Với việc nghiên cứu đề tài này mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên dạy môn Lịch sử có một giờ dạy học có hiệu quả tốt hơn, học sinh lĩnh hội kiến thức tự giác, chủ động, ngày càng yêu thích môn học.
Trang 1S D NG TÀI LI U VĂN H C NH M GIÚP H C SINH H NG THÚỬ Ụ Ệ Ọ Ằ Ọ Ứ
H C T P MÔN L CH S VI T NAM L P 11Ọ Ậ Ị Ử Ệ Ớ
PH N A: M Đ UẦ Ở Ầ
I.B i c nh, Lí do ch n đ tài: ố ả ọ ề
Ph ng Tây quan ni m L ch s là “Cô giáo c a cu c s ng”, là “bó
đu c soi đố ường đ a ta đ n tư ế ương lai”. nỞ ước ta môn l ch s cũng đị ử ược nhà
nước và B Giáo D c quan tâm. Trong nhà trộ ụ ường ph thông, b môn L ch sổ ộ ị ử
là m t trong nh ng b môn có t m quan tr ng và có tính giáo d c r t l n, nóộ ữ ộ ầ ọ ụ ấ ớ cung c p cho h c sinh m t b c tranh sinh đ ng v L ch s loài ngấ ọ ộ ứ ộ ề ị ử ười và l chị
s dân t cử ộ
Vi c d y nh th nào, h c nh th nào đ đ t đệ ạ ư ế ọ ư ế ể ạ ược m c tiêu hi u quụ ệ ả
h c t p t t nh t là đi u mong mu n c a t t c Th y cô giáo chúng taọ ậ ố ấ ề ố ủ ấ ả ầ Trong quá trình gi ng d y môn L ch s , các bài h c n i dung truy n đ t cho h cả ạ ị ử ở ọ ộ ề ạ ọ sinh ch là nh ng kênh ch , m t vài bài có cung c p thêm hình nh. Trong cácỉ ữ ữ ộ ấ ả
ti t d y L ch s đa s giáo viên ch chú ý bám sát n i dung ki n th c trongế ạ ị ử ố ỉ ộ ế ứ sách giáo khoa mà ch a chú ý s d ng nh ng hình th c khác đ b tr làmư ử ụ ữ ứ ể ổ ợ cho ti t h c thêm sinh đ ng. ế ọ ộ
Ví d nh giáo viên cung c p thêm nh ng hình nh ngoài sách giáoụ ư ấ ữ ả khoa ho c nh ng m u chuy n k v nh ng con ngặ ữ ẫ ệ ể ề ữ ười đã góp ph n xây d ngầ ự
đ t nấ ước đ có để ược nh ng thành t u c a hôm nay mà trong sách giáo khoaữ ự ủ không đ c p đ n. Qua ti t d y không đem l i h ng thú cho h c sinh, ti tề ậ ế ế ạ ạ ứ ọ ế
h c tr nên khô khan đôi lúc h c sinh l i có nh ng suy nghĩ l ch l c vọ ở ọ ạ ữ ệ ạ ề
nh ng nhân v t l ch s ho c nh ng s ki n L ch s quan tr ng.ữ ậ ị ử ặ ữ ự ệ ị ử ọ
T yêu c u và th c t trên đòi h i chúng ta ph i đ i m i phừ ầ ự ế ỏ ả ổ ớ ương pháp
d y h c L ch s nh m giúp h c sinh h ng thú h c t p, phát huy tính tích c cạ ọ ị ử ằ ọ ứ ọ ậ ự
Trang 2c a h c sinh, giúp h c sinh t duy và n m đủ ọ ọ ư ắ ược n i dung ki n th c tr ng tâmộ ế ứ ọ
đã h c.ọ
Trong các ti t d y giáo viên có th s d ng các lo i đ dùng tr c quanế ạ ể ử ụ ạ ồ ự (hi n v t, tranh nh, b n đ , máy chi u…) là nh ng phệ ậ ả ả ồ ế ữ ương ti n d y h c, cóệ ạ ọ
kh năng ch a ho c truy n thông tin r t đa d ng và phong phú. Các phả ứ ặ ề ấ ạ ươ ng
ti n này đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c b o đ m tính tr c quan và t oệ ấ ọ ệ ả ả ự ạ
bi u tể ượng l ch s chân th t cho h c sinh.ị ử ậ ọ
Ngoài các phương pháp trên thì phương pháp s d ng đ n ki n th cử ụ ế ế ứ các môn h c khác ( ki n th c liên môn) nh đ a, công dân, văn h c, v t lí…ọ ế ứ ư ị ọ ậ
Nh ng b môn đó làm cho gi h c l ch s s ng đ ng h n, h p d n h c sinhữ ộ ờ ọ ị ử ố ộ ơ ấ ẫ ọ
h n. Trong đó n u giáo viên bi t v n d ng m t s câu trích d n, câu văn, câuơ ế ế ậ ụ ộ ố ẫ
th , đo n trích đ miêu t tơ ạ ể ả ường thu t m t s ki n, m t cu c đ i ho t đ ngậ ộ ự ệ ộ ộ ờ ạ ộ
c a nhân v t,…s làm phong phú tri th c h c sinh, giúp h c sinh yêu thích,ủ ậ ẽ ứ ọ ọ
h ng thú say mê h c t p môn l ch s và s làm b t đi s khô khan c a giứ ọ ậ ị ử ẽ ớ ự ủ ờ
h c môn L ch s ọ ị ử
Đ góp ph n vào vi c đ i m i phể ầ ệ ổ ớ ương pháp d y h c nói chung, d yạ ọ ạ
h c l ch s nói riêng, tôi xin trao đ i m t vài kinh nghi m v v n đ ọ ị ử ổ ộ ệ ề ấ ề “ Sử
d ng tài li u văn h c giúp h c sinh h ng thú h c t p L ch s Vi t Namụ ệ ọ ọ ứ ọ ậ ị ử ệ
l p 11ớ ”. V i vi c nghiên c u đ tài này, tôi mong mu n s góp ph n giúpớ ệ ứ ề ố ẽ ầ giáo viên d y môn L ch s có m t gi d y h c có hi u qu t t h n, h c sinhạ ị ử ộ ờ ạ ọ ệ ả ố ơ ọ lĩnh h i ki n th c t giác, ch đ ng, ngày càng yêu thích môn h c.ộ ế ứ ự ủ ộ ọ
II. Ph m vi nghiên c u: ạ ứ
Đ i tố ượng nghiên c u cho đ tài này là l p 11t4, 11t6 và 11t7 c aứ ề ớ ủ
trường THPT Trường Chinh (Trong năm h c 20132014). ọ
III. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ
Nghiên c u các tài li u v phứ ệ ề ương pháp d y h c L ch s ạ ọ ị ử
Sách giáo khoa, sách giáo viên L ch s l p 11ị ử ớ
2
Trang 3Các tác ph m văn h c có liên quan đ n bài h c.ẩ ọ ế ọ
Thao gi ng, d gi đ ng nghi p trao đ i rút kinh nghi m qua t ng ti tả ự ờ ồ ệ ổ ệ ừ ế
d y.ạ
S d ng các câu h i đi u tra có th đáp ng đử ụ ỏ ề ể ứ ược đ y đ các yêu c uầ ủ ầ
c a vi c đánh giá kh năng lĩnh h i ki n th c c a h c sinh trong vi c gi ngủ ệ ả ộ ế ứ ủ ọ ệ ả
d y môn L ch s l p 11, đ kh c ph c nhạ ị ử ớ ể ắ ụ ược đi m trong phể ương pháp ki mể tra đánh giá c n ph i h p các phầ ố ợ ương pháp hi n đ i, trong đó có phệ ạ ương pháp
ki m tra b ng câu h i tr c nghi m khách quan.ể ằ ỏ ắ ệ
Ki m tra đánh giá k t qu h c sinh h c và làm bài đ t đó có đi uể ế ả ọ ọ ể ừ ề
ch nh và b sung h p lí.ỉ ổ ợ
Trang 4
PH N B: N I DUNGẦ Ộ
I. C s lí lu n: ơ ơ ậ
H n 70 năm v trơ ề ước Bác H chúng ta đã có l i d y r ng; ồ ờ ạ ằ
“Dân ta ph i bi t s ta,ả ế ử
Cho tường g c tích nố ước nhà Vi t Nam”ệ
Th c tr ng chung c a n n giáo d c Vi t Nam hi n nay bên c nh nh ngự ạ ủ ề ụ ệ ệ ạ ữ thành t u đã đ t đự ạ ược thì v n còn khá nhi u đi u b t c p, tong đó t n t i l nẫ ề ề ấ ậ ồ ạ ớ
nh t tâp trung vào ch t lấ ấ ượng đào t o ch a cao. Phạ ư ương pháp gi ng d y làả ạ
m t trong nh ng y u t quan tr ng và nh hộ ữ ế ố ọ ả ưởng đ n ch t lế ấ ượng đào t o.ạ
Phương pháp gi ng d y khoa h c, phù h p s t o đi u ki n đ giáo viên vàả ạ ọ ợ ẽ ạ ề ệ ể
h c sinh phát huy h t kh năng c a mình trong vi c truy n đ t , lĩnh hô ki nọ ế ả ủ ệ ề ạ ị ế
th c và phát tri n t duy cho ngứ ể ư ườ ọi h c.
L ch s có văn hóa, văn hóa g n li n v i các s ki n L ch s , trong cácị ử ắ ề ớ ự ệ ị ử
s ki n L ch s thự ệ ị ử ường xu t hi n các nhân v t L ch s và nh ng câu chuy nấ ệ ậ ị ử ữ ệ liên quan đ n s ki n L ch s Nh ng ngày nay h c sinh hi u v L ch s dânế ự ệ ị ử ư ọ ể ề ị ử
t c ít nhi u có gi m đi, đi u này ph i chăng h c sinh không yêu L ch s dânộ ề ả ề ả ọ ị ử
Trang 5các tác ph m ngh thu t l y đ tài L ch s l i không thành công, không lôiẩ ệ ậ ấ ề ị ử ạ
cu n đố ược người xem, t đó d n t i m t ch tr ng qua kênh thông tin đó.ừ ẫ ớ ộ ỗ ố
Vì v y b t c giáo viên b môn nào đ u ph i có t tậ ấ ứ ộ ề ả ư ưởng, tình c mả đúng đ n lành m nh, trong sáng, có lòng nhi t thành đ i v i ngh nghi p, cóắ ạ ệ ố ớ ề ệ
th gi i khách quan khoa h c và nhân sinh quan ti n b đ góp ph n hìnhế ớ ọ ế ộ ể ầ thành th h tr theo m c tiêu đào t o c a Đ ng.ế ệ ẻ ụ ạ ủ ả
Không ng ng nâng cao s hi u bi t ki n th c b môn, có phừ ự ể ế ế ứ ộ ương pháp
d y t t, không ng ng hoàn thi n c i ti n phạ ố ừ ệ ả ế ương pháp gi ng d y và nghi pả ạ ệ
v ụ
Ngh d y h c là đ a đ n cho th h tr , giúp th h tr ti p nh nề ạ ọ ư ế ế ệ ẻ ế ệ ẻ ế ậ
nh ng giá tr quí báu c a loài ngữ ị ủ ườ ềi v phương di n tri th c cũng nh vệ ứ ư ề
phương di n tình c m, t tệ ả ư ưởng góp ph n b i dầ ồ ưỡng ph m ch t, năng l cẩ ấ ự cho th h tr ế ệ ẻ
Gi ng d y môn L ch s là gi ng v quá kh c a xã h i loài ngả ạ ị ử ả ề ứ ủ ộ ười, quá
kh c a dân t c, quá kh c a đ a phứ ủ ộ ứ ủ ị ương. Nh ng quá kh đó l i có quan hữ ứ ạ ệ
m t thi t v i hi n t i và tậ ế ớ ệ ạ ương lai. Trong bài gi ng, bài h c L ch s t duy,ả ọ ị ử ư tình c m c a giáo viên và h c sinh hả ủ ọ ướng v nh ng gì r t g n gũi đó làề ữ ấ ầ
nh ng con ngữ ười th t nh ng con ngậ ữ ườ ụ ểi c th ch không ph i là nh ng conứ ả ữ
ngườ ư ấi h c u
Đ giáo d c t tể ụ ư ưởng chính tr , đ o đ c giáo viên b t đ u t vi c giúpị ạ ứ ắ ầ ừ ệ
h c sinh hi u bi t c th , n m đọ ể ế ụ ể ắ ược ki n th c l ch s Đó là nhi m v giáoế ứ ị ử ệ ụ
dưỡng và giáo d c. “L ch ụ ị s th c s là cái cân, cái gử ự ự ương c a muôn đ i.”ủ ờ Qua đó ta th y đấ ược môn L ch s vô cùng quan tr ng không nh ng cung c pị ử ọ ữ ấ
nh ng ki n th c c b n v L ch s dân t c và L ch s th gi i mà còn gópữ ế ứ ơ ả ề ị ử ộ ị ử ế ớ
ph n hình thành nhân cách cho th h tr ầ ế ệ ẻ
II. C s th c ti n:ơ ở ự ễ
Trang 61. Thu n l i: ậ ợ
Được s quan tâm ch đ o c a Ban giám hi u nhà trự ỉ ạ ủ ệ ường, t chuyênổ môn t o m i đi u ki n t t cho vi c d y và h c nhà trạ ọ ề ệ ố ệ ạ ọ ở ường
Đa ph n ngầ ười giáo viên trong nhà trường có nhi u c g ng thay đ iề ố ắ ổ
phương pháp gi ng d y c a mình theo hả ạ ủ ướng phát huy tính tích c c c a h cự ủ ọ sinh thông qua các phương pháp d y h c nh : s d ng d dùng tr c quan,ạ ọ ư ử ụ ồ ự
phương pháp gi i quy t v n đ , miêu t , k chuy n, nêu đ c đi m nhân v tả ế ấ ề ả ể ệ ặ ể ậ
…. Giáo viên tích c c hự ướng d n h c sinh th o lu n nhóm, h tr ki n th cẫ ọ ả ậ ỗ ợ ế ứ cho nhau, thông qua ho t đ ng này nh ng h c sinh y u kém s đạ ộ ữ ọ ế ẽ ược sự
hướng d n c a giáo viên và các h c sinh khá gi i, h c sinh s n m ch c ki nẫ ủ ọ ỏ ọ ẽ ắ ắ ế
th c và hi u sâu h n v b n ch t c a s ki n, hi n tứ ể ơ ề ả ấ ủ ự ệ ệ ượng L ch s Trong quáị ử trình gi ng d y, giáo viên k t h p và khai thác các đ dùng và phả ạ ế ợ ồ ương ti nệ
d y h c nh tranh nh, b n đ , s đ , mô hình, ng d ng công ngh thôngạ ọ ư ả ả ồ ơ ồ ứ ụ ệ tin…
H c sinh có chú ý nghe gi ng, t p trung suy nghĩ tr l i các câu h i giáoọ ả ậ ả ờ ỏ viên đ t ra, m t s em có chu n b bài m i nhà. Đa s h c sinh tham gia tíchặ ộ ố ẩ ị ớ ở ố ọ
c c trong vi c th o lu n nhóm và đã đ a hi u qu cao trong quá trình lĩnh h iự ệ ả ậ ư ệ ả ộ
ki n th c. H c sinh y u, kém đã và đang n m b t ki n th c tr ng tâm c b nế ứ ọ ế ắ ắ ế ứ ọ ơ ả thông qua các ho t đ ng nh th o lu n nhóm, đ c sách giáo khoa, v n đáp…ạ ộ ư ả ậ ọ ấ các em đã m nh d n tr l i các câu h i ghi nh các s ki n, nhân v t L ch s ạ ạ ả ờ ỏ ớ ự ệ ậ ị ử
l i không có câu h i g i ý nên nhi u khi ph i tr l i thay cho h c sinh. M tạ ỏ ợ ề ả ả ờ ọ ộ
s ti t giáo viên ch nêu vài câu h i và ch g i m t s h c sinh khá, gi i trố ế ỉ ỏ ỉ ọ ộ ố ọ ỏ ả
6
Trang 7l i, ch a có câu h i dành cho đ i tờ ư ỏ ố ượng h c sinh y u, kém, làm cho đ i tọ ế ố ượ ngnày ít được chú ý và không được tham gia ho t đ ng đ u này làm cho các emạ ộ ề
t ti v năng l c c a mình, các em c m th y chán n n và không yêu thíchự ề ự ủ ả ấ ả môn s ử
M t s em gia đình có hoàn c nh khó khăn v kinh t nên v a đi h cộ ố ả ề ế ừ ọ
v a đi làm nhà, vi c ti p thu bài ch m. Các em ch a xác đ nh đừ ở ệ ế ậ ư ị ược đ ng cộ ơ
h c t p, h c nh th nào? h c cho ai? h c đ làm gì?.ọ ậ ọ ư ế ọ ọ ể
Hi n nay do tác đ ng b i nhi u y u t khác nh h c sinh ng i h cệ ộ ở ề ế ố ư ọ ạ ọ
L ch s vì quá dài, khô khan, nhi u s ki n khó nh ,…gây tâm lí chán h cị ử ề ự ệ ớ ọ môn L ch s c a h c sinh. ị ử ủ ọ
M t s ph huynh h c h c cho r ng h c l ch s s không có nhi u cộ ố ụ ọ ọ ằ ọ ị ử ẽ ề ơ
h i đ l a ch n ngành ngh trong tộ ể ự ọ ề ương lai
Vì nh ng lí do trên nên các em ch a phát huy h t vai trò và trách nhi mữ ư ế ệ
c a ngủ ườ ọi h c sinh. H c sinh ch a xác đ nh n i dung c a bài h c, ti p thu bàiọ ư ị ộ ủ ọ ế
m t cách máy móc, các em luôn có t tộ ư ưởng L ch s là môn ph , hay ch c nị ử ụ ỉ ầ
h c thu c lòng là xong nên d n đ n k t qu h c t p môn L ch s còn th p soọ ộ ẫ ế ế ả ọ ậ ị ử ấ
v i m t b ng chung nh ng môn xã h i.ớ ặ ằ ữ ộ
3. Đi u tra c th :ề ụ ể
Trong quá trình v a gi ng d y v a nghiên c u đ c đi m tình hình h cừ ả ạ ừ ứ ặ ể ọ
t p b môn c a h c sinh, v a ti n hành rút kinh nghi m qua m i ti tậ ộ ủ ọ ừ ế ệ ỗ ế
d y.Vi c đi u tra đạ ệ ề ược th c hi n thông qua nh ng câu h i phát tri n t duyự ệ ữ ỏ ể ư trên l p, ki m tra thớ ể ường xuyên, ki m tra 15 phút, ki m tra 1 ti t.ể ể ế
Qua đi u tra th c ti n cho th y đa s h c sinh ch tr l i nh ng câu h iề ự ể ấ ố ọ ỉ ả ờ ữ ỏ mang tính ch t trình bày, còn nh ng câu h i gi i thích t i sao, so sánh, đánhấ ữ ỏ ả ạ giá, phân tích, t ng h p thì h c sinh tr l i ch a đổ ợ ọ ả ờ ư ượ ốc t t, ch a bi t v nư ế ậ
d ng và liên h ki n th c gi a các bài các chụ ệ ế ứ ữ ương, ch a n m rõ các s ki nư ắ ự ệ
L ch s qua các giai đo n hay l n l n gi a s ki n này v i s ki n khác. ị ử ạ ẫ ộ ữ ự ệ ớ ự ệ
Trang 8C th k t qu đi m HK I:Năm h c 20132014ụ ể ế ả ể ọ
L pớ Sĩ số SLGi iỏ% SLKhá% SLTrung bình% SLY uế% SLKém%11T
Th nh t, giáo viên chu n b chu đáo t t c đ dùng d y h c khi lênứ ấ ẩ ị ấ ả ồ ạ ọ
l p: giáo án (ho c giáo án đi n t ), b n đ tranh nh, s đ …đ c bi t nh ngớ ặ ệ ử ả ồ ả ơ ồ ặ ệ ữ câu văn, th , nh ng câu nói c a nh ng ngơ ữ ủ ữ ườ ổ ếi n i ti ng đ trích d n vào bàiể ẫ
gi ng làm cho ti t d y phong phú không gây s nhàm chán cho h c sinh.ả ế ạ ự ọ
L u ý h n ch gi ng gi i, thuy t trình, h n ch đ a ra nh ng câu h iư ạ ế ả ả ế ạ ế ư ữ ỏ
v n v t nên t p h p các câu h i thành g i ý, hụ ặ ậ ợ ỏ ợ ướng gi i quy t v n đ , câuả ế ấ ề
Trang 9Th năm, n u d y nh ng bài có các danh nhân, v anh hùng dân t c nênứ ế ạ ữ ị ộ
s lơ ược thân th s nghi p, k t h p giáo d c t tế ự ệ ế ợ ụ ư ưởng đ o đ c.ạ ứ
Và cu i cùng m t đi u r t quan tr ng trong gi h c, yêu c u giáo viênố ộ ề ấ ọ ờ ọ ầ
ph i t o ra s tho i mái trong gi h c, tránh gây căng th ng cho h c sinh thìả ạ ự ả ờ ọ ẳ ọ
gi h c m i thành công.ờ ọ ớ
2. Đ i v i h c sinh:ố ớ ọ
Trong gi h c ph i chú ý nghe gi ng bài, tích c c phát bi u ý ki n, xâyờ ọ ả ả ự ể ế
d ng bài, không ti p thu máy móc ph i có suy nghĩ.ự ế ả
ph i đ c trả ọ ước bài m i trong sách giáo khoa, chu n b t t c các câuớ ẩ ị ấ ả
ki n này v i s ki n khác.ệ ớ ự ệ
H c sinh c n có quy n s tay đ ghi nh ng v n đ , nh ng thông tinọ ầ ể ổ ể ữ ấ ề ữ giáo viên cung c p mà không có trong sách giáo khoa.ấ
H c sinh ph i bi t s d ng b n đ , lọ ả ế ử ụ ả ồ ược đ trình bày di n bi n m tồ ễ ế ộ
cu c kh i nghĩa ho c m t giai đo n L ch s ộ ở ặ ộ ạ ị ử
3. M t s gi i pháp th c t gây h ng thú h c t p L ch s b ng tàiộ ố ả ự ế ứ ọ ậ ị ử ằ
li u văn h c :ệ ọ
a. S c n thi t c a tài li u Văn h c trong gi ng d y và h c t pự ầ ế ủ ệ ọ ả ạ ọ ậ
L ch s Vi t Nam trong trị ử ệ ường ph thôngổ
C nhà văn Vũ Ng c Phan (1902 – 1987) t ng cho r ng : “Văn h cố ọ ừ ằ ọ
ph c v r t nhi u cho s h c”ụ ụ ấ ề ử ọ . khi nghiên c u tác d ng c a văn h c đ i v iứ ụ ủ ọ ố ớ các môn khoa h c xã h i khác. Th t v y, gi a tri th c L ch s và tri th c vănọ ộ ậ ậ ữ ứ ị ử ứ
h c nói chung, văn h c nói riêng có m i quan h v i nhau r t ch t ch Đọ ọ ố ệ ớ ấ ặ ẽ ể
Trang 10cho bài gi ng l ch s không ph i r i vào tình tr ng “khô, khó, kh ”, ngả ị ử ả ơ ạ ổ ườ igiáo viên L ch s ph i linh ho t s d ng nhi u phị ử ả ạ ử ụ ề ương pháp đ i m i trongổ ớ
d y h c, trong đó thi t nghĩ s d ng tài li u văn h c là m t trong nh ngạ ọ ế ử ụ ệ ọ ộ ữ
phương pháp h u hi u, nâng cao ch t lữ ệ ấ ượng bài gi ng đả ượ ố ơc t t h n
Văn h c dân gian nói riêng và văn h c vi t nói chung là m t ph n c aọ ọ ế ộ ầ ủ sáng tác dân gian, phát tri n trong đ i s ng c a nhân dân theo phể ờ ố ủ ương th cứ truy n mi ng và t p th Là sáng tác ngh thu t c a nhân dân, tác ph m vănề ệ ậ ể ệ ậ ủ ẩ
h c ph n ánh và bi u hi n đ i s ng nhân dân, th gi i tinh th n và tình c mọ ả ể ệ ờ ố ế ớ ầ ả
c a nhân dân. Đó là cu c s ng lao đ ng, nh ng s ki n, v n đ c a đ i s ngủ ộ ố ộ ữ ự ệ ấ ề ủ ờ ố
xã h i, cu c đ u tranh c a qu n chúng nhân dân ch ng áp b c và cu c chi nộ ộ ấ ủ ầ ố ứ ộ ế
đ u c a toàn dân ch ng ngo i xâm. Hi n th c L ch s đã đấ ủ ố ạ ệ ự ị ử ược ph n ánhả trong tác ph m văn h c nh là b bách khoa toàn th v đ i s ng nhân dân.ẩ ọ ư ộ ư ề ờ ố
Vì l đó, nó là “nh ng hòn ng c quý”, là vũ khí tinh th n m nh m c a nhânẽ ữ ọ ầ ạ ẽ ủ dân. Vi c s d ng nh ng câu ca dao, truy n thuy t, truy n c tích, hay m tệ ử ụ ữ ề ế ệ ổ ộ câu th … trong m t bài gi ng s làm tăng s “c m th L ch s ” cho h c sinhơ ộ ả ẽ ự ả ụ ị ử ọ thêm ph n tinh t và sâu s c h n.ầ ế ắ ơ
T đ c đi m này, tài li u văn h c nói chung và văn h c dân gian nóiừ ặ ể ệ ọ ọ riêng đã c b n ph n ánh đơ ả ả ược “cái th n” c a s ki n, c a m i th i k l chầ ủ ự ệ ủ ỗ ờ ỳ ị
s c th Ví d , khi cung c p cho h c sinh n i dung : Trong ph n l ch s l pử ụ ể ụ ấ ọ ộ ầ ị ử ớ
10. công c s n xu t b ng đ ng thau đã tr nên ph bi n và bụ ả ấ ằ ồ ở ổ ế ước đ u làm raầ
được công c b ng s t, trong m c 1 c a bài 14 Các qu c gia c đ i trên đ tụ ằ ắ ụ ủ ố ổ ạ ấ
nước Vi t Nam, giáo viên tóm t t ng n g n n i dung truy n thuy t Thánhệ ắ ắ ọ ộ ề ế Gióng và s d ng chi ti t Thánh Gióng yêu c u v i : “S gi hãy mau v tâuử ụ ế ầ ớ ứ ả ề
v i nhà vua đúc cho ta m t con ng a s t, m t cái roi s t, m t áo giáp s t vàớ ộ ự ắ ộ ắ ộ ắ
m t cái nón s t. Ta s đánh tan quân gi c”. giáo viên đ t câu h i : T i saoộ ắ ẽ ặ ặ ỏ ạ Thánh Gióng không yêu c u s gi đúc cho các lo i vũ khí b ng công c khácầ ứ ả ạ ằ ụ
10
Trang 11mà ph i b ng s t? Sau khi h c tr l i, giáo viên b sung : vào th i Hùngả ằ ắ ọ ả ờ ổ ờ
Vương tương ng v i giai đo n văn hóa Đông S n nhân dân th i c đã sứ ớ ạ ơ ờ ổ ử
d ng đụ ược công c b ng s t tuy m i “bụ ằ ắ ớ ở ước đ u”. T đó, giúp h c sinhầ ừ ọ
nh n th c đậ ứ ượ ằc r ng nh s d ng công c m i nên ngờ ử ụ ụ ớ ười Vi t c có đệ ổ ượ c
m t n n kinh t phát tri n m nh đ t đây t o nên nh ng chuy n bi n to l nộ ề ế ể ạ ể ừ ạ ữ ể ế ớ
v m t xã h i.ề ặ ộ
Ngoài ra, đ ch ng minh cho công c s n xu t th i Đông S n tinh tể ứ ụ ả ấ ờ ơ ế
h n, giáo viên có th gi i thi u tóm t t truy n Bánh ch ng bánh dày đ choơ ể ớ ệ ắ ệ ư ể
h c sinh th y đọ ấ ược vào th i gian này công c s n xu t tờ ụ ả ấ ương đ i tinh t , cố ế ư dân th i c m i nghĩ đ n vi c c i thi n sinh ho t, thi nhau làm th c ăn, xemờ ổ ớ ế ệ ả ệ ạ ứ
ai tài ai khéo h n, đ ch n l y th ngon và đ n gi n h n.ơ ể ọ ấ ứ ơ ả ơ
S d ng tài li u văn h c, không ch góp ph n làm cho bài gi ng sinhử ụ ệ ọ ỉ ầ ả
đ ng, t o độ ạ ược không khí g n g i v i b i c nh L ch s , s ki n đang h c màầ ủ ớ ố ả ị ử ự ệ ọ giáo viên ti n hành có th đ t đế ể ạ ược k t qu giáo d c t tế ả ụ ư ưởng đ o đ c nóiạ ứ chung giáo d c truy n th ng dân t c nói riêngụ ề ố ộ
Các tác ph m văn h c vào th i kì di n ra các s ki n L ch s có ý nghĩaẩ ọ ờ ễ ự ệ ị ử
đ i v i vi c khôi ph c hình nh quá kh Khi nói ố ớ ệ ụ ả ứ cu c s ng kh n kh c aộ ố ố ổ ủ
t ng l p nông dân Vi t Nam đ u th k ầ ớ ệ ầ ế ỉ XX dưới ch đ th c dân n a phongế ộ ự ử
ki n ế thì ph i k đ n tác ph m “T t đèn” c a Ngô T t T ả ể ế ẩ ắ ủ ấ ố Tác ph m xoaẩ y quanh nhân v t chính là ch D u và gia đìnhậ ị ậ , m t đi n hình c a cu c s ngộ ể ủ ộ ố
b n cùng hóa do s u cao thu n ng mà ch đ th c dân áp đ t lên xã h iầ ư ế ặ ế ộ ự ặ ộ
Vi t Nam. Tác ph m này đã v ch tr n b m t tàn ác, b t nhân c a xã h iệ ẩ ạ ầ ộ ặ ấ ủ ộ
th c dân n a phong ki n đự ử ế ương th i. Đ nh đi m c a c n cùng c c là vi c chờ ỉ ể ủ ơ ự ệ ị
D u ph i bán con, khoai và bán c b y chó đ l y ti n n p s u thu choậ ả ả ầ ể ấ ề ộ ư ế
ch ng và c nh ồ ả ch D u ch y ra gi a màn tr i đêm t i đen nh m c và nh cáiị ậ ạ ữ ờ ố ư ự ư
ti n đ c a chề ồ ủ ị. Hay tác ph m “V Nh t” c a nhà văn Kim Lân.ẩ ợ ặ ủ
Trang 12Khi s d ng tài li u văn h c ph i đ m b o tiêu chu n c b n là giá trử ụ ệ ọ ả ả ả ẩ ơ ả ị giáo d c – giáo dụ ưỡng và giá tr văn h c, các tài li u đó ph i giúp h c sinhị ọ ệ ả ọ khôi ph c l i b i c nh l ch s , hình nh các s ki n, nhân v t c a quá khụ ạ ố ả ị ử ả ự ệ ậ ủ ứ
đ ph c v để ụ ụ ược yêu c u c a n i dung bài h c, phù h p trình đ nh n th cầ ủ ộ ọ ợ ộ ậ ứ
c a h c sinh, không làm loãng n i dung bài h c l ch s ủ ọ ộ ọ ị ử
Nói tóm l i, khi s gi ng d y, phân tích có tính ch t lý lu n không đạ ự ả ạ ấ ậ ủ
đ h c sinh hi u đ y đ m t v n đ và s ki n L ch s thì tài li u văn h cể ọ ể ầ ủ ộ ấ ề ự ệ ị ử ệ ọ phát huy được tác d ng tích c c c a nó. B i vì, nh n th c L ch s không chụ ự ủ ở ậ ứ ị ử ỉ
có m t hộ ướng, m t n i dung mà là s k t h p, b sung sâu s c gi a c m thộ ộ ự ế ợ ổ ắ ữ ả ụ
và t duy lý trí, gi a nh n th c c m tính và nh n th c lý tính. Hi u đư ữ ậ ứ ả ậ ứ ể ược như
v y, ngậ ười giáo viên L ch s m i th y rõ s c n thi t c a tài li u văn h cị ử ớ ấ ự ầ ế ủ ệ ọ trong d y h c L ch s trong trạ ọ ị ử ường ph thông hi n nay. Đây cũng là lí do màổ ệ
b n thân tôi ch n đ tài này.ả ọ ề
b) Cách s d ng tài li u văn h c trong d y h c l ch s Vi t Nam l pử ụ ệ ọ ạ ọ ị ử ệ ớ 11:
Đây là cái c t lõi c a m t ti t d y trên l p, giáo viên ph i bi t sàng l cố ủ ộ ế ạ ớ ả ế ọ
ki n th c văn h c đ trích d n cho phù h p v i n i dung c a t ng bài có nhế ứ ọ ể ẫ ợ ớ ộ ủ ừ ư
v y ti t d y m i thành công.ậ ế ạ ớ
Ví d khi d y bài 19 “Nhân dân Vi t Nam kháng chi n ch ng xâmụ ạ ệ ế ố
lược (t năm 1858 đ n trừ ế ước năm 1873)” khi nói đ n tình hình Vi t Namế ệ
trước khi th c dân Pháp xâm lự ược thì ch đ phong ki n kh ng ho ng tr mế ộ ế ủ ả ầ
tr ng kéo theo kh ng ho ng v kinh t , xã h i nh nông nghi p sa sút, đ tọ ủ ả ề ế ộ ư ệ ấ đai khai kh n đẩ ượ ạ ơc l i r i vào tay đ a ch , dân phiêu tán kh p n i n n cị ủ ắ ơ ạ ướ p
gi t di n ra kh p n i… s b t mãn c a nhân dân đ i v i chính quy n Phongậ ễ ắ ơ ự ấ ủ ố ớ ề
ki n,…Nói lên s th i nát c a chính quy n phong ki n.Giáo viên trích đo nế ự ố ủ ề ế ạ
th ơ
12
Trang 13Con i m b o con nàyơ ẹ ả
Cướp đêm là gi c cặ ướp ngày là quan
Sau đó, đ t cho các em bài t p nh n th c : Câu ca dao trên ph n ánhặ ậ ậ ứ ả
th c t gì c a xã h i đự ế ủ ộ ương th i? h c sinh d dàng nêu đờ ọ ễ ược : câu ca dao là
l i cha (ho c m ) d n con nh l y cái th c t ph phàng và t i ác cờ ặ ẹ ặ ớ ấ ự ế ủ ộ ướp bóc
dã man c a b n quan l i phong ki n. Nó cung c p m t hình nh c th :ủ ọ ạ ế ấ ộ ả ụ ể
“cướp đêm là gi c, cặ ướp ngày là quan”. Nó được chia làm hai v đ i nhau,ế ố các t ng cũng đ i nhau : “quan” đ i v i “gi c” ; “cừ ữ ố ố ớ ặ ướp ngày” đ i v i ‘cố ớ ướ pđêm”. Ngh thu t đ i đã đ t b n quan l i phong ki n ngang hàng v i b nệ ậ ố ặ ọ ạ ế ớ ọ
gi c cặ ướp. T t c đã nói lên b m t x u xa và t tham quan ô l i c a b nấ ả ộ ặ ấ ệ ạ ủ ọ
được xem là “công b c” cho dân.ộ
Hay giáo viên có th trích m t bài vè nói v tình c nh c a nhân dân ể ộ ề ả ủ ở giai đo n này:ạ
Trang 14Ngày 17/2/1859, Pháp n súng đánh thành Gia Đ nh, quân tri u đìnhổ ị ề nhanh chóng tan rã, Nguy n Đình Chi u đã ghi l i s ki n bi th m này quaễ ể ạ ự ệ ả bài th “Ch y gi c”ơ ạ ặ
Tan ch v a nghe ti ng súng Tây,ợ ừ ế
H i trang d p lo n rày đâu v ng,ỏ ẹ ạ ắ
N đ dân đen m c n n này ?ỡ ể ắ ạ
Khi Pháp đánh chi m 3 t nh mi n Đông Nam Kì r i chi m luôn 3 t nhế ỉ ề ồ ế ỉ
mi n Tây Nam Kì, Nguy n Trung Tr c đã đ u tranh anh dũng qua hai tr nề ễ ự ấ ậ đánh: đánh chìm tàu Étpêrăng c a đ ch trên sông Vàm C Đông (10/12/1861)ủ ị ỏ
đã làm n t lòng dân, d y cho quân Pháp m t bài h c đ đ i. Tiêu di t đ nứ ạ ộ ọ ể ờ ệ ồ kiên Giang (16/6/1868), ông đã được danh sĩ Hu nh M n Đ t khen ng i quaỳ ẫ ạ ợ
nh ng câu th sau:ữ ơ
Th ng b i chi bàn vi c tắ ạ ệ ướng quân
Người chài tr đá khúc gian truânụ
L a b ng Nh t T o rêm tr i đ tử ừ ự ả ờ ấ
14
Trang 15Ki m tu t Kiên Giang r n qu ế ố ợ ỷ
th nầ
M t s m nh mình rêu ti t nghĩaộ ớ ẹ ế
Đôi đường tr n ch báo quân dânọ ữ
Anh hùng c ng c danh th m mãiứ ổ ơ
Vũ s ng khom l ng ch t th n d nố ư ế ẹ ầ
Hay giáo viên có th l y câu nói c a Nguy n Trung Tr c khi ông bể ấ ủ ễ ự ị
gi c đem đi hành hình: “Bao gi ngặ ờ ười Tây nh h t c nổ ế ỏ ước Nam thì khi h tế
người Nam đánh Tây” V a là ý chí ch ng gi c c a ông cũng đ ng th i là ýừ ố ặ ủ ồ ờ chí ch ng gi c c a toàn dân Vi t Nam không ch u khu t ph c trố ặ ủ ệ ị ấ ụ ước s cứ
m nh c a k thù. Hay giáo viên trích câu t c ng Vi t Nam : “ Gi c đ n nhàạ ủ ẻ ụ ữ ệ ặ ế đàn bà cũng đánh” đ cho h c sinh nh n th c sâu s c để ọ ậ ứ ắ ược truy n th ng yêuề ố
nước đ u tranh anh dũng c a ngấ ủ ười ph n Vi t Nam nói riêng và dân t cụ ữ ệ ộ
Vi t Nam nói chung.ệ
Trong khi phong trào ch ng Pháp di n ra kh p n i gây cho Pháp nh ngố ễ ắ ơ ữ khó khăn và t n th t l n, l ra tri u đình nhà Nguy n nên sát cách v i nhânổ ấ ớ ẽ ề ễ ớ dân đ ch ng Pháp thì tri u đình nhà Nguy n l i l n lể ố ề ễ ạ ầ ược kí v i Pháp t hi pớ ừ ệ
c Nhâm Tu t đ n các hi p c Giáp Tu t, Hác măng, pat n t làm cho
nhân dân vô cùng ph n n , giáo viên có th minh h a nh ng câu th sau:ẫ ộ ể ọ ữ ơ
Tan nhà cám n i câu ly h nổ ậ
C t đ t thắ ấ ương thay cu c gi ng hòaộ ả
Gió b i đòi c n xiêu ngã cụ ơ ỏ
Ng m cậ ườ ếi h t nói n i quan taổ
Trang 16Cũng có th s d ng đo n trích câu nói Gosselin ngể ử ụ ạ ười Pháp nói về tinh th n chi n đ u c a nhân dân Vi t Nam vì đ c l p dân t c:ầ ế ấ ủ ệ ộ ậ ộ
“Đ ng trứ ước vũ khí c a chúng ta, nh ng ngủ ữ ười An Nam ch có m tỉ ộ
phương sách duy nh t là hi sinh cho s b o v các quy n t do c a h H đãấ ự ả ệ ề ự ủ ọ ọ bình tĩnh đương đ u cái ch t v i m t s can đ m t t đ nh và trong s r tầ ế ớ ộ ự ả ộ ỉ ố ấ đông nh ng ngữ ười ngã xu ng vì nh ng viên đ n c a các đ n v hành hình hayố ữ ạ ủ ơ ị
dưới làn gươm c a các tên đao ph , chúng tôi không bao gi ghi nh n đủ ủ ờ ậ ượ c
m t s y u đu i nào”.ộ ự ế ố
Trong bài 20 “Chi n s lan r ng ra c nế ự ộ ả ước. Cu c kháng chi nộ ế
c a nhân dân ta t năm 1873 đ n 1884. Nhà Nguy n đ u hàng”.ủ ừ ế ễ ầ Chi nế
th ng tiêu bi u trong cu c đ u tranh c a quân dân B c Kì là chi n th ng C uắ ể ộ ấ ủ ắ ế ắ ầ
Gi y l n nh t (21/12/1873) và chi n th ng C u Gi y l n hai (19/5/1883),ấ ầ ấ ế ắ ầ ấ ầ chi n th ng này công l n thu c v đ i quân c đen c a L u Vĩnh Phúc, đế ắ ớ ộ ề ộ ờ ủ ư ể
kh c h a v tài cũng nh tinh th n ch ng Pháp c a L u Vĩnh Phúc nh sau:ắ ọ ề ư ầ ố ủ ư ư
Cung ki m tài cao ít k lế ẻ ường Đáo đ anh hùng lòng b t khu tể ấ ấ
V Tàu còn nguy n gi t Tây dề ệ ế ương
16
L u Vĩnh Phúcư
(1837 1917)
Trang 17Sau hi p ệ ước Giáp Tu t 1874, nhân dân ph n đ i m nh m , s cămấ ả ố ạ ẽ ự
ph n c a đ v i tri u đình, nhân dân không ch đánh Tây mà ch ng c tri uẫ ủ ố ớ ề ỉ ố ả ề đình
D p dìu tr ng đánh c xiêuậ ố ờ
Phen này quy t đánh c Tri u l n Tâyế ả ề ẫ
Trong bài 22 “Xã h i Vi t Nam trong cu c khai thác l n th nh tộ ệ ộ ầ ứ ấ
c a th c dân Pháp”ủ ự , dưới tác đ ng c a chính sách khai thác thu c đ a l nộ ủ ộ ị ầ
th nh t c a th c dân Pháp đã làm cho kinh t cũng nh xã h i Vi t Nam cóứ ấ ủ ự ế ư ộ ệ nhi u chuy n bi n, tuy nhiên cu c s ng c a nhân dân ta ngày b b n cùng đóiề ể ế ộ ố ủ ị ầ
kh , do s hà kh c c a b n Pháp. Khi phân tích cu c s ng c a ngổ ự ắ ủ ọ ộ ố ủ ười công nhân giáo viên có th nh n m nh b ng các n i dung sau:ể ấ ạ ằ ộ
Phan B i Châu v i xu hộ ớ ướng b o đ ng, thành l p h i Duy Tân v i chạ ộ ậ ộ ớ ủ
trương đánh đu i gi c Pháp, giành đ c l p, ngày 24/12/1913, Phan B i Châuổ ặ ộ ậ ộ
b gi i quân phi t Trung Qu c b t giam t i nhà tù Qu ng Đông (Trung Qu c).ị ớ ệ ố ắ ạ ả ố
Đ kh c h a hình nh Phan B i Châu giáo viên trình bày n i dung ng n g nể ắ ọ ả ộ ộ ắ ọ tác ph m “Nh ng trò l hay là Varen và Phan B i châu” c a Nguy n Áiẩ ữ ố ộ ủ ễ
Qu c.ố
Trang 18Chí sĩ, Phan B i Châu (18671940)ộ Chí sĩ, Phan Châu Trinh (18721926) “Trước khi Varen t Pháp sang Đông Dừ ương nh n ch c Toàn quy n yậ ứ ề
h a s chăm sóc v Phan B i Châu. Khi g p c Phan, Varen ra s c d d ,ứ ẽ ụ ộ ặ ụ ứ ụ ỗ thuy t ph c, nh ng v n không mua chu c đế ụ ư ẫ ộ ược Phan B i Châu, c Phan thìộ ụ
t thái đ im l ng, d ng d ng. Anh lính dõng thì qu quy t r ng có th y đôiỏ ộ ặ ử ư ả ế ằ ấ
ng n râu mép c a c Phan nh ch lên m t chút. Nhân ch ng th 2 l i quọ ủ ụ ế ộ ứ ứ ạ ả quy t c Phan đã nh vào m t Varen”. ế ụ ổ ặ
Phan Châu Trinh theo xu hướng c i cách v i n i dung ch y u là c iả ớ ộ ủ ế ả cách v văn hóa – xã h i g n li n v i giáo d c lòng yêu nề ộ ắ ề ớ ụ ước, m trở ườ ngĐông Kinh nghĩa th c t i Hà N i, các bu i di n thuy t hay bình văn thu hútụ ạ ộ ổ ễ ế
được nhi u t ng l p tham gia nh có quan l i, binh lính, viên ch c, nông dânề ầ ớ ư ạ ứ
… m t bài văn th i đó đã vi t:ộ ờ ế
Bu i di n thuy t, ngổ ễ ế ười đông nh h iư ộ
Kì bình văn, khách đ n nh m aế ư ư
Trong bài 24 “Vi t Nam trong nh ng năm chi n tranh th gi i thệ ữ ế ế ớ ứ
nh t (1914 – 1918)ấ , ph n bu i đ u ho t đ ng c u nầ ổ ầ ạ ộ ứ ước c a Nguy n Áiủ ễ
Qu c, t r t s m Ngố ừ ấ ớ ười đã có chí đánh đu i th c dân Pháp gi i phóng đ ngổ ự ả ồ bào. Ngườ ấi r t khâm ph c tinh th n yêu nụ ầ ước c a các chí sĩ nh Phân B iủ ư ộ Châu, Phan Châu Trinh nh ng không tán thành con đư ường c u nứ ước c a hủ ọ
18
Trang 19nên quy t đ nh tìm con đế ị ường c u nứ ước m i cho dân t c. Ngớ ộ ười quy t đ nhế ị sang phương Tây , đ n nế ước Pháp đ tìm hi u xem nể ể ước Pháp và các nướ ckhác làm th nào, r i tr v giúp đ ng bào mình. Giáo viên có th l y m tế ồ ở ề ồ ể ấ ộ
đo n trong bài th “Ngạ ơ ười đi tìm hình c a nủ ước” c a Ch Lan Viên đ nh nủ ế ể ấ
m nh ý này:ạ
Hi u sao h t “Ngể ế ười đi tìm hình c a Nủ ước”
Không ph i hình m t bài th đã t c nên ngả ộ ơ ạ ười
M t góc quê hộ ương n a đ i quen thu cử ờ ộ
Hay m t đ ng vô hình sộ ấ ương khói xa xôi
Mà hình đ t nấ ước ho c còn ho c m t ặ ặ ấ
S c vàng nghìn x a, s c đ tắ ư ắ ỏ ương lai
Th đi đ ng c a toàn dân t cế ứ ủ ộ
M t cách vinh hoa cho hai mộ ươi lăm tri u con ệ
người
Ngoài ra tài li u văn h c đ c s d ng đ t ch c nh ng bu i ho tệ ọ ượ ử ụ ể ổ ứ ữ ổ ạ
đ ng ngo i khóa cho môn l ch s và cách d th c hi n, đ t hi u qu cao làộ ạ ị ử ễ ự ệ ạ ệ ả
đ c sách, nh m cung c p thêm ki n th c và phát tri n t duy cho h c sinh.ọ ằ ấ ế ứ ể ư ọ
Mu n đ a tài li u văn h c vào d y L ch s trong ho t đ ng ngo i khóa cóố ư ệ ọ ạ ị ử ạ ộ ạ
hi u qu thì giáo viên ph i giúp h c sinh l p danh m c sách c n đ c, nêu m tệ ả ả ọ ậ ụ ầ ọ ộ
s tác ph m truy n ho c th có liên quan đ h c sinh tìm d dàng. Giáo viênố ẩ ệ ặ ơ ể ọ ễ
có th kh i d y tính hi u kì và lòng ham hi u bi t c a h c sinh b ng cáchể ơ ậ ế ể ế ủ ọ ằ tóm t t s lắ ơ ược n i dung trong sách, k m t vài chi ti t, nh ng đo n nhộ ể ộ ế ữ ạ ỏ trong sách đ kích thích h c sinh ti p t c đ c đ tìm hi u.ể ọ ế ụ ọ ể ể
Nhà th : Ch Lanơ ế
Viên ( 19201989)