Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của ban quản lý an toàn thực phẩm thành phố hồ chí minh

Đối với phạm vi điều chỉnh của pháp luật về ATTP rất rộng lớn bao gồm hầu hết các vấn đề liên quan đến thực phẩm và ATTP như: quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm ATTP;

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP – LUẬT HÀNH CHÍNH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp – Luật Hành chính

Mã số: 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TS PHẠM HỒNG THÁI

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn với đề tài “Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh” là

công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi Các số liệu trong luận văn có nguồn gốc, do học viên tự thu thập và chịu trách nhiệm, kết quả trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2019

Tác giả

Tạ Quang Nhật

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập tại Trường Học viện Hành chính Quốc gia, Tôi

đã được Quý Thầy giáo, Cô giáo của Trường Học viện hành chính Quốc gia nói chung và khoa sau đại học nói riêng đã truyền đạt những kiến thức xã hội

và chuyên môn vô cùng quý giá cả về lý thuyết và thực tiễn Những kiến thức hữu ích đó sẽ là hành lang pháp lý giúp tôi trưởng thành và tự tin thực hiện công việc chuyên môn ngày càng tốt hơn và hiệu quả hơn

Trước hết Tôi xin cảm ơn tới Quý Thầy giáo, Cô giáo Trường Học viện hành chính Quốc gia Phòng sau đại học, hệ sau đại học, các bộ môn khoa học của Trường đã cho phép và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Phạm Hồng Thái người

hướng dẫn trực tiếp tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cám ơn Lãnh đạo, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập và hoàn thành luận văn này Mặc dù rất cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy Cô giáo và độc giả

Tác giả

Tạ Quang Nhật

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục từ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 8

1.1.1 Khái niệm an toàn thực phẩm 8

1.1.2 Khái niệm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 9

1.1.3 Đặc điểm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 11

1.1.4 Vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 16

1.2 Những quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm 17

1.3 Những giai đoạn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 20

1.3.1 Hoạch định chính sách và triển khai các chương trình nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm 20

1.3.2 Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật và các chính sách trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm 22

1.3.3 Việc thông tin, tuyên truyền, truyền thông pháp luật về an toàn thực phẩm 26

1.3.4 Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm 28

1.3.5 Kiểm nghiệm thực phẩm, kiểm soát các nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm 31 1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm 32

1.4.1 Yếu tố về trình độ nhận thức, tập tục, thói quen 32

1.4.2 Yếu tố kinh tế và lợi nhuận trong sản xuất, kinh doanh 33

1.4.3 Yếu tố ý thức pháp luật và đạo đức của các chủ thể tham giam quan hệ pháp luật an toàn thực phẩm 35

1.4.4 Yếu tố hoạt động áp dụng pháp luật của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền 36

Tiểu kết chương I 36

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CỦA BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 38

2.1 Thực tiễn về an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh 38

2.2 Thực trạng quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm 41

2.3 Thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh 45

2.3.1 Thực trạng hoạch định chính sách và triển khai các chương trình bảo đảm an toàn thực phẩm 45

2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật và các chính sách trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm 49

2.4 Thẩm quyền, trách nhiệm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 62

2.5 Đánh giá chung 67

2.5.1 Ưu điểm và nguyên nhân 67

2.5.2 Hạn chế và nguyên nhân 69

Tiểu kết chương 2 69

Chương 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM CỦA BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM 75

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 75

3.1 Hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm 75

3.2 Xây dựng chính sách, kế hoạch về an toàn thực phẩm 79

3.3 Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật và các chính sách về sản xuất, kinh doanh thực phẩm 81

3.4 Tăng cường công tác kiểm tra, xử lý kịp thời, nghiêm minh, công bằng mọi hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm 84

3.5 Đẩy mạnh việc thông tin, tuyên truyền, truyền thông pháp luật về an toàn thực phẩm 85

3.6 Tăng cường năng lực kiểm nghiệm thực phẩm, kiểm soát các nguy cơ gây mất

an toàn thực phẩm 87

3.7 Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể nhân dân các cấp và xã hội trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm 88

3.8 Thành lập Sở An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh 89

Tiểu kết chương 3 90

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ATTP: An toàn thực phẩm

BQLATTP: Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh CODEX: Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế

GMP: Tiêu chuẩn thực hành sản xuất

HACCP: Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn

NĐTP: Ngộ độc thực phẩm

QCVN: Quy chuẩn Việt Nam

QCKT: Quy chuẩn kỹ thuật

FAO: Tổ chức lương thực và nông nghiệp liên hợp quốc

GMP: Thực hành sản xuất tốt

GAP: Thực hành nông nghiệp tốt

HACCP: Phân tích nguy cơ và kiểm soát điểm tới hạn

SSOP (hoặc GHP): Quy trình làm vệ sinh và thủ tục kiểm soát vệ sinh tốt TCVN: Tiêu chuẩn Việt Nam

UBND: Uỷ ban nhân dân

WHO: Tổ chức Y tế Thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế cùng với sự bùng nổ dân số ngày càng nhanh thì việc bảo đảm (ATTP) trong ăn uống và sinh hoạt đặt ra những vấn đề bức thiết Các cơ quan chức năng nước ta đang gặp phải rất nhiều khó khăn trong việc quản lý nguồn thực phẩm trong nước, tràn ngập nguồn thực phẩm bên ngoài thâm nhập vào gây ra không ít những hệ lụy về vấn đề ATTP, vấn đề trên làm cho công tác kiểm soát tình hình này càng trở nên khó khăn hơn ATTP là yếu tố cần thiết để bảo vệ người dân vì thực phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của mỗi người, tác động đến sự phát triển kinh tế, thương mại, du lịch và an sinh xã hội, ảnh hưởng đến tuổi thọ và chất lượng cuộc sống

Thực tiễn Việt Nam thời gian qua cho thấy, các cấp, các ngành đã thường xuyên chỉ đạo và không ngừng nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản

lý nhà nước về ATTP bằng những văn bản chỉ đạo cụ thể: Chỉ thị số CT/TW ngày 21 tháng 10 năm 2011 của Ban Bí thư về tăng cường sự Lãnh đạo của Đảng đổi với vấn đề ATTP trong tình hình mới; Chiến lược quốc gia ATTP giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn 2030; Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày

08-09 tháng 5 năm 2016 của Thủ tướng về việc tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP và nhiều văn bản Luật, Nghị định, Quyết định, Chỉ thị, Thông tư đã được ban hành… Nhận thức đúng đắn về vai trò quan trọng của công tác bảo đảm ATTP là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao tầm vóc và thể chất của người Việt Nam góp phần tích cực vào sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân Chính vì thế quản lý tình hình ATTP hiện nay là một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu của cả nước Tuy nhiên, trên thực tế trong điều kiện cạnh tranh của nền kinh tế đã tồn tại một bộ phận doanh nghiệp, người kinh doanh đã tìm kiếm lợi nhuận

bằng mọi giá, trong đó cả việc xem thường tín mạng của người khác Việc kinh doanh thực phẩm không an toàn thực sự là một vấn nạn của nước ta mà hậu quả đáng báo động là số người mắc các chứng bệnh nan y ngày càng tăng Làm thể nào để xử lý triệt để những vấn đề này nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng là lợi ích sống còn của dân tộc Đi tìm lời giải cho câu chuyện này là chuyện hoàn toàn không đơn giản, song song với việc hoàn thành khuôn khổ pháp lý thì việc thiết lập cơ chế vận hành của cơ quan làm nhiệm vụ tăng cường các biện pháp quản lý nhà nước về ATTP đang đặt ra một cách bức thiết hơn lúc nào hết Một trong những nguyên nhân ảnh hưởng tới quá trình thực thi pháp luật ATTP như hiện nay bắt nguồn từ sự bất cập của các văn bản pháp luật trong lĩnh vực này Tình trạng một sản phẩm thực phẩm chịu sự quản lý và giám sát cùng lúc của 3 Bộ, Ngành khác nhau dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc”, nhiều văn bản nhưng vừa chồng chéo, không phân định rõ ràng trách nhiệm quản lý giữa các Bộ, Ngành lại vừa thiếu sót, chưa phủ hết các lĩnh vực, có khoảng trống giữa các khâu trong trách nhiệm quản lý liên tục một loại sản phẩm Ngoài tình trạng chồng chéo

và thiếu thống nhất, vấn đề quan trọng là hiệu quả quản lý thấp, không đi vào cuộc sống Bên cạnh việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật sát với thực tiễn cuộc sống thì việc triển khai thực hiện là vấn đề rất quan trọng cần được đẩy mạnh Có như vậy thì Luật mới có thể đi vào cuộc sống, tạo sự thay đổi tích cực đối với xã hội

Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm kinh tế của cả nước, với khoảng 60.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm Bên cạnh đó, còn là đầu mối giao thông nối liền các tỉnh trong vùng và là cửa ngõ quốc tế Vì vậy vấn đề ATTP tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay đặt ra nhiều thách thức cho cơ quan quản lý về thực phẩm Trước đây, việc quản lý ATTP tại Thành phố Hồ Chí Minh đã phân công trách nhiệm rõ ràng cho các Sở: Y tế; Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn; Công Thương và UBND cấp huyện, UBND cấp xã thực hiện Căn cứ vào đặc điểm tình hình thực tế của Thành phố, để nhanh chóng ngăn chặn, giải quyết dứt điểm, căn cơ tình trạng không đảm bảo ATTP trên địa bàn Thành phố, khắc phục các bất cập, tồn tại, rào cản trong hoạt động phối hợp liên ngành Thủ tướng ban hành Quyết định số 2349/2016/QĐ-TTg ngày 05 tháng 12 năm 2016 thí điểm thành lập Ban Quản

lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh với thời gian thí điểm 3 năm từ ngày 5 tháng 12 năm 2016 đến ngày 5 tháng 12 năm 2019, với tư cách là cơ quan chuyên môn thuộc UBND Thành phố Hồ Chí Minh, có chức năng tham mưu, giúp UBND Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về ATTP trên địa bàn Thành phố để thực hiện quản lý, giải quyết tình hình về ATTP hết sức cấp bách hiện nay

Từ những vấn đề trình bày ở trên, chọn đề tài “Thực hiện pháp luật về

an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ là đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra, có

ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đã có nhiều công trình khoa học, đề tài khoa học, luận văn và bài viết chuyên sâu liên quan đến lĩnh vực ATTP Tuy nhiên, BQLATTP được thành lập từ tháng 12 năm 2016 để giải quyết những tồn tại, yếu kém, bất cập trong việc thực thi pháp luật về ATTP Do đó, chưa có công trình nghiên cứu

chuyên sâu về vấn đề “Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh”, một vấn đề hết sức

cần thiết, liên quan mật thiết đến hiệu quả của việc thực hiện ATTP Bởi muốn thực hiện tốt công tác ATTP thì ngoài ý thức tự giác của mỗi công dân, Nhà nước cần phải có chế tài nghiêm khắc được thể hiện qua văn bản quy phạm pháp luật buộc công dân bắt buộc phải chấp hành Chỉ có như vậy, vấn

đề quản lý ATTP mới có những bước tiến mới và quản lý thực phẩm được từ

“trang trại tới bàn ăn”

Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu khoa học, luận văn viết về ATTP có liên quan như:

Luận văn: “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam” của Đặng Công Hiển, năm 2012, Khoa Luật – Đại

học Quốc gia Hà Nội Nghiên cứu đánh giá được thực trạng pháp luật kiểm soát ATTP trong hoạt động thương mại, từ đó đưa ra những quan điểm và giải pháp hoàn thiện

Luận văn: “Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn Hà Nội” của Lê Thị Linh, năm 2016, Khoa Luật – Đại học

Quốc gia Hà Nội Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng thực hiện pháp luật ATTP trên địa bàn Hà Nội, đưa ra giải pháp cải thiện tình hình ATTP trên địa bàn

Báo cáo: “Quản lý nguy cơ an toàn thực phẩm ở Việt Nam những thách thức và cơ hội” của Ngân hàng Thế giới, năm 2017 Nghiên cứu về nguy cơ

ATTP ở Việt Nam trong đó tập trung ở hai thành phố lớn là Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Hồ Nội phần nào đã nêu khái quát thực trạng ATTP

ở Việt Nam Qua đó có những giải pháp, kiến nghị có ý nghĩa thực tế trong việc cải thiện tình hình ATTP ở Việt Nam

Luận văn: “Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong lĩnh vực y tế

từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” của Nguyễn Tiến Dũng, năm 2018, Học

viện Khoa học xã hội- Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam Nghiên cứu

đã làm nổi bật thực trạng Quản lý về ATTP trong lĩnh vực y tế trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đồng thời chỉ ra những bất cập, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác này

Luận văn: “Pháp luật về an toàn thực phẩm trong lĩnh vực kinh doanh, qua thực tiễn tại tỉnh Quảng Trị” của Nguyễn Nữ Linh Tâm, năm 2018,

Trường Đại học Luật – Đại học Huế Nghiên cứu đã phân tích các chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm trong các văn bản quy phạm pháp luật, phân tích, đánh giá thực trạng qua thực tiễn tại tỉnh Quảng trị và đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong lĩnh vực kinh doanh

Luận văn: “Thực hiện chính sách đảm bảo an toàn thực phẩm từ thực tiễn quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng” của Lê Công Thuấn, năm 2018,

Học viện Khoa học xã hội- Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận chính sách an toàn thực phẩm, phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách đảm bảo an toàn thực phẩm trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lượng công tác bảo đảm an toàn thực phẩm

Hầu hết các công trình trên đều ít nhiều đề cập đến việc đảm bảo ATTP Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản và có hệ thống việc thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về thực hiện pháp luật về ATTP, thực tiễn thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP, luận văn đưa ra một số giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật của BQLATTP

Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng về thực hiện pháp luật về ATTP

của BQLATTP qua đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập

và nguyên nhân của hạn chế;

Ba là, đề xuất các giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật về ATTP của

BQLATTP

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Công tác quản lý nhà nước về ATTP tại Thành phố Hồ Chí Minh trước đây thuộc trách nhiệm quản lý của Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương và UBND các cấp Đến tháng 12 năm 2016, công tác quản lý về ATTP tại Thành phố Hồ Chí Minh được giao cho BQLATTP và UBND các cấp Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của mình, Luận văn tập trung nghiên cứu những lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi về nội dung: Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm;

Phạm vi về không gian: Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh;

Phạm vi về thời gian: từ thời điểm thành lập Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh (tháng 12/2016) đến năm 2018

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tác giả đã sử dụng kết hợp được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật lịch sử, biện chứng, chủ nghĩa Mac – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời sử dụng phương pháp phân tích

và tổng hợp, đối chiếu, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp biện chứng, kết hợp thực tiễn,… nhằm để phân tích, lý giải, chứng minh các vấn đề được nêu ra, trong đó có tổng hợp các bài viết, bài báo cáo khoa

học, các công trình nghiên cứu khoa học và sử dụng một số tài liệu liên quan

để nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận

về thực hiện pháp luật về ATTP

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn là tài liệu tham khảo cho việc hoàn thiện

pháp luật và thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP và các cơ quan nhà nước khác

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung của Luận văn được kết cấu thành 03 chương sau đây:

Chương 1: Cơ sở lý luận của thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm Chương 2: Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm và thực hiện

pháp luật của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật về an toàn thực

phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

1.1.1 Khái niệm an toàn thực phẩm

Thực phẩm hay còn được gọi là thức ăn là bất kỳ vật phẩm nào, bao gồm chủ yếu các chất: đường bột (cacbohydrat), chất béo (lipid), chất đạm (protein), hoặc nước mà con người hay động vật có thể ăn hay uống được với mục đích cơ bản là thu nạp các chất dinh dưỡng nhằm nuôi dưỡng cơ thể hay

vì sở thích ăn uống

Theo Điều 2 Luật an toàn thực phẩm năm 2010 định nghĩa: “Thực phẩm

là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Thực phẩm là không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất

sử dụng như dược phẩm”

Dù có nhiều khái niệm cũng như quan niệm khác nhau nhưng ta có thể

hiểu cơ bản về thực phẩm như sau: “Thực phẩm là những sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi, sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Khái niệm thực phẩm này không bao gồm thuốc dùng cho người, các chất gây nghiện và thuốc lá”

Thuật ngữ “vệ sinh ATTP” được sử dụng trong Pháp lệnh Vệ sinh an

toàn thực phẩm năm 2003 qua đó, “vệ sinh ATTP là các điều kiện và biện pháp cần thiết để đảm bảo thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng con người” Đến năm 2010, Quốc hội nước ta đã thông qua Luật an toàn thực

phẩm, đã sửa đổi “vệ sinh ATTP” thành “an toàn thực phẩm” và được giải

thích “ATTP là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người” Với cách giải thích này tuy nó ngắn gọn hơn so với Pháp

lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003 nhưng đã bao hàm được các khái

niệm về vệ sinh ATTP Tóm lại, với hai cách gọi khác nhau, “An toàn thực phẩm” hay “Vệ sinh an toàn thực phẩm” đều được hiểu là một quá trình bao gồm việc xử lý, chế biến, bảo quản và lưu trữ thực phẩm bằng những phương pháp phòng ngừa, phòng chống bệnh tật do thực phẩm gây ra

Hiện nay, trên các thông tin truyền thông chúng ta thường hay được tiếp cận hai khái niệm “thực phẩm bẩn” và “thực phẩm không an toàn” để nói lên tình trạng không bảo đảm an toàn của thực phẩm Tuy nhiên, theo phương diện khoa học nghĩa hai cụm từ này là khác nhau Thực phẩm bẩn chủ yếu được sử dụng để nói đến quá trình sản xuất, chế biến và phân phối không bảo đảm vệ sinh vì vậy, để giải quyết thực phẩm bẩn chỉ cần khắc phục được yếu

tố điều kiện vệ sinh trong quá trình sản xuất thực phẩm trước khi đưa vào tiêu thụ Thực phẩm không an toàn là một khái niệm rộng hơn, ngoài yếu tố trên còn việc xuất hiện các chất, vi sinh vật gây hại trong thực phẩm với một hàm lượng đủ để gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người Không thể giải quyết thực phẩm không an toàn bằng việc nâng cao điều kiện vệ sinh như thực phẩm bẩn, vì các yếu tố không an toàn nằm ngay bên trong của nguyên vật liệu được sử dụng đầu vào của quá trình sản xuất

Qua các khái niệm trên có thể khái quát nội dung của ATTP không chỉ nêu lên các điều kiện vệ sinh của thực phẩm, các dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm mà còn là các biện pháp cần thiết để bảo đảm thực phẩm không xảy ra các vấn đề do vi khuẩn, hóa chất, tình trạng vật lý hay các nguy cơ nhiễm bệnh gây ra trong suốt quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản

và sử dụng thực phẩm nhằm bảo đảm sức khỏe, tính mạng con người

1.1.2 Khái niệm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

1.1.2.1 Khái niệm pháp luật về an toàn thực phẩm

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị và nhu

cầu tồn tại của xã hội nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, tạo lập trật tự, ổn định cho sự phát triển xã hội [26, tr.44]

Trên cơ sở những vấn đề nêu trên, có thể đưa ra định nghĩa về pháp luật ATTP như sau:

Pháp luật về ATTP là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung

do nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực ATTP Như vậy, pháp luật về ATTP là toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực ATTP

1.1.2.2 Khái niệm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

Thực hiện pháp luật gồm toàn bộ các hoạt động nhằm đưa các quy phạm pháp luật vào đời sống xã hội và sinh hoạt của công dân Về bản chất, thực hiện pháp luật là quá trình hiện thực hóa pháp luật, làm bộc lộ và phát huy những giá trị tiềm năng của pháp luật trong thực tế Trong thực hiện pháp luật, những hoạt động có tính chủ động như sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật đòi hỏi phải có một cơ chế tổ chức và nguồn lực lớn về con người lẫn vật chất mới có thể đảm bảo thực hiện tốt

Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về thực hiện pháp luật: “Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống, tạo cơ sở cho hoạt động thực tế của chủ thể pháp luật [8,tr.270]; “Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật [6,tr.463]; “Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện những yêu cầu của pháp luật, thực hiện pháp luật là hoạt động thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống” [26]

Các quan điểm nêu trên đều có những điểm tương đối đồng nhất về nội dung cơ bản đó là: thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện những yêu cầu của pháp luật, thực hiện pháp luật là hoạt động thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực cuộc sống Tuy nhiên, cũng có sự khác nhau trong các định nghĩa trên, có định nghĩa nêu thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động, các định nghĩa khác lại chỉ nêu thực hiện pháp luật là hiện tượng, quá trình Quan niệm thực hiện pháp luật hoạt động là hợp lý hơn, bởi pháp luật được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là những mô hình, quy tắc hành vi, mô hình, quy tắc đó chỉ có thể trở thành hiện thực khi được thực hiện bởi các chủ thể pháp luật Còn quan niệm thực hiện pháp luật

là quá trình hoạt động, mới chỉ phản ánh được thực tiễn là thực hiện pháp luật được thực hiện theo một trình tự, thủ tục nhất định

Từ những vấn đề trên, có thể hiểu: Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích làm cho các quy định của pháp luật trở thành những hoạt động thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật và được thực hiện trong thực tế cuộc sống

Pháp luật về ATTP muốn đi vào thực tiễn đời sống xã hội cần phải biến những quy định, những yêu cầu trong quy phạm pháp luật về ATTP thành những hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật Từ đó, có thể đưa

ra định nghĩa về thực hiện pháp luật về ATTP như sau: Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực ATTP là hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật ATTP đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các cá nhân, cơ quan, tổ chức

1.1.3 Đặc điểm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

Thứ nhất, Thực hiện pháp luật về ATTP là một trong những hình thức để

thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước về ATTP Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của mình đối với xã hội, cơ quan quản lý Nhà

nước thực hiện nhiều hoạt động khác nhau thể hiện với nhiều hình thức nhất định như: ban hành các văn bản mang tính chất chủ đạo đề ra những chủ trương, nhiệm vụ và biện pháp đến những vấn đề chung của Quốc gia và địa phương, văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội về ATTP và văn bản hành chính cá biệt để thực giải quyết những việc cụ thể Ngoài ra, cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện cấp các loại giấy phép về ATTP: Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, Giấy xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm, Giấy tiếp nhận công bố hợp quy, Giấy xác nhận công

bố phù hợp quy định ATTP, Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, Giấy xác nhận kiến thức ATTP, thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra và xử

lý vi phạm về ATTP

Thứ hai, pháp luật điều chỉnh về ATTP rất rộng và đa dạng Đối với

phạm vi điều chỉnh của pháp luật về ATTP rất rộng lớn bao gồm hầu hết các vấn đề liên quan đến thực phẩm và ATTP như: quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm ATTP; điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm, sản xuất, kinh doanh thực phẩm và nhập khẩu, xuất khẩu thực phẩm; quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; kiểm nghiệm thực phẩm; phân tích nguy cơ đối với ATTP; phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố về ATTP; thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP; trách nhiệm quản lý Nhà nước về ATTP,…Chính vì phạm vi điều chỉnh rộng như vậy nên có rất nhiều văn bản từ Luật, Nghị định, Quyết định, Chỉ thị, Thông tư điều chỉnh xoay quanh vấn đề này Pháp luật về ATTP điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình các chủ thể thực hiện hành động hoặc không hành động trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, từ khâu sản xuất đến mua bán trao đổi tiêu dùng thực phẩm Do đó, có thể thấy pháp luật này điều chỉnh những quan hệ hết sức gần gũi, quen thuộc, thường xuyên và liên tục vì ăn uống là nhu cầu cơ bản và thiết yếu hàng ngày của mỗi người dân Luật an toàn thực phẩm năm 2010 là

văn có hiệu lực cao, quy định khá đầy đủ, toàn diện các nội dung về quản lý ATTP Nội dung các văn bản pháp luật ban hành, về cơ bản đã nội luật hóa các điều ước, hiệp định quốc tế mà Việt Nam ký kết tham gia, thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành Các quy định hướng dẫn đã bám sát văn bản gốc, phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý như: quy định về phân công trách nhiệm của các cơ quan quản lý, phương thức quản lý, công cụ kỹ thuật phục vụ quản lý, điều kiện sản xuất, kinh doanh cho từng loại thực phẩm Các nội dung Chính phủ giao Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và truyền thông, Bộ Giáo dục và đào tạo, UBND cấp tỉnh quy định trong Luật an toàn thực phẩm năm 2010 đến nay được cụ thể hóa tương đối đầy đủ trong các Nghị định, Thông tư Các quy định pháp luật ATTP được ban hành đúng thẩm quyền, bám sát yêu cầu quản lý Nhà nước về ATTP, bảo đảm tính khả thi, khá thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh thực phẩm Giai đoạn 2011 đến nay, nhiều văn bản chính sách lớn định hướng cho quản lý ATTP đã được ban hành như: Chỉ thị số 08-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với vấn đề ATTP trong tình hình mới, Chiến lược quốc gia ATTP giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn 2030, Quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030… Nhiều văn bản pháp luật như: Hiến pháp 2013, Luật thú y, Luật kiểm dịch và Bảo vệ thực vật, Luật bảo vệ môi trường, Luật đầu tư, Luật ngân sách Nhà nước…cũng được sửa đổi, bổ sung, ban hành trong giai đoạn này đã góp phần tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác quản lý ATTP Triển khai thực hiện Luật an toàn thực phẩm năm 2010, nhiều văn bản hướng dẫn thi hành luật đã được ban hành như: Nghị định số 38/2012/NĐ-CP ngày 25 tháng

4 năm 2012 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm (hết hiệu lực từ ngày 02 tháng 02 năm 2018); Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày 02 tháng 02 năm 2018 của Chính phủ quy định chi tiết

thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm, Nghị định số

115/2018/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 2018 của Chính phủ quy định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực ATTP và nhiều văn bản quy phạm pháp luật cũng được ban hành quy định cụ thể về: quy hoạch, kế hoạch thực hiện nhiệm vụ quản lý ATTP; TCVN, QCKT quốc gia về chỉ tiêu, giới hạn tối đa ô nhiễm sinh học

và hoá học trong thực phẩm; yêu cầu về điều kiện, sản xuất, kinh doanh, lưu thông, vận chuyển, quảng cáo thực phẩm; thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về ATTP; các thủ tục hành chính trong quản lý ATTP

Thứ ba, thực hiện pháp luật về ATTP do nhiều chủ thể khác nhau tiến

hành với nhiều cách thức, trình tự thủ tục khác nhau Chủ thể thực hiện pháp luật về ATTP gồm ba đối tượng chính là cơ quan Nhà nước, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và người tiêu dùng

Đối với chủ thể là cơ quan Nhà nước, đây là chủ thể ban hành các mệnh

lệnh hoặc Quyết định hành chính trong phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định Bên cạnh đó, bản thân cơ quan Nhà nước cũng phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật nói chung và pháp luật về ATTP nói riêng Trong một quan hệ thống pháp luật về ATTP, chủ thể này vừa có quyền và nghĩa vụ theo quy định của văn bản pháp luật điều chỉnh Cơ quan Nhà nước đại diện, nhân danh Nhà nước sử dụng pháp luật về ATTP để giải quyết những tranh chấp, vi phạm về ATTP theo quy định của pháp luật Đối với chủ thể này nếu hoạt động tốt, chấp hành và thực hiện triệt để quy định của pháp luật về ATTP thì

sẽ không bị bỏ sót sai phạm, những vi phạm về ATTP sẽ được phát hiện và xử

lý kịp thời có sức mạnh răn đen lớn đối với hai chủ thể còn lại của pháp luật

về ATTP Đây là chủ thể thường xuyên tham gia vào quan hệ pháp luật về ATTP, tuy nhiên hiệu quả hoạt động của chủ thể này trên thực tế còn chưa cao do nhiều nguyên nhân Trong đó, không thể tránh khỏi nguyên nhân nội tại, xuất phát từ năng lực quản lý yếu kém của một số cá nhân có chức vụ có

thẩm quyền được Nhà nước giao quyền thông qua những chức vụ, vị trí nhất định Đây cũng chính là chủ thể cần triệt để đổi mới để công tác ATTP thực hiện tốt trong bối cảnh hiện nay khi mà người sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực ATTP nói chung ý thức còn thấp, vi phạm pháp luật về ATTP còn diễn ra phổ biến

Đối với chủ thể là cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm Do nhiều nguyên nhân, xuất phát từ phía cơ quan quản lý, từ phía người sản xuất và bán hàng, từ bản thân người tiêu dùng,… ý thức về ATTP và nhận thức về pháp luật ATTP chưa cao nên về phía chủ là người sản xuất và người kinh doanh còn ngang nhiên vi phạm pháp luật ATTP khi vẫn sản xuất và kinh doanh những thực phẩm không an toàn, tồn dư lượng lớn hóa chất độc hại

Đối với người tiêu dùng dù biết thực phẩm hiện nay có rất nhiều mối nguy hiểm nhưng họ phải chấp nhận và cố gắng làm giảm nguy cơ đến từ thực phẩm không an toàn bằng hiểu biết của mình trong phạm vi điều kiện kinh tế cho phép Phần lớn họ đã ý thức được tầm quan trọng của thực phẩm

và mối nguy hại do thực phẩm nhiễm hóa chất gây lên

Như vậy có thể thấy, về phía cá nhân việc thực hiện pháp luật về ATTP là thường thường xuyên liên tục, tuy nhiên hiệu quả thực hiện chưa cao vì có sự tác động qua lại hai chiều giữa hai loại chủ thể: người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng Đây lại là hai chủ thể chính trong quan hệ pháp luật ATTP Mỗi bên có quyền và nghĩa vụ tương ứng với bên còn lại Nếu như Nhà nước có thể điều hòa quan hệ quyền và nghĩa vụ giữa hai chủ thể pháp luật này thông qua các chế tài pháp luật ATTP, thông qua tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về ATTP một cách rộng rãi thì hiệu quả của công tác thực hiện pháp luật ATTP sẽ hoàn toàn thay đổi Người tiêu dùng cũng sẽ biết tự bảo vệ mình bằng các quy định của pháp luật ATTP khi nhận thấy quyền lợi của mình bị đe dọa hoặc xâm phạm

1.1.4 Vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

ATTP luôn đóng vai trò quan trọng đặc biệt trong mọi thời đại và ở mọi quốc gia, được tiếp cận với thực phẩm an toàn là quyền cơ bản của mỗi con người ATTP được hiểu là sự đảm bảo chắc chắn thực phẩm đó trở thành thức

ăn, đồ uống nuôi sống con người, sẽ không gây ra những tổn hại tức thì hoặc lâu dài về sức khỏe cho người sử dụng Thực hiện pháp luật về ATTP có vai trò cơ bản, chủ yếu sau:

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về ATTP là bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng là được tiếp cận với thực phẩm an toàn Thực hiện pháp luật về ATTP là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật ATTP đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các cá nhân, cơ quan, tổ chức

Thứ hai, thực hiện pháp luật về ATTP tác động lên hoạt động thương

mại, công tác quản lý ATTP trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm thực hiện tốt sẽ thúc đẩy, mở rộng thị trường xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm của nước ta Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu hàng đầu thế giới

về hải sản, gạo, hạt điều, cà phê và hạt tiêu Công tác quản lý về ATTP trong hoạt động nhập khẩu thực hiện tốt sẽ góp phần hạn chế sự xâm nhập của thực phẩm không bảo đảm an toàn vào nước ta Những cải thiện trong ATTP cũng

có ý nghĩa đối với thương mại Cải thiện mức độ an toàn cho các thực phẩm xuất khẩu cùng với những cải tiến về chất lượng và uy tín có thể cho phép các sản phẩm của Việt Nam thâm nhập vào thị trường mới có giá trị thương mại cao hơn Cải thiện vấn đề ATTP đối với thị trường trong nước có thể được thực hiện bởi việc nâng cao nhận thức về an toàn đối với thực phẩm nhập khẩu và nâng cao tính cạnh tranh của thực phẩm nội địa so với thực phẩm nhập khẩu

Thứ ba, thực hiện pháp luật về ATTP góp phần nâng cao ý thức, trách

nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm đem lại thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng Thông qua các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật ATTP các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhận thức được vai trò, trách nhiệm, nâng cao ý thức về chấp hành pháp luật

về ATTP Thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra về ATTP và thực hiện xử

lý nghiêm các hành vi vi phạm về ATTP sẽ có tác dụng ngăn ngừa các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về ATTP

Thứ tư, thực hiện pháp luật về ATTP liên quan chặt chẽ đến năng suất,

chất lượng lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh; tác động trực tiếp đến nguồn lực và môi trường đầu tư phát triển kinh tế - văn hóa, đảm bảo an sinh

xã hội, xóa đói, giảm nghèo của cả một thế hệ tương lai nếu như không đảm bảo tốt ATTP Chính vì lẽ đó mà việc đảm bảo ATTP có một ý nghĩa hết sức

to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng

1.2 Những quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm

Hệ thống văn bản pháp luật về ATTP ở nước ta hiện nay gồm các văn bản quy phạm pháp luật như Luật An toàn thực phẩm năm 2010, Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật năm 2006 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành và một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan như các quy định về trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính và trách nhiệm hình sự trong các đạo luật quan trọng của hệ thống pháp luật như Bộ Luật dân sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi,

bổ sung năm 2017), Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Nghị định số 115/2018/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 2018 của Chính phủ quy định xử phạt

vi phạm hành chính về ATTP (thay thế Nghị định số 178/2013/NĐ-CP ngày

14 tháng 11 năm 2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP hết hiệu lực từ ngày 20 tháng 10 năm 2018)

- Hiến pháp 2013

Các quy định về ATTP không quy định cụ thể trong Hiến pháp năm

2013, tuy nhiên gián tiếp thông các qua quy định về tín mạng, sức khỏe con người là cơ sở hiến định cho việc đưa các quy định về ATTP vào các đạo luật chuyên ngành

Điều 20 Hiến pháp 2013 quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe…”.Việc quy định tại

Điều 20 đã khẳng định quyền được bảo vệ về sức khỏe của mọi người

Điều 38 Hiến pháp 2013 quy định: “Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng”

Để bảo vệ tín mạng, sức khỏe con người, duy trì và phát triển nòi giống chúng ta đã cụ thể hóa bằng các quy định cụ thể tại Luật chuyên ngành để đưa các quy định đi vào cuộc sống

- Luật an toàn thực phẩm năm 2010

Luật an toàn thực phẩm năm 2010 đã được Quốc hội thông qua ngày 17 tháng 6 năm 2010, gồm 72 Điều và 11 Chương có nhiều điểm mới và khác biệt về nội dung so với Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003 với mục tiêu giải quyết các mối quan tâm quốc gia đang ngày càng gia tăng về các nguy cơ ATTP và các vấn đề tác động tới thương mại cũng như sức khoẻ con người Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh một cách toàn diện các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực bảo đảm ATTP Ngoài các phần quy định chung và điều khoản thi hành, đạo luật quy định 09 nhóm vấn

đề quan trọng bao gồm: (1) Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm ATTP; (2) Điều kiện bảo đảm ATTP đối với thực phẩm; (3) Điều kiện bảo đảm ATTP trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm; (4) Chứng nhận

cơ sở đủ điều kiện ATTP trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm; (5) Nhập khẩu và xuất khẩu thực phẩm; (6) Quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; (7) Kiểm

nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ đối với ATTP, phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố về ATTP; (8) Thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP; (9) Quản lý Nhà nước về ATTP Điều 3 Luật an toàn thực phẩm năm 2010 quy định rõ các nguyên tắc quản lý ATTP, tiếp tục xác định rõ “sản xuất, kinh doanh thực phẩm là hoạt động có điều kiện” và quy định tổ chức, cá nhân sản

xuất, kinh doanh thực phẩm phải chịu trách nhiệm về ATTP do mình sản xuất, kinh doanh Luật an toàn thực phẩm phân rõ trách nhiệm quản lý ATTP cho 3 Bộ: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công Thương Mỗi Bộ được phân công đảm bảo ATTP cho một số sản phẩm cụ thể trong toàn bộ chuỗi thực phẩm, bao gồm từ khâu sản xuất, sơ chế, chế biến, lưu trữ, xuất nhập khẩu cho đến khâu phân phối, bán buôn, bán lẻ

- Bộ Luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Để bảo vệ tốt hơn quyền được sống trong một môi trường an lành của người dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống các hành vi của một số người vì lợi ích cá nhân mà nguy hiểm về tính mạng, sức khỏe của người khác đã thực hiện các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo

an toàn Bộ Luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã có những quy định mới nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế cũng như hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội vi phạm các quy định về ATTP nói riêng Cụ thể, đã quy định các tội liên quan đến ATTP như: Tội vi phạm quy định về ATTP (Điều 317), Tội quảng cáo gian dối (Điều 168), Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người (Điều 240), Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193)…

-Văn bản dưới luật

Văn bản quy phạm pháp luật về ATTP hiện nay liên tục được các cơ quan có thẩm quyền bổ sung, ban hành mới nhằm phù hợp với xu hướng phát

triển ngày càng đa dạng của lĩnh vực thực phẩm Từ khi Quốc hội thông qua Luật an toàn thực phẩm ngày 17 tháng 6 năm 2010, Chính phủ và các Bộ có liên quan đã ban hành các văn bản pháp luật quy định liên quan về ATTP bao gồm: Chính phủ đã ban hành 17 Nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành

02 Quyết định, Bộ Y tế đã ban hành 19 Thông tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành 16 Thông tư, Bộ Công thương đã ban hành 07 Thông tư, Bộ Tài chính ban hành 02 Thông tư và bên cạnh đó Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành 03 Thông

tư liên tịch quy định về ATTP (Phụ lục 1)

1.3 Những giai đoạn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

1.3.1 Hoạch định chính sách và triển khai các chương trình nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm

Đối với một chu trình chính sách thường bắt đầu từ việc hoạch định chính sách, tiếp theo là thực thi chính sách và sau một khoảng thời gian thực hiện cần tiến hành đánh giá chính sách để điều chỉnh, bổ sung chính sách Như vậy, hoạch định chính sách được coi là bước khởi đầu trong chu trình chính sách Đây là bước đặc biệt quan trọng vì khi hoạch định đúng, khoa học

sẽ xây dựng được chính sách tốt và là tiền đề để đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả cao Ngược lại, hoạch định sai cho ra đời chính sách không phù hợp với thực tế, thiếu tính khả thi, sẽ mang lại hậu quả không mong muốn trong quá trình quản lý Những tổn hại này không chỉ tạm thời, cục bộ, mà nó ảnh hưởng lâu dài, liên quan tới nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau

Chính sách muốn đi vào thực tiễn đòi hỏi các hoạch định chính sách phải được cụ thể hóa thành các văn bản quy phạm pháp luật qua đó tạo thành căn

cứ pháp lý cho việc thi hành trên thực tế, bên cạnh đó nó còn bao hàm những phương án, hành động không mang tính bắt buộc mà có tính định hướng, kích thích sự phát triển

Hoạch định chính sách, chương trình về ATTP tại địa phương được quy

định tại Khoản 1, Điều 65 Luật an toàn thực phẩm năm 2010 “Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật địa phương; xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch vùng, cơ sở sản xuất thực phẩm an toàn để bảo đảm việc quản lý được thực hiện trong toàn bộ chuỗi cung cấp thực phẩm” Điều này

thực hiện dựa trên cơ sở đường lối, chiến lược, định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước về ATTP kết hợp tình hình kinh tế - xã hội của địa phương Trên cơ sở thực tiễn vấn đề ATTP, các địa phương tập trung xây dựng các chính sách, chương trình, kế hoạch về ATTP đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm sức khỏe nhân dân Các chính sách, chương trình, kế hoạch về lĩnh vực ATTP hiện nay bao gồm:

Thứ nhất, Xây dựng chiến lược, quy hoạch tổng thể về bảo đảm ATTP,

quy hoạch vùng sản xuất thực phẩm an toàn theo chuỗi cung cấp thực phẩm;

Thứ hai, Sử dụng nguồn lực Nhà nước và các nguồn lực khác đầu tư

nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ phục vụ việc phân tích nguy cơ đối với ATTP; xây dựng mới, nâng cấp một số phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn khu vực, quốc tế; nâng cao năng lực các phòng thí nghiệm phân tích hiện có;

Thứ ba, Khuyến khích các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đổi mới

công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất; sản xuất thực phẩm chất lượng cao, bảo đảm an toàn; bổ sung vi chất dinh dưỡng thiết yếu trong thực phẩm; xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống cung cấp thực phẩm an toàn;

Thứ tư, Thiết lập khuôn khổ pháp lý và tổ chức thực hiện lộ trình bắt

buộc áp dụng hệ thống Thực hành sản xuất tốt (GMP), Thực hành nông nghiệp tốt (GAP), Thực hành vệ sinh tốt (GHP), Phân tích nguy cơ và kiểm

soát điểm tới hạn (HACCP) và các hệ thống quản lý ATTP tiên tiến khác trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm;

Thứ năm, Mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh ký kết điều ước, thỏa

thuận quốc tế về công nhận, thừa nhận lẫn nhau trong lĩnh vực thực phẩm;

Thứ sáu, Khen thưởng kịp thời các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh

thực phẩm an toàn;

Thứ bảy, Khuyến khích, tạo điều kiện cho hội, hiệp hội, tổ chức, cá nhân

trong nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư, tham gia vào các hoạt động xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiểm nghiệm ATTP;

Thứ tám, Tăng đầu tư, đa dạng các hình thức, phương thức tuyên truyền,

giáo dục nâng cao nhận thức người dân về tiêu dùng thực phẩm an toàn, ý thức trách nhiệm và đạo đức kinh doanh của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm đối với cộng đồng

1.3.2 Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật và các chính sách trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm

Việc tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về ATTP là bước cụ thể hóa các văn bản quản lý đã được ban hành Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý đưa hoạt động của các đối tượng quản lý và chính cơ quan quản lý vào một khuôn khổ nhất định thông qua các quyết định hành chính Trong quá trình hoạt động của mình, cơ quan quản lý Nhà nước về ATTP xem xét, cân nhắc

để lựa chọn phương án có hiệu quả nhất để từ đó ban hành quyết định hành chính trong lĩnh vực ATTP

Khoản 2 Điều 65 Luật an toàn thực phẩm năm 2010 quy định trách

nhiệm của UBND: “Chịu trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm trên địa bàn; quản lý điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố, cơ sở kinh doanh, dịch vụ

ăn uống, an toàn thực phẩm tại các chợ trên địa bàn và các đối tượng theo

phân cấp quản lý” Với quy định này trong công tác quản lý ATTP, cơ quan

quản lý Nhà nước về ATTP các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tham mưu giúp UBND tổ chức triển khai, cụ thể hóa các chính sách, quy định của pháp luật trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm Theo đó, các cơ quan Nhà nước tổ chức, thực hiện nhiệm vụ cụ thể sau: cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh; xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm; tiếp nhận công bố hợp quy, xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP, tiếp nhận bản đăng ký công bố sản phẩm hoặc Bản tự công bố sản phẩm; kiểm nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ đối với ATTP, phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố về ATTP

Thứ nhất, cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP Luật an toàn

thực phẩm năm 2010 quy định các tổ chức, cá nhân khi sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải bảo đảm đủ các điều kiện về cơ sở sản xuất, kinh doanh, trang thiết bị, dụng cụ và điều kiện về con người trên cơ sở đó sẽ được cơ quan Nhà nước cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP

Thứ hai, xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm Với sự phát triển của

xã hội, để tiếp cận với người tiêu dùng nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm thường sử dụng các phương tiện thông tin nhằm quảng cáo sản phẩm thực phẩm của mình Việc quản lý nội dung quảng cáo thực phẩm của các cơ quan quản lý nhằm bảo đảm cho người tiêu dùng được tiếp cận những nội dung, thông tin về thực phẩm một cách trung thực, đúng bản chất của sản phẩm, từ

đó người tiêu dùng có đủ thông tin để lựa chọn những sản phẩm thực phẩm chất lượng và phù hợp với nhu cầu Theo quy định, các loại thực phẩm thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ đến 36 tháng tuổi phải đăng ký nội dung với cơ quan quản lý Nhà nước về ATTP trước khi thực hiện quảng cáo sản phẩm

Thứ ba, tiếp nhận và cấp Giấy tiếp nhận công bố hợp quy, Giấy xác nhận

công bố phù hợp quy định ATTP, Bản đăng ký công bố sản phẩm hoặc Bản tự công bố sản phẩm Theo quy định tại Thông tư số 19/2012/TT-BYT ngày 09 tháng 11 năm 2012 của Bộ Y tế về hướng dẫn việc công bố hợp quy và công

bố phù hợp quy định ATTP, sản phẩm thực phẩm trước khi đưa vào lưu thông trên thị trường để bảo đảm chất lượng, Cơ quan quản lý buộc người sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải công bố chất lượng sản phẩm và việc công bố chất lượng sản phẩm phải được cơ quan quản lý Nhà nước tiếp nhận và cấp Giấy tiếp nhận công bố hợp quy, Giấy xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP thì sản phẩm mới được lưu thông buôn bán, kinh doanh trên thị trường Tuy nhiên, đến ngày 02 tháng 2 năm 2018, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm

ra đời và có hiệu lực thì cá nhân, tổ chức chỉ thực hiện thủ tục tự công bố sản phẩm hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm đối với các loại thực phẩm: Thực phẩm bảo vệ sức khỏe; thực phẩm dinh dưỡng y, thực phẩm dùng cho chế độ

ăn đặc biệt; Sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ đến 36 tháng tuổi; Phụ gia thực phẩm hỗn hợp có công dụng mới, phụ gia thực phẩm không thuộc trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm hoặc không đúng đối tượng sử dụng do Bộ Y tế quy định Đối với thủ tục Tự công bố sản phẩm, cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh thực phẩm tự mình thực hiện thủ tục tự công bố và nộp một bộ hồ sơ đến cơ quan quản lý Nhà nước về ATTP để theo dõi, cập nhật và ngay sau khi tự công bố sản phẩm, tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh sản phẩm và chịu trách nhiệm hoàn toàn về an toàn của sản phẩm đó Đây là bản cam kết về chất lượng thực phẩm của nhà sản xuất, kinh doanh đối với nhà quản lý và với người tiêu dùng Trên cơ sở

đó, nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật những cam kết về chất lượng sản phẩm của mình, đồng thời cơ quan Nhà

nước có trách nhiệm tổ chức tiếp nhận đối với hồ sơ tự công bố sản phẩm Đối với thủ tục Đăng ký bản công bố sản phẩm, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải đăng ký bản công bố sản phẩm với cơ quan quản

lý Nhà nước và cơ quan quản lý Nhà nước có trách nhiệm thẩm định hồ sơ và cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm cho tổ chức, cá nhân

Thứ tư, cấp Giấy xác nhận kiến thức về ATTP Nhằm nâng cao kiến thức

về ATTP cho chủ cơ sở và người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm, cơ quan quản lý Nhà nước cấp Giấy xác nhận kiến thức ATTP cho tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm Việc thực hiện xác nhận kiến thức ATTP được thực hiện theo Thông tư liên tịch số 13/2014/TTLT-BYT-BNNPTNT-BCT ngày 09 tháng 4 năm 2014 của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương hướng dẫn việc phân công, phối hợp trong quản lý Nhà nước về ATTP và Thông tư số 47/2014/TT-BYT ngày 11 tháng 12 năm 2014 của Bộ Y tế hướng dẫn quản lý ATTP đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống (hết hiệu lực từ ngày 12 tháng 11 năm 2018) Việc xác nhận kiến thức ATTP là điều kiện để cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nộp hồ sơ cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP Theo quy định hiện hành các cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm do ngành Y tế quản lý thì không thực hiện thủ tục cấp giấy xác nhận kiến thức ATTP, đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thuộc quản lý của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và ngành Công Thương quản lý thì vẫn thực hiện thủ tục cấp Giấy xác nhận kiến thức ATTP

Thứ năm, cơ quan quản lý Nhà nước trong quá trình triển khai nhiệm vụ

cần thực hiện kiểm nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ, ngăn chặn, khắc phục

sự cố về ATTP và truy xuất nguồn gốc thực phẩm không bảo đảm an toàn

Thứ sáu, UBND các cấp có trách nhiệm tổ chức thực hiện các biện pháp

phòng ngừa, ngăn chặn sự cố về ATTP, đồng thời khắc phục các sự cố về

ATTP trong phạm vi địa phương Trong đó, ngành Y tế chịu trách nhiệm chính, kịp thời phát hiện, điều tra, xác định nguyên nhân, cấp cứu và điều trị cho người bị NĐTP và bệnh truyền qua thực phẩm

1.3.3 Việc thông tin, tuyên truyền, truyền thông pháp luật về an toàn thực phẩm

Công tác thông tin, tuyên truyền, truyền thông được xác định là nhiệm

vụ trọng tâm, đi trước một bước trong các hoạt động bảo đảm ATTP Việc nâng cao kiến thức và thực hành về ATTP cho các đối tượng được các Bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, phong phú Các hoạt động tuyên truyền giáo dục trên các phương tiện thông tin đại chúng đã được triển khai đồng bộ, bài bản, đặc biệt tập trung vào dịp Tết Nguyên Đán, Tháng hành động vì ATTP và Tết Trung thu theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về ATTP nhằm nâng cao vai trò của UBND các cấp, vai trò quản lý của các cơ quan chức năng, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống, trách nhiệm của cộng đồng trong công tác bảo đảm ATTP Tháng hành động vì ATTP được duy trì và tổ chức hàng năm đã báo động và thức tỉnh cho toàn xã hội về những nguy cơ ATTP

và nhờ đó đã huy động toàn xã hội tham gia vào các chiến dịch tuyên truyền

và thanh tra, kiểm tra ATTP từ Trung ương đến địa phương

Để nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác ATTP từ Trung ương đến cơ sở, các Bộ, Ngành thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo chứng chỉ, các lớp tập huấn về ATTP Cùng với đó, việc nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng và toàn xã hội nói chung qua các hình thức như nói chuyện, hội thảo, hội nghị, tọa đàm, phát thanh, truyền hình, báo chí, các cuộc thi, các sản phẩm truyền thông như tờ gấp, poster, các băng đĩa hình… cũng được chú ý phát triển

Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Chương trình truyền thông

về ATTP giai đoạn 2016 – 2020 Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công thương đều đã có các chương trình phối hợp với các cơ quan báo chí ở Trung ương như Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam và các Hội Nông dân Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, vừa tập trung thông tin về chính sách, pháp luật vừa chủ động cung cấp thông tin cho báo chí và người dân về các hiện tượng, sự cố về ATTP Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về ATTP được thực hiện bằng nhiều hình thức thông qua nhiều kênh thông tin, chuyên mục, chuyên đề, tổ chức tập huấn, nói chuyện chuyên đề, phổ biến kiến thức về ATTP, về các mô hình sản xuất kinh doanh thực phẩm an toàn, công khai cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm theo quy định Đặc biệt, công tác tuyên truyền đã có sự tham gia vào cuộc của Hội Nông dân Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập trung vào các đối tượng là tổ chức, cá nhân trực tiếp sản xuất kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ

Từ năm 2011-2016, Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức 1.967 buổi lễ phát động “Tháng hành động vì ATTP” với 129.889 người tham dự; tổ chức cho 210 xe loa phát thanh; cấp Giấy xác nhận kiến thức ATTP cho 387.919 đối tượng sản xuất, kinh doanh và chế biến thực phẩm; thực hiện 14.854 buổi nói chuyện chuyên đề với 738.804 người tham dự; phát 1.704.201 tờ rơi, tờ gấp, tờ bướm; treo 25.313 băng rôn, khẩu hiệu, 111.687 áp phích, pano; phát 10.416 đĩa hình, đĩa tiếng hướng dẫn về ATTP, 66.489 USB, sổ tay, tài liệu tuyên truyền, phôi và bao nhựa giấy tập huấn kiến thức ATTP đồng thời phát 41.004 lượt phát thanh; Thành phố đã tổ chức 173 hội nghị, hội thảo với 11.536 người tham dự; thực hiện và phát 69 phóng sự, tọa đàm, 775.484 bài viết, bản tin chuyên đề ATTP trên báo, đài, trang thông tin điện tử cung cấp được nhiêu thông tin hữu ích cho việc nâng cao nhận thức, hiểu biết của

người dân, có tác động chuyển đổi tích cực hoạt động quản lý Nhà nước của các cấp ủy và chính quyền; các đơn vị, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh cho đến người tiêu dùng về vấn đề ATTP [28]

1.3.4 Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm

Thanh tra là việc xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân [13] Theo Luật an toàn thực phẩm năm 2010, thanh tra ATTP là thanh tra chuyên ngành Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn

kỹ thuật, quy tắc quản lý ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý [14] Kiểm tra là một trong những chức năng của quản lý nói chung, quản lý Nhà nước nói riêng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý Nhà nước Qua kiểm tra phát hiện kịp thời các vi phạm pháp luật, nguyên nhân, điều kiện dẫn đến những vi phạm pháp luật để có những biện pháp xử lý kịp thời, xây dựng những biện pháp phòng ngừa bên cạnh đó còn chỉ ra những yếu kém bất cập trong quản lý, nguyên nhân của chúng nhằm đưa ra những biện pháp khắc phục

Công tác kiểm tra, thanh tra về ATTP là một hoạt động quan trọng và ưu tiên của công tác quản lý Nhà nước về ATTP Hoạt động này nhằm theo dõi việc thực hiện pháp luật về ATTP của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, việc tuân thủ quy định của pháp luật về ATTP của mọi tổ chức và cá nhân Đồng thời, phát hiện những hành vi vi phạm để có những biện pháp ngăn chặn hoặc kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm Mặt khác, thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về ATTP Nhà nước thiết lập sự ổn định trật tự xã hội, bảo đảm ATTP Để công tác

quản lý Nhà nước về ATTP đạt hiệu quả, đảm bảo hiệu lực điều chỉnh của các văn bản quy phạm pháp luật thì hoạt động thanh tra, kiểm tra là rất quan trọng Nếu thiếu hoạt động này sẽ dẫn đến tình trạng không chấp hành các quy định của pháp luật về ATTP Việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về ATTP nhằm đảm bảo thực hiện và tuân thủ nghiêm các quy định về ATTP Thanh tra ATTP do ngành Y tế, ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngành Công Thương thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra Các thành tựu đạt được trong thời gian qua trong công tác quản lý ATTP có sự đóng góp đặc biệt tích cực của hoạt động thanh tra, kiểm tra Hoạt động thanh tra, kiểm tra được tiến hành đồng loạt ở cấp Trung ương và địa phương, tiến hành định kỳ vào các đợt cao điểm như mùa lễ hội, Tết Nguyên đán và Lễ Hội mùa Xuân, Tháng hành động vì ATTP Qua đó kịp thời phát hiện và xử

lý nhiều vụ vi phạm pháp luật về ATTP, đồng thời kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, ban hành quy định phù hợp với yêu cầu quản lý, kiến nghị hủy bỏ quy định trái pháp luật được phát hiện Thông qua công tác thanh tra, kiểm tra nhằm tuyên truyền, phổ biến những quy định của pháp luật về việc đảm bảo ATTP trong quá trình sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về ATTP của các cơ

sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm

Xử lý vi phạm về ATTP bao gồm xử lý vi phạm hành chính về ATTP,

xử lý vi phạm hình sự Vi phạm hành chính trong lĩnh vực ATTP là những hành vi do tổ chức, cá nhân thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực ATTP mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính Căn cứ vào khái niệm về tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự năm

2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), có thể đưa ra khái niệm về tội vi phạm quy

định về ATTP như sau: “Tội vi phạm quy định về ATTP là những hành vi vi

phạm quy định về ATTP trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm gây nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi xâm hại đến tính mạng, sức khỏe của người sử dụng thực phẩm, xâm phạm quy định của Nhà nước về chất lượng hàng hóa”

Sau khi Luật an toàn thực phẩm năm 2010 có hiệu lực, đến nay Chính phủ có 03 Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính về ATTP gồm: Nghị định số 91/2012/NĐ-CP ngày 08 tháng 11 năm 2012 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP (hết hiệu lực lực từ ngày 31 tháng

12 năm 2013); Nghị định số 178/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP (hết hiệu lực từ ngày 20 tháng 10 năm 2018); Nghị định số 115/2018/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 2018 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP Theo quy định hiện hành, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về ATTP tại địa phương thuộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp và các chức danh có thẩm quyền thuộc ngành Thanh tra, Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường và Thủ Trưởng cơ quan được giao nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành

Với mục tiêu nâng cao năng lực thanh tra chuyên ngành ATTP, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 38/2015/QĐ-TTg ngày 09 tháng

9 năm 2015 thí điểm triển khai thanh tra chuyên ngành ATTP tại quận, huyện, thị xã và phường, xã, thị trấn của Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh bước đầu đã thành công và tiếp tục mở rộng theo Quyết định số 47/2018/QĐ-TTg ngày 26 tháng 11 năm 2018 của Thủ tướng Thí điểm triển khai thanh tra chuyên ngành ATTP tại huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và xã, phường, thị trấn thuộc huyện quận, thị xã, thành phố của 09 tỉnh,

thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Đồng Nai, Gia Lai

1.3.5 Kiểm nghiệm thực phẩm, kiểm soát các nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm

Kiểm nghiệm thực phẩm là việc thực hiện một hoặc các hoạt động thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn tương ứng đối với thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, chất

bổ sung vào thực phẩm, bao gói, dụng cụ, vật liệu chứa đựng thực phẩm Theo Luật an toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 02 tháng 02 năm 2018 của Chính quy định chi tiết một số điều Luật an toàn thực phẩm thì các Bộ quản lý ngành quy định điều kiện đối với cơ sở kiểm nghiệm và cơ sở kiểm nghiệm kiểm chứng Do đó, mỗi Bộ có mạng lưới phòng xét nghiệm riêng với năng lực khác nhau Một số tỉnh lớn cũng có phòng dịch vụ phân tích xét nghiệm riêng, ví dụ như Trung tâm Dịch vụ Khoa học Kỹ thuật và Y tế Dự phòng về ATTP Ngoài ra, còn có các phòng xét nghiệm tư nhân cung cấp dịch vụ phân tích và thử nghiệm

Phân tích nguy cơ được dùng để ước lượng nguy cơ đối với sự an toàn

và sức khỏe con người để xác định và triển khai các biện pháp phù hợp để kiểm soát nguy cơ và để truyền thông tới các đối tượng chủ chốt về nguy cơ

và công cụ ứng dụng Bệnh truyền qua thực phẩm là vấn đề Y tế công cộng quan trọng tại Việt Nam Nhiễm bẩn đối với các thực phẩm tiêu thụ phố biến như thịt lợn và rau có thể diễn ra tại các khâu khác nhau trong chuỗi giá trị thực phẩm Do đó cần hiểu các vấn đề ATTP xảy ra như thế nào, ở giai đoạn nào để giảm thiểu và ngăn chặn các bệnh truyền qua thực phẩm Phân tích nguy cơ là cách tiếp cận quản lý ATTP để trả lời cho câu hỏi của các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng xoay quanh vấn đề: thực phẩm của chúng ta có an toàn không? Nếu có các nguy cơ ATTP, vậy nguy cơ ở mức

nào (đánh giá nguy cơ), cách tốt nhất để giảm thiểu những nguy cơ này là gì (quản lý nguy cơ) và làm thế nào để chúng ta tuyên truyền những thông tin về nguy cơ ATTP tới các bên liên quan (truyền thông nguy cơ)? Đánh giá nguy

cơ sẽ giúp xác định các điểm kiểm soát trọng điểm và các chiến lược quản lý cần thiết áp dụng để loại bỏ hoặc giảm thiểu các nguy cơ Do đó, cần phân biệt rõ các mối nguy và các nguy cơ ATTP Tuy nhiên, phân tích nguy cơ hiện vẫn chưa được hiểu rõ và chưa được áp dụng rộng rãi ở các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam [12]

Hiện nay, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương tổ chức thực hiện chương trình giám sát, phòng ngừa, ngăn chặn sự

cố ATTP, tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn đối với những sự cố về ATTP ở nước ngoài có nguy cơ ảnh hưởng đến Việt Nam thuộc lĩnh vực được phân công quản lý và UBND các cấp có trách nhiệm phòng ngừa, ngăn chặn sự cố về ATTP trong phạm vi địa phương

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm

Có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến việc bảo đảm ATTP như trình

độ nhận thức của dân chúng về vấn đề ATTP, điều kiện kinh tế, xã hội của từng địa phương, những tập tục, thói quen lâu đời trong sinh hoạt, ăn uống,

chế biến thực phẩm

1.4.1 Yếu tố về trình độ nhận thức, tập tục, thói quen

Trình độ nhận thức của người dân về ATTP có ảnh hưởng lớn đến vấn

đề ATTP của mỗi địa phương Điều này thể hiện ở chỗ, ở những nơi dân chúng nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo đảm ATTP đối với sức khỏe, sinh hoạt của bản thân, gia đình cũng như xã hội thì tình hình ATTP của địa phương thường được bảo đảm tương đối tốt; ngược lại, ở những địa phương, nơi nhận thức của người dân về vấn đề ATTP thấp hoặc không quan