi là các lớp học phải có môi trường kích thích, đưa ra cho trẻ nhiều sự lựa chọn, kích thích trẻ tham gia vào nhiều hoạt động, và khuyến khích trẻ tham gia vào nhiều hoạt động và khuyến khích chung khám phá nhiều loại đồ dùng khác nhau Các đồ dùng này là đồ dùng mở, cho phép trẻ hoạt động và chuyển hóa chúng ở nhiều cách khác nhau Cũng có nhiều cơ hội cho trẻ thể hiện những ý tưởng của chúng bằng nhiều cách khác nhau

Trang 19

1.3.2 Môi trường tâm lý- xã hội

Môi trường tâm lý xã hội được tạo nên bởi trạng thái tâm lý của bản thân trẻ, mối quan

hệ giữa trẻ với cô giáo (người lớn) và giữa trẻ với trẻ, được thể hiện thông qua hành vi, ngôn ngữ, qua cách trẻ giao tiếp với người lớn và với bạn

Môi trường tâm lý xã hội cần đảm bảo những yêu cầu sau:

- Tâm lý của bản thân trẻ: trẻ thoải mái, tự tin, chủ động, tích cực khi tham gia vào hoạt động

- Mối quan hệ giữa trẻ với trẻ : thân thiện, hợp tác, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau

- Mối quan hệ giữa trẻ với cô : tin tưởng, gần gũi, yêu thương, cô giáo vừa là “điểm tựa”, là “thang đỡ”, là người tổ chức cho trẻ hoạt động vừa là người bạn cùng chơi với trẻ

1.4 Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức môi trường hoạt động của trẻ mầm non

1.4.1 Giáo viên là người quan sát, đánh giá sự phát triển của trẻ (observer)

Sự phát triển của trẻ thường thể hiện không đồng đều : một số trẻ đạt được sự phát triển nhanh hơn, ngược lại sự phát triển ở một số trẻ khác lại diễn ra chậm hơn Làm thế nào để biết rõ được sự khác nhau này để có thể cung cấp các vật liệu và các hoạt

Trang 20

Việc giáo viên quan sát sự tương tác của trẻ là thực tế và có giá trị đối với việc xác định mức độ cuốn hút trẻ vào các vật liệu và hoạt động Nó là chìa khóa để lập kế hoạch và

tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ, giúp trẻ có thể tự lựa chọn hoạt động theo cách của chúng, giúp giáo viên có nhiều thời gian để tiến hành giáo dục cá biệt Hơn nữa, nó cũng chỉ ra mức độ phát triển riêng biệt của trẻ, tạo cho chúng có cơ hội để tương tác với các vật liệu phù hợp với lứa tuổi và giai đoạn phát triển của chúng

Quan sát sự tương tác dựa trên kết quả nghiên cứu của Piagie và Vưgotxki như đã nêu trên Nó tập trung vào nghiên cứu sự tương tác giữa trẻ với vật liệu và hoạt động

* Hướng dẫn quan sát trẻ

- Quan sát sự tương tác của trẻ với các vật liệu

Khi vào lớp học, trước hết giáo viên nên đi một vòng quanh phòng để có thể chắc chắn rằng trẻ tỏ ra thích hợp với các hoạt động tự chọn Sau đó, giáo viên tiến hành quan sát riêng từng trẻ để xem chúng hoạt động được bao lâu? Nghe chúng nói gì? Có hứng thú không? Tất cả phụ thuộc vào “con mắt quan sát” của giáo viên Khi nhìn trẻ làm, nghe trẻ nói cần nghĩ tại sao trẻ làm hay nói như vậy và cần tìm ra câu trả lời Một khi đã cung cấp các vật liệu cho trẻ và sắp xếp chúng cẩn thận cần xác định liệu trẻ đã sẵn sàng đón nhận các hoạt động có ý nghĩa chưa

Trang 21

Khi nhìn thấy một đứa trẻ vẽ những vòng tròn lên giấy rồi vo tờ giấy đó lại, lấy tờ giấy khác để vẽ các vòng tròn tương tự thì có thể nói rằng trẻ đang ở giai đoạn 2 vì chúng lặp lại những nhiệm vụ như nhau

Khi nhìn thấy một đứa trẻ gặp khó khăn trong trò chơi lắp ghép : trẻ cầm mẩu đinh và

cố ấn vào các lỗ nhỏ, khi thấy nó không cho vào được, cháu bỏ nó ra khỏi bảng và lấy mẩu đinh khác thử, cũng không được Sau đó, cháu đổ cả đống đinh lên bản và bỏ đi chơi chỗ khác Có thể thấy rằng trẻ đã qua giai đoạn thao tác bằng tay vì trẻ thực sự muốn thử các loại đinh vào lỗ hơn là chơi với nó Trẻ đã thử các đinh đó nhiều lần cho đến khi tìm ra được cách đúng Và trẻ sẽ chơi theo cách như vậy, lặp lại hành động nhiều lần nghĩa là trẻ đang ở giai đoạn thao tác có điều khiển Để giúp trẻ phát triển lên giai đoạn tương tác cao hơn, cần khuyến khích sự cố gắng, nỗ lực của trẻ bằng cách : giáo viên có thể cần 1 mẩu đinh và khuyến khích trẻ thử lắp mẫu đinh đó vào các lỗ khác nhau Quá trình thực hiện giúp trẻ hiểu ra rằng muốn lắp được mẩu đinh đó vào lỗ nhỏ cần so sánh mẫu đinh đó với lỗ, nghĩa là trẻ đã hiểu được ý nghĩa của nó

- Quan sát sự tương tác của trẻ với bạn

Cùng với việc quan sát sự tương tác của trẻ với các vật liệu, cần xác định các tương tác xã hội của trẻ theo các mức độ biểu hiện như: Trẻ chơi một mình, hay chơi cạnh nhau, hay chơi hợp tác

Trang 22

22

Những trẻ mới đến lớp ít khi tham gia vào hoạt động ngay Chúng có thể ngồi 1 chỗ hoặc đi theo giáo viên Những giáo viên có kinh nghiệm sẽ hiểu ngay rằng những trẻ này cần có thời gian để dành được sự tin cậy trước khi chúng có thể thích thú với một hoạt động nào đó trong lớp Giáo viên cần lưu ý điều đó và ghi lại tất cả những gì đã quan sát được nhưng không được vội vã thúc ép trẻ tham gia vào hoạt động

Một số trẻ thường thích xem trẻ khác làm hơn là tham gia trực tiếp vào hoạt động Nếu giáo viên biết rằng đây là giai đoạn tiếp theo để đạt được sự phát triển các kỹ năng xã hội thì cung không được gợi ý hoặc ép buộc trẻ tham gia mà chỉ đoan giản là khuyến khích trẻ lựa chọn hoạt động mà chúng thích vào một lúc nào đó hoặc cứ để chúng đứng xem nếu chúng chưa quyết định tự làm gì

Chơi một mình là bước tiếp theo của sự tương tác xã hội Nhiều trẻ (nhất là trẻ nhỏ hay trẻ ít kinh nghiệm) thích chơi một mình Thậm chí một số trẻ ở giai đoạn 2 hoặc 3 về tương tác với các vật liệu mà vẫn thích chơi một mình Cần ghi lại tất cả và để ý xem có khi nào trẻ giao tiếp với bạn không

Trẻ sẽ có thêm hiểu biết khi xem những trẻ khác chơi và chúng bắt đầu chơi theo cách của bạn Đây là giai đoạn chơi cạnh nhau, thường thấy ở những trẻ ở lớp bé Hai, ba trẻ có thể cùng xây những ngôi nhà giống nhau nhưng không tương tác với nhau

Chơi hợp tác là giai đoạn phát triển cao nhất của sự tương tác xã hội Một nhóm trẻ cùng chơi với những vật liệu như nhau, mỗi trẻ làm một phần công việc và thường xuyên trao đổi với nhau

- Lắng nghe trẻ nói khi hoạt động

Khi quan sát trẻ tương tác với các vật liệu và với bạn, cần thận trọng nghe trẻ nói gì Một số trẻ dường như thường nói chuyện một mình kiểu “độc thoại”, một số khác có thể

Trang 23

23

nói chuyện với bạn bên cạnh : hỏi bạn, tuyên bố điều gì đó, hướng dẫn bạn và chúng chờ câu trả lời nhưng có thể cũng không cần bạn trả lời, một số trẻ tiến hành đàm thoại thực sự với bạn

Trong mọi tình huống, tất cả những lời nói của trẻ, các từ ngữ trẻ sử dụng đều là những đầu mối về sự suy nghĩ hay mức độ phát triển của trẻ Dựa vào từ ngữ trẻ sử dụng có thể cân nhắc xem liệu trẻ có cần tiếp tục luyện tập trong hoạt động mà trẻ tự lựa chọn hay không? Hay chúng đã sẵn sàng mở rộng hoạt động của chúng với những vật liệu mới Nếu có điều kiện có thể ghi chép lại nguyên văn câu nói của trẻ

Giáo viên cần dành nhiều thời gian để quan sát và nghe trẻ nói để có thể lập kế hoạch giáo dục cá biệt Trong quá trình đó, giáo viên cần xác định rõ các vấn đề sau:

- Trẻ đang ở mức độ tương tác nào?(thao tác bằng tay? Thao tác có điều khiển hay thao tác có ý nghĩa?)

- Hứng thú xã hội của trẻ là gì (không hứng thú gì? Người xem? Hoạt động một mình? Chơi cạnh nhau? Hay chơi hợp tác?)

- Giáo viên sẽ hành động như thế nào? (can thiệp hay không can thiệp? lưu ý trẻ hay đặt câu hỏi cho chúng? Đưa cho trẻ thêm vật liệu mới…)

* Ghi chép quan sát

Ghi chép ngay những biểu hiện của trẻ trong quá trình hoạt động là việc làm cần thiết

và có ý nghĩa lớn Bởi vì, nếu để sau mới ghi chép lại thì không thể nhớ hết chi tiết trẻ

đã làm gì, nói gì Để giúp trẻ có thể phát triển trong môi trường hoạt động cần quan sát

và ghi chép hằng ngày để có thể điều chỉnh môi trường đó một cách kịp thời, phù hợp với sự phát triển của từng trẻ

Trang 24

24

Sử dụng các công cụ quan sát để thu thập dữ liệu sẽ giúp cho việc quan sát tập trung vào những khía cạnh đặc biệt của hành vi trẻ Bởi vì, những số liệu đã thu thập được qua quan sát cho phép chúng ta phân tích được sự tương tác của trẻ với vật liệu, với bạn trong các góc và điều này rất có ý nghĩa Giáo viên có thể ghi lại các chi tiết những việc làm của trẻ trong các góc hằng ngày Có thể sử dụng bản “mẫu tương tác” của trẻ

để ghi chép những gì có thể quan sát được về mỗi trẻ riêng biệt hoặc cả nhóm trẻ trong một góc Khi trẻ chuyển sang góc khác hoạt động, có thể mang bản ghi chép theo để có thể ghi lại tất cả mọi hoạt động và ngôn ngữ của trẻ Nếu muốn ghi chép hoạt động của nhóm trẻ diễn ra trong mỗi góc để đánh giá tác động của góc học đối với mỗi trẻ như thế nào có thể sử dụng một bản ghi chép chung cho cả nhóm trẻ trong góc

Đằng sau bản “mẫu tương tác” của trẻ là chỗ ghi chép nhận xét về việc thực hiện của mỗi trẻ hoặc nhóm trẻ trong 1 góc Những thông tin này có thể ghi cùng thời điểm với ghi chép sự quan sát hoặc làm vào cuối ngày trong lúc rãnh rỗi Mọi dữ liệu thu được cần xem xét ngay vào cuối ngày để có thể kịp thời nắm được thông tin ngược về mỗi trẻ cũng như cả lớp Những số liệu này là cơ sở cho việc lập kế hoạch giáo dục cá biệt theo tuần, tháng

1.4.2 Giáo viên là người bạn đồng hành cùng trẻ (companion)

Trong môi trường hoạt động của trẻ, giáo viên không chỉ quan sát và ghi chép hành vi của trẻ mà cần đáp ứng nhu cầu của trẻ ở các góc

Trong môi trường hoạt động, hành vi của giáo viên phải trở thành mẫu mực để trẻ bắt chước Tất cả mọi lời nói, hành động, tình cảm của giáo viên thể hiện qua hành vi chính

là những điều mà chúng ta mong muốn có trong hành vi của trẻ Do đó, giáo viên phải điềm tĩnh khi xử lý các hành vi khó kiểm soát của trẻ; phải thể hiện sự ham hiểu biết về

Trang 25

+ Hãy để cho giáo viên trở thành người tạo điều kiện cho việc học của trẻ bằng cách quan sát các giai đoạn phát triển của trẻ trong các khu vực hoạt động bằng cách ủng

hộ, khuyến khích, định hướng hoạt động cho trẻ và bằng cách cung cấp mẫu hành vi cho trẻ

+ Hãy để cho trẻ học cách quan tâm đến người khác, đến môi trường bằng cách bắt chước việc làm của giáo viên trong việc quan tâm đến bản thân, đến trẻ và môi trường

Để trở thành người tạo điều kiện cho việc học của trẻ có hiệu quả trong môi trường hoạt động nhất định, giáo viên cần đặt mình vào vị trí của trẻ Do vậy, đôi lúc GV cũng tham gia vào những trò chơi của trẻ, tiến hành những hoạt động mà trẻ vẫn làm để cho những đề nghị, câu hỏi của giáo viên phù hợp với những điều trẻ cảm thấy trong môi trường tự khám phá Giáo viên phải tự đặt ra các câu hỏi: trẻ sẽ làm gì với các vật liệu mới? Làm thế nào để trẻ có thể tự tìm ra cách sử dụng chúng? Hỏi trẻ như thế nào để trẻ có thể trả lời được? Cần làm gì để trẻ có thể thu hút sự quan tâm của những trẻ khác trong lớp? Giáo viên cần tìm cách trả lời các câu hỏi trên bằng sự quan sát trẻ hoạt động và tương tác với nhau Trẻ nhỏ thường rất tò mò và muốn biết nhiều điều về

Trang 26

và hấp dẫn cho những ai muốn tìm tòi

Giáo viên phải là người cung cấp mẫu hành vi về sự quan tâm đến bản thân, người khác, đến môi trường cho trẻ Cụ thể :

+ Giáo viên thể hiện sự chăm sóc đến bản thân như luôn vui vẻ, tự tin, hứng thú với công việc; phải thể hiện sự hấp dẫn về cách ăn mặc cũng như sự quan tâm đến sức khỏe để luôn giữ cho mình sự tỉnh táo và hăng hái

+ Thể hiện sự quan tâm đến trẻ bằng cách tỏ ra vui sướng với những gì trẻ tự làm được, lắng nghe trẻ nói một cách chăm chú, trả lời các câu hỏi của trẻ, đến quần áo trẻ mặc, đến những đồ vật mới mà trẻ có….Giáo viên cũng cần quan tâm đến sức khỏe của trẻ, với những đồ vật mà trẻ yêu thích, những vấn đề xảy trong gia đình có liên quan trực tiếp đến trẻ Những việc làm này của giáo viên giúp trẻ nhận ra rằng họ đang quan tâm đến chúng Giáo viên cũng cần thể hiện sự quan tâm đến người khác bằng cách cư xử với đồng nghiệp, với phụ huynh theo cách mà họ đã cư xử với bản thân + Giáo viên thể hiện sự quan tâm đến môi trường như : tham gia vào dọn dẹp và làm sạch môi trường, trồng cây, trang trí lớp học….Trẻ sẽ bắt chước sự quan tâm của giáo viên mà tự quan tâm đến bản thân, đến bạn và đến môi trường Nếu trẻ tự quan tâm đến bản thân nó sẽ thể hiện điều đó bằng sự tin tưởng vào bản thân : chăm sóc bản thân, tự tin, muốn hợp tác với các bạn Trẻ giữ gìn vệ sinh cá nhân như : biết rửa tay trước khi ăn, không cho các đồ vật bẩn vào miệng… Nếu trẻ quan tâm đến bạn, chúng

Trang 27

27

sẽ chơi với bạn một cách hòa thuận, biết chia sẻ, giúp đỡ bạn… Nếu trẻ quan tâm đến môi trường, chúng sẽ hưởng ứng việc giữ gìn môi trường trong và ngoài lớp, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi, sắp xếp cẩn thận…

1.4.3 Giáo viên là người định hướng sự phát triển của trẻ (leader)

* Giáo viên định hướng hoạt động cho trẻ

Vai trò của giáo viên không phải là “dạy” theo cách truyền thống mà phải tạo điều kiện

để trẻ có thể học từ môi trường Mối tương tác giữa giáo viên và trẻ còn giúp cho giáo viên có thể luyện tập kỹ năng để đáp ứng trẻ một cách thích hợp như : phản ứng nhanh với mọi điều kiện xảy ra trong lớp, phát hiện ra các nguyên nhân về hành vi trẻ

Khi nhu cầu của trẻ được đáp ứng đầy đủ, suy nghĩ của trẻ sẽ thay đổi, sự tự thỏa mãn của trẻ sẽ được củng cố và việc học của trẻ sẽ mở rộng đến mức độ phát triển mới Có thể nói rằng, việc đáp ứng các nhu cầu cho trẻ của giáo viên một cách thận trọng đã có ảnh hưởng tích cực đến hoạt động của trẻ Nó giúp giáo viên biết được trẻ đã làm và nghĩ như thế nào và giúp trẻ xây dựng lại ý tưởng của nó

* Đưa ra lời đề nghị với trẻ

Giáo viên cần lưu ý rằng những lời đề nghị và câu hỏi của họ trước hết phải phù hợp với những gì trẻ đang làm, nếu không sẽ không có được câu trả lời như họ mong muốn Sự khen ngợi chung chung không thể giúp trẻ hoạt động tốt hơn Giáo viên cần hiểu rằng, cách tốt nhất để ủng hộ trẻ làm việc là đưa ra những lời đề nghị có ảnh hưởng cụ thể đến điều mà họ nhìn thấy Lời đề nghị này có thể thúc đẩy trẻ trả lời theo cách có thể làm sáng tỏ kinh nghiệm của cả giáo viên và trẻ

Ví dụ : khi quan sát một trẻ chơi Đôminnô, giáo viên nhìn thấy trẻ cẩn thận xếp các quân đôminô sao cho các chấm của nửa sau của quân trước phù hợp với các chấm

Trang 28

28

của nửa đầu quân sau Câu hỏi của giáo viên không phải là “Ai đã dạy con chơi đôminô

? ” mà là “A! Cô biết rồi, con đặt các quân đômino có cùng chấm sát nhau? Con sẽ làm một con đường bằng quân đôminô chứ?”

Lời đề nghị này có tác dụng thúc đẩy hoạt động của trẻ bằng cách :

- Nó khái quát những gì trẻ đang làm

- Nó thúc đẩy việc đáp ứng nhu cầu của trẻ, làm cho giáo viên có thể đứng về cùng một phía với trẻ

- Nó cho trẻ thấy rằng : giáo viên đang quan tâm đến trẻ và vui mừng khi trẻ làm được một việc gì đó

- Nó trực tiếp kích thích trẻ tiếp tục hoạt động

Khi đặt câu hỏi hay đưa ra lời đề nghị, giáo viên nên sử dụng các câu hỏi mở như : “Tại sao con lại xếp các quân đôminô như vậy?” hay “Con còn biết cách xếp nào khác không ? ”

Giáo viên nên tránh dùng những lời nhận xét như : “Con giỏi lắm” hoặc “Cô thích cách làm của con” Thay vào đó, giáo viên cần mô tả chi tiết công việc trẻ đang làm : “Hôm

nay con xếp được tòa nhà cao quá”, “Tại sao con lại xếp được tòa nhà cao như vậy

?”…

Giáo viên cũng cần tránh so sánh trẻ này với trẻ khác, nhưng lại có thể so sánh hoạt động ngày hôm trước với hôm sau của một trẻ như : “Hôm nay con xếp được tòa nhà cao hơn hôm qua phải không?” Sau khi trẻ trả lời có thể hỏi tiếp : “Con có thể xếp các vật liệu này theo cách khác không?” Với sự gợi mở này của giáo viên, trẻ có thể sẽ cố gắng tìm cách chơi khác

Trang 29

29

Không phải lúc nào giáo viên cũng cần phải tác động đến trẻ trong quá trình quan sát

Họ cần dành nhiều thời gian để quan sát, ghi chép chi tiết những lời nói và hành động

cụ thể của trẻ Sau đó, cần lựa chọn thời điểm thích hợp để đưa ra lời nhận xét hoặc đề nghị và không nên can thiệp vào hoạt động của những trẻ khi thấy chúng say mê làm việc

Đến cuối ngày, giáo viên có thể ghi lại những nhận xét riêng về từng trẻ và coi đó là kế hoạch hoạt động cho hôm sau như : đối với trẻ nào cần có sự tương tác, đối với trẻ nào cần đưa ra lời nhận xét, đối với trẻ nào không nên can thiệp vào hoạt động của chúng…

Trang 30

TS Đinh Thị Đoan Hương | CHƯƠNG 2 : TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT

ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON

30

CHƯƠNG 2 : TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ MẦM NON

Tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ tại trường mầm non bao gồm : tổ chức môi trường vật chất và môi trường tâm lý xã hội

2.1 Tổ chức môi trường vật chất cho trẻ ở trường mầm non

2.1.1 Hướng dẫn tổ chức môi trường hoạt động trong lớp học

Môi trường trong lớp học bao gồm :

- Bàn, ghế, các kệ, giá, đồ dùng, đồ chơi và các biểu bảng phục vụ cho việc chăm sóc giáo dục trẻ

a Tổ chức môi trường hoạt động vui chơi

Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, thông qua chơi trẻ học làm Người Tổ chức môi trường chơi cho trẻ trong lớp là tổ chức :

+ Về không gian : tạo ra các góc chơi hay các khu vực chơi

+ Về phương tiện : sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi ở các góc phù hợp, đa dạng

+ Về thời gian : ấn định đủ thời gian cho trẻ chơi (khoảng 50-60 phút)

Như vậy, tổ chức môi trường chơi trong lớp chính là tổ chức các góc hoạt động cho trẻ

Trang 31

Các góc hoạt động giúp trẻ chơi-học trong lớp thường là:

- Góc Phân vai

- Góc Nghệ thuật (góc Tạo hình; góc đóng kịch, góc Âm nhạc )

- Góc Học tập (góc Sách, thư viện )

- Góc Xây dựng

- Góc Thiên nhiên (góc Khoa học)

Xây dựng các góc hoạt động khác nhau trong lớp nhằm tạo điều kiện cho trẻ hoạt động

cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ được nhiều hơn, hình thức hoạt động phong phú đa dạng hơn

* Vai trò của các góc hoạt động

Việc tổ chức các góc hoạt động cho trẻ hoạt động vui chơi, học tập có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của trẻ từ tuổi nhà trẻ đến mẫu giáo Đồng thời, đây cũng là hình thức

tổ chức giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ MN

- Góc hoạt động là nơi trẻ có thể tự hoạt động vui chơi, học tập một mình hoặc trong nhóm nhỏ với các bạn cùng sở thích

- Việc bố trí các góc hoạt động khuyến khích trẻ tự quyết định chọn góc chơi, đồ chơi

mà trẻ yêu thích

- Trong góc hoạt động, trẻ được học cách chia sẻ, cộng tác hoặc chơi cùng với bạn

Trang 32

32

- Hoạt động góc mang tính tích hợp phù hợp với đặc điểm tâm lý trẻ cũng như quan điểm đổi mới trong GDMN hiện nay (Để tham gia được vào hoạt động tại các góc, trẻ phải nhớ lại, củng cố lại các kiến thức đã học, trải nghiệm những kiến thức mới cũng như giúp trẻ được chơi tự do, tạo hứng thú cho trẻ khi chuyển sang các hoạt động khác )

- Các góc hoạt động góp phần làm cho chế độ sinh hoạt trong ngày linh hoạt mềm dẻo Trẻ được bớt cảm giác căng thẳng vì có thể chơi ở góc này hoặc góc khác theo ý thích

* Những yêu cầu khi tổ chức các góc hoạt động

- Phù hợp với mục tiêu và yêu cầu giáo dục theo chủ điểm

- Vị trí góc phải hợp lý, thuận tiện cho trẻ hoạt động Góc yên tĩnh xa góc hoạt động ồn

ào (góc xây dựng, góc đóng vai ở gần nhau và xa góc sách), góc xây dựng tránh lối đi lại, góc tạo hình gần nguồn nước, góc thiên nhiên ở ngoài hiên

- Có chỗ cho hoạt động chung và hoạt động cá nhân Các góc nên có khoảng rộng, cách nhau hợp lý để đảm bảo an toàn và vận động của trẻ

- Tạo ranh giới giữa các góc hoạt động (sử dụng giá, tủ nhỏ-thấp, rèm, bìa ) để giúp trẻ nhận dạng được phạm vi góc từ đâu đến đâu Ranh giới góc không che tầm nhìn của trẻ và không cản trở việc quan sát trẻ của giáo viên

- Thay đổi vị trí hoặc bố trí, sắp xếp lại một số góc sau mỗi chủ điểm để tạo cảm giác mới lạ, kích thích hứng thú của trẻ

- Tên các góc đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với nội dung từng chủ điểm đang thực hiện Ví dụ : khi thực hiện chủ điểm “Gia đình”, góc sách có thể đặt tên: “Thư viện của gia đình Bé”, nhưng ở chủ điểm “Thực vật”, góc sách có thể đặt tên “Thư viện về các loại cây”, “Những câu chuyện về các loại cây” hoặc “Mời bạn xem sách cùng tôi”

Trang 33

33

- Đồ dùng, đồ chơi phù hợp với mức phát triển của trẻ, thích hợp với điều kiện, đặc điểm địa phương và thường xuyên luân chuyển giữa các góc để gây hứng thú cho trẻ đồng thời sử dụng cho nhiều hoạt động khác nhau Ví dụ : có thể sử dụng những quả cam, quả chuối, quả ổi để cho trẻ học so sánh, phân loại nhằm phát triển các kỹ năng

tư duy Có thể sử dụng chúng để chơi đóng vai hoặc để phát hiện vật chìm- nổi tùy theo chất liệu cụ thể

- Đồ dùng, đồ chơi, nguyên vật liệu trong từng góc được trình bày sao cho trẻ dễ thấy,

dễ lấy, dễ lựa chọn: những thiết bị, đồ chơi nặng đặt ngay trên mặt sàn; những đồ chơi gồm nhiều bộ phận cần để theo bộ với nhau

- Đơn giản, dễ làm để khuyến khích trẻ cùng GV tham gia xây dựng, GV không làm thay trẻ những gì trẻ có thể làm được

- Trang trí trong các góc linh hoạt, hấp dẫn và thay đổi theo nội dung chủ điểm Có thể dùng cây xanh, gối, đệm, tranh ảnh, sản phẩm của trẻ (không nên quá lạm dụng), sản phẩm thủ công mỹ nghệ của địa phương Không nên vẽ những bức tranh “chết” lên trường Cần sử dụng khoảng trống của các mảng tường và mặt sau của các giá để trang trí Không nên trang trí che khuất các cửa sổ để lấy ánh sáng tự nhiên Cần có biểu bảng, tranh ảnh, minh họa cụ thể cho trẻ dễ hiểu Các mảng tường nên sơn màu sáng, ấm áp dễ chịu (nên dùng màu vẽ trung tính: màu be, xanh nhạt, màu vàng nhạt)

- Giáo viên có thể bao quát được trẻ chơi ở tất cả các góc Không bố trí góc ở chỗ quá khuất hoặc xa tầm nhìn bao quát của giáo viên

* Những căn cứ GV cần lưu ý khi xây dựng các góc hoạt động:

- Mục đích giáo dục : Cô muốn trẻ học được những gì?

Trang 34

34

- Điều kiện về cơ sở vật chất : diện tích phòng học rộng hay hẹp (để quyết định số lượng góc); những vật liệu, đồ chơi, đồ dùng sẵn có trong lớp

- Nội dung cụ thể của từng chủ điểm

- Độ tuổi của trẻ, số trẻ có trong lớp (sao cho có 4-6 trẻ chơi trong 1 góc)

- Những đặc điểm riêng của trẻ trong lớp, nhu cầu của nhóm trẻ

- Nếu điều kiện cho phép, GV có thể bố trí 6-7 góc trong lớp

* Hướng dẫn cách tổ chức môi trường hoạt động của trẻ trong các góc/ khu vực chơi

- Góc phân vai

Cách bố trí khu vực góc phân vai

Góc phân vai là nơi trẻ tổ chức chơi các trò chơi giả bộ, đóng vai Trẻ rất thích chơi ở góc gia đình và tìm thấy ở dây sự liên kết giữa gia đình và lớp học, trẻ được tự do suy nghĩ liên tưởng và đóng các vai: bác sĩ, giáo viên, cha mẹ, em bé, nhà vua… Trẻ khám phá tìm hiểu các vai mà trẻ đóng Khu chơi đóng vai thể hiện nét văn hóa cộng động và gia đình

Góc phân vai cần không gian rộng và cố định nên có thể bố trí ở trong lớp hoặc ngoài sân Ở đó đặt một ngôi nhà, cửa hàng, bệnh viện…(bằng các giá thấp và tủ quần áo)…Trẻ thường mở rộng phạm vi chơi các khu vực khác trong lớp khi chúng đi mua

Trang 35

Những kĩ năng trẻ học được ở khu vực góc phân vai

+ Kĩ năng sáng tạo: trẻ tưởng tưởng tượng mình là người khác, gán cho đồ vật những đặc tính khác như coi hộp giấy là ôtô, coi những mẫu giấy là tiền…

+ Kĩ năng giao tiếp: trẻ nói chuyện trong khi chơi với bạn, lắng nghe bạn nói, bắt chước bạn, học được những từ mới

+ Kĩ năng xã hội: trẻ dọn dẹp sau khi chơi, biết chia sẻ đồ dùng, đồ chơi với bạn, trẻ được học về cách cư xử, các mẫu mực hành vi về mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình cũng như trong xã hội

+ Kĩ năng nhận thức: trẻ nhận biết các qui tắc trong cuộc sống, học cách làm bánh, hiểu được rằng trong xã hội có nhiều nghề khác nhau

+ Kĩ năng về cảm xúc: trẻ nhận biết cảm xúc của người khác biểu lộ cảm xúc của bản thân

+ Kĩ năng vận động tinh : trẻ sử dụng các dụng cụ nấu ăn, chải đầu, soi gương, rót nước, cho búp bê ăn

+ Kĩ năng vận động thô: trẻ đi lại, dọn dẹp góc chơi

Những vật liệu cần thiết cho khu vực góc phân vai

- Một hộp bìa các tông lớn làm nhà (có thể làm bằng rơm rạ, lá gồi , hoặc cỏ khô) hoặc dùng giá đựng đồ dùng, đồ chơi, tủ quây vào làm góc gia đình

Định dạng
Số trang	71
Dung lượng	1,33 MB