BTL triết quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân với kinh tế nhà nước ở việt nam hiện nay qua quy luật “sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin Quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân với kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay qua quy luật “Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin Quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân với kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay qua quy luật “Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin Quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân với kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay qua quy luật “Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

MỤC LỤC

M Ở ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

CHƯƠNG I : Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin về phương pháp luận “Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập” 1

1.1 Khái niệm mâu thuẫn và các tính chất chung của mâu thuẫn 2

1.2 Quá trình vận động của mâu thuẫn 3

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 4

CHƯƠNG II : Liên hệ thực tiễn – Áp dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin để giải quyết mối quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay 4

2.1 Vận dụng khái niệm mâu thuẫn vào vấn đề 4

2.2 Quá trình vận động của mâu thuẫn giữa các hai thành phần kinh tế 9

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ 10

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng Cộng Sản Việt Nam, nước ta đã chủ trương chuyển nền kinh tế độc quyền nhà nước sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, trong đó hai thành phần chính là kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân Kết quả của quá trình đổi mới này đang diễn ra vô cùng ổn định và đạt được nhiều thành tựu quan trọng : tăng trưởng nền kinh tế nhà nước, nâng cao năng lực sản xuất, đời sống nhân dân được cả thiện cả về vật chất và tinh thần, tình hình chính trị - xã hội ổn định… Tuy nhiên trong thực trạng nền kinh tế Việt Nam hiện nay, kinh tế tư nhân càng ngày càng phát triển và có phần “lấn át” cả thành phần kinh tế nhà nước Việc này đã nảy sinh ra khá nhiều mâu thuẫn và tạo ra các mặt đối lập trong việc phát triển kinh tế nước nhà Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, trong quá trình làm bài tập học kì môn “Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lê-nin”, em đã chọn đề tài “Quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân với kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay qua quy luật “Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập”.”

NỘI DUNG CHƯƠNG I : Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin về phương pháp luận

“Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập”

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là “hạt nhân” của phép biện chứng, là quy luật về nguồn gốc, động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động và phát triển Theo duy luật này, nguồn gốc và động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động, phát triển chính là mâu thuẫn khách quan, vốn có của sự vật hiện tượng

1.1 Khái niệm mâu thuẫn và các tính chất chung của mâu thuẫn

1.1.1 Khái niệm mâu thuẫn

Trong quan niệm biện chứng, khái niệm “mâu thuẫn” dùng để chỉ mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của mỗi sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau

Trong quan niệm siêu hình, “mâu thuẫn” là cái đối lập phản logic, không

có sự thống nhất, không có sự chuyển hóa biện chứng giữa các mặt đối lập

Nhân tố tạo thành mâu thuẫn là mặt đối lập Mặt đối lập dùng để chỉ những mặt, thuộc tính, khuynh hướng vận động trái ngược nhau nhưng đồng thời

là điều kiện, tiền đề tồn tại của nhau

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập : Là sự gắn bó chặt chẽ, ràng buộc, quy định lẫn nhau, nương tựa vào nhau, không thể tách rời Mặt này phải lấy mặt kia làm tiền đề cho sự phát triển của nhau,

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập : Là sự tác động theo xu hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

1.1.2 Các tính chất chung của mâu thuẫn

 Mâu thuẫn có tính đa dạng và phong phú Mỗi sự vật, hiện tượng, quá trình đều

có thể bao hàm nhiều loại mâu thuẫn khác nhau, biểu hiện khác nhau trong những điều kiện cụ thể khác nhau; chúng giữ vị trí, vai trò khác nhau đối với sự vận động, tồn tại và phát triển của sự vật Ví dụ như : mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài, mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản, mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng, … Trong các lĩnh vực khác nhau cũng tồn tại những mâu thuẫn khác nhau với những tính chất khác nhau tạo nên

sự phong phú trong sự biểu hiện của mâu thuẫn

 Trong sự đấu tranh của các mặt đối lập thì mâu thuẫn có tính khách quan và phổ biến Trong mọi sự vật đều tồn tại mâu thuẫn, chúng thường xuyên nảy sinh và

tự giải quyết Khi mâu thuẫn chấm dứt thì sự sống của sự vật đó cũng không còn nữa

 Trong sự thống nhất của các mặt đối lập thì bao giờ các mặt đối lập cũng bao hàm trong nó những yếu tố giống nhau, đồng nhất

 Giữa sự thống nhất và đấu tranh của của các mặt đối lập thì sự thống nhất chỉ là tương đối, tạm thời, còn sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối, vĩnh viễn

1.2 Quá trình vận động của mâu thuẫn

Trong mỗi mâu thuẫn, các mặt đối lập vừa thống nhất với nhau và vừa đấu tranh với nhau Từ hai mặt khác nhau nhưng cùng khuynh hướng trái ngược nhau tồn tại trong cùng một thể thống nhất thì sẽ dần hình thành mâu thuẫn Quá trình thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập tất yếu dẫn đến sự chuyển hóa giữa chúng Sự chuyển hóa giữa các mặt đối lập diễn ra hết sức phong phú, đa dạng tùy thuộc vào tính chất của các mặt đối lập cũng như tùy thuộc vào những điều kiện cụ thể

Sự tác động qua lại dẫn đến chuyển hóa giữa các mặt đối lập là một quá trình Lúc mới xuất hiện, mâu thuẫn thể hiện ở sự khác biệt và bước đầu hình thành nên hai mặt đối lập Khi hai mặt đối lập của mâu thuẫn xung đột gay gắt với nhau

sẽ gây nên sự đấu tranh Đến một điều kiện chin muồi, chúng sẽ chuyển hóa lẫn nhau và mâu thuẫn sẽ được giải quyết Mâu thuẫn cũ mất đi, mâu thuẫn mới lại tiếp tục được hình thành, và quá trình tác động, chuyển hóa giữa hai mặt đối lập lại tiếp diễn, làm cho sự vật hiện tượng luôn luôn vận động và phát triển

Bởi vậy, sự liên hệ, tác động và chuyển hóa giữa các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển của thế giới

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

 Vì mâu thuẫn có tính khách quan, phổ biến và là nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển, do vậy, trong nhận thức và thực tiễn cần phải tôn trọng mâu thuẫn, phát hiện và phân tích đầy đủ các mặt đối Qua đó sẽ nắm rõ được bản chất, nguồn gốc, khuynh hướng của sự vận động và phát triển

 Vì mâu thuẫn có tính đa dạng và phong phú, do vậy trong việc nhận thức và giải quyết mâu thuẫn cần phải có quan điểm cụ thể, tức là phải biết phân tích

rõ ràng từng loại mâu thuẫn và tìm ra phương pháp giải quyết phù hợp Trong quá trình hoạt động nhận thức và thực tiễn, cần phân biệt đúng vai trò,

vị trí của các loại mâu thuẫn trong từng hoàn cảnh nhất định, những đặc điểm của mâu thuẫn đó để tìm ra phương pháp giải quyết từng loại mâu thuẫn mỗi cách đúng đắn nhất

CHƯƠNG II : Liên hệ thực tiễn – Áp dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin để giải quyết mối quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay

2.1 Vận dụng khái niệm mâu thuẫn vào vấn đề

Đầu tiên, kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội [1] Kinh

tế là toàn bộ các hoạt động sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông của một cộng đồng dân cư hay một quốc gia Không phải ngẫu nhiên mà sự phát triển của một quốc gia được đánh giá qua sự phát triển của nền kinh tế

2.1.1 Các khái niệm

a) Kinh tế tư bản tư nhân

Kinh tế tư bản tư nhân là một thành phần thuộc kinh tế tư nhâ Khái niệm kinh tế tư nhân hiện nay chưa có một định nghĩa rõ ràng, đồng nhất Theo nghĩa rộng, kinh tế tư nhân được sử dụng để phân biệt với kinh tế Nhà nước Theo nghĩa hẹp hơn, kinh tế tư nhân là thành phần kinh tế được hình thành và phát triển dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và lợi ích cá nhân Kinh tế tư nhân gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân, hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp tư nhân

Với khái niệm này kinh tế tư nhân bao gồm những nội dung sau:

- Về lĩnh vực sản xuất kinh doanh: Kinh tế tư nhân bao gồm những hộ gia đình, doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh như nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, chế biến nông lâm sản, đánh bắt

và chế biến thuỷ sản, thương mại và dịch vụ du lịch trừ an ninh quốc phòng

- Về mô hình tổ chức : Kinh tế tư nhân gồm các hộ kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp tư nhân (doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh) Ngoài ra gồm cả phần đầu tư của tư nhân vào khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Kinh tế tư bản tư nhân là một thành phần kinh tế dựa trên hình thức sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê Trong thời kỳ quá độ ở nước ta, thành phần này còn có vai trò đáng kể để phát triển lực lượng sản xuất, xã hội hóa sản xuất, khai thác các nguồn vốn, giải quyết việc làm và góp phần giải quyết các vấn đề xã hội khác Kinh tế tư bản tư nhân rất năng động, nhạy bén với kinh tế thị trường, do đó sẽ có những đóng góp không nhỏ vào quá trình tăng trưởng kinh tế của đất nước, tuy nhiên, kinh tế tư bản tư nhân có tính tự phát rất cao

b) Kinh tế nhà nước

Kinh tế nhà nước là một khái niệm dùng để chỉ khu vực kinh tế thuộc sở hữu của nhà nước, do nhà nước trực tiếp quản lý, điều hành và tổ chức các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông qua bộ máy đại diện là các cơ quan quản lý nhà nước

Theo Ðiều 53 của Hiến pháp năm 2013: “Ðất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác

và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”

Như vậy, kinh tế nhà nước là khái niệm mở, nội hàm rộng, không chỉ là các doanh nghiệp nhà nước mà còn bao quát toàn bộ cơ sở vật chất, kinh tế thuộc

sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý dưới nhiều dạng, thậm chí những cấu thành của chúng không thể tính toán hết được bằng tiền, như giá trị đất đai, tài nguyên khoáng sản trong lãnh thổ Việt Nam

2.1.2 Vận dụng các khái niệm của mâu thuẫn vào mối quan hệ kinh tế tư bản

tư nhân và kinh tế nhà nước

a) Sự mâu thuẫn trong mối quan hệ của kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân là hai thành phần quan trọng trong nền kinh tế nước nhà, góp phần lớn trong cuộc cuộc thúc đẩy và phát triển kinh tế đất nước Tuy nhiên, bên cạnh đó, kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước có xuất hiện khá nhiều mặt đối lập, mâu thuẫn với nhau trong quá trình hoạt động và phát triển

Trước đây, thành phần nền kinh tế nước ra chủ yếu là kinh tế nhà nước, hay còn gọi là kinh tế chỉ huy Đây là một nền kinh tế mà trong đó Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về thu nhập Nhưng do thực hiện quá trình đổi mới từ

năm 1986, Đàng và Nhà nước ta đã chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, chứ không phải nhà nước nắm toàn bộ nền kinh tế như thời bao cấp

Mâu thuẫn trong mối quan hệ giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước trước hết là ở vị trí của mỗi thành phần trong nền kinh tế nước nhà Kinh tế nhà nước đã được hình thành từ rất lâu, giữ một vị thế lớn trong nền kinh tế Còn kinh tế tư bản tư nhân thì mới ra đời sau giai đoạn đổi mới Mặc dù xuất hiện sau, nhưng kinh tế tư bản tư nhân đã càng ngày càng thể hiện mình là một thành phần quan trọng, đạt được rất nhiều thành tựu xuất sắc Điều này khiến kinh tế tư nhân dần tiến bước thành thành phần kinh tế quan trọng bậc nhất, hơn cả kinh tế nhà nước

Mâu thuẫn thứ hai là ở quá trình và cách thức hoạt động Kinh tế nhà nước hoàn toàn do nhà nước nắm giữ, mọi vấn đề pháp lí, hoạt động và hậu quả dù lỗ hay lãi, thì vẫn nằm trong tầm kiểm soát của nhà nước, và hậu quả xảy ra (nếu có ) sẽ thiệt hạt ít nhất có thể Còn về kinh tế tư bản tư nhân, do số vốn phần hơn là của tư nhân (ít nhất lớn hơn 50%), có doanh nghiệp tư nhân còn hoàn toàn không dựa vào ngân sách nhà nước, nên nếu để xảy ra hậu quả, thì toàn bộ doanh nghiệp,

từ những người lãnh đạo và nhân viên, phải chịu thiệt hại vô cùng lớn, nói cách khác là toàn bộ thiệt hại

b) Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn của kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước được thể hiện bởi

+ Cùng tồn tại trong nền kinh tế đất nước, luôn song hành và đi kèm với nhau Không thể tồn tại chỉ một thành phần kinh tế, hay xóa bỏ hoàn toàn một thành phần kinh tế nào

+ Cùng nhau giúp đỡ phát triển nền kinh tế nước nhà Ví dụ về GDP, tỉ trọng của kinh tế tư nhân hiện nay đang chiếm khoảng 39% - 40% tổng tỉ trọng nền kinh tế, còn kinh tế nhà nước khoảng 30% - 35%, còn lại là các thành phần kinh tế khác Tuy có sự chênh lệch nhưng nhìn chung, đây là hai thành phần kinh tế nòng cốt và quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của chủ thể mà nó nằm trong, ở đây là nền kinh tế đất nước

Sự đấu tranh giữa thành phần kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước

Sự đấu tranh được thể hiện chủ yếu ở kết quả đạt được của hai thành phần kinh tế Theo như ví dụ về GDP ở trên, tỉ trọng của kinh tế tư bản tư nhân cao hơn so với kinh tế nhà nước Về vấn đề khác như việc làm, thì kinh tế tư bản tư nhân hiện nay

đã tạo điều kiện cho 85% việc làm trong nền kinh tế, còn trong khu vực kinh tế nhà nước, số lượng việc làm không tăng nhiều Hai bên ra sức đấu tranh với nhau nhằm thể hiện khả năng của mình

c) Tính chất của mâu thuẫn

Đầu tiên là tính khách quan và phổ biến Đây là tính chất chung của các mâu thuẫn, nên nó cũng tồn tại mâu thuẫn giữa kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước Mâu thuẫn giữa hai thành phần kinh tế này xảy ra tự nhiên do quá trình đổi mới của xã hội Sự ra đời của kinh tế nhà nước là trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, do bản chất của chế độ xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa quy định Chủ nghĩa xã hội phải được xây dựng dựa trên nền tảng hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu Cùng với sự phát triển của xã hội, nền kinh tế nhiều thành phần ra đời, trong đó là kinh tế tư bản tư nhân Điều này đã tạo ra mâu thuẫn một cách khách quan và tất yếu

Mâu thuẫn trong mối quan hệ này cũng có tính đa dạng và phong phú Hai thành phần kinh tế mâu thuẫn nhau ở mọi lĩnh vực và trên mọi phương diện

hoạt động Ví dụ như tình hình tăng trưởng, tỉ trọng, thành tựu đạt được, Luôn theo sát nhau, vừa cạnh tranh vừa thống nhất trong mọi vấn đề

2.2 Quá trình vận động của mâu thuẫn giữa các hai thành phần kinh tế

Do đó, các mặt đối lập trong mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh và tự giải quyết, lại tiếp tục nảy sinh khi đã giải quyết xong qua đó đẩy mạnh sự vận động và phát triển của sự vật

Ngay từ khi xuất hiện, kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế nhà nước đã có

sự mâu thuân với nhau Kinh tế nhà nước vốn dĩ là thành phần kinh tế quan trọng bật nhất của nền kinh tế, được nhà nước đảm bảo các lợi ích và giảm thiểu rủi ro Kinh tế tư bản tư nhân xuất hiện, độc lập pháp lí, độc lập tài chính, độc lập hoạt động, không có bất cứ sự đảm bảo nào nên không được nhiều người lựa chọn, và việc kinh tế tư nhân bị “kì thị” trong quá khứ không phải là không có Nhưng do ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội ở nước ta, phải đáp ứng đủ hai yêu cầu : Một mặt, phải phát huy nội lực, tận dụng mọi sức sản xuất hiện có và phát triển lên của kinh

tế, các hình thức liên kết, liên doanh giữa chúng, nhất là hình thức công tư kết hợp,

cổ phần Mặt khác, phải tận dụng tối đa thời đại toàn cầu hóa về kinh tế, tranh thủ đầu tư trực tiếp của nước ngoài, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, mở rộng quan

hệ kinh tế đối ngoại, hợp tác quốc tế Bởi vậy, nhà nước không chỉ tập trung vào kinh tế nhà nước, mà còn cần chú trọng đến cả kinh tế tư nhân Nhận được sự giúp

đỡ của nhà nước, kinh tế tư nhân đã dần phát triển, ngang bằng với kinh tế nhà nước, cùng tồn tại và song hành Mâu thuẫn đầu tiên đã được giải quyết

Tuy nhiên, theo Ph.Ăngghen : “Sự sống là một mâu thuẫn tồn tại trong bản thân các sự vật và các quá trình, mâu thuẫn chấm dứt thì sự sống không còn nữa và cái chết xảy đến.” Mâu thuẫn đầu tiên được giải quyết, mâu thuẫn thứ hai tự nhiên nảy sinh Kinh tế tư nhân càng ngày càng phát triển, hiện nay còn phát triển đến mức vượt qua cả kinh tế nhà nước Kinh tế nhà nước lại điều chỉnh cách thức