Mục tiêu của đề tài là phát huy vai trò của chủ thể học sinh trong quá trình học tập để tạo nên tri thức cho bản thân, đặc biệt tư duy của học sinh được phát triển hơn trong tiến trình học tập.
Trang 1S GIÁO D C VÀ ĐÀO T O THANH HÓA Ở Ụ Ạ
Trang 2THANH HÓA, NĂM 2015
Trang 3M C L CỤ Ụ
Trang
3.3.N i dung và t ch c th c nghi mộ ổ ứ ự ệ
5 3.3.1. N i dung th c nghi mộ ự ệ
5
Trang 5DANH M C S Đ B NG BI UỤ Ơ Ồ Ả Ể
3.3.N i dung và t ch c th c nghi mộ ổ ứ ự ệ
5 3.3.1. N i dung th c nghi mộ ự ệ
5
Trang 6A Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
Ngày nay, vai trò c a giáo d c luôn chi m v trí h t s c quan tr ng đ i v iủ ụ ế ị ế ứ ọ ố ớ
s phát tri n c a cá nhân, t p th , c ng đ ng, dân t c và nhân lo i. Vì v y, vi cự ể ủ ậ ể ộ ồ ộ ạ ậ ệ
đ i m i toàn di n giáo d c các b c h c, c p h c là v n đ th i s và c pổ ớ ệ ụ ở ậ ọ ấ ọ ấ ề ờ ự ấ bách hi n nay. Vi c đ i m i ph i đ c ti n hành t t c các y u t c a quáệ ệ ổ ớ ả ượ ế ở ấ ả ế ố ủ trình giáo d c và m i c p đ t vĩ mô đ n vi mô bao g m: quan đi m giáoụ ở ọ ấ ộ ừ ế ồ ể
d c, m c tiêu giáo d c, n i dung, phụ ụ ụ ộ ương pháp, ph ng ti n và ki m tra đánhươ ệ ể giá quá trình giáo d c.ụ
Trong đó đ i m i quan đi m giáo d c đ c coi là đi m xu t phát và là “s iổ ớ ể ụ ượ ể ấ ợ
ch đ ” xuyên su t quá trình giáo d c. Đi u này đã đ c xác đ nh trong Nghỉ ỏ ố ụ ề ượ ị ị quy t 29 c a h i ngh TW8 khóa XI (04/11/2013) v đ i m i căn b n, toàn di nế ủ ộ ị ề ổ ớ ả ệ giáo d c và đào t o. Ngh quy t nêu rõ: “Ti p t c đ i m i m nh m ph ngụ ạ ị ế ế ụ ổ ớ ạ ẽ ươ pháp d y và h c theo h ng hi n đ i, phát huy tính tích c c, ch đ ng, sáng t oạ ọ ướ ệ ạ ự ủ ộ ạ
và v n d ng ki n th c, kĩ năng c a ng i h c; kh c ph c l i truy n th áp đ tậ ụ ế ứ ủ ườ ọ ắ ụ ố ề ụ ặ
m t chi u ghi nh máy móc. T p trung cách h c, cách nghĩ, khuy n khích tộ ề ớ ậ ọ ế ự
h c, t o c s đ ng i h c t c p nh t và đ i m i tri th c, kĩ năng, phát tri nọ ạ ơ ở ể ườ ọ ự ậ ậ ổ ớ ứ ể năng l c”. ự Nh v y, có th hi u c t lõi c a v n đ đ i m i phư ậ ể ể ố ủ ấ ề ổ ớ ương pháp d yạ
và h c là họ ướng t i vi c h c t p ch đ ng, ch ng l i thói quen h c t p thớ ệ ọ ậ ủ ộ ố ạ ọ ậ ụ
đ ng, l i vào giáo viên, đi u này s không đ m b o đào t o con ngộ ỷ ạ ề ẽ ả ả ạ ười theo yêu c u m i c a th i đ i.ầ ớ ủ ờ ạ
Đ phát huy để ượ ốc t i đa tính tích c c, ch đ ng c a h c sinh trong quáự ủ ộ ủ ọ trình h c t p, có nhi u phọ ậ ề ương pháp d y h c theo xu hạ ọ ướng hi n đ i đãệ ạ
được đ xu t và v n d ng nh : DH khám phá, DH h p tác, DH phân hóa, DHề ấ ậ ụ ư ợ phát hi n và gi i quy t v n đ … Cùng v i vi c nghiên c u và v n d ng cácệ ả ế ấ ề ớ ệ ứ ậ ụ
phương pháp d y h c này, các nhà lí lu n DH đã quan tâm đ c bi t đ n líạ ọ ậ ặ ệ ế thuy t ki n t o. B i l , t tế ế ạ ở ẽ ư ưởng c b n c a lí thuy t ki n t o là ngơ ả ủ ế ế ạ ườ ọ i h c
t xây d ng ki n th c trên c s s d ng và xem xét l i ki n th c, kinhự ự ế ứ ơ ở ử ụ ạ ế ứ nghi m s n có c a mình. Nh ng hi u bi t, kinh nghi m có th đệ ẵ ủ ữ ể ế ệ ể ược b sungổ hoàn thi n, phát tri n ho c có th ph i thay đ i trong quá trình h c t p, t đóệ ể ặ ể ả ổ ọ ậ ừ giúp ngườ ọi h c n m v ng đắ ữ ược h th ng tri th c m t cách b n v ng và cóệ ố ứ ộ ề ữ
kh năng v n d ng tri th c đ gi i quy t v n đ m t cách có hi u qu ả ậ ụ ứ ể ả ế ấ ề ộ ệ ả
Nhóm bài hướng d n đ c hi u trong ch ng trình sách giáo khoa Ng vănẫ ọ ể ươ ữ
11 Nâng cao là m t n i dung r t quan tr ng b i l , nó giúp cho giáo viên và h cộ ộ ấ ọ ở ẽ ọ sinh n m đ c khái ni m đ c hi u văn b n và cách đ c m t văn b n đ ngắ ượ ệ ọ ể ả ọ ộ ả ồ
th i t khai thác, khám phá b t k m t tác ph m trong chờ ự ấ ỳ ộ ẩ ương trình sách giáo khoa hay các văn b n khác mà ta b t g p trong đ i s ng. Tuy nhiên, vi c d y vàả ắ ặ ờ ố ệ ạ
h c nhóm bài đ c hi u còn nhi u h n ch ít đọ ọ ể ề ạ ế ược giáo viên chú tr ng b i lọ ở ẽ
c giáo viên và h c sinh đôi khi còn m h v khái ni m đ c hi u, b n ch tả ọ ơ ồ ề ệ ọ ể ả ấ
c a đ c hi u cũng nh cách th c ti n hành đ c hi u m t văn b n. Đ c bi tủ ọ ể ư ứ ế ọ ể ộ ả ặ ệ
b n thân h c sinh ch a th y rõ vai trò quan tr ng c a nhóm bài này nên ch aả ọ ư ấ ọ ủ ư
c m th y h ng thú trong quá trình h c t p. Ý th c đả ấ ứ ọ ậ ứ ược đi u đó và d a vào n iề ự ộ
Trang 7dung ch ng trình sách giáo khoa Ng văn l p 11 Nâng cao, tôi đã m nh d nươ ữ ớ ạ ạ
v n d ng lí thuy t ki n t o trong vi c d y h c nhóm bài hậ ụ ế ế ạ ệ ạ ọ ướng d n đ c hi uẫ ọ ể văn b n trong sách giáo khoa Ng văn 11 Nâng cao và th c t các ti t h c đã đ tả ữ ự ế ế ọ ạ
đ c k t qu t t.ượ ế ả ố
B GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
1 C s lý lu n c a v n đơ ở ậ ủ ấ ề
1.1 Ki n t o là gì?ế ạ
Ki n t o là đ ng t ch hành đ ng c a con ng i tác đ ng lên m t đ iế ạ ộ ừ ỉ ộ ủ ườ ộ ộ ố
tượng, m t hi n tộ ệ ượng, hay m t quan h , đ bi n đ i đ i tộ ệ ể ế ổ ố ượng cũ, t o nênạ
m t đ i tộ ố ượng m i theo nhu c u c a b n thân. Qu v y, T đi n Ti ng Vi tớ ầ ủ ả ả ậ ừ ể ế ệ xác đ nh, ki n t o nghĩa là ị ế ạ “xây d ng nên” ự [35; tr 940]
1.2 Vai trò c a lí thuy t ki n t o trong d y h củ ế ế ạ ạ ọ
Lí thuy t ki n t o xu t phát t m t quan đi m c a J.Piaget (nhà tâm lýế ế ạ ấ ừ ộ ể ủ
h c l i l c ngọ ỗ ạ ười Th y S ) v c c u nh n th c. Theo quan đi m này thìụ ỹ ề ơ ấ ậ ứ ể
nh n th c c a con ngậ ứ ủ ười dù b t c c p đ nào cũng đ u th c hi n các thaoở ấ ứ ấ ộ ề ự ệ tác trí tu thông qua hai ho t đ ng là ệ ạ ộ đ ng hóa ồ và đi u ng ề ứ các ki n th c vàế ứ
k năng đã có đ phù h p v i môi trỹ ể ợ ớ ường h c t p m i. ọ ậ ớ
Lí thuy t ki n t o nh n m nh đ n vai trò ch đ ng c a h c sinh trongế ế ạ ấ ạ ế ủ ộ ủ ọ quá trình h c và s ti p thu tri th c cho b n thân mình. H c sinh không h cọ ự ế ứ ả ọ ọ
b ng cách ti p c n tri th c do ngằ ế ậ ứ ười khác truy n cho “ề mà b ng cách đ t ằ ặ mình vào môi tr ườ ng h c t p tích c c, ch đ ng đ ng hóa và đi u ng các ọ ậ ự ủ ộ ồ ề ứ
ki n th c và kĩ năng đã có đ phát hi n v n đ t đó xây d ng nên nh ng ế ứ ể ệ ấ ề ừ ự ữ
hi u bi t m i” ể ế ớ [5; tr 382]. Thông qua vi c tích c c gi i quy t các tình hu ngệ ự ả ế ố
h c t p đó mà ngọ ậ ườ ọ ựi h c t xây d ng nên nh ng hi u bi t c a b n thân. Líự ữ ể ế ủ ả thuy t ki n t o nh n m nh đ n vai trò c a các kinh nghi m đã có c a ngế ế ạ ấ ạ ế ủ ệ ủ ườ i
h c và s tọ ự ương tác gi a các kinh nghi m này v i môi trữ ệ ớ ường trong quá trình
h c t p c a h c sinh.ọ ậ ủ ọ
2. Th c tr ng c a v n đự ạ ủ ấ ề
Lí thuy t ki n t o đã đế ế ạ ượ ức ng d ng r ng rãi trong vi c d y h c cácụ ộ ệ ạ ọ môn h c t nhiên nh : Toán; V t lí; Hóa h c; Sinh h c nh ng đ i v i b mônọ ự ư ậ ọ ọ ư ố ớ ộ
Ng văn, th c s ch a có công trình chuyên sâu nào, vi c v n d ng lí thuy tữ ự ự ư ệ ậ ụ ế
ki n t o bế ạ ước đ u m i ch đầ ớ ỉ ược đ c p trong lu n văn nh :ề ậ ậ ư “V n d ng lí ậ ụ thuy t ki n t o vào quá trình d y h c, ki m tra, ế ế ạ ạ ọ ể đánh giá h c ph n ng pháp ọ ầ ữ
Ti ng Vi t” ế ệ (Nguy n H u C nh); “ễ ữ ả V n d ng lí thuy t ậ ụ ế ki n t o vào d y h c ế ạ ạ ọ truy n ng n “V nh t” nhà tr ệ ắ ợ ặ ở ườ ng trung h c ph thông” ọ ổ (Nguy n Ng cễ ọ
Hi n). Do v y vi c v n d ng lí thuy t ki n t o vào gi ng d y b môn Ngề ậ ệ ậ ụ ế ế ạ ả ạ ộ ữ văn trong nhà trường ph thông là v n đ m i m c n đổ ấ ề ớ ẻ ầ ược giáo viên v nậ
d ng trong gi ng d y nh m t o đụ ả ạ ằ ạ ược hi u qu cao trong các gi d y.ệ ả ờ ạ
Trang 8V n đ đ c hi u đ u đấ ề ọ ể ề ược đ c p đ n trong hai b sách giáo khoaề ậ ế ộ
Ng Văn THPT. Tuy nhiên, b sách giáo khoa Ng Văn THPT Nâng cao trìnhữ ộ ữ bày v n đ đ c hi u m t cách h th ng h n thông qua nhóm bài v lýấ ề ọ ể ộ ệ ố ơ ề thuy t đ c hi u. C th : L p 10 4 ti t, l p 11 5 ti t, l p 12 2 ti t. M cế ọ ể ụ ể ớ ế ớ ế ớ ế ặ
dù s lố ượng ti t h c không nhi u, song nó đã cung c p nh ng ki n th c lýế ọ ề ấ ữ ế ứ thuy t n n t ng v v n đ đ c hi u, đ ng th i t ng bế ề ả ề ấ ề ọ ể ồ ờ ừ ước đ nh hình kị ỹ năng đ c hi u văn b n cho h c sinh.ọ ể ả ọ
Nh n th c đậ ứ ược vai trò c a nhóm bài hủ ướng d n đ c hi u văn b nẫ ọ ể ả song giáo viên và h c sinh đôi khi còn m h v khái ni m đ c hi u, b nọ ơ ồ ề ệ ọ ể ả
ch t c a đ c hi u cũng nh cách th c ti n hành đ c hi u m t văn b n.ấ ủ ọ ể ư ứ ế ọ ể ộ ả
Đ c bi t b n thân h c sinh ch a th y rõ vai trò quan tr ng c a nhóm bài nàyặ ệ ả ọ ư ấ ọ ủ nên ch a c m th y h ng thú trong quá trình h c t p. Qua th c t cho th y cư ả ấ ứ ọ ậ ự ế ấ ả giáo viên và h c sinh đ u ít h ng thú khi d y và h c nhóm bài này b i l doọ ề ứ ạ ọ ở ẽ tính ch t c a bài h c thiên v lý thuy t khô c ng nên vi c d y và h c vôấ ủ ọ ề ế ứ ệ ạ ọ cùng khó khăn. B i v y vi c tìm ra gi i pháp đ kh c ph c tình tr ng trên làở ậ ệ ả ể ắ ụ ạ
đi u tôi trăn tr trong quá trình tr c ti p gi ng d y.ể ở ự ế ả ạ
3. Gi i pháp và t ch c th c hi nả ổ ứ ự ệ
3.1 Gi i pháp th c hi n ả ự ệ
Trong d y h c ki n t o, ch th h c t p chính là HS trung tâm c aạ ọ ế ạ ủ ể ọ ậ ủ quá trình d y h c. LTKT đ cao quá trình nh n th c c a ngạ ọ ề ậ ứ ủ ườ ọi h c đ có thể ể
t ki n t o ki n th c cho riêng mình. Ch th c a quá trình h c t p c n ph iự ế ạ ế ứ ủ ể ủ ọ ậ ầ ả tích c c sáng t o trong t duy v i các cách th c ti n hành nh : hăng hái phátự ạ ư ớ ứ ế ư
bi u ý ki n, tích c c tham gia th o lu n trao đ i v i GV và HS, ch đ ngể ế ự ả ậ ổ ớ ủ ộ tham gia gi i quy t các tình hu ng có v n đ ả ế ố ấ ề
Đ có th ki n t o nên ch th h c t p tích c c và sáng t o, khi d yể ể ế ạ ủ ể ọ ậ ự ạ ạ
h c nhóm bài họ ướng d n đ c hi u văn b n trong SGK Ng văn 11 Nângẫ ọ ể ả ữ cao, GV c n ph i bi t s d ng linh ho t các phầ ả ế ử ụ ạ ương pháp, bi n pháp d y h cệ ạ ọ
nh : D y h c nêu v n đ , d y h c nhóm, d y h c khám phá có hư ạ ọ ấ ề ạ ọ ạ ọ ướng d n,ẫ
d y h c theo đ nh hạ ọ ị ướng đ i tho i,…ố ạ
M i phỗ ương pháp đ u có u đi m và h n ch Vì v y, GV c n ph i bi tề ư ể ạ ế ậ ầ ả ế cách v n d ng linh ho t, sáng t o đ phát huy h t m t tích c c, h n ch y uậ ụ ạ ạ ể ế ặ ự ạ ế ế kém c a m i phủ ỗ ương pháp trong t ng tình hu ng d y h c c th Và đ c bi từ ố ạ ọ ụ ể ặ ệ trong d y h c nhóm bài này, GV c n ph i bi t cách chuy n hóa các phạ ọ ầ ả ế ể ươ ngpháp, bi n pháp đó thành các chi n thu t đ c hi u c th B i l , đây s làệ ế ậ ọ ể ụ ể ở ẽ ẽ
nh ng cách th c làm cho HS ho t đ ng, có nhu c u, h ng thú trong h c t pữ ứ ạ ộ ầ ứ ọ ậ
ch không th đ ng, l i GV.ứ ụ ộ ỉ ạ ở
Chi n thu t đ c hi u là “ế ậ ọ ể nh ng bi n pháp, nh ng th thu t, nh ng ữ ệ ữ ủ ậ ữ cách th c, thao tác nh t đ nh nh m d n d t quá trình nh n th c c a h c sinh ứ ấ ị ằ ẫ ắ ậ ứ ủ ọ
đ chi m lĩnh, ki n t o ý nghĩa c a văn b n m t cách tích c c, ch đ ng ể ế ế ạ ủ ả ộ ự ủ ộ
hi u qu ệ ả” [14; tr 57]. Chi n thu t là “ế ậ b ướ c đ m ệ ”, “là cây c u n i không th ầ ố ể thi u đ b n đ c h c sinh tr thành m t đ c gi đ c l p ế ể ạ ọ ọ ở ộ ộ ả ộ ậ ” thu n th c, có kĩầ ụ
Trang 9năng và sáng t o. Đ phát huy vai trò ch đ ng tích c c c a HS trong d y h cạ ể ủ ộ ự ủ ạ ọ nhóm bài hướng d n đ c hi u, GV c n ph i hẫ ọ ể ầ ả ướng d n HS s d ng cácẫ ử ụ chi n thu t đ c hi u đ phù h p v i đ c đi m c a nhóm bài này. Các chi nế ậ ọ ể ể ợ ớ ặ ể ủ ế thu t GV s d ng c th nh :ậ ử ụ ụ ể ư
+ Chi n thu t KWLế ậ
Chi n thu t KWL là s đ liên h các ki n th c đã bi t liên quan đ n ế ậ ơ ồ ệ ế ứ ế ế bài h c, các ki n th c mu n bi t và ki n th c h c đ ọ ế ứ ố ế ế ứ ọ ượ c sau bài h c. Trong ọ
đó K(Know) Nh ng đi u đã bi t; W (Want to know) Nh ng đi u mu n ữ ề ế ữ ề ố
bi t; L (Learned) Nh ng đi u đã h c đ ế ữ ề ọ ượ ) [20; tr 73]. c
+ Chi n thu t “T ng quan v văn b n”ế ậ ổ ề ả
Đây là chi n thu t ti n hành nh m quan sát khái quát, t ng th đ ph ngế ậ ế ằ ổ ể ể ỏ đoán và đánh giá s b n i dung, hình th c c a văn b n trơ ộ ộ ứ ủ ả ước khi bước vào
ho t đ ng đ c [4; tr 70]. Ngạ ộ ọ ườ ọi đ c có th chú ý đ n: nhan đ , l i đ t , tácể ế ề ờ ề ừ
gi , hoàn c nh ra đ i, th lo i, phong cách nhà văn,… đ t o tâm th đ c,ả ả ờ ể ạ ể ạ ế ọ kích thích nh ng tri th c c n thi t đ ho t đ ng đ c có th di n ra d dàngữ ứ ầ ế ể ạ ộ ọ ể ễ ễ
h n.ơ
+ Chi n thu t “Đánh d u và ghi chú bên l ”ế ậ ấ ề
Đ c hi u văn b n là quá trình trọ ể ả ước h t ngế ườ ọi đ c làm vi c v i c uệ ớ ấ trúc ngôn t đ gi i mã, n m b t thông tin. Đ n m b t đừ ể ả ắ ắ ể ắ ắ ược v n đ “c tấ ề ố lõi” mà tác gi mu n g i g m, mu n trình bày, ngả ố ử ắ ố ườ ọ ầi đ c c n n m đắ ược các
t “chìa khóa” nh ng chi ti t ngh thu t quan tr ng có trong văn b n. “ừ ữ ế ệ ậ ọ ả Đánh
d u ấ ” là cách ngườ ọi đ c h c ti n hành “ọ ế g ch chân các t ng , các chi ti t, ạ ừ ữ ế hình nh quan tr ng trong văn b n ả ọ ả ”. Đi u này s giúp ngề ẽ ườ ọi h c hi u để ượ c
n i dung c a văn b n cũng nh n m b t độ ủ ả ư ắ ắ ược ý tưởng then ch t và cách th cố ứ
t ch c, tri n khai n i dung c a tác gi ổ ứ ể ộ ủ ả
+ Chi n thu t “C ng tác ghi chú”ế ậ ộ
Chi n thu t này đế ậ ượ ử ục s d ng ph i h p v i chi n thu t “Đánh d u vàố ợ ớ ế ậ ấ ghi chú bên l ”. Chi n thu t này đề ế ậ ược GV ti n hành chia nhóm (nhóm nhế ỏ
ho c nhóm l n). Các thành viên trong nhóm chuy n b n ghi chú cá nhân c aặ ớ ể ả ủ mình v văn b n t i thành viên khác. L n lề ả ớ ầ ượ ừt t ng cá nhân đ c các ghi chúọ
c a b n và thêm các ghi chú khác c a mình vào sau đó luân phiên chuy n ti p.ủ ạ ủ ể ế Quá trình này c đứ ược ti p t c cho đ n khi b n đ c ban đ u nh n đế ụ ế ạ ọ ầ ậ ượ ạ c l iphi u ghi chú cá nhân c a mình khi đã có đ y đ ý ki n c ng tác c a các b nế ủ ầ ủ ế ộ ủ ạ trong nhóm
Nhóm bài hướng d n đ c hi u văn b n trong SGK Ng văn 11 Nângẫ ọ ể ả ữ cao v i đ c đi m c a n i dung đó là s t ng k t nh ng ki n th c đã h c đớ ặ ể ủ ộ ự ổ ế ữ ế ứ ọ ể hình thành và c ng c nh ng kĩ năng cho HS. Do v y, vi c áp d ng chi nủ ố ữ ậ ệ ụ ế thu t này s giúp h c sinh g i nh đ n ki n th c, kinh nghi m đã có c aậ ẽ ọ ợ ớ ế ế ứ ệ ủ mình đ khái quát lên thành phể ương pháp, cách th c, kĩ năng đ c hi u vănứ ọ ể
b n.ả
3.2. Cách t ch c th c hi nổ ứ ự ệ
Trang 10 Chúng tôi l a ch n và ti n hành th c nghi m bài “ự ọ ế ự ệ Đ c ti u thuy t và ọ ể ế truy n ng n” ệ ắ (ti t 52 tu n 13) trong s nhóm bài hế ầ ố ướng d n đ c hi u vănẫ ọ ể
b n c a SGK Ng văn 11 Nâng cao.ả ủ ữ
Đ a bàn th c nghi m đị ự ệ ượ ực l a ch n là trọ ường THPT Ba Đình Nga
S n Thanh Hóa. Chúng tôi ch n 2 l p 11C, 11K v i sĩ s tơ ọ ớ ớ ố ương ng là 45 vàứ
46 h c sinh, làm hai l p th c nghi m và đ i ch ng.ọ ớ ự ệ ố ứ
Trong quá trình th c nghi m, chúng tôi ti n hành d y song song các l pự ệ ế ạ ớ
th c nghi m (d y b ng thi t k bài h c đã đự ệ ạ ằ ế ế ọ ược đ xu t) và đ i ch ng (d yề ấ ố ứ ạ
h c b ng bài so n thông thọ ằ ạ ường c a giáo viên) trong cùng m t kho ng th iủ ộ ả ờ gian, cùng n i dung bài: ộ “Đ c ti u thuy t và truy n ng n” ọ ể ế ệ ắ
Trong quá trình th c nghi m, chúng tôi quan sát thái đ , ý th c và k tự ệ ộ ứ ế
qu h c t p c a h c sinh các l p th c nghi m và đ i ch ng đ đánh giá m tả ọ ậ ủ ọ ớ ự ệ ố ứ ể ộ cách khách quan ch t lấ ượng c a m i gi h c. Sau ti t d y, chúng tôi trao đ iủ ỗ ờ ọ ế ạ ổ
đ rút kinh nghi m cho nh ng nghiên c u trong đ tài lu n văn.ể ệ ữ ứ ề ậ
Cu i đ t th c nghi m s ph m, chúng tôi ti n hành ki m tra nh nhauố ợ ự ệ ư ạ ế ể ư
đ i v i c hai nhóm v m c đ n m v ng ki n th c và v n d ng c a h cố ớ ả ề ứ ộ ắ ữ ế ứ ậ ụ ủ ọ sinh, so sánh t l gi a hai nhóm đ rút ra k t lu n v gi thuy t khoa h c đãỷ ệ ữ ể ế ậ ề ả ế ọ
Đ c đi m chung c a th lo i ti u thuy t và truy n ng n. ặ ể ủ ể ạ ể ế ệ ắ
T hi u bi t v th lo i ti u thuy t, truy n ng n đ xác l p cách đ c ừ ể ế ề ể ạ ể ế ệ ắ ể ậ ọ
hi u hai th lo i này, v n d ng vào đ c hi u các văn b n ti u thuy t,ể ể ạ ậ ụ ọ ể ả ể ế truy n ng n c th ệ ắ ụ ể
II. Phương pháp và chu n b cho bài h cẩ ị ọ
Bài h c t p trung vào:ọ ậ
Đ c đi m c a ti u thuy t và truy n ng n, c th phân tích trên cácặ ể ủ ể ế ệ ắ ụ ể
phương di n: Hình tệ ượng nhân v t; C t truy n, chi ti t; S miêu t hoànậ ố ệ ế ự ả
c nh; K t c u; L i k ả ế ấ ờ ể
Các đ nh hị ướng, cách th c đ c hi u ti u thuy t và truy n ng n.ứ ọ ể ể ế ệ ắ
Cách th c tri n khai bài h c.ứ ể ọ
Đây là bài h c thu c tu n 13, ti t 51 h c kì I c a chọ ộ ầ ế ọ ủ ương trình Ng vănữ
l p 11 Nâng cao. Ki n th c c a bài h c đớ ế ứ ủ ọ ược th hi n trong SGK khá chi ti tể ệ ế trong g n 3 trang gi y (g m c ph n k t qu c n đ t). Ph n luy n t p dungầ ấ ồ ả ầ ế ả ầ ạ ầ ệ ậ
lượng ít h n, 1 trang gi y v i 2 bài t p g n v i các n i dung lí thuy t đã trìnhơ ấ ớ ậ ắ ớ ộ ế
Trang 11bày. Khi h c bài h c này, HS đã có nh ng hi u bi t và kinh nghi m trong quáọ ọ ữ ể ế ệ trình đ c các văn b n ti u thuy t và truy n ng n trọ ả ể ế ệ ắ ước đó. Trong ph m vi c aạ ủ
1 ti t h c, v i n i dung ki n th c nhi u nh v y, đi u quan tr ng đó là:ế ọ ớ ộ ế ứ ề ư ậ ề ọ
ngườ ọi h c c n t khái quát các đ c đi m chung c a ti u thuy t và truy nầ ự ặ ể ủ ể ế ệ
ng n đ t đó ch ra cách th c đ c hi u phù h p v i các đ c tr ng đắ ể ừ ỉ ứ ọ ể ợ ớ ặ ư ượ ckhái quát trên c s đó luy n t p đ c ng c và kh c sâu thêm ki n th c. ơ ở ệ ậ ể ủ ố ắ ế ứ
Đ gi h c để ờ ọ ược ti n hành phù h p v i đi u ki n th i gian cho phép,ế ợ ớ ề ệ ờ quá trình làm vi c đ t hi u qu cao, GV yêu c u h c sinh chu n b trệ ạ ệ ả ầ ọ ẩ ị ước m tộ
ph n phi u h c t p nhà và s s d ng k t qu đ c hi u văn b n c aầ ế ọ ậ ở ẽ ử ụ ế ả ọ ể ả ủ mình trong quá trình h c t p trên l p. GV chu n b máy chi u đa v t th đọ ậ ớ ẩ ị ế ậ ể ể
tr c quan n i dung làm vi c c a h c sinh.ự ộ ệ ủ ọ
GV hướng d n h c sinh chu n b bài nhà theo yêu c u.ẫ ọ ẩ ị ở ầ
+ D a vào ki n th c và kinh nghi m c a b n thân, h c sinh t hoànự ế ứ ệ ủ ả ọ ự thi n m c (1) và (2) trong phi u h c t p s 1 theo yêu c u sau:ệ ụ ế ọ ậ ố ầ
(1) Nh ng đi u em bi t v ti u thuy t, truy n ng n và các ki n th c, hi uữ ề ế ề ể ế ệ ắ ế ứ ể
bi t khác theo em có liên quan đ n n i dung bài h c (Ví d : Ki n th c v đ c ế ế ộ ọ ụ ế ứ ề ọ
hi u văn b n văn h c, ki n th c v văn b n văn h c,…)?ể ả ọ ế ứ ề ả ọ
(2) Đi u em mu n bi t t bài h c này là gì?ề ố ế ừ ọ
L u ý: ư H c sinh có th s d ng các ký hi u, vi t t t đ xác đ nh n iọ ể ử ụ ệ ế ắ ể ị ộ dung c n đi n vào phi u h c t p theo nh ng ch d n trên.ầ ề ế ọ ậ ữ ỉ ẫ
Đây là cách giáo viên giúp h c sinh t huy đ ng ki n th c n n, kh iọ ự ộ ế ứ ề ở
đ ng gi n đ nh n th c ộ ả ồ ậ ứ (Schema) c a t ng cá nhân làm c s đ đ ng hóa vàủ ừ ơ ở ể ồ
đi u ng nh ng k năng m i. Ý tề ứ ữ ỹ ớ ưởng c a phi u h c t p s giúp h c sinhủ ế ọ ậ ẽ ọ
ch đ ng, t giác trong vi c xác đ nh đ ng c , m c tiêu bài h c và ch đ ng,ủ ộ ự ệ ị ộ ơ ụ ọ ủ ộ
t giác, tích c c đ t đ n m c tiêu đó trong su t gi h c.ự ự ạ ế ụ ố ờ ọ
M u phi u s 1: ẫ ế ố Đ c ti u thuy t và truy n ng nọ ể ế ệ ắ
+ Em hãy đ c toàn b văn b n ọ ộ ả “Đ c ti u thuy t và truy n ng n” ọ ể ế ệ ắ trong
SGK, sau đó hãy g ch chân các lu n đi m, các t ng em cho là quan tr ng,ạ ậ ể ừ ữ ọ ghi chú bên l sách nh ng ký hi u n u th y c n thi t (các khái ni m em bănề ữ ệ ế ấ ầ ế ệ khoăn, các câu h i đ t ra khi đ c, liên tỏ ặ ọ ưởng, suy nghĩ c a em khi đ c,…)ủ ọIII. Ti n trình gi h cế ờ ọ
Ho t đ ng 1 ạ ộ : Kh i đ ng và t o tâm th h c t p tích c c t k t quở ộ ạ ế ọ ậ ự ừ ế ả làm vi c cá nhân c a h c sinh trệ ủ ọ ước gi h cờ ọ
GV m i h c sinh chia s k t qu h c t p c a h c sinh trong phi u h cờ ọ ẻ ế ả ọ ậ ủ ọ ế ọ
t p s 1.ậ ố
Trang 12(Ví d , qua quan sát cô th y các em hoàn thành phi u h c t p r t chuụ ấ ế ọ ậ ấ đáo. V y em nào có th chia s v i c l p k t qu làm vi c c a mình? GVậ ể ẻ ớ ả ớ ế ả ệ ủ
g i 23 em trình bày), sau đó ch n m t vài phi u h c t p đ trình chi u.ọ ọ ộ ế ọ ậ ể ế
GV ch t v n đ : Qua nh ng chia s c a các em v n i dung c a phi uố ấ ề ữ ẻ ủ ề ộ ủ ế
h c t p, cô th y các em đã k tên đọ ậ ấ ể ượ ấc r t nhi u tác ph m c th thu c thề ẩ ụ ể ộ ể
lo i truy n ng n và ti u thuy t mà các em đã đạ ệ ắ ể ế ược h c trong chọ ương trình, có
th th y trí nh c a các em r t t t. Các em đã b sung ngu n tri th c đ c ể ấ ớ ủ ấ ố ổ ồ ứ ọ
hi u có liên quan đ n th lo i r t thú v Qua quan sát cô th y các em đã trìnhể ế ể ạ ấ ị ấ bày khá t t đố ược 4 bước đ c hi u văn b n văn h c nói chung. Nhìn chung,ọ ể ả ọ các em chu n b bài nhà r t tích c c. Nh ng n i dung c a chúng ta hôm nayẩ ị ở ấ ự ư ộ ủ
là m t bài m i bài ộ ớ “Đ c ti u thuy t và truy n ng n” ọ ể ế ệ ắ V y các em mu nậ ố
bi t đế ược đi u gì qua bài h c này? (chi u 12 phi u h c t p c t 2 c a h cề ọ ế ế ọ ậ ộ ủ ọ sinh). Mu n bi t đố ế ược đi u đó chúng ta s cùng tìm hi u n i dung bài h cề ẽ ể ộ ọ hôm nay.
VD minh h a phi u c a h c sinh s 1: ọ ế ủ ọ ố
Đ c ti u thuy t và truy n ng nọ ể ế ệ ắ
(1) Đi u em đã bi t có liênề ế
quan đ n bài h cế ọ
(2) Đi u em mu n bi t t bàiề ố ế ừ
h cọ
(3) Đi u emề thu ho chạ
được qua bài h cọ
Em đã h c các ti u thuy t,ọ ể ế
Em th y thích đ c các truy nấ ọ ệ
và ti u thuy t hi n đ i vì g nể ế ệ ạ ầ
gũi và d hi u.ễ ể
Em nghĩ không bi t đ c ti uế ọ ể thuy t và truy n ng n có gi ngế ệ ắ ố nhau không?
Em mu n bi t cách đ c haiố ế ọ
th lo i này nh th nào?ể ạ ư ế
Em mu n đố ược gi i thi uớ ệ thêm các tác ph m m i đ tìmẩ ớ ể
đ c.ọ
VD Phi u c a h c sinh s 2: ế ủ ọ ố
(1) Đi u em đã bi t có liênề ế
quan đ n bài h cế ọ
(2) Đi u em mu n bi t tề ố ế ừ
bài h cọ
(3) Đi u emề thu ho chạ
được qua bài h cọ
Qua vi c đ c các truy nệ ọ ệ
ng n và ti u thuy t em th yắ ể ế ấ
s lố ượng câu ch trong ti uữ ể
Em mu n bi t làm th nào đố ế ế ể
đ c và lĩnh h i đ c các n iọ ộ ượ ộ dung trong truy n ng n và ti uệ ắ ể
Trang 13thuy t nhi u h n truy n ng n.ế ề ơ ệ ắ
Trong ti u thuy t em th y cóể ế ấ
nhi u nhân v t và s vi c h nề ậ ự ệ ơ
GV ch t v n đ : Nh v y không ph i đ n bài h c này chúng ta m i đ cố ấ ề ư ậ ả ế ọ ớ ọ
ti u thuy t và truy n ng n, cô giáo c m th y vui m ng vì các em đã bi t mể ế ệ ắ ả ấ ừ ế ở
r ng ph m vi đ c, nh ng đi u các em mu n bi t s d n chúng ta vào bài h cộ ạ ọ ữ ề ố ế ẽ ẫ ọ hôm nay
Ho t đ ng 2: ạ ộ Tìm hi u m c I Đ c đi m chung c a ti u thuy t vàể ụ ặ ể ủ ể ế truy n ng n.ệ ắ
Trước khi đi vào tìm hi u n i dung c th c a ph n I; giáo viên nêu tínhể ộ ụ ể ủ ầ
ch t c a bài: Đây là bài lí lu n văn h c v th lo i ti u thuy t và truy nấ ủ ậ ọ ề ể ạ ể ế ệ
ng n nh m m c đích hắ ằ ụ ướng d n đ c các th lo i đó. Ti u thuy t và truy nẫ ọ ể ạ ể ế ệ
ng n là hai th lo i khác nhau nh ng yêu c u c a bài h c ch a c n đi vào tìmắ ể ạ ư ầ ủ ọ ư ầ
hi u s khác bi t mà ch yêu c u bi t để ự ệ ỉ ầ ế ược các đ c đi m chung c a chúng.ặ ể ủ
H c cách đ c ti u thuy t, truy n ng n giúp h c sinh bi t cách ti p c nọ ọ ể ế ệ ắ ọ ế ế ậ
nh ng văn b n thu c th lo i này, các em có th t đ c l i các tác ph m đãữ ả ộ ể ạ ể ự ọ ạ ẩ
được h c, v n d ng ki n th c, kĩ năng vào đ c các sáng tác khác trongọ ậ ụ ế ứ ọ
chương trình.
Qua ph n chu n b phi u h c t p 1 nhà, nhìn vào n i dung c a ô 1, côầ ẩ ị ế ọ ậ ở ộ ủ
th y t t c các em đ u ch ra đúng tên các tác ph m là ti u thuy t, truy nấ ấ ả ề ỉ ẩ ể ế ệ
ng n. Nh ng tác ph m này r t khác nhau. M i m t tác ph m là m t thôngắ ữ ẩ ấ ỗ ộ ẩ ộ
đi p th m mĩ c th Nh ng chúng đ u đệ ẩ ụ ể ư ề ược các em x p lo i vào ti uế ạ ể thuy t, truy n ng n. V y các em có th lí gi i đế ệ ắ ậ ể ả ược vì sao l i nh v yạ ư ậ không?
HS s nh n ra các tác ph m trên đ u có: ẽ ậ ẩ ề Hình t ượ ng nhân v t; C t ậ ố truy n, chi ti t; S miêu t hoàn c nh; K t c u; L i k ệ ế ự ả ả ế ấ ờ ể
Đ đi vào tìm hi u n i dung t ng ph n, GV chia l p thành 5 nhóm vàể ể ộ ừ ầ ớ phát phi u h c t p tr ng sau đó HS t hoàn thi n n i dung vào phi u. Sau đóế ọ ậ ắ ự ệ ộ ế
m i nhóm l y ví d đ phân tích, trình bày, làm sáng t n i dung. ỗ ấ ụ ể ỏ ộ
Trang 14 N i dung c th c a t ng nhóm độ ụ ể ủ ừ ược minh h a nh sau: ọ ư
Phương di n bi u hi nệ ể ệ
Ngo i hình, n i tâm, hànhạ ộ
đ ng, bi n c , ngôn ng c aộ ế ố ữ ủ
nhân v tậ
M i quan h c aố ệ ủ các nhân v t &ậ nhân v t v iậ ớ hoàn c nh xungả quanh
Ý nghĩa c aủ nhân v tậ trong tác
ph mẩ
Ngo i hình: ạ Cái đ u thì tr c ầ ọ
l c, cái răng c o tr ng h n, cái ố ạ ắ ớ
m t thì đen mà r t c ng c ng, ặ ấ ơ ơ
hai m t g ắ ườ m g ườ m trông g m ớ
ch t; cái ng c phanh đ y nh ng ế ự ầ ữ
nét ch m tr r ng ph ạ ổ ồ ượ … ng
N i tâm: Có s thay đ i qua t ng ộ ự ổ ừ
giai đo n: Tr c khi vào tù Sau ạ ướ →
khi ra tù Khi g p Th N Khi → ặ ị ở→
Ví d , Ti ng ch i c a Chí Phèo: ụ ế ử ủ
H n v a đi v a ch i. Bao gi c ắ ừ ừ ử ờ ứ
r ượ u xong là h n ch i; H n ch i ắ ử ắ ử
tr i; H n ch i đ i; ch i c làng ờ ắ ử ờ ử ả
Vũ Đ i ch i c đ a ch t m ạ ử ả ứ ế ẹ
nào đ ra h n ẻ ắ
Chí Phèo Th Nị ởChí Phèo Bá
Ki nếChí Phèo Hoàn
n n nhân ạ
c a xã h i ủ ộđó
Ng c;ụ
C nh Hu n Cao choả ấ
ch ữ
Trang 15Ông ch u cho ch M t c nh tị ữ ộ ả ượng x aư nay ch a t ng có di n ra trong ng cư ừ ễ ụ
t i. Sau khi cho ch , Hu n Cao khuyênố ữ ấ Viên Qu n Ng c v quê s ng đ giả ụ ề ố ể ữ thiên lương cho cho lành v ng. ữ
vi c vi c cệ ệ ưới ch y tang cho cô Tuy tạ ế không đi đ n đâu, Văn Minh h a s tìmế ứ ẽ cách l y ch ng cho Tuy t m t cáchấ ồ ế ộ danh giá, thì c H ng m i ch u cho phátố ồ ớ ị
ph c. Bày con cháu t ng b ng vui v điụ ư ừ ẻ
đ a gi y cáo phó, g i phư ấ ọ ường kèn, thuê
xe đám ma. B y gi sáng ngày hôm sauả ờ thì c t đám. Đám ma đấ ượ ổc t ch c theoứ
c l i Tàu, l i Tây. Đám ma là c h iả ố ố ơ ộ
đ nh ng nam thanh n tú cể ữ ữ ười tình tứ
v i nhau, bình ph m nhau, chê baiớ ẩ nhau
Cái ch t không th tránhế ể
kh i c a c già v i hàngỏ ủ ụ ớ
lo t s t ch i c a cácạ ự ừ ố ủ nhà danh y, hay s b tự ấ
l c c a y h c; Ti ngự ủ ọ ế khóc l li u và hành viộ ễ kín đáo c a ông Phánủ
m c s ng; Đi u b c aọ ừ ệ ộ ủ
cô Tuy t,…ế
Qua ví d minh h a trên, HS t rút ra k t lu n: C t truy n là h th ng sụ ọ ự ế ậ ố ệ ệ ố ự
ki n (bi n c ) x y ra trong đ i s ng c a nhân v t. Chi ti t là nh ng bi u hi nệ ế ố ả ờ ố ủ ậ ế ữ ể ệ
c th l m khi nh nh t, nh ng l i cho th y tính cách nhân v t và di n bi nụ ể ắ ỏ ặ ư ạ ấ ậ ễ ế quan h c a chúng, đ ng th i th hi n s quan sát và ngh thu t k chuy n c aệ ủ ồ ờ ể ệ ự ệ ậ ể ệ ủ tác gi ả
Trang 16C nh đói kém, m t mùa d n lãoả ấ ồ
H c vào đạ ường cùng ph i bán c uả ậ Vàng ngườ ại b n thân c a lão vàủ
r i lão cũng k t li u đ i mình.ồ ế ễ ờ
hi n cu c s ng nghèo khó vàệ ộ ố
s ph n b t h nh, đángố ậ ấ ạ
th ng c a ngươ ủ ười nông dân
Vi t Nam tr c Cách m ngệ ướ ạ tháng tám.
m t vang ra đ g i bu i chi u”,ộ ể ọ ổ ề
Ti ng ch nhái kêu ran, ti ngế ế ế
mu i vo ve, m t tr i tàn, cái chõngỗ ặ ờ nát, phiên ch vãn, nh ng đ a trợ ữ ứ ẻ nghèo lom khom nh t nh nh cácặ ạ
th c a ngứ ủ ười bán hàng đ l i…ể ạ
C nh đêm t i….ả ố
B c tranh ph huy n êm ứ ố ệ ả
nh ng th m đư ấ ượm m t n iộ ỗ
bu n nh chính n i bu nồ ư ỗ ồ trong tâm h n c a cô bé Liênồ ủ
đ ng th i g i cu c s ngồ ờ ợ ộ ố
bu n t , ng ng đ ng vàồ ẻ ư ọ
ni m khao khát ánh sáng c aề ủ con người ph huy n.ố ệ
Nh v y có th th y s miêu t hoàn c nh có tác d ng bi u hi n đ a v ,ư ậ ể ấ ự ả ả ụ ể ệ ị ị tâm tình nhân v t và gây h ng thú cho ngậ ứ ườ ọi đ c
4. K t c uế ấ
Nhóm 4 trình bày n i dung c a ph n 4 theo s đ sau:ộ ủ ầ ơ ồ
Đi m chung k t c u ti u thuy t và truy n ng nể ế ấ ể ế ệ ắ
ra kh i bu ng giam vàỏ ồ không cho đ t chân đ nặ ế
n a), ữ c m đ ng ngh nả ộ ẹ
S s p x p th t cácự ắ ế ứ ự
chương, đo n t o sạ ạ ự
ch đ i gây h ng thúờ ợ ứ cho ngườ ọi đ c
“chói sáng” nh t đấ ể chu n b cho m tẩ ị ộ
“th m h a ả ọ ”) Ngườ i
đ c s băn khoăn vàọ ẽ
Trang 17ngào (đ c Hu n Caoượ ấ cho ch và khuyên) có ýữ nghĩa đó là: Ng c quanụ tiêu bi u cho ng i tuyể ườ không sáng t o ra cái đ pạ ẹ
ta có u n khúc gì đó!ẩ
Th t c a các đo nứ ự ủ ạ sau s lí gi i đi uẽ ả ề này…
th y tâm tr ng ph n u t c aấ ạ ẫ ấ ủ nhân v t…ậ
Ngôn ng trong truy nữ ệ
th ng có tính m i m ,ườ ớ ẻ sáng t o có cá tính c a tácạ ủ
gi ả
L i k trong Chí Phèo giàu k chờ ể ị tính và tính đ i tho i.ố ạ
Phong cách l i văn c aờ ủ tác gi thả ường có gi ngọ
đi u riêng.ệ
Trong “H nh phúc c a m t tangạ ủ ộ gia” có gi ng đi u m a mai vàọ ệ ỉ giàu tính hài hước
GV c n cho HS nh n xét, b sung ph n trình bày c a các nhóm và ch t l iầ ậ ổ ầ ủ ố ạ
ph n I .ầ
Ho t đ ng 3: ạ ộ Tìm hi u m c II ể ụ Cách đ c ti u thuy t và truy n ng n.ọ ể ế ệ ắ
đi m c a ti u thuy t, truy n ng n (HS đã hi u tể ủ ể ế ệ ắ ể ường t n ph n này qua ho tậ ầ ạ
đ ng nhóm, vì v y n i dung ph n 1 độ ậ ộ ầ ược nêu c th ). C t 2, HS suy nghĩ, cănụ ể ộ
c vào th c ti n đ c c a b n thân đ đi n vào ô th 2 và phát bi u ýứ ự ễ ọ ủ ả ể ề ứ ể
ki n.Trên c s đó GV t ng h p v n đ M u phi u nh sau: ế ơ ở ổ ợ ấ ề ẫ ế ư