SKKN: Xây dựng hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12 Trung học phổ thông

Để góp phần nâng cao chất lượng của việc dạy học bộ môn Địa lí lớp 12 THPT, đề tài: “Xây dựng hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12 Trung học phổ thông” cho đề tài nghiên cứu sư phạm ứng dụng của mình, hi vọng đóng góp thêm một tài liệu tham khảo bổ ích cho quá trình dạy và học môn Địa lí.

CH ƯƠ NG 1. C  S  LÍ LU N VÀ TH C TI N C A VI C XÂY D NG H   Ơ Ở Ậ Ự Ễ Ủ Ệ Ự Ệ

TH NG BÀI T P V I ATLAT Đ A LÍ VI T NAM TRONG D Y H C PH N  Ố Ậ Ớ Ị Ệ Ạ Ọ Ầ

Đ A LÍ T  NHIÊN L P 12 THPT Ị Ự Ớ 4

N I DUNG Ộ 4

CH ƯƠ NG 2. XÂY D NG H  TH NG BÀI T P V I ATLAT Đ A LÍ VI T  Ự Ệ Ố Ậ Ớ Ị Ệ NAM TRONG D Y H C PH N Đ A LÍ T  NHIÊN L P 12 THPT Ạ Ọ Ầ Ị Ự Ớ 10 2.2.1. V  trí đ a lí, ph m vi lãnh th ị ị ạ ổ 13

CH ƯƠ NG 3. TH C NGHI M S  PH M Ự Ệ Ư Ạ 33

 B ng th ng kê đi m s  (Xi) c a bài ki m tra ả ố ể ố ủ ể

                 34     KÊT LUÂN ́ ̣

                36     KÊT LUÂN ́ ̣ 36

                38     TAI LIÊU THAM KHAO ̀ ̣ ̉ 38

M  Đ U Ở Ầ

Vi c s  d ng Atlat, b n đ  là đ c tr ng c a môn Đ a lí (Đ a lí b tệ ử ụ ả ồ ặ ư ủ ị ị ắ  

đ u b ng b n đ  và k t thúc b ng b n đ ). Atlat Đ a lí Vi t Nam có th  coiầ ằ ả ồ ế ằ ả ồ ị ệ ể  

là “cu n sách giáo khoa Đ a lí” đ c bi t, mà n i dung c a nó đố ị ặ ệ ộ ủ ược th  hi nể ệ  

ch  y u b ng b n đ  Trong d y h c Đ a lí   trủ ế ằ ả ồ ạ ọ ị ở ường ph  thông các lo iổ ạ  Atlat nói chung và Atlat Đ a lí Vi t Nam nói riêng có vai trò r t quan tr ngị ệ ấ ọ  (Atlat Đ a lí Vi t Nam đị ệ ượ ử ục s  d ng trong d y h c môn Đ a lí l p 8, l p 9ạ ọ ị ớ ớ  

và l p 12). Đ i v i h c sinh (HS) l p 12 thì Atlat Đ a lí Vi t Nam có vai tròớ ố ớ ọ ớ ị ệ  quan tr ng g p b i vì nó là tài li u duy nh t đọ ấ ộ ệ ấ ượ ử ục s  d ng trong kì thi T tố  nghi p Trung h c ph  thông (THPT). Do đó n u HS bi t s  d ng Atlat v iệ ọ ổ ế ế ử ụ ớ  

ch c năng ngu n tri th c (ch c năng còn l i là minh h a) thì ch c ch n bàiứ ồ ứ ứ ạ ọ ắ ắ  thi c a mình s  đủ ẽ ược đi m cao. V i vai trò đó mà Atlat Đ a lí Vi t Namể ớ ị ệ  chính là tài li u đệ ượ ử ục s  d ng thường xuyên trong d y h c b  môn Đ a líạ ọ ộ ị  

l p 12 THPT.ớ

Tuy nhiên hi n nay kĩ năng s  d ng Atlat đ  làm bài t p c a nhi uệ ử ụ ể ậ ủ ề  

HS còn y u. Đi u này đế ề ược b n thân nh n th y qua các l n ch m bài thiả ậ ấ ầ ấ  

t t nghi p l p 12. Nguyên nhân là do các em không nh n th c đố ệ ớ ậ ứ ượ ầ  c t mquan tr ng c a Atlat Đ a lí Vi t Nam trong vi c h c môn Đ a lí l p 12.ọ ủ ị ệ ệ ọ ị ớ  Ngoài ra cũng có ph n l i do giáo viên (GV) trong quá trình gi ng d y ch aầ ỗ ả ạ ư  

có phương pháp t i  u trong d y h c v i Atlat Đ a lí Vi t Nam, ch a so nố ư ạ ọ ớ ị ệ ư ạ  

th o đả ược h  th ng bài t p (HTBT) v i Atlat Đ a lí ph c v  cho d y h cệ ố ậ ớ ị ụ ụ ạ ọ  

l p 12. Vì v y đa s  HS b  ng  khi làm các bài t p s  d ng Atlat Đ a líớ ậ ố ở ỡ ậ ử ụ ị  

Vi t Nam. ệ

Đ a lí t  nhiên là ph n m i trong sách giáo khoa Đ a lí l p 12 nênị ự ầ ớ ị ớ  trong quá trình gi ng d y b n thân ngả ạ ả ười d y còn g p nhi u khó khăn.ạ ặ ề  

Hi n nay cũng ch a có nhi u công trình nghiên c u v  vi c s  d ng Atlatệ ư ề ứ ề ệ ử ụ  

Đ a lí Vi t Nam trong d y h c ph n Đ a lí t  nhiên l p 12.ị ệ ạ ọ ầ ị ự ớ

Đ  góp ph n nâng cao ch t lể ầ ấ ượng c a vi c d y h c b  môn Đ a líủ ệ ạ ọ ộ ị  

l p 12 THPT tôi đã quy t đ nh ch n cho mình đ  tài: ớ ế ị ọ ề “Xây d ng h  th ngự ệ ố  bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Nam trong d y h c ph n Đ a lí t  nhiênậ ớ ị ệ ạ ọ ầ ị ự  

l p 12 Trung h c ph  thông”ớ ọ ổ  cho đ  tài nghiên c u s  ph m  ng d ngề ứ ư ạ ứ ụ  

c a mình, hi v ng đóng góp thêm m t tài li u tham kh o b  ích cho quáủ ọ ộ ệ ả ổ  trình d y và h c môn Đ a lí.ạ ọ ị

N I DUNG Ộ

CHƯƠNG 1. C  S  LÍ LU N VÀ TH C TI N C A VI CƠ Ở Ậ Ự Ễ Ủ Ệ

 XÂY D NG H  TH NG BÀI T P V I ATLAT Đ A LÍ VI T NAMỰ Ệ Ố Ậ Ớ Ị Ệ  TRONG D Y H C PH N Đ A LÍ T  NHIÊN L P 12 THPTẠ Ọ Ầ Ị Ự Ớ

1.1.2. Vai trò c a bài t p Đ a lí trong d y h củ ậ ị ạ ọ

Bài t p Đ a lí là m t b  ph n, m t khâu c a ti t h c Đ a lí nh mậ ị ộ ộ ậ ộ ủ ế ọ ị ằ  giúp HS c ng c , chính xác hóa, m  r ng ki n th c đã h c. Bài t p Đ a líủ ố ở ộ ế ứ ọ ậ ị  góp ph n rèn luy n và phát tri n các kĩ năng Đ a lí cho HS: phân tích, t ngầ ệ ể ị ổ  

h p, so sánh; kh  năng v  các b n đ , bi u đ , đ  th  Bài t p Đ a lí cònợ ả ẽ ả ồ ể ồ ồ ị ậ ị  giúp HS hoàn thành nh ng kĩ năng c n thi t đ  t  h c, t  nghiên c u dữ ầ ế ể ự ọ ự ứ ướ  i

s  hự ướng d n c a GV.ẫ ủ

Đ ng th i bài t p còn là ngu n thông tin ngồ ờ ậ ồ ược tr  l i v  tình tr ngở ạ ề ạ  

ki n th c, k  năng Đ a lí  c a HS đ i v i GV. Qua đó GV có phế ứ ỹ ị ủ ố ớ ương án 

đi u ch nh l i n i dung, phề ỉ ạ ộ ương pháp d y h c.ạ ọ

Vi c th c hi n các bài t p Đ a lí m t cách thệ ự ệ ậ ị ộ ường xuyên, có hệ 

th ng s  rèn luy n cho HS thói quen, ý th c h c t p b  môn.ố ẽ ệ ứ ọ ậ ộ

1.1.3. Phân lo i bài t p Đ a líạ ậ ị

Các bài t p Đ a lí r t phong phú, đa d ng, có nhi u cách khác nhauậ ị ấ ạ ề  

đ  phân lo i chúng. Sau đây là m t s  cách phân lo i c  th :ể ạ ộ ố ạ ụ ể

a. Phân lo i d a vào hình th c h c t p có: Bài t p s  d ng trên l p,ạ ự ứ ọ ậ ậ ử ụ ớ  bài t p cho HS v  làm   nhà ho c bài t p cho HS nghiên c u ngoài gi ậ ề ở ặ ậ ứ ờ

b. Phân lo i d a vào m c đích c a lí lu n d y h c có: Bài t p giúp HSạ ự ụ ủ ậ ạ ọ ậ  

n m ki n th c, bài t p c ng c , bài t p ôn t p, bài t p ki m tra, bài t p liên hắ ế ứ ậ ủ ố ậ ậ ậ ể ậ ệ 

th c t  đ a ph ng ự ế ị ươ

c. Phân lo i d a vào m c đ  c a bài t p có: Bài t p đ n gi n, bàiạ ự ứ ộ ủ ậ ậ ơ ả  

t p ph c t p, bài t p d  dành cho HS trung bình và y u, bài t p khó cho HSậ ứ ạ ậ ễ ế ậ  khá và gi i.ỏ

d. Phân lo i d a vào n i dung: Bài t p theo t ng chạ ự ộ ậ ừ ương, bài   SGK.ở

e. Phân lo i k t h p v i các phạ ế ợ ớ ương ti n d y h c khác: bài t p k tệ ạ ọ ậ ế  

h p v i b n đ , lợ ớ ả ồ ược đ , Át lát, các d ng c  đo v  khác ồ ụ ụ ẽ

g. Phân lo i d a vào m c đ  phát tri n t  duy: tùy theo m c đ  phátạ ự ứ ộ ể ư ứ ộ  tri n t  duy c a HS mà GV yêu c u th c hi n các bài t p t  đ n gi n đ nể ư ủ ầ ự ệ ậ ừ ơ ả ế  

1.2. Bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Namậ ớ ị ệ

Bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Nam là bài t p đậ ớ ị ệ ậ ược xây d ng d a trênự ự  

n i dung ki n th c   Atlat mà ngộ ế ứ ở ười làm d a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam đự ị ệ ể 

đ a ra câu tr  l i.ư ả ờ

D a vào cách phân lo i   m c d (phân lo i d a vào n i dung) vàự ạ ở ụ ạ ự ộ  

m c e (phân lo i k t h p v i các phụ ạ ế ợ ớ ương ti n d y h c khác) đệ ạ ọ ược trình 

bày   m c 1.1.3 c a đ  tài, có th  phân chia bài t p v i Atlat Đ a lí Vi tở ụ ủ ề ể ậ ớ ị ệ  Nam thành các lo i sau:ạ

­ Bài t p g n v i n i dung t ng bài h c trong SGK:ậ ắ ớ ộ ừ ọ

+ Bài t p ch  c n s  d ng Atlat đ  tr  l i: HS ch  c n s  d ng Atlatậ ỉ ầ ử ụ ể ả ờ ỉ ầ ử ụ  

là có th  tr  l i đ y đ  câu h i.ể ả ờ ầ ủ ỏ

+ Bài t p k t h p Atlat v i SKG đ  tr  l i: HS s  d ng Atlat làm cậ ế ợ ớ ể ả ờ ử ụ ơ 

s , c ng v i ki n th c   SGK và hi u bi t c a mình đ  tr  l i đ y đ  câuở ộ ớ ế ứ ở ể ế ủ ể ả ờ ầ ủ  

h i.ỏ

Bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Nam đậ ớ ị ệ ược tác gi  xây d ng trong đ  tàiả ự ề  này nh m ph c v  cho d y h c Đ a lí 12 THPT nên thu c lo i ằ ụ ụ ạ ọ ị ộ ạ bài t p g n ậ ắ  

v i n i dung t ng bài h c trong SKG ớ ộ ừ ọ

1.3. Vai trò c aủ  Atlat Đ a lí Vi t Namị ệ

­ Atlat Đia li Viêt Nam co ch c năng minh hoa va ch c năng nguôn trị ́ ̣ ́ ứ ̣ ̀ ứ ̀  

th c se giup GV trong viêc s  dung linh hoat cac phứ ̃ ́ ̣ ử ̣ ̣ ́ ương phap day hoc.́ ̣ ̣

+ Đôi v i ch c năng minh hoa, Atlat co đây đu cac kênh hinh nh  bań ớ ứ ̣ ́ ̀ ̉ ́ ̀ ư ̉  

đô, biêu đô, lat căt, thap tuôi… se minh hoa cho bai giang cua GV hoăc giang̀ ̉ ̀ ́ ́ ́ ̉ ̃ ̣ ̀ ̉ ̉ ̣ ̉  giai cho nôi dung bai hoc.̉ ̣ ̀ ̣

+ Đôi v i ch c năng nguôn tri th c, Atlat ch a đ ng tri th c đia li nêń ớ ứ ̀ ứ ứ ự ứ ̣ ́  

đê co thê s  dung hiêu qua thi băt buôc GV phai s  dung linh hoat cac̉ ́ ̉ ử ̣ ̣ ̉ ̀ ́ ̣ ̉ ử ̣ ̣ ́ 

phương phap day hoc. Cu thê, GV phai s  dung cac ph́ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ử ̣ ́ ương phap day hoć ̣ ̣  lây HS lam trung tâm đê co thê kich thich đ́ ̀ ̉ ́ ̉ ́ ́ ược h ng thu hoc tâp cung nhứ ́ ̣ ̣ ̃ ư giup cac em t  linh hôi tri th c đia li thông qua viêc s  dung Atlat. Ph́ ́ ự ̃ ̣ ứ ̣ ́ ̣ ử ̣ ươ  ngphap thông dung la GV soan thao nh ng câu hoi, bai tâp, nhiêm vu găn v í ̣ ̀ ̣ ̉ ữ ̉ ̀ ̣ ̣ ̣ ́ ơ  ́Atlat đê h̉ ương dân HS khai thac co thê theo ca nhân, nhom hoăc l p. Nh́ ̃ ́ ́ ̉ ́ ́ ̣ ớ ư vây GV s  dung Atlat nh  môt c  s  đê HS tim toi, kham pha kiên th c̣ ử ̣ ư ̣ ơ ở ̉ ̀ ̀ ́ ́ ́ ư  ́

dươ ựi s  chi đao, h́ ̉ ̣ ương dân cua GV.́ ̃ ̉

Khi s  d ng Atlat GV viên nên s  d ng c  hai ch c năng trên nh mử ụ ử ụ ả ứ ằ  nâng cao ch t lấ ượng d y h c.ạ ọ

1.3.2. Đôi v i h c sinh́ ơ ọ́

­ Atlat Đia li Viêt Nam la môt pḥ ́ ̣ ̀ ̣ ương tiên rât bô ich, hâp dân đôi v ị ́ ̉ ́ ́ ̃ ́ ơ  ́cac em trong viêc hoc tâp môn Đia li.́ ̣ ̣ ̣ ̣ ́

­ Atlat Đia li Viêt Nam giup HS tiêp thu, năm kiên th c môt cach cụ ́ ̣ ́ ́ ́ ́ ứ ̣ ́ ̣ thê giup cho viêc th c hanh, lam bai tâp dê dang va thuân l i.̉ ́ ̣ ự ̀ ̀ ̀ ̣ ̃ ̀ ̀ ̣ ợ

 ­ Atlat Đia li Viêt Nam tao cho HS tinh thao vat, tinh thân trach nhiêṃ ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ̀ ́ ̣  cao, thoi quen t  hoc, t  nghiên c u. Ngoai ra, con giao duc cho HS y th ć ự ̣ ự ứ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ư  ́bao vê, cai tao môi tr̉ ̣ ̉ ̣ ương .̀

­ Atlat Đia li Viêt Nam giup HS t  hoc   nha va lam bai tâp. Viêc hoaṇ ́ ̣ ́ ự ̣ ở ̀ ̀ ̀ ̀ ̣ ̣ ̀ thanh bai tâp   nha đoi hoi s  nô l c l n cua HS trong hoc tâp, đông th ì ̀ ̣ ở ̀ ̀ ̉ ự ̉ ự ớ ̉ ̣ ̣ ̀ ơ  ̀

nh ng ki năng, ki xao lam viêc đôc lâp đữ ̃ ̃ ̉ ̀ ̣ ̣ ̣ ược ren luyên va phat huy cao se cò ̣ ̀ ́ ̃ ́ tac dung phat triên manh me kha năng nhân th c cua HS.́ ̣ ́ ̉ ̣ ̃ ̉ ̣ ứ ̉

­ Atlat giup HS ôn tâp th́ ̣ ương xuyên, liên hê kiên th c và t  môi liêǹ ̣ ́ ứ ừ ́  

hê nay khai quat môt cach co hê thông cac tai liêu hoc tâp, hoan thiên đ̣ ̀ ́ ́ ̣ ́ ́ ̣ ́ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̀ ̣ ượ  ckiên th c cua minh. ́ ứ ̉ ̀

­ Đ i v i HS l p 12 Atlat là tài li u duy nh t đố ớ ớ ệ ấ ượ ử ục s  d ng trong thi 

t t nghi p THPT nên  n u bi t cách s  d ng thì bài thi s  đố ệ ế ế ử ụ ẽ ược đi m cao.ể1.4. Tình hình xây d ng h  th ng bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Namự ệ ố ậ ớ ị ệ  trong d y h c Đ a lí l p 12 THPTạ ọ ị ớ

1.4.1. Th c tr ngự ạ

Qua k t qu  thăm dò ý ki n c a qúy Th y, Cô giáo trên đ a bàn t nhế ả ế ủ ầ ị ỉ  Ninh Thu n tai h i ngh  bàn v  nâng cao ch t lậ ̣ ộ ị ề ấ ượng d y h c b  môn Đ a líạ ọ ộ ị  

do s  giáo d c Ninh Thu n t  ch c tháng 4 năm 2011 cho th y:ở ụ ậ ổ ứ ấ

­ Đa s  GV đ u nh n th c đố ề ậ ứ ượ ầc t m quan tr ng c a vi c ra bài t pọ ủ ệ ậ  

và xây d ng HTBT v i Atlat Đ a lí Vi t Nam trong d y h c Đ a lí l p 12ự ớ ị ệ ạ ọ ị ớ  THPT. Tuy nhiên ch a m t GV nào hoàn thành HTBT v i Atlat Đ a lí Vi tư ộ ớ ị ệ  Nam trong d y h c Đ a lí l p 12 THPT cho riêng mình.ạ ọ ị ớ

­ V  phía HS c m th y h ng thú h n, d  hi u bài h n khi GV ra bàiề ả ấ ứ ơ ễ ể ơ  

t p v i Atlat. Tuy nhiên đa s  các em ch  làm đậ ớ ố ỉ ược bài t p v i Atlat   m cậ ớ ở ứ  

đ  đ n gi n là m c 1: Đoc hiêu ban đô, biêu đô va xac đinh độ ơ ả ứ ̣ ̉ ̉ ̀ ̉ ̀ ̀ ́ ̣ ược cac đôí ́ 

tượng đia li. Nh  v y có th  th y kĩ năng s  d ng Atlat c a các em v n còṇ ́ ư ậ ể ấ ử ụ ủ ẫ  

y u. Đi u này gây khó khăn cho GV trong vi c ra bài t p v i Atlat Đ a líế ề ệ ậ ớ ị  

Vi t Nam trong d y h c Đ a lí l p 12 THPT.ệ ạ ọ ị ớ

1.4.2. Nguyên nhân c a th c tr ngủ ự ạ

­ B n thân GV ch a th y h t vai trò c a vi c xây d ng HTBT v iả ư ấ ế ủ ệ ự ớ  Atlat Đ a lí Vi t Nam trong d y h c Đ a lí l p 12 THPT nên ch a ti n hànhị ệ ạ ọ ị ớ ư ế  xây d ng.ự

­ Sách giáo khoa Đ a lí l p 12 THPT hi n nay m i đị ớ ệ ớ ược đ a vào sư ử 

d ng đ i trà t  năm h c 2008 – 2009 và ph n Đ a lí t  nhiên không có trongụ ạ ừ ọ ầ ị ự  

n i dung sách giáo khoa cũ nên m t s  GV có ý đ nh xây d ng nh ng ch aộ ộ ố ị ự ư ư  hoàn thành

­ Môn Đ a lí v n b  xem là môn ph  nên còn b  xem nh  do đó m t sị ẫ ị ụ ị ẹ ộ ố 

th y cô không m n mà đ u t  nh m nâng cao ch t lầ ặ ầ ư ằ ấ ượng b  môn.ộ

­ Kĩ năng s  d ng Atlat Đ a lí Vi t Nam c a HS còn y u do m t sử ụ ị ệ ủ ế ộ ố 

GV ch a s  d ng Atlat thư ử ụ ường xuyên trong d y h c, ch a hạ ọ ư ướng d n kĩẫ  

phương pháp s  d ng Atlat cho HS và ý th c h c t p b  môn c a h c HSử ụ ứ ọ ậ ộ ủ ọ  

ch a cao, nhi u em không làm bài t p   nhà nên đa s  HS ch  làm đư ề ậ ở ố ỉ ược các bài t p   m c đ  đ n gi n.ậ ở ứ ộ ơ ả

CHƯƠNG 2. XÂY D NG H  TH NG BÀI T P V I ATLAT Đ AỰ Ệ Ố Ậ Ớ Ị  

LÍ VI T NAM TRONG D Y H C PH N Đ A LÍ T  NHIÊN L P 12Ệ Ạ Ọ Ầ Ị Ự Ớ  

THPT2.1. Nguyên t c và quy trình xây d ng h  th ng bài t p v i Atlat Đ a líắ ự ệ ố ậ ớ ị  

và rèn luy n k  năng cho h c sinh. HTBT ch a đ ng n i dung c a các đ n vệ ỹ ọ ứ ự ộ ủ ơ ị 

ki n th c trong bài h c, thông qua vi c rèn luy n h  th ng k  năng c ng cế ứ ọ ệ ệ ệ ố ỹ ủ ố 

nh ng ki n th c đó. Vì th , HTBT đ c xây d ng  ph i bám sát m c tiêu,ữ ế ứ ế ượ ự ả ụ  góp ph n hoàn thi n m c tiêu môn h c.ầ ệ ụ ọ

2.1.1.2. H  th ng bài t p ph i g n v i n i dung c a Atlatệ ố ậ ả ắ ớ ộ ủ

Khi ra bài t p v i Atlat cho m i bài h c ph i đ m b o HS có th  trậ ớ ỗ ọ ả ả ả ể ả 

l i đờ ược câu h i t  vi c khai thác n i dung trong Atlat. M i bài t p có thỏ ừ ệ ộ ỗ ậ ể 

ch  g n v i m t trang Atlat (HS ch  c n s  d ng 1 trang Atlat là có th  trỉ ắ ớ ộ ỉ ầ ử ụ ể ả 

l i đờ ược câu h i) ho c nhi u trang Atlat (HS ph i k t h p nhi u trang Atlatỏ ặ ề ả ế ợ ề  

m i có th  tr  l i đớ ể ả ờ ược câu h i).ỏ

2.1.1.3. H  th ng bài t p ph i g n v i n i dung t ng bài h c c a sáchệ ố ậ ả ắ ớ ộ ừ ọ ủ  giáo khoa và bám sát chu n ki n th c, kĩ năngẩ ế ứ

T  n i dung t ng bài h c c  th    SGK, giáo viên xác đ nh nh ngừ ộ ừ ọ ụ ể ở ị ữ  

n i dung ki n th c có trong Atlat sau đó ra các bài t p cho t ng bài h c d aộ ế ứ ậ ừ ọ ự  trên chu n ki n th c, kĩ năng.ẩ ế ứ

2.1.1.4. H  th ng bài t p ph i đ m b o tính đa d ngệ ố ậ ả ả ả ạ

HTBT được xây d ng cho m t ch  đ  ph i đ m b o tính đa d ng,ự ộ ủ ề ả ả ả ạ  phong phú, nó ph n  nh đả ả ược tính đa d ng phong phú c a t  nhiên. S  đaạ ủ ự ự  

d ng c a HTBT s  giúp cho h  th ng ki n th c c a HS đạ ủ ẽ ệ ố ế ứ ủ ược hoàn thi nệ  

h n, làm cho vi c hình thành và phát tri n h  th ng k  năng cũng hi u quơ ệ ể ệ ố ỹ ệ ả 

h n. HTBT v i Atlat Đ a lí Vi t Nam ph i có 3 m c đ  M c 1: Đoc hiêuơ ớ ị ệ ả ứ ộ ứ ̣ ̉  ban đô, biêu đô va xac đinh đ̉ ̀ ̉ ̀ ̀ ́ ̣ ược cac đôi t́ ́ ượng đia li. M c 2: So sanh, đôị ́ ứ ́ ́ chiêu ban đô, biêu đô va phân tich cac môi liên hê. M c 3: Phân tich, tônǵ ̉ ̀ ̉ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̣ ứ ́ ̉  

h p rut ra kêt luân, nhân xet va đê xuât  giai phap. Có bài t p ch  c n sợ ́ ́ ̣ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ̉ ́ ậ ỉ ầ ử 

d ng Atlat đ  tr  l i câu h i, có bài ph i k t h p Atlat và n i dung ki nụ ể ả ờ ỏ ả ế ợ ộ ế  

th c   SGK và hi u bi t c a HS đ  tr  l i.ứ ở ể ế ủ ể ả ờ

2.1.1.5. H  th ng bài t p ph i đ m b o tính v a s c và phát huy đệ ố ậ ả ả ả ừ ứ ược tính tích c c c a h c sinhự ủ ọ

HTBT ph i đả ượ ắc s p x p t  d  đ n khó, t  lí thuy t đ n th c ti n,ế ừ ễ ế ừ ế ế ự ễ  

t  tái hi n đ n sáng t o. B t đ u HTBT là nh ng bài t p yêu c u đ c hi uừ ệ ế ạ ắ ầ ữ ậ ầ ọ ể  

b n đ , bi u đ , sau đó là so sánh đ i chi u và cu i cùng là phân tích, t ngả ồ ể ồ ố ế ố ổ  

h p. S  s p x p các bài t p nh  v y t o tâm lí tho i mái, nh  nhàng choợ ự ắ ế ậ ư ậ ạ ả ẹ  

HS khi gi i quy t các bài t p.ả ế ậ

Khi xây d ng HTBT cho m t bài h c, thì s  lự ộ ọ ố ượng bài t p ph i v aậ ả ừ  

ph i, không yêu c u HS gi i quy t quá nhi u nh ng bài t p. C n xây d ngả ầ ả ế ề ữ ậ ầ ự  

nh ng bài t p đi n hình, v i nh ng m c đ  khó khăn khác nhau.ữ ậ ể ớ ữ ứ ộ

Các v n đ  bài t p đ a ra ph i có m c đ  mâu thu n v a ph i, kíchấ ề ậ ư ả ứ ộ ẫ ừ ả  thích đượ ự ức s  h ng thú, lòng ham hi u bi t c a HS, t o đi u ki n t t để ế ủ ạ ề ệ ố ể 

HS hình thành tính t  l c và phát huy đự ự ược tính tích c c nh n th c c a HS.ự ậ ứ ủ

Quá trình d y h c (QTDH) ch  đ t hi u qu  cao khi HS ho t đ ngạ ọ ỉ ạ ệ ả ạ ộ  tích c c, ch  đ ng. Do đó, khi xây d ng HTBT ph i đ a HS vào tr ng tháiự ủ ộ ự ả ư ạ  tâm lí tích c c, có nhu c u gi i quy t v n đ  và có kh  năng gi i quy tự ầ ả ế ấ ề ả ả ế  

được. Đ  HTBT thêm ph n lí thú, thì các v n đ  đ a ra trong các bài t pể ầ ấ ề ư ậ  

ph i g n v i th c t  cu c s ng h ng ngày c a HS, t o c  h i cho HS t pả ắ ớ ự ế ộ ố ằ ủ ạ ơ ộ ậ  

v n d ng ki n th c vào th c ti n.ậ ụ ế ứ ự ễ

2.1.2. Quy trình xây d ngự

Bước 1: Xác đ nh các bài h c   ph n Đ a lí t  nhiên l p 12ị ọ ở ầ ị ự ớ  THPT có th  ra bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Namể ậ ớ ị ệ

Đó là nh ng bài h c mà n i dung ki n th c có trong Atlat ữ ọ ộ ế ứ

Sau khi làm vi c xác đ nh đệ ị ược nh ng bài h c mà n i dung ki n th cữ ọ ộ ế ứ  

có trong Atlat (không bao g m bài th c hành) là:ồ ự

­ Bài 2: V  trí đ a lí, ph m vi lãnh th ị ị ạ ổ

­ Bài 6 + 7: Đ t nấ ước nhi u đ i núi.ề ồ

­ Bài 8: Thiên nhiên ch u  nh hị ả ưởng sâu s c c a bi n.ắ ủ ể

­ Bài 9 + 10: Thiên nhiên nhi t đ i  m gió mùa.ệ ớ ẩ

­ Bài 11 + 12: Thiên nhiên phân hóa đa d ng.ạ

­ Bài 14: S  d ng và b o v  tài nguyên thiên nhiên.ử ụ ả ệ

­ Bài 15: B o v  môi trả ệ ường và phòng ch ng thiên tai.ố

Nh  v y có th  th y t t c  các bài h c trong ph nư ậ ể ấ ấ ả ọ ầ  Đ a lí t  nhiênị ự  (không tính bài th c hành)ự  đ u có th  ra bài t p v i Atlat đ a lí Vi t Nam.ề ể ậ ớ ị ệ

Bước 2: Xác đ nh trang Atlat s  d ng đ  ra bài t p cho m i bàiị ử ụ ể ậ ỗ  

h c   sách giáo khoaọ ở

T  n i dung bài h c trong SGK xác đ nh xem đ i v i bài h c đó cóừ ộ ọ ị ố ớ ọ  

th  s  d ng nh ng trang Atlat nào đ  ra bài t p.ể ử ụ ữ ể ậ

Ví d : ụ  Đ i v i bài ố ớ V  trí đ a lí, ph m vi lãnh th ị ị ạ ổ  thì các trang Atlat sử 

d ng ch  y u đ  ra bài t p là: trang Hành chính (trang 4+5); trang Hình thụ ủ ế ể ậ ể (trang 6+7)

Bước 3: Ra bài t p cho m i bài h cậ ỗ ọ

Có 2 lo i bài t p:ạ ậ

­ Bài t p ch  c n s  d ng Atlat đ  tr  l i.ậ ỉ ầ ử ụ ể ả ờ

­ Bài t p ph i k t h p Atlat v i n i dung SGK và hi u bi t c a HSậ ả ế ợ ớ ộ ể ế ủ  

m i tr  l i đ y đ ớ ả ờ ầ ủ

Đ  t o thu n l i cho HS trong vi c gi i quy t các bài t p thì ph nể ạ ậ ợ ệ ả ế ậ ầ  câu h i nên nói rõ HS c n d a vào cái gì đ  tr  l i câu h i, đ ng th i c nỏ ầ ự ể ả ờ ỏ ồ ờ ầ  

­ Bài t p ph i k t h p Atlat v i n i dung SGK và hi u bi t c a HSậ ả ế ợ ớ ộ ể ế ủ  

m i tr  l i đ y đ  n i dung:ớ ả ờ ầ ủ ộ

D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , trang Các mi n t ự ị ệ ể ề ự   nhiên và ki n th c   SGK, trình bày đ c đi m chung c a đ a hình n ế ứ ở ặ ể ủ ị ướ c ta

Bước 4: So n th o hạ ả ướng d n tr  l i cho m i bài t pẫ ả ờ ỗ ậ

­ Bám sát n i dung SKG và chu n ki n th c, kĩ năng đ  đ a ra câuộ ẩ ế ứ ể ư  

tr  l i cho nh ng bài t p g n v i ki n th c c  b n trong bài h c.ả ờ ữ ậ ắ ớ ế ứ ơ ả ọ

­ Đ a ra nh ng l i gi i đúng, d  hi u đ i v i nh ng bài t p mà đápư ữ ờ ả ể ể ố ớ ữ ậ  

án có   Atlat ho c bài t p nâng cao, m  r ng ki n th c dành cho HS khá,ở ặ ậ ở ộ ế ứ  

gi i.ỏ

2.2. H  th ng bài t p v i Atlat Đ a lí Vi t Nam dùng trong d y h cệ ố ậ ớ ị ệ ạ ọ  

ph n Đ a lí t  nhiên l p 12 THPTầ ị ự ớ

Bài 2. V  trí đ a lí, ph m vi lãnh th ị ị ạ ổ

Trang Atlat s  d ng ch  y u: trang Hành chính (trang 4+5), trangử ụ ủ ế  Hình th  (trang 6+7), trang Giao thông (trang 23).ể

Bài 1. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hành chính, hãy cho bi tự ị ệ ế  

nước ta ti p giáp v i nế ớ ước nào trên đ t li n và trên bi n.ấ ề ể

Bài 2. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hành chính, xác đ nh cácự ị ệ ị  

đi m c c trên ph n đ t li n c a n c ta, t  đó cho bi t lãnh th  n c taể ự ầ ấ ề ủ ướ ừ ế ổ ướ  thu c múi gi  s  m y.ộ ờ ố ấ

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ ị c v  trí, đ a danh các đi m c c c a n ị ể ự ủ ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS xác đ nh đ ị ượ c các đ i t ố ượ ng đ a lí trên trang Hành ị   chính, phân tích các m i liên h  (t  t a đ  đ a lí xác đ nh đ ố ệ ừ ọ ộ ị ị ượ c múi gi ) ờ

Bài 3. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Giao thông, hãy k  tênự ị ệ ể  

m t s  c a kh u qu c t  quan tr ng trên độ ố ử ẩ ố ế ọ ường biên gi i c a nớ ủ ước ta v iớ  các nước Trung Qu c, Lào, Campuchia.ố

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c tên, v  trí các c a kh u l n c a n ị ử ẩ ớ ủ ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  Giao thông, xác đ nh đ ọ ể ả ồ ị ượ c v  trí các ị  

Bài 5. D a vào Atlat đ a lí Vi t Nam trang Hành chính, hãy k  tênự ị ệ ể  

m t s  đ o, qu n đ o c a nộ ố ả ầ ả ủ ước ta

Bài 6.  Xác đ nh trên Atlat trang Hành chính các t nh giáp bi n c aị ỉ ể ủ  

nước ta theo th  t  t  B c vào Nam.ứ ự ừ ắ

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ :

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c tên, v  trí các t nh giáp bi n c a n ị ỉ ể ủ ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  Hành chính, xác đ nh đ ọ ể ả ồ ị ượ c v  trí c ị ụ  

th  c a các t nh giáp bi n ể ủ ỉ ể

Bài 7. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hành chính và n i dungự ị ệ ộ  SGK, hãy trình bày v  trí đ a lí và ph m vi lãnh th  nị ị ạ ổ ước ta

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ :

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ ị c v  trí và ph m vi lãnh th  c a n ạ ổ ủ ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  Hành chính, xác đ nh đ ọ ể ả ồ ị ượ c các đ i ố  

t ượ ng đ a lí ị

Bài 6+7. Đ t n ấ ướ c nhi u đ i núi ề ồ

Trang Atlat s  d ng ch  y u: trang Hình th  (trang 6 + 7); trang Cácử ụ ủ ế ể  

mi n t  nhiên (trang 13+14); trang b n đ  các Vùng kinh t  (trang 26 + 27ề ự ả ồ ế  + 28 + 29)

Bài 1. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , trang Các mi nự ị ệ ể ề  

t  nhiên và ki n th c   SGK, trình bày đ c đi m chung c a đ a hình nự ế ứ ở ặ ể ủ ị ướ  cta

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c đ c đi m chung c a đ a hình n ặ ể ủ ị ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS phân tích, t ng h p, đ i chi u b n đ  và ki n th c đã ổ ợ ố ế ả ồ ế ứ  

h c đ  rút ra k t lu n ọ ể ế ậ

Bài 2. Đ c SGK m c 2, quan sát hình 6.1 và Atlat Đ a lí Vi t Namọ ụ ị ệ  trang Hình th , trang các mi n t  nhiên, hãy đi n vào b ng sau đ c đi mể ề ự ề ả ặ ể  các khu v c đ a hình c a nự ị ủ ước ta:

Các khu v c đ a hìnhự ị Gi iớ  

h nạ

Hướng núi Đ  caoộ Các dãy núi 

chínhVùng núi Đông B cắ

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c đ c đi m c a t ng khu v c đ a hình ặ ể ủ ừ ự ị

­ Kĩ năng:HS  đ c hi u, so sánh, đ i chi u b n đ ọ ể ố ế ả ồ

Bài 3. Quan sát Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , T  nhiên vùngị ệ ể ự  trung du mi n núi B c B , xác đ nh các cánh cung núi và nêu nh n xét về ắ ộ ị ậ ề 

đ  cao đ a hình c a vùng Đông B c.ộ ị ủ ắ

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c tên, v  trí các dãy núi l n c a vùng núi Tây ị ớ ủ  

B c ắ

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  và xác đ nh đ ọ ể ả ồ ị ượ c các đ i t ố ượ ng đ a lí ị

Bài 5. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , T  nhiên vùngự ị ệ ể ự  

B c Trung B , vùng duyên h i Nam Trung B , hãy nh n xét s  khác nhauắ ộ ả ộ ậ ự  

v  đ  cao và hề ộ ướng các dãy núi c a Trủ ường S n B c và Trơ ắ ường S n Nam.ơ

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS trình bày đ ế ứ ượ c s  khác nhau v  đ  cao và h ự ề ộ ướ   ng các dãy núi c a Tr ủ ườ ng S n B c và Tr ơ ắ ườ ng S n Nam ơ

­ Kĩ năng: HS so sánh, đ i chi u b n đ  và rút ra nh n xét ố ế ả ồ ậ

Bài 6. Quan sát Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , T  nhiên đ ngị ệ ể ự ồ  

b ng sông H ng, sông C u Long và d a vào nh ng ki n th c đã h c, hãyằ ồ ử ự ữ ế ứ ọ  

nh n xét v  đ a hình c a đ ng b ng sông H ng và đ ng b ng sông C uậ ề ị ủ ồ ằ ồ ồ ằ ử  Long

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS trình bày đ ế ứ ượ c s  khác nhau v  đ  cao và h ự ề ộ ướ   ng các dãy núi c a Tr ủ ườ ng S n B c và Tr ơ ắ ườ ng S n Nam ơ

­ Kĩ năng: HS so sánh, đ i chi u b n đ  và rút ra nh n xét ố ế ả ồ ậ

Bài 7. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hình th , T  nhiên vùngự ị ệ ể ự  

B c Trung B , duyên h i Nam Trung B , nêu nh n xét v  đ c đi m c aắ ộ ả ộ ậ ề ặ ể ủ  

đ ng b ng ven bi n mi n Trung.ồ ằ ể ề

Trang Atlat s  d ng ch  y u: trang Hành chính (trang 4+5), trang Hìnhử ụ ủ ế  

th  (trang 6+7), trang Đ a ch t khoáng s n (trang 8), trang Th c v t và đ ngể ị ấ ả ự ậ ộ  

v t (trang 12).ậ

Bài 1. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hành chính và ki n th c ự ị ệ ế ứ ở SGK, nêu đ c đi m khái quát v  bi n Đông.ặ ể ề ể

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS trình bày đ ế ứ ượ c đ c đi m khái quát v  bi n Đông ặ ể ề ể

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  Hành chính k t h p v i ki n th c  ọ ể ả ồ ế ợ ớ ế ứ ở   SGK đ  rút ra k t lu n ể ế ậ

Bài 2. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Hành chính, trang Hìnhự ị ệ  

th , cho bi t các v nh bi n sau đây thu c t nh, thành ph  nào: H  Long, Đàể ế ị ể ộ ỉ ố ạ  

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS xác đ nh đ ế ứ ị ượ c v  trí c a m t s  v nh bi n l n c a ị ủ ộ ố ị ể ớ ủ  

n ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS so sánh, đ i chi u b n đ  đ  tìm ra ki n th c ố ế ả ồ ể ế ứ

Bài 9+10. Thiên nhiên nhi t đ i  m gió mùa ệ ớ ẩ

Trang Atlat s  d ng ch  y u: trang Khí h u (trang 9), trang Các hử ụ ủ ế ậ ệ 

th ng sông (trang 10), trang Các nhóm và các lo i đ t chính (trang 11), trangố ạ ấ  

Th c v t và đ ng v t (trang 12), trang Các mi n t  nhiên (trang 13+14).ự ậ ộ ậ ề ự

Bài 1.  D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Khí h u, hãy xác đ nhự ị ệ ậ ị  

hướng c a gió mùa mùa h  và gió mùa mùa đông   nủ ạ ở ước ta

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ : 

­ Ki n th c: HS bi t đ ế ứ ế ượ c h ướ ng gió theo mùa c a n ủ ướ c ta.

­ Kĩ năng: HS đ c hi u b n đ  khí h u ọ ể ả ồ ậ

Bài 2. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Khí h u và ki n th c đãự ị ệ ậ ế ứ  

h c làm rõọ  tính ch t nhi t đ i c a khí h u n c ta.ấ ệ ớ ủ ậ ướ

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ :

­ Ki n th c: HS phân tích đ ế ứ ượ c tính ch t nhi t đ i c a khí h u n ấ ệ ớ ủ ậ ướ   c ta.

­ Kĩ năng: HS phân tích, t ng h p b n đ  khí h u và k t h p v i ổ ợ ả ồ ậ ế ợ ớ  

hi u bi t c a b n thân đ  rút ra k t lu n ể ế ủ ả ể ế ậ

Bài 3. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Khí h u và ki n th c ự ị ệ ậ ế ứ ở SKG, ch ng minh r ng vào mùa đông, khí h u nứ ằ ậ ước ta có s  phân hóa ph cự ứ  

t p. Gi i thích s  phân hóa đó.ạ ả ự

Bài 4. D a vào Atlat Đ a lí Vi t Nam trang Các h  th ng sông, k  tên vàự ị ệ ệ ố ể  

s p x p theo th  t  t  l n đ n bé v  di n tích l u v c c a 9 h  th ng sôngắ ế ứ ự ừ ớ ế ề ệ ư ự ủ ệ ố  

l n nh t c a n c ta.ớ ấ ủ ướ

* Ý nghĩa c a bài t p ủ ậ :