Tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm, ban quản lý an toàn thực phẩm thành phố hồ chí minh

Một trong những nguyên nhân trực tiếp liên quan đến hiện trạng mất ATTP là hệ thống kiểm soát của nhà nước về ATTP thông qua cơ chế tổ chức và hoạt động của cơ quan thực hiện chức năng t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

… ………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ MỸ HUYỀN

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP – LUẬT HÀNH CHÍNH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

… ………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ MỸ HUYỀN

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong Luận văn là trung thực, được trích dẫn rõ ràng từ các nguồn hợp pháp Những kết luận khoa học của Luận văn không trùng lắp với các công trình có liên quan đã được công bố./

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Mỹ Huyền

MỤC LỤC

Lời mở đầu 1

Chương 1 : Cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 7

1.1 Quan niệm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm 7

1.1.1 Thanh tra an toàn thực phẩm 7

1.1.2 Tổ chức của Thanh tra an toàn thực phẩm 16

1.1.3 Hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm 20

1.2 Những yếu tố tác động đến hiệu quả tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 24

1.2.1 Những yếu tố tác động đến hiệu quả tổ chức của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 24

1.2.2 Những yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 28

Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 35

2.1 Khái quát về sự ra đời của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 35

2.1.1 Đặc điểm địa lý, kinh tế, xã hội liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh 35

2.1.2 Thực trạng tuân thủ pháp luật về an toàn thực phẩm và nhu cầu thành lập Ban Quản lý An toàn thực phẩm tại thành phố Hồ Chí Minh 36

2.2 Thực trạng tổ chức của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 42

2.2.1 Cơ cấu tổ chức, vị trí, chức năng của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 42 2.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An

2.3 Thực trạng hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 48 2.3.1 Quy trình thanh tra của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 48 2.3.2 Hình thức thanh tra của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 50 2.3.3 Các hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 512.4 Đánh giá về tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản

lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 63 2.4.1 Kết quả đạt được và nguyên nhân 63 2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân 67

Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 75

3.1 Phương hướng hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 75 3.1.1 Tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm cần bám sát yêu cầu tiếp tục cải cách nền hành chính nhà nước 75 3.1.2 Đảm bảo nguyên tắc độc lập tuân theo pháp luật trong hoạt động thanh tra

an toàn thực phẩm 76 3.1.3 Đổi mới tư duy, nhận thức về vị trí, vai trò công tác thanh tra an toàn thực phẩm 773.2 Giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 79 3.2.1 Nâng cao hiệu lực quản lý an toàn thực phẩm trên cơ sở hoàn thiện hệ thống pháp luật an toàn thực phẩm 79 3.2.2 Nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, cán bộ, công chức thanh tra

3.2.3 Nâng cao chất lượng, hiệu quả việc tổ chức thực hiện cuộc thanh tra và đổi

mới công tác chỉ đạo, điều hành hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm 84

3.2.4 Đổi mới việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra 86

3.2.5 Xây dựng khung năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện công tác thanh tra an toàn thực phẩm 89

3.2.6 Đổi mới phương thức tuyên truyền để nâng cao chất lượng công tác truyền thông về an toàn thực phẩm 91

3.2.7 Đầu tư các nguồn lực tài chính, xây dựng cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu đổi mới về tổ chức, hoạt động thanh tra 93

Kết luận 94

Danh mục tài liệu tham khảo 95

Phụ Lục 1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Ban Quản lý ATTP TP HCM: Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

DANH MỤC C C ẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Sơ đồ tổ chức Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 44 Bảng 2.2 Bảng tổng hợp tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của Phòng Thanh tra Ban Quản lý ATTP giai đoạn 2017 – 2019 60 Bảng 2.3: Thống kê trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của công chức, viên chức được giao thực hiện chức năng thanh tra ATTP 70

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của Đề tài

ATTP là một trong những vấn đề mà Đảng, Nhà nước ta từ lâu đặc biệt quan tâm, coi đây là một vấn đề có ý nghĩa lớn về kinh tế, xã hội, sức khỏe cộng đồng Thực phẩm an toàn đóng góp to lớn trong việc cải thiện sức khỏe con người, chất lượng cuộc sống và chất lượng giống nòi Do đó, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định sự cần thiết phải tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ, có hiệu quả hơn về an toàn vệ sinh thực phẩm

Thực tế chúng ta đang phải đối mặt với một cơn bão thực phẩm bẩn và không

an toàn, đe dọa lâu dài sức khỏe tính mạng người tiêu dùng Cơn bão này chưa hề

có dấu hiệu kết thúc, thậm chí càng lúc càng phức tạp Theo áo cáo của Bộ Y tế, trong giai đoạn 2 11-2 16 đã ghi nhận 7 bệnh truyền qua thực phẩm làm mắc

4 12 38 ca bệnh với 123 người chết, trung bình 668.673 ca bệnh năm và 21 người chết năm, trong đó chủ yếu là tiêu chảy cấp tính Ước lượng tỷ lệ mắc tiêu chảy cấp

do thực phẩm trong 1 năm là 25,87% dân số

Theo thống kê của Cục ATTP, trên toàn quốc có gần 9 cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm, kinh doanh dịch vụ ăn uống Trong 3 tháng đầu năm 2 18, trên phạm vi cả nước đã xảy ra 20 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 502 trường hợp bị ngộ độc thực phẩm, trong đó có 3 người đã tử vong Năm 2 17, cả nước ghi nhận 139 vụ ngộ độc thực phẩm với 3.869 người mắc, giảm 27 vụ và 438 người mắc so với năm 2 16 Số người tử vong do ngộ độc thực phẩm là 24 người, tăng 12 người so với năm 2 16, trong đó có 11 người ngộ độc methanol trong rượu,

1 người do độc tố tự nhiên (cá nóc, cóc…), 3 trường hợp chưa xác định nguyên nhân Trung bình mỗi năm Việt Nam có khoảng 250-500 vụ ngộ độc thực phẩm với 7.000-10.000 nạn nhân và 100-200 ca tử vong

Từ năm 2 12 đến tháng 3 2 17, cơ quan chức năng đã thanh tra, kiểm tra và phát hiện 94.768 224.791 lượt cơ sở (chiếm 42,1%) không đạt tiêu chuẩn ATTP; kết

chuẩn vệ sinh Cũng trong giai đoạn này trên địa bàn toàn quốc đã xảy ra 2.213 vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể với 7.653 nạn nhân; 297 vụ ngộ độc thực phẩm tại các khu công nghiệp, khu chế xuất với 4.498 nạn nhân; 118 vụ ngộ độc thực phẩm trong các trường học với 1.090 học sinh; 238 vụ ngộ độc thực phẩm do thức ăn đường phố với 4.980 nạn nhân Qua kiểm tra, cơ quan chức năng đã xử lý 9.768 vụ vi phạm về ATTP; tiêu hủy trên 180 tấn thực phẩm không đảm bảo ATTP Tình trạng ngộ độc thực phẩm có xu hướng gia tăng và ảnh hưởng không nhỏ tới sức khoẻ cộng đồng Sản xuất, kinh doanh thực phẩm cơ bản vẫn là nhỏ lẻ, quy mô

hộ gia đình nên việc kiểm soát ATTP rất khó khăn, công tác quản lý ATTP còn nhiều yếu kém, bất cập, hạn chế về nguồn lực và đầu tư kinh phí, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn

Một trong những nguyên nhân trực tiếp liên quan đến hiện trạng mất ATTP là

hệ thống kiểm soát của nhà nước về ATTP thông qua cơ chế tổ chức và hoạt động của cơ quan thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành ATTP chưa thực sự hiệu quả Việc quy định nhiệm vụ, quyền hạn theo phương thức nào để tránh sự chồng chéo, việc áp dụng quy trình thanh tra như thế nào để mang lại hiệu quả cao, năng lực chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ thanh tra… trong hoạt động này luôn là vấn

đề đặt ra và chưa được giải quyết triệt để Vì vậy tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP cần phải được tiếp cận trong mối quan hệ tương thích, phù hợp với tổ chức

bộ máy thanh tra nói chung và nhất là phải phù hợp với đặc thù của lĩnh vực ATTP Trước thực tế đó, việc nghiên cứu các quy định về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP đã và đang đặt ra nhu cầu bức thiết để tìm ra phương hướng và giải pháp vừa thực sự hiệu quả vừa phù hợp với quy định của pháp luật Do vậy, việc

nghiên cứu đề tài “Tổ chức và hoạt động của Thanh tra An toàn thực phẩm Ban

Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh” có ý nghĩa cả về phương

diện lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Pháp luật về thanh tra nói chung và pháp luật trong lĩnh vực thanh tra ATTP là

nay, số lượng các bài viết, công trình nghiên cứu về thanh tra nói chung và thanh tra

về ATTP nói riêng được tăng lên rõ rệt, tiêu biểu là những công trình sau:

- Ts Vũ Tuấn Khanh (chủ nhiệm đề tài) (2014), “Tổ chức và hoạt động thanh

tra chuyên ngành - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Thanh tra Chính phủ, Hà Nội nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành chủ yếu kể từ khi thực hiện Luật Thanh tra năm 2 1 đến nay, trong đó tập trung vào hoạt động thanh tra chuyên ngành của một số bộ, ngành;

từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện mô hình cơ quan thanh tra Nhà nước và cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra chuyên ngành

- Bùi Thị Hồng Nương (2019), “Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở

Việt Nam hiện nay” Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam Luận án nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng và kinh nghiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của một số nước và bài học rút

ra cho Việt Nam; Phân tích, đánh giá và làm rõ thực trạng QLNN về ATTP Việt Nam trong bối cảnh hiện nay; đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả QLNN về ATTP Việt Nam trong thời gian tới

- Trần Thu Hương (2010), “Một số giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối

với vệ sinh an toàn thực phẩm” Luận văn Thạc sĩ Luật, Học viện Hành chính Quốc Gia đã làm rõ cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý cho việc xác định ATTP đóng vai trò quan trọng của công tác QLNN; Xác định nguyên nhân của những yếu kém trong công tác quản lý và đề ra giải pháp

- Vũ Hải Uyên (2018), “Tổ chức và hoạt động của thanh tra nội bộ từ thực tiễn

Đại học Quốc gia Hà Nội” Luận văn Thạc sĩ Luật, Học viện Khoa Học Xã Hội Luận văn đánh giá một cách trung thực tình hình thực tiễn của công tác thanh tra nội bộ từ những đơn vị sự nghiệp công lập cụ thể, từ đó, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc, đề xuất các giải pháp về tổ chức và hoạt động thanh tra nội bộ trong thời gian tới

- Nguyễn Tiến Dũng (2018), “Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong

lĩnh vực y tế từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh” Luận văn Thạc sĩ Luật học, Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam, đánh giá thực trạng công tác quản lý ATTP, nêu lên những bất cập, chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan QLNN về ATTP, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể

- Đinh Thị Quế (2018), “Pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn

thực phẩm” Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại Học Luật Huế Đề tài nhằm đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm trong lĩnh vực ATTP, từ đó

đề xuất giải pháp để hoàn thiện

Có thể thấy vấn đề về ATTP nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học nhằm mục đích cải thiện công tác QLNN về ATTP, bảo đảm người dân được tiếp cận thực phẩm an toàn tốt cho sức khỏe Ban Quản lý ATTP TP HCM với vị thế là

cơ quan chuyên ngành về ATTP của thành phố và phòng Thanh tra với vai trò đảm nhiệm trọng trách kiểm soát, quản lý nguy cơ ATTP thì việc nghiên cứu tổ chức và hoạt động của bộ máy thanh tra sẽ giúp hoàn thiện hơn nữa công tác QLNN về ATTP Qua đó, hy vọng có thể bổ sung, hoàn thiện hơn những kết luận nghiên cứu trước đây nhằm góp thêm những luận cứ khoa học, cũng như cơ sở thực tiễn giúp hoàn thiện hơn nữa việc tổ chức và hoạt động của thanh tra chuyên ngành ATTP thành phố Hồ Chí Minh cũng như các địa phương trên cả nước trong thời gian tới

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Mục đích luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức

và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM; qua đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi trong tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM trong giai đoạn hiện nay

Với việc xác định mục đích như vậy, Luận văn có nhiệm vụ như sau:

Một là, phân tích, hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt

động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM

Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra

ATTP, qua đó chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế của hoạt động này cũng như xác định nguyên nhân của chúng

Ba là, đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của

thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Là các vấn đề lý luận, thực tiễn trong tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước được thực hiện với 4 chức năng

cơ bản là giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện QLNN về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật Dưới góc độ Luật hành chính và Luật Hiến pháp, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM trong thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành theo quy định của Luật Thanh tra

kể từ khi thành lập

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mac-Lênin, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực thanh tra ATTP

- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp thống kê, phương pháp luật học so sánh…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: luận văn góp phần hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận

về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM

- Ý nghĩa thực tiễn: luận văn đã để xuất được hệ thống giải pháp góp phần hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu nghiên cứu cho Ban Quản lý ATTP TP HCM trong quá trình tiếp tục hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của bộ máy thanh tra giai đoạn tiếp theo

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC

VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM

BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 QUAN NIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA

AN TOÀN THỰC PHẨM

1.1.1 Thanh tra an toàn thực phẩm

1.1.1.1 Các khái niệm liên quan đến thanh tra an toàn thực phẩm

* Khái niệm thanh tra

Hoạt động thanh tra (inspect) xuất phát từ gốc La tinh (inspectorate) có nghĩa

là “nhìn vào bên trong”, chỉ một sự kiểm tra, xem xét từ bên ngoài đối với hoạt động của một số đối tượng nhất định Theo Từ điển Tiếng Việt: “Thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp” Với nghĩa này, thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm: “xem xét và phát hiện ngăn chặn những gì trái với quy định” Thanh tra thường đi kèm với một chủ thể nhất định: Người làm nhiệm vụ thanh tra, đoàn thanh tra và đặt trong phạm vi quyền hành của một chủ thể nhất định

Quan niệm về thanh tra hiện nay cũng như trong lịch sử nước ta được thể hiện qua mô hình các cơ quan nhà nước, các quy định của Hiến pháp, pháp luật và được

đề cập ở các góc độ khác nhau Thời kỳ phong kiến, khái niệm thanh tra chưa được

áp dụng, nhưng các triều đại Lý, Trần, Lê có cơ quan gọi là Ngự sử đài, có chức năng giống như cơ quan Thanh tra Chính phủ hiện nay và Quan ngự sử đứng đầu Ngự sử đài tương đương như Tổng Thanh tra Chính phủ Ngự sử đài có nhiệm vụ giúp vua trong việc theo dõi, xem xét các công việc hệ trọng của triều đình Quan ngự sử đời nhà Trần có quyền tiền trảm hậu tấu và là chức quan duy nhất có quyền can gián Vua Thời Lê có hàm Gián nghị đại phu phong tặng cho bất cứ bề tôi nào dám nói thẳng, nói đúng sự thật Gián nghị đại phu có quyền can gián nhà Vua trong những việc nên làm và những việc không nên làm [19]

Từ khi nhà nước mới được thành lập, hoạt động thanh tra ngày càng được coi trọng, khái niệm thanh tra được quy định trong các văn bản pháp lý khác nhau Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp đầu tiên của Nhà nước ta chưa sử dụng thuật ngữ “thanh tra”, hoạt động thanh tra, kiểm tra chưa được giao cho một cơ quan chuyên trách nào, mà quyền “kiểm soát” đối với Chính phủ được giao cho an thường vụ của Nghị viện Ngày 23/11/1945, chỉ sau gần ba tháng từ khi Chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà ra đời, Hồ Chủ tịch đã ký Sắc lệnh số 64-SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Từ đây thuật ngữ “thanh tra” xuất hiện, quyền thanh tra được xác định

và chính thức giao cho Chính phủ Hiến pháp năm 1959 cũng đề cập đến một số nội dung về kiểm tra việc thi hành các quyết định QLNN Hiến pháp năm 198 đã sử dụng thuật ngữ “thanh tra” với nội dung là một chức năng của cơ quan QLNN Đến Hiến pháp năm 1992, khái niệm thanh tra, kiểm tra được thể hiện rõ hơn qua các Điều 112, 115, 116 và 124 Khoản 7 Điều 112 quy định Chính phủ có nhiệm vụ “tổ chức và lãnh đạo công tác kiểm kê, thống kê của Nhà nước, công tác thanh tra, kiểm tra nhà nước, chống quan liêu, tham nhũng trong bộ máy nhà nước; công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân”

Hiến pháp được sửa đổi năm 2 13 tiếp tục quy định về nhiệm vụ thanh tra của các cơ quan QLNN Cụ thể, Khoản 5, Điều 96, Hiến pháp quy định, Chính phủ có

nhiệm vụ, quyền hạn “tổ chức công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống quan liêu, tham nhũng trong bộ máy nhà nước” Pháp lệnh thanh

tra năm 199 , hoạt động thanh tra của các tổ chức Thanh tra được xác định là một chức năng thiết yếu của cơ quan QLNN

Đến Luật Thanh tra năm 2 4 tiếp tục quy định sự cần thiết của hoạt động thanh tra và phạm vi thanh tra Theo đó, cơ quan thanh tra nhà nước tiến hành thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức,

cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý của cơ quan QLNN cùng cấp (Điều 2) Đặc biệt, Luật Thanh tra năm 2 1 đã quy định cụ thể và toàn diện về chức năng của cơ quan thanh tra nhà nước Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo

việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

(Điều 3) Điều 5 của Luật này quy định: “Cơ quan thanh tra nhà nước trong phạm

vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thực hiện và giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo

và phòng chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng theo quy định của pháp luật” Luật Thanh tra năm 2 1

cũng khẳng định hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật, phòng ngừa, xử lý hành vi vi phạm; giúp cơ quan, tổ chức thực hiện đúng quy định pháp luật; góp phần nâng cao hiệu quả QLNN

Từ những phân tích nêu trên, có thể đưa ra khái niệm hoạt động thanh tra như

sau: “Thanh tra là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định đối với việc làm của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhằm kết luận đúng, sai, chỉ ra ưu điểm, khuyết điểm, trên cơ sở đó phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý các vi phạm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân”

* Khái niệm thanh tra chuyên ngành an toàn thực phẩm

Mục đích của QLNN, xét cho cùng là bảo đảm cho hoạt động của đối tượng quản lý tuân thủ theo các quy định của pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân, tạo điều kiện phát huy mọi năng lực sản xuất của xã hội [14, tr 18] Để đạt được mục tiêu đó, một mặt Nhà nước phải tăng cường các biện pháp nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý Mặt khác, bản thân các cơ quan nhà nước cũng phải thường xuyên hoàn thiện, kịp thời phát hiện và xử lý, khắc phục những hạn chế, yếu kém phát sinh trong quá trình thực thi quyền lực nhà nước và ngăn chặn, xử lý các những hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm đến trật tự quản lý

Tương ứng với hai nhiệm vụ này là hai loại hình của hoạt động thanh tra gồm thanh tra hành chính (hướng vào xem xét, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của các

cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có thẩm quyền nằm trong hệ thống bộ máy quản lý)

và thanh tra chuyên ngành (hướng ra ngoài xã hội, nhằm xem xét, đánh giá, xử lý vi phạm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân là những đối tượng quản lý trong việc tuân thủ các quy định của pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyên môn về quản lý theo chuyên ngành)

Luật Thanh tra năm 2 1 ra đời thay thế cho Luật Thanh tra năm 2 4 đã làm rõ

và phân biệt hai khái niệm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, theo đó:

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan QLNN theo cấp hành

chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức,

cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm

quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó

Thực tiễn cho thấy, sự xuất hiện của thanh tra chuyên ngành như là một tất yếu của quản lý, ngay từ đầu, đó là nhu cầu phải kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên các lĩnh vực QLNN Mặc dù với tên gọi là “thanh tra” và được coi là một trong các loại hình thanh tra nhưng bản chất và các nguyên tắc hoạt động thanh tra chuyên ngành có sự khác biệt rất lớn so với thanh tra hành chính Với quan niệm và thực tiễn hoạt động như hiện nay thì hoạt động thanh tra hành chính cần được hiểu là một loại hình hoạt động giám sát hành chính, còn thanh tra chuyên ngành thực chất là một loại hoạt động kiểm tra hành chính Trong trường hợp phát hiện các chủ thể có sai phạm thì áp dụng chế tài xử lý trực tiếp và kịp thời

Với quan niệm như trên, mục đích của hoạt động thanh tra chuyên ngành có những điểm đặc thù cần nhấn mạnh hơn so với quy định về mục đích hoạt động thanh tra được quy định trong Luật Thanh tra năm 2 1 Cụ thể là nếu như mục

cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật thì mục đích của hoạt động thanh tra chuyên ngành tập trung vào phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực QLNN

Theo Luật An toàn thực phẩm năm 2 1 , thanh tra về ATTP là thanh tra chuyên ngành do ngành Y tế, ngành Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ngành Công Thương thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra Mục đích của thanh tra ATTP là nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật

về ATTP Do đó, thanh tra ATTP được xem là trụ cột thứ hai của hệ thống ATTP của châu Âu (sau trụ cột phân tích nguy cơ) và được xem là công cụ kiểm soát nguy

cơ hiệu quả [37, tr 145]

Qua hoạt động thanh tra chuyên ngành ATTP, Ban Quản lý ATTP TP HCM tiến hành kiểm soát và quản lý hoạt động của các chủ thể tham gia vào lĩnh vực thực phẩm Theo đó, dựa trên các quy định pháp lý đội ngũ thanh tra sẽ tiến hành kiểm tra xem các cơ sở sản xuất và kinh doanh có tuân thủ quy định của pháp luật chuyên ngành hay không Quá trình thanh tra kết thúc bằng việc lập một biên bản, trên đó ghi có hay không có sai phạm Trong trường hợp vi phạm thì có thể áp dụng các chế tài xử phạt

Do đó, có thể định nghĩa: Thanh tra chuyên ngành ATTP là hoạt động xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật ATTP và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của chủ thể quản lý đối với đối tượng thuộc phạm vi quản lý nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những bất cập, yếu kém trong công tác QLNN về ATTP; phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm về ATTP, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm ATTP

* Khái niệm kiểm tra an toàn thực phẩm

Theo Từ điển Tiếng Việt: “kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét” Thanh tra được xem là một biện pháp (phương pháp) của kiểm tra Trên một bình diện rộng hơn nữa, kiểm tra có thể là sự xem xét thực tế để đánh giá, nhận xét của bất

kỳ một cá nhân nào trong xã hội trong bất cứ một hoạt động nào [32, Tr 23]

Về mặt quản lý chung, kiểm tra ATTP hướng tới việc kiểm tra việc tuân thủ pháp luật ATTP và các văn bản liên quan của các cơ sở thuộc phạm vi QLNN trong lĩnh vực ATTP; qua đó phát hiện sai phạm để kịp thời chấn chỉnh nhằm hướng đến xây dựng mạng lưới thực phẩm an toàn

Nhìn chung thanh tra, kiểm tra ATTP đều giống nhau về mục đích, thông qua thanh tra, kiểm tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ATTP; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN về ATTP; bảo vệ lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân Tuy nhiên, giữa thanh tra và kiểm tra ATTP cũng có những điểm khác biệt nhất định, cụ thể:

- Về mục đích thực hiện: Mục đích của thanh tra bao giờ cũng rộng và sâu hơn đối với các hoạt động kiểm tra Đặc biệt, đối với các cuộc thanh tra để giải quyết khiếu nại, tố cáo về ATTP thì sự khác biệt về mục đích, ý nghĩa giữa hoạt động thanh tra, kiểm tra cần rõ hơn nhiều, bởi: thông thường khiếu nại, tố cáo phản ánh

sự bức xúc, bất bình của nhân dân trước những việc mà nhân dân cho là quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, cho nên mục đích của hoạt động thanh tra không còn chỉ là xem xét, đánh giá một cách bình thường nữa

- Về phương pháp tiến hành: Với mục đích rõ ràng, rộng hơn, khi tiến hành thanh tra, Đoàn thanh tra cũng áp dụng những biện pháp nghiệp vụ sâu hơn, đi vào thực chất đến tận cùng như: Xác minh, thu thập chứng cứ, đối thoại, chất vấn, giám định… Đặc biệt, trong quá trình thanh tra, các Đoàn thanh tra có thể áp dụng những biện pháp cần thiết để phục vụ thanh tra theo quy định của pháp luật về thanh tra để tác động lên đối tượng bị quản lý

- Về trình độ nghiệp vụ: Hoạt động thanh tra đòi hỏi các thanh tra viên, cán bộ thanh tra ATTP phải có nghiệp vụ giỏi, am hiểu kinh tế-xã hội, có khả năng chuyên sâu vào lĩnh vực của thanh tra hướng đến Do nội dung hoạt động kiểm tra ít phức

tạp hơn thanh tra nên nói chung, trình độ nghiệp vụ kiểm tra không nhất thiết đòi hỏi như nghiệp vụ thanh tra

- Về thời gian tiến hành: Trong hoạt động thanh tra thường có nhiều vấn đề phải xác minh, đối chiếu rất công phu, nhiều mối quan hệ cần được làm rõ, cho nên phải sử dụng thời gian nhiều hơn so với kiểm tra

Có thể nói giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra ATTP có mối quan hệ chặt chẽ, gần gũi và có nhiều điểm giao thoa với nhau, có mối quan hệ đan chéo ởi vì thanh tra và kiểm tra đều là những công cụ quan trọng, một chức năng chung của QLNN, là hoạt động mang tính chất phản hồi của chu trình quản lý [31, tr 12] Qua thanh tra, kiểm tra, các cơ quan QLNN có thể phân tích, đánh giá, theo dõi quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ quản lý đề ra Nếu hiểu theo nghĩa rộng thì thanh tra là một loại hình đặc biệt của kiểm tra, ngược lại nếu hiểu theo nghĩa hẹp, thanh tra lại bao hàm cả kiểm tra Các hoạt động thao tác, nghiệp vụ trong một cuộc thanh tra như việc xem xét sổ sách, tài liệu của đối tượng thanh tra; so sánh, đối chiếu, đánh giá, xác minh… tài liệu, chứng cứ thu thập được trong quá trình thanh tra…

đó là kiểm tra Chính vì vậy trong thực tiễn nhiều người thường hay nhầm lẫn, đồng nhất thanh tra với kiểm tra

Như vậy, từ hai khái niệm và những so sánh cụ thể có thể thấy giữa thanh tra

và kiểm tra tuy có sự khác biệt nhất định nhưng chỉ mang tính chất tương đối vì giữa thanh tra và kiểm tra có nhiều điểm giao thoa nhau, có mối quan hệ đan chéo nhau Khi tiến hành một cuộc thanh tra, thường phải tiến hành nhiều thao tác nghiệp

vụ mà thực chất là kiểm tra Ngược lại, đôi khi tiến hành kiểm tra để làm rõ vụ việc,

từ đó lựa chọn nội dung thanh tra kiểm tra và thanh tra là hai khái niệm khác nhau nhưng có mối quan hệ qua lại, gắn bó mật thiết Bộ Y tế cũng cho rằng, để phân biệt như thế nào là thanh tra chuyên ngành, thế nào là kiểm tra chuyên ngành cũng là một vấn đề hết sức phức tạp

Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý chuyên ngành, Ban Quản lý ATTP TP HCM tiến hành đồng thời hoạt động Thanh tra chuyên ngành ATTP và

1.1.1.2 Đặc điểm của thanh tra an toàn thực phẩm

Thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý, từ thực tiễn tổ chức, hoạt động cho thấy thanh tra ATTP là một bộ phận cấu thành của thanh tra ở Việt Nam Do

đó, thanh tra ATTP cũng mang những những đặc điểm của thanh tra nói chung

Thứ nhất, thanh tra gắn liền với QLNN

Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạn của chu trình QLNN, thanh tra gắn liền với QLNN, quản lý đồng thời phải có thanh tra, quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai Thanh tra là một phạm trù lịch sử, thanh tra gắn liền với quá trình lao động xã hội Chính bản chất của quá trình lao động xã hội đã đòi hỏi tính tất yếu phải có quản lý, việc xem xét, định hướng, đánh giá kết quả quản lý là một phương diện của quản lý xã hội QLNN là một bộ phận quản lý xã hội và ở đâu có QLNN thì ở đó có thanh tra

Trong mối quan hệ giữa quản lý và thanh tra thì QLNN giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra (đề ra đường lối, chủ trương, quy định thẩm quyền của các cơ quan Thanh tra, sử dụng các kết quả, các thông tin từ phía các cơ quan Thanh tra) QLNN và thanh tra có cái chung là nhân danh quyền lực nhà nước thực hiện sự tác động lên các đối tượng bị quản lý Song xem xét theo cơ cấu, chức năng của quản lý thì thanh tra chỉ là những công cụ, phương tiện để QLNN

Là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra bị ràng buộc, chế ước bởi quản

lý, nhưng đồng thời tác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức, phương pháp quản lý của chủ thể QLNN Trong chu trình đó, thanh tra phản ánh và bảo vệ mục đích của quản lý Một thể chế hành chính và cơ chế QLNN sẽ không đầy đủ nếu thiếu thanh tra

Thứ hai, thanh tra ATTP luôn mang tính quyền lực nhà nước

Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra có mối liên hệ chặt chẽ với tính quyền uy - phục tùng của QLNN Là một chức năng của QLNN, thanh tra phải thể hiện như một tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý Không thể không có quyền lực mà không gắn với một tổ

chức Vì vậy, thanh tra phải được Nhà nước sử dụng như một công cụ có hiệu quả trong quá trình quản lý, khi thanh tra thiếu quyền lực thì đó chỉ là thanh tra suông

Có thể nói, thanh tra là một hoạt động luôn luôn mang tính quyền lực nhà nước Chủ thể tiến hành thanh tra luôn luôn là cơ quan nhà nước Các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra luôn luôn áp dụng quyền năng của Nhà nước trong quá trình tiến hành hoạt động của mình và nó nhân danh Nhà nước khi áp dụng quyền năng đó Nói cách khác, thanh tra là sản phẩm của Nhà nước Thanh tra chỉ xuất hiện từ khi Nhà nước ra đời trong lịch sử và nó cũng sẽ tiêu vong cùng với sự tiêu vong của Nhà nước

Như vậy, chủ thể duy nhất tiến hành thanh tra là Nhà nước, thanh tra xuất hiện, tồn tại và tiêu vong cùng với Nhà nước Điều 1 Luật Thanh tra năm 2 1 quy định: “Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước; là phương thức bảo đảm pháp chế, tăng cường kỷ luật trong quản lý nhà nước, thực hiện quyền dân chủ xã hội chủ nghĩa”

Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra thể hiện ở chỗ, các cơ quan Thanh tra nhà nước đều có quyền hạn được xác định và khả năng thực hiện những quyền hạn đó như ra các quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tra trong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị Thanh tra phát hiện; yêu cầu truy cứu trách nhiệm đối với những người có lỗi gây ra những vi phạm được phát hiện, kể cả việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tố trước pháp luật…

Thứ ba, thanh tra có tính độc lập tương đối

Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của thanh tra Tính độc lập

tương đối trong quá trình thanh tra được thể hiện trên các điểm sau: (i) thực hiện theo pháp luật; (ii) tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định; (iii) ra các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật về thanh tra; chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình

Ở đây, tính độc lập của hoạt động thanh tra chỉ là tương đối, bởi vì trong hoạt

hành, đồng thời phải xuất phát từ thực tế cuộc sống, đặt sự vật, hiện tượng, việc làm đang xem xét trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường

1.1.2 Tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm

1.1.2.1 Khái niệm về tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm

Đề cập đến tổ chức của thanh tra ATTP thì cần tiếp cận từ góc độ chung nhất

về tổ chức, trước hết cần phải xác định rõ tổ chức thanh tra là gì? bao gồm những nội dung nào để từ đó xác định vị trí, vai trò của tổ chức thanh tra ATTP trong tổng thể tổ chức của bộ máy nhà nước

“Tổ chức” là một thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến Nguyên nghĩa của “tổ chức” là “organon”, theo tiếng Hy Lạp là để chỉ một cơ quan nào đó của cơ thể người, có chức năng nhất định, là kết cấu tự nhiên trong chỉnh thể người Tổ chức được ghép vào lĩnh vực xã hội, coi tổ chức là một tổ hợp xã hội, một tập thể gồm những con người hợp lại với nhau để thực hiện một mục tiêu nào đó

Thuật ngữ “tổ chức” được nhiều ngành khoa học sử dụng với những ý nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào mục tiêu mà mỗi ngành khoa học đặt ra Nhưng tựu chung lại dưới góc độ khoa học tổ chức và quản lý, thì quan niệm tổ chức được hiểu là cách thức tổ chức của một tập hợp các cơ quan, đơn vị cấu thành Nó không chỉ bao gồm các thành tố cấu thành, quy mô của một tổ chức mà còn chỉ ra cách thức tập hợp các thành tố đó, mối liên hệ hữu cơ chỉ đạo, chi phối và phụ thuộc giữa các thành tố với nhau, những chức năng, nhiệm vụ của tổ chức đó Với cách tiếp cận như vậy, cho thấy nội hàm quan niệm về tổ chức bao gồm các thành tố như sau:

- Cơ cấu tổ chức được xác định, con người bên trong tổ chức đó;

- Có phạm vi, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền;

- Được hình thành và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định phù hợp với quy định pháp luật

Tổ chức thanh tra ATTP bao gồm các thành tố cấu thành hệ thống thanh tra ATTP, bao gồm phòng ban, bộ phận trong nội bộ đơn vị thanh tra và các công chức, thanh tra viên được giao thực hiện chức năng thanh tra ATTP Thanh tra ATTP

kiểm tra trong lĩnh vực ATTP, hoạt động theo nguyên tắc trực thuộc về tổ chức trong mối quan hệ với cơ quan QLNN cấp trên và quan hệ phối hợp với cơ quan được giao nhiệm vụ thanh tra ATTP khác trên địa bàn thành phố

Như vậy, tổ chức thanh tra ATTP chính là việc thiết lập và duy trì các bộ phận, chức năng, nhiệm vụ của phòng thanh tra và liên kết các bộ phận, chức năng, nhiệm vụ với nhau để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM

1.1.2.2 Các thành tố cấu thành tổ chức thanh tra an toàn thực phẩm

a) Cơ cấu tổ chức thanh tra an toàn thực phẩm

Với quan điểm thanh tra gắn liền với quản lý, nhưng cũng đồng thời xác định

vị trí, vai trò và tính độc lập tương đối của thanh tra với hoạt động quản lý Do quan niệm về tổ chức thanh tra khác nhau và đặc điểm, yêu cầu công tác quản lý về ATTP của từng thời kỳ cũng khác nhau nên hệ thống tổ chức thanh tra ATTP cũng được tổ chức khác nhau và luôn được Nhà nước quan tâm, củng cố, kiện toàn thành một hệ thống thống nhất

Ban Quản lý ATTP TP HCM là cơ quan thuộc UBND TP HCM, có chức năng giúp UBND thành phố tổ chức thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh thực phẩm trên địa bàn thành phố Phòng Thanh tra là một trong những đơn vị cấu thành Ban Quản

lý ATTP TP HCM gồm: Thanh tra trung tâm và 1 Đội Quản lý ATTP liên quận - huyện được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành ATTP

Bên cạnh đó, yếu tố con người cũng là một nội dung cấu thành nên nội dung

tổ chức thanh tra ATTP, bao gồm việc xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra ATTP, từ việc xây dựng các vị trí, tiêu chuẩn các chức danh nghề nghiệp của công chức được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra ATTP, việc tuyển dụng, quản lý, bổ nhiệm, điều động, luân chuyển, sử dụng…

b) Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra an toàn thực phẩm

Theo khoa học về tổ chức thì chức năng là nhiệm vụ cơ bản của một tổ chức mà nếu không có những chức năng này thì không cần có sự ra đời của tổ chức đó Như

của tổ chức Chức năng của tổ chức được cụ thể hoá thành các nhiệm vụ của tổ chức

đó, trong đó có cả nhiệm vụ của người đứng đầu và nhiệm vụ chung của tổ chức đó Theo quy định tại Điều 5 của Luật Thanh tra, thì chức năng của thanh tra được quy định như sau: “Cơ quan thanh tra nhà nước trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thực hiện và giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật”

Thanh tra chuyên ngành ATTP nằm trong hệ thống các cơ quan thanh tra nhà nước, do đó cũng có 3 nhóm quyền chủ yếu sau:

- Quyền yêu cầu, với tính chất là hoạt động của cơ quan QLNN, khi thanh tra yêu cầu thì các cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ phải thực hiện những yêu cầu

mà cơ quan thanh tra đưa ra và được bảo đảm thực hiện bởi pháp luật

- Quyền quyết định, để bảo đảm cho hoạt động thanh tra hiệu quả, pháp luật trao cho thanh tra ATTP một số quyền quyết định để thanh tra có đủ thẩm quyền xử

lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thanh tra như quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định thu hồi thực phẩm khi có vi phạm hoặc quyền quyết định chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi phát hiện vụ việc vi phạm pháp luật đến mức độ phải truy cứu trách nhiệm hình sự

- Quyền kết luận, kiến nghị, đây là quyền hạn quan trọng mà pháp luật trao cho thanh tra để phán xét về việc chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân Trên cơ sở những phán xét đó, cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ phải thực hiện những kết luận đó và những kiến nghị mà thanh tra đưa ra để xử lý đối với những tổ chức, cá nhân có vi phạm

c) Mối quan hệ giữa thanh tra an toàn thực phẩm với cơ quan hành chính nhà nước cấp trên và trong nội bộ hệ thống thanh tra an toàn thực phẩm

Theo V.I Lênin: “Quản lý đồng thời phải có thanh tra, quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai” Đây là nguyên tắc cơ bản đầu tiên để xác định vị trí của

đề cập đến vấn đề quản lý nói chung và QLNN nói riêng Hiệu quả của hoạt động QLNN chỉ được đảm bảo khi có các thiết chế nhằm phát hiện và loại bỏ các lệch lạc

có thể có của đối tượng quản lý; chấn chỉnh cho phù hợp thực tế và yêu cầu từ phía nhà nước Trong các thiết chế đó, thanh tra là thiết chế không thể thiếu được phục

vụ cho công tác quản lý

Hoạt động thanh tra phục vụ cho quá trình quản lý bằng việc thực hiện các nhiệm vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng Thông qua đó giúp cho cơ quan QLNN thấy được tình hình hoạt động của các tổ chức hoặc cá nhân thuộc phạm vi quản lý của mình Trên cơ sở đó để các cơ quan QLNN chấn chỉnh, xử lý kịp thời các vi phạm Đồng thời, hoạt động thanh tra còn xem xét tính đúng đắn của cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm phát hiện những sơ

hở, bất cập, chồng chéo để kiến nghị với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các quy định mới phù hợp với yêu cầu của thực tiễn Trong mối quan hệ giữa QLNN và thanh tra ATTP thì QLNN giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của nó Tuy nhiên, thanh tra ATTP lại có tác động tích cực đối với quản lý và góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả của QLNN, thông qua thanh, kiểm tra nhà nước có cơ hội để lựa chọn và áp dụng các biện pháp, chính sách thích hợp để ngăn ngừa, loại bỏ hoặc giảm thiểu các mối nguy ATTP Vai trò của thanh tra ATTP không chỉ là hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của Nhà nước, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm về ATTP và đề ra các biện pháp giúp các đối tượng thanh tra khắc phục, sửa chữa sai lầm, khuyết điểm, phát huy ưu điểm… mà còn là phương tiện để cơ quan quản lý phát hiện sai phạm, từ đó đề xuất các biện pháp để hoàn thiện các hoạt động QLNN đối với lĩnh vực đã được phân công Qua

đó có thể thấy, thanh tra ATTP chính là một trong những công cụ để quản lý nguy

cơ thực phẩm hiệu quả

Trong mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị thực hiện chức năng thanh tra ATTP, hoạt động thanh tra luôn đảm bảo được sự thống nhất chỉ đạo, điều

hành đối với hoạt động thanh tra trong phạm vi trách nhiệm được giao, tránh sự chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động thanh tra

Như vậy, công tác thanh tra ATTP là một bộ phận của công tác quản lý nói chung và vị trí quan trọng của nó còn được xác định là một phương thức để kiểm soát nguy cơ cũng như kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật ATTP

1.1.3 Hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm

1.1.3.1 Khái niệm về hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm

Theo quan niệm, nhận thức mới, Nhà nước thực hiện vai trò phục vụ xã hội với tính chất là một tổ chức dịch vụ công; Nhà nước có trách nhiệm tạo ra một hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp và cá nhân tự do phát triển, đảm bảo kỷ cương,

kỷ luật, công bằng Trong cơ chế quản lý mới, phương thức, cách thức, mục đích, nội dung thanh tra đối với các doanh nghiệp không thể mang tính hành chính giống như trong bộ máy nhà nước mà cần phải được quản lý, thanh tra chuyên sâu bởi các

cơ quan QLNN theo ngành, lĩnh vực đối với các tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, đó là lý do của việc xuất hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành

Hoạt động thanh tra tiếp cận dưới góc độ là hoạt động chủ yếu của các cơ quan thanh tra nhà nước Theo đó, hoạt động thanh tra được thực hiện bởi các cơ quan thanh tra nhà nước thông qua chức năng chủ yếu của các cơ quan thanh tra là hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, được xác định từ việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra cho đến việc ra quyết định thanh tra, tiến hành thanh tra, kết luận thanh tra và xử lý sau thanh tra Theo cách tiếp cận này, hoạt động thanh tra là cả một quá trình và được xem xét trên một bình diện rộng [19]

Mục đích của hoạt động thanh tra ATTP là bảo đảm sự chấp hành pháp luật ATTP của tổ chức, cá nhân Hoạt động thanh tra ATTP bắt đầu từ việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, ra quyết định thanh tra, trực tiếp tiến hành thanh tra đến khi ban hành kết luận thanh tra, xử lý kết luận thanh tra Hoạt động thanh tra

ATTP chính là những kết quả cụ thể phải đạt được trong quyết định thanh tra hay kế hoạch thanh tra

Như vậy “Hoạt động thanh tra ATTP là các công việc do cơ quan có chức năng thanh tra ATTP thực hiện trong quá trình xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, tiến hành thanh tra đến việc ra kết luận, kiến nghị và tổ chức thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý vi phạm trong lĩnh vực ATTP”

1.1.3.2 Các thành tố của hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm

a) Xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra an toàn thực phẩm

Việc tiến hành thanh tra phải trên cơ sở định hướng chương trình thanh tra, kế hoạch thanh tra được cấp có thẩm quyền phê duyệt Do đó, định hướng chương trình thanh tra, kế hoạch thanh tra ATTP phải được xây dựng hàng năm và cho từng cuộc thanh tra là quy định bắt buộc nhằm thực hiện cải cách hành chính, tạo chủ động trong công việc của các cơ quan thanh tra và đối tượng thanh tra

Để hoạt động thanh tra đạt kết quả tốt thì việc xây dựng định hướng chương trình thanh tra, kế hoạch thanh tra trước hết phải chủ động bám sát nội dung QLNN

về ATTP Đồng thời, việc xây dựng định hướng chương trình, kế hoạch thanh tra phải hạn chế tối đa sự chồng chéo, trùng lắp trong hoạt động thanh tra, kiểm tra

b) Tiến hành hoạt động thanh tra trực tiếp

Hoạt động thanh tra trực tiếp chính là việc tiến hành một cuộc thanh tra thông qua các giai đoạn như giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra, giai đoạn tiến hành thanh tra trực tiếp và giai đoạn kết thúc thanh tra

+ Giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra

Giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra gồm các bước: Khảo sát, nắm tình hình; Xây dựng đề cương, kế hoạch thanh tra; Chuẩn bị lực lượng cho cuộc thanh tra Khảo sát nắm tình hình là bước quan trọng bởi lẽ thông qua việc khảo sát nắm tình hình, thu thập thông tin trước khi thanh tra, cơ quan tiến hành thanh tra sẽ rút ngắn được thời gian trong việc xác định trọng tâm cuộc thanh tra, xây dựng đề cương thanh tra, đảm bảo kế hoạch thanh tra sát với thực tế

Từ những nội dung cần thanh tra đã được xác định bước đầu, cơ quan được giao nhiệm vụ chủ trì cuộc thanh tra phải đề xuất cụ thể về nội dung, đối tượng và phạm vi cuộc thanh tra, khái quát những đề xuất này trong quyết định thanh tra và cụ thể hóa trong đề cương, kế hoạch tiến hành cuộc thanh tra, trình người có thẩm quyền phê duyệt Thực hiện tốt nhiệm vụ trong khâu này là yêu cầu quan trọng trong đảm bảo triển khai cuộc thanh tra có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải về nội dung và không bị kéo dài về thời gian mà vẫn đảm bảo thực hiện đầy đủ yêu cầu đặt ra với cuộc thanh tra

+ Giai đoạn tiến hành thanh tra trực tiếp

Giai đoạn thanh tra trực tiếp luôn là giai đoạn trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đến kết quả của cuộc thanh tra Trong giai đoạn này, có rất nhiều các tình huống phát sinh đòi hỏi phải xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật, đòi hỏi phát huy tối đa vai trò chủ động của Trưởng Đoàn thanh tra và các thành viên Đoàn thanh tra Việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ của Trưởng đoàn và các thành viên Đoàn thanh tra cần được đảm bảo đúng theo các quy định của Luật Thanh tra, Luật An toàn thực phẩm

và các văn bản hướng dẫn thi hành, tuân thủ đề cương, kế hoạch của cuộc thanh tra

đã được phê duyệt Việc thu thập tài liệu, xác minh, đối chiếu các thông tin cần được thành viên đoàn thực hiện đầy đủ theo quy định tiến hành thanh tra trực tiếp

Trong giai đoạn này, nội bộ Đoàn thanh tra cần thực hiện chế độ thông tin báo cáo thường xuyên, đó là việc báo cáo của thành viên đoàn thanh tra với Trưởng đoàn về những nội dung công việc đã và đang tiến hành, các tình huống phát sinh, những vấn đề cần có ý kiến chỉ đạo Ngược lại, Trưởng đoàn thanh tra phải kịp thời thông tin đến các thành viên trong đoàn thanh tra về những nội dung chỉ đạo của người ra quyết định thanh tra, người được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát hoạt động của đoàn thanh tra

Một yếu tố nữa không thể không nhắc đến trong giai đoạn này là việc kiểm tra, giám sát hoạt động của Đoàn thanh tra Việc kiểm tra, giám sát hoạt động của Đoàn Thanh tra được thực hiện tốt sẽ giúp người ra quyết định thanh tra nắm bắt kịp thời kết quả thanh tra tại từng thời điểm cụ thể, từ đó có quyết định đúng đắn, kịp thời về

việc chấp thuận hay không chấp thuận, hoặc chỉ đạo những biện pháp khác để giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động của Đoàn thanh tra

+ Giai đoạn kết thúc thanh tra

Ở giai đoạn này, Đoàn thanh tra sẽ tập hợp kết quả công việc của các thành viên Đoàn thanh tra, báo cáo kết quả thanh tra và Kết luận thanh tra Đây là giai đoạn mà vấn đề thông tin, tài liệu cần xử lý không nhiều nhưng đòi hỏi việc tập trung trí tuệ rất lớn của các thành viên Đoàn thanh tra, đặc biệt là vai trò chủ đạo của Trưởng Đoàn thanh tra trong việc phân tích, đánh giá tài liệu, so sánh, đối chiếu với các quy định của pháp luật

Công việc quan trọng nhất trong giai đoạn này là xây dựng Kết luận thanh tra, đây

là văn bản pháp lý quan trọng nhất của cuộc thanh tra Kết luận thanh tra do người ra quyết định thanh tra ban hành, thể hiện tính quyền lực nhà nước, được ban hành theo quy trình và được thể hiện theo hình thức do pháp luật quy định Kết luận thanh tra là căn cứ,

cơ sở để thủ trưởng cơ quan QLNN xem xét, từ đó ra quyết định xử lý đối với cơ quan,

tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật; chấn chỉnh công tác quản lý, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, pháp luật để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của QLNN

c) Xem xét, xử lý kết luận, kiến nghị về thanh tra

Xem xét, xử lý kết luận, kiến nghị về thanh tra là khâu cuối cùng trong cả một quá trình thực hiện hoạt động thanh tra song lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng quyết định hiệu lực của hoạt động thanh tra, đồng thời cũng là dấu mốc xác định hoạt động thanh tra có đạt được kết quả đề ra hay không

Việc xem xét, xử lý kết luận, kiến nghị về thanh tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với kết quả hoạt động thanh tra nhưng lại không phụ thuộc nhiều vào vai trò của cơ quan thanh tra mà phụ thuộc phần lớn vào vai trò của thủ trưởng cơ quan hành chính Thực tế cho thấy, nếu thủ trưởng cơ quan hành chính quan tâm và coi trọng công tác thanh tra thì ở đó những kết luận, kiến nghị của cơ quan thanh tra hầu hết được thực hiện trên thực tế Và ngược lại, nếu thủ trưởng cơ quan hành chính không quan tâm đúng mức và coi trọng công tác thanh tra thì ở đó những kết

1.2 NHỮNG YẾU TỐ T C ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM BAN QUẢN LÝ

1.2.1.1 Kinh tế thị trường và tinh thần “mọi người có quyền tự do kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm”, hạn chế can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp

Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN khác với thời kỳ bao cấp Nhà nước trong kinh tế thị trường một mặt phải hỗ trợ, khơi dậy các tiềm năng để phát triển kinh tế, mặt khác phải thiết lập mặt bằng pháp để tạo môi trường bình đẳng, thông thoáng, thuận lợi, minh bạch Qua đó, xác lập cơ chế kiểm tra, kiểm soát hợp lý để nền kinh tế phát triển đúng hướng, thể hiện tập trung trên các mặt sau:

- Nhà nước tạo dựng môi trường pháp lý và cơ chế, chính sách thuận lợi để phát huy các nguồn lực cho phát triển xã hội

- Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế thị trường để đảm bảo đúng định hướng XHCN Nhà nước hỗ trợ phát triển nền kinh tế đất nước thông qua việc đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội

- Nhà nước tổ chức, sắp xếp lại các cơ quan, ban ngành Thực hiện việc phân công hợp lý, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước

- Nhà nước có vai trò quyết định trong việc tạo các điều kiện, môi trường để thúc đẩy nhanh hơn sự hình thành và phát triển các loại hình kinh tế, đặc biệt khi

Việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện nay đặt ra những yêu cầu đối với tất cả hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước, trong đó

có ngành thanh tra nói chung, thanh tra ATTP nói riêng Việc tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP phải đáp ứng được các yêu cầu khi xây dựng nền kinh tế thị trường, định hướng XHCN như sau:

Thứ nhất, hoạt động thanh tra ATTP theo xu hướng giảm tiền kiểm, tăng

cường hậu kiểm trong quản lý nhà nước

Thứ hai, hoạt động thanh tra ATTP phải đảm bảo nguyên tắc hoạt động thanh

tra phải công khai, dân chủ, khách quan, kịp thời và đề cao vai trò, trách nhiệm của trưởng đoàn thanh tra

1.2.1.2 Công cuộc cải cách chính tác động đến tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm

Thanh tra ATTP là một nội dung của QLNN Vì vậy, việc xác lập vị trí, thẩm quyền trong lĩnh vực này cũng chịu sự ảnh hưởng rất lớn từ chủ trương của Đảng và Nhà nước về cải cách hành chính nhà nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN trên các lĩnh vực Nói cách khác, việc thiết lập mô hình tổ chức thực hiện hoạt động thanh tra ATTP cũng như thẩm quyền, phạm vi, trình tự thủ tục tiến hành các hoạt động thanh tra luôn đứng trước các yêu cầu của cải cách nền hành chính nhà nước Ngay từ Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-

2 1 đã xác định mục tiêu là “Xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước” Ngày 8 11 2 11, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 30c/NQ-CP ban hành chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2 2 và đưa ra 5 mục tiêu của Chương trình, trong đó có mục tiêu: “Xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương tới cơ sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân chủ và pháp

nước” [10] Trong các nội dung của Chương trình, đề cập đến vấn đề cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, Nghị quyết 30c/NQ-CP chỉ rõ “sắp xếp lại các

cơ quan, đơn vị nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, bỏ trống hoặc trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn…” Nghị quyết 30c/NQ-CP đưa ra 5 nhóm nhiệm

vụ trong cải cách nền hành chính đó là:

Thứ nhất, cải cách thể chế

Thứ hai, cải cách thủ tục hành chính

Thứ ba, cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước

Thứ tư, xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Thứ năm, cải cách tài chính công

Thứ sáu, hiện đại hóa hành chính

Các nhiệm vụ cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2 2 cũng chính

là những yêu cầu đối với tổ chức và hoạt động thanh tra ATTP Từ mục tiêu, nội dung của công cuộc cải cách hành chính nêu trên, đặt ra yêu cầu trong tổ chức thanh tra ATTP Việc tổ chức thanh tra ATTP phải phát huy mạnh mẽ tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, đảm bảo hiệu quả, nâng cao vị trí, vai trò của thanh tra nhằm bảo đảm hiệu quả của công tác QLNN về ATTP

Việc tổ chức thanh tra cần xuất phát từ việc xem xét lại toàn bộ các quy định

về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy; về quy chế hoạt động của phòng, ban thực hiện chức năng thanh tra ATTP và những mối quan hệ giữa các bộ phận này với nhau trong việc thực hiện thẩm quyền, trách nhiệm của mình Việc tổ chức của Thanh tra ATTP cần phù hợp với toàn bộ Chương trình tổng thể về cải cách nền hành chính nhà nước trên các phương diện sau:

Thứ nhất, bảo đảm các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của thanh tra

ATTP

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý của hệ thống thanh tra, kiểm tra

ATTP trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật

Như vậy tổ chức của thanh tra ATTP phải đặt trong bối cảnh đổi mới của cả

tra phải gắn liền với quản lý và phải phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ quản lý trong từng giai đoạn cụ thể

Về bộ máy, thanh tra ATTP phải được tổ chức tinh giản, gọn nhẹ; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ trong hệ thống thanh tra, khắc phục sự chồng chéo, trùng lắp trong hoạt động giữa các bộ phận thực hiện chức năng thanh tra ATTP và giữa các

bộ phận thực hiện chức năng thanh tra ATTP với các cơ quan chức năng khác

Về công tác cán bộ, đội ngũ cán bộ thanh tra ATTP phải đảm bảo đủ về số lượng, đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, có chính sách đãi ngộ thích đáng và được trang bị đầy đủ phương tiện làm việc cần thiết

1.2.1.3 Hội nhập quốc tế tác động đến việc tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm

Thực hiện đường lối đối ngoại đổi mới, Nhà nước ta đã có chủ trương, chính sách đẩy mạnh hội nhập quốc tế trên nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội… Trong những năm gần đây, Việt Nam đã mở rộng quan hệ hợp tác với các nước trên thế giới trên cả bình diện song phương và đa phương, tạo ra những điều kiện quan trọng để

mở rộng sản xuất, kinh doanh, tăng cường giao lưu văn hóa, học tập, trên nguyên tắc Việt Nam muốn làm bạn với các nước trên thế giới nhưng phải giữ vững bản sắc dân tộc, giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ Hiện tại, Việt Nam tham gia một

số tổ chức quốc tế liên quan tới ATTP như WHO, FAO, CODEX… và ký kết một số hiệp định về công nhận, thừa nhận lẫn nhau trong hoạt động liên quan tới ATTP như SPS, T T đã hướng tới sự cân bằng giữa quyền lợi của các thành viên để quản lý các mục tiêu pháp lý, như ATTP hoặc bảo vệ người tiêu dùng Gần đây nhất, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái ình Dương (CPTPP) vừa chính thức được

ký kết tại Santiago (Chile) đã thống nhất nhiều quy tắc chung về sở hữu trí tuệ, chất lượng thực phẩm…

Tiêu chuẩn thực phẩm và thương mại luôn song hành để đảm bảo thực phẩm

an toàn, đủ dinh dưỡng và phù hợp cho một thế giới phát triển [35, tr.2] Có thể nhận thấy ATTP là vấn đề không của riêng quốc gia nào, vấn đề càng trở nên khó

trên tất cả cá lĩnh vực chính điều đó đã tạo điều kiện cho thực phẩm có nhiều con đường lưu thông và vấn đề đặt ra là kiểm soát nguồn gốc xuất xứ, chất lượng của chúng Với tốc độ phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, ngày càng nhiều

thực phẩm xuất hiện trên thị trường với nhiều thành phần dinh dưỡng và yêu cầu đặt

ra là cần một lực lượng mang tầm vóc quốc tế, với cơ cấu tổ chức đáp ứng chuẩn quốc tế để kiểm soát nhằm đưa thực phẩm về quỹ đạo an toàn Chiến lược phát triển ngành thanh tra đến năm 2 2 , tầm nhìn 2 3 đã nêu rõ “quá trình xây dựng nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường cũng như hội nhập quốc tế đòi hỏi ngành thanh tra cần phải đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động nhằm theo kịp và phù hợp với yêu cầu của sự phát triển và hội nhập quốc tế” [8]

1.2.2 Những yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Hiệu quả hoạt động được xác định thông qua việc so sánh kết quả hoạt động của tổ chức qua các thời kỳ và đảm bảo được các yêu cầu của công tác quản lý, kịp thời, nhanh gọn, có trọng tâm, trọng điểm và không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được thanh tra Có thể thấy có rất nhiều yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của một tổ chức và đối với tổ chức thanh tra ATTP chúng ta có thể dùng bộ tiêu chí ROCCIPI đánh giá cụ thể các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động thanh tra ATTP

Theo bộ tiêu chí ROCCIPI, có 7 yếu tố tác động đến hiệu quả của tổ chức thanh tra ATTP: Rule (Quy tắc ứng xử hay luật nội dung), Opportunity (Cơ hội), Capacity (Năng lực), Communication (Thông đạt), Interest (Lợi ích), Process (Quy trình), Ideology (Ý thức hệ, giá trị, thói quen chế biến, sở thích tiêu thụ thực phẩm của cộng đồng cư dân)

* Rule (Quy tắc ứng xử hay luật nội dung)

Ở góc độ vĩ mô, kinh tế nông nghiệp (Henry de France, 2001) cho rằng con người có xu hướng tiêu thụ một lượng ổn định thực phẩm Các công cụ pháp lý ảnh

uống là nhu cầu cơ bản nhất của con người nên khi lượng cung hợp pháp thấp hơn cầu, sẽ có cung bất hợp pháp để đáp ứng Vấn đề là khi ranh giới giữa hợp pháp và bất hợp pháp bị xóa nhòa vì người sản xuất và cả người tiêu dùng vô trách nhiệm, không tìm hiểu cơ sở khoa học và luật pháp để tự giác tuân thủ, khi đó hoạt động quản lý ATTP sẽ vô cùng khó khăn

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN nước ta “… vừa vận động theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội…” [15, tr 23] Với mô hình kinh tế thị trường như vậy, Nhà nước nói chung, pháp luật nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng cho sự phát triển xã hội, pháp luật là công cụ và phương tiện đảm đương vai trò dẫn dắt và chi phối xã hội bằng việc kiến tạo môi trường pháp lý

để hoạt động và phát triển

Pháp luật nói chung, pháp luật trong lĩnh vực ATTP nói riêng không chỉ là các quy định trong các đạo luật, bộ luật, văn bản quy phạm pháp luật dưới luật đăng tải trong các trang công báo (gọi là pháp luật “tĩnh”) mà còn là “pháp luật trong hành động”, “pháp luật trong đời sống” (gọi là pháp luật “động”) Xem xét pháp luật trong trạng thái “động” là xem xét pháp luật trong mối quan hệ với việc thực hiện, áp dụng

và tuân thủ pháp luật Chỉ có nhìn nhận pháp luật trong hành động thực tiễn mới thấy hết ý nghĩa và vai trò của nó

* Opportunity (Cơ hội)

Công tác chỉ đạo, định hướng để xây dựng kế hoạch hoạt động thanh tra ATTP qua đó nắm chắc tình hình để xây dựng kế hoạch thanh tra, đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm nghiệm, kiểm dịch sản phẩm thực phẩm theo nguyên tắc tiếp cận hệ thống toàn diện ở tất cả các khâu trong chu trình thực phẩm, từ đó phân nhóm hành động theo chức năng và trách nhiệm của từng bộ phận, tổ chức thực hiện, thanh tra, giám sát kết hợp cơ chế phối hợp giữa các cơ quan cùng chịu trách nhiệm về các vấn đề ATTP

sẽ tạo cơ hội cho hoạt động thanh tra ATTP phát triển theo hướng chuyên nghiệp Xây dựng cơ chế kiểm soát hỗn hợp, cho phép người tiêu dùng và đại diện các

nước, không để Nhà nước đơn độc trong cuộc chiến Để làm điều này, Nhà nước trước tiên cần tạo điều kiện cho các tổ chức phi nhà nước cùng đồng hành, chia sẻ thông tin, phối hợp, cùng tẩy chay những hành vi không bảo đảm ATTP Có như vậy mới tạo tiền để để hoạt động thanh tra ATTP đạt được hiệu quả như mong đợi

* Capacity (Năng lực)

Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn khẳng định, cùng với cách tổ chức công việc và kiểm tra, thanh tra, cán bộ là một yếu tố quyết định thành công hay thất bại của mọi chủ trương, chính sách đúng, pháp luật đã ban hành Do

đó, công tác xây dựng đội ngũ công chức ngành Thanh tra từ ngày thành lập đến nay đã có những chuyển biến quan trọng về nhận thức, quan điểm tư tưởng, được thể hiện trong cơ chế, chính sách, pháp luật từ khâu tuyển dụng, đào tạo và quản lý

đã từng bước đáp ứng được yêu cầu đặt ra trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước hiện nay Để phát huy tính tích cực và chủ động hội nhập quốc tế của đội ngũ cán bộ, Nghị quyết số 26 NQ-TW, ngày 19 5 2 18, của Hội nghị Trung ương 7 hóa XII đã xác định các mục tiêu, yêu cầu, lộ trình cụ thể về năng lực làm việc trong môi trường quốc tế của đội ngũ cán bộ các cấp [1] Đây là một thách thức rất lớn đối với cả chủ thể quản lý và bản thân cán bộ, đòi hỏi các cấp, các ngành phải xây dựng kế hoạch đào tạo cán bộ rất khoa học, bài bản và mỗi cán bộ phải xác định rõ trách nhiệm và tìm động lực mới cho phát triển

Năng lực là tổ hợp những đặc điểm, thuộc tính của tổ chức hoặc cá nhân phù hợp với yêu cầu một dạng hoạt động nhất định nhằm bảo đảm cho hoạt động đạt hiệu quả tối ưu Trong điều kiện hội nhập quốc tế đang diễn ra hết sức mạnh mẽ, cả

về chiều rộng lẫn chiều sâu việc xây dựng “khung năng lực” được thiết kế bài bản, khoa học, tập trung vào trình độ, năng lực chuyên môn; khả năng nắm bắt, đánh giá,

dự báo tình hình sẽ đáp ứng được yêu cầu làm việc trong điều kiện phát triển không ngừng của khoa học công nghệ thực phẩm

* Communication (Thông đạt/truyền thông)

Truyền thông về ATTP nhìn một cách tổng quan đó là truyền thông nguy cơ,

pháp kiểm soát nguy cơ giữa người đánh giá và quản lý nguy cơ với các nhà hoạch định chính sách, các nhà hoạt động chuyên môn, các viện nghiên cứu, ngành công nghiệp thực phẩm, các cơ quan thông tấn báo chí, người tiêu dùng và các bên có lien quan khác Tác động to lớn của truyền thông trong việc định hướng thông tin cho công chúng một cách khoa học về vấn đề ATTP là điều rất dễ nhận thấy Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng thông tin về ATTP còn thiếu khoa học, thiếu chính xác, thậm chí là thông tin phục vụ mục đích không trong sáng, mục đích vụ lợi (ví dụ tung tin thất thiệt, dìm đối thủ cạnh tranh)

Sự thiếu sót trong việc cung cấp thông tin đầy đủ tới công chúng đã đẩy cao nguy cơ mất ATTP gây khó khăn cho hoạt động thanh tra Vấn đề mấu chốt là cần

có một nền tảng pháp lý chuẩn khoa học và có sự tham gia của nhiều bên trong việc thực thi các phương thức thực hành ATTP bền vững Nông dân, cơ quan quản lý và các đơn vị sản xuất – phân phối đều có trách nhiệm và nghĩa vụ ngang nhau trong đảm bảo sản xuất ra lương thực an toàn và dinh dưỡng tới người tiêu dùng, điều đó

sẽ tác động tích cực đến hoạt động của cơ quan QLNN về ATTP

* Interest (Lợi ích)

ATTP là vấn đề mang tính xã hội, có 2 nhóm chủ thể có lợi ích trong mối quan

hệ với hệ thống ATTP Quốc gia, cụ thể:

- Nhóm tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm:

Đằng sau những bức xúc lo lắng khi phải đối mặt với thực phẩm bẩn và không

an toàn, là thực tế phức tạp của một hệ thống nông nghiệp, hệ thống kinh doanh thực phẩm còn manh mún tự phát, thậm chí vô tổ chức chỉ để thu lợi, mà cơ quan chức năng chưa kiểm soát được hết, cũng như chưa hiểu trọn vẹn Do đó chính sách ATTP không thể dừng lại ở việc chỉ cấm, hoặc định hướng sản xuất tốt Nó còn phải tương thích và đồng hành trong khả năng của mình với hiện đại hóa nông nghiệp Cái gốc của ATTP gắn liền với nông nghiệp và nông thôn, nên chỉ khi nào nông nghiệp có thay đổi về chất lượng, vấn nạn ATTP mới được giải quyết từ gốc

rễ Nếu không chiến đấu với thực phẩm không an toàn sẽ giống như nhổ cỏ trên đất

hoang nhổ cây này lại có cây khác mọc lên thay thế Nếu chúng ta không giải quyết tốt khâu đầu tiên là sản xuất thì chưa giải quyết hết được gốc của ATTP

- Nhóm những người tiêu dùng thực phẩm:

Trong khi chờ cơ quan chức năng xử lý các trường hợp vi phạm ATTP, để tự bảo vệ mình, mỗi người tiêu dùng hãy tẩy chay hàng kém chất lượng, thực phẩm không rõ nguồn gốc, đồng thời tố giác những địa chỉ sản xuất, tàng trữ, kinh doanh hàng giả, hàng lậu, tăng giá không hợp lý, góp phần làm trong sạch và bình ổn thị trường thực phẩm Câu chuyện thực phẩm bẩn sẽ được giải quyết khi bắt đầu từ trách nhiệm mỗi con người vì lợi ích toàn xã hội

Người tiêu dùng, đại diện ngành nghề đặc biệt là ngành nghề thực phẩm, hiện nay chưa có một vai trò xứng đáng đề bảo vệ quyền lợi của mình Đối mặt với vấn

đề ATTP, Nhà nước không có đủ nguồn lực để đơn phương giải quyết, mà lại chưa được xã hội trợ giúp đúng mức Thực trạng đáng buồn là dù cơ quan chức năng đã khuyến cáo, nhưng vì mua sắm nhanh chóng và thuận tiện, giờ giấc linh hoạt khiến nhiều người tiêu dùng quen mua thịt ở chợ cóc, chợ tạm không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm; vì lợi nhuận trước mắt mà các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm đã bỏ qua yếu tố an toàn và hệ quả là thực phẩm bẩn tràn lan với muôn hình vạn trạn hình thức “ẩn danh” gây khó khăn cho lực lượng quản lý

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh, việc tồn tại tỷ lệ nhất định về lợi ích giữa hai nhóm đối tượng nêu trên là có thể hiểu được và việc hài hòa lợi ích hai chiều “sản xuất - tiêu dùng” là bài toán đặt ra và kết quả đạt được đó là hiệu quả toàn ngành ATTP, đặc biệt là công tác thanh tra, kiểm tra

* Process (Quy trình)

Khi hoạt động thanh tra, kiểm tra được tiến hành theo đúng thẩm quyền, trình

tự, thủ tục pháp luật quy định và nguyên tắc tuân theo pháp luật trong hoạt động thanh tra được đảm bảo thực hiện Nguyên tắc này tạo điều kiện cho cơ quan thanh tra trong quá trình tiến hành thanh tra kết luận chính xác, đúng pháp luật, chống được các biểu hiện tiêu cực, tuỳ tiện trong việc đưa ra các kết luận, kiến nghị