SKKN: Kĩ năng giải các bài tập về biểu đồ và bảng số liệu trong ôn thi Trung học phổ thông Quốc gia

Nội dung của sáng kiến nhằm: Cung cấp cho học sinh một cách đầy đủ nhất các kiến thức liên quan về công dụng của các dạng biểu đồ, dấu hiệu nhận biết để xác định chính xác dạng biểu đồ đúng với yêu cầu của câu hỏi, những yêu cầu cần đạt được khi vẽ các dạng biểu đồ.

Trang 1

S GIÁO D C & ĐÀO T O VĨNH PHÚCỞ Ụ Ạ

TRƯỜNG THPT YÊN L CẠ

BÁO CÁO K T QU NGHÊN C U, NG D NG Ế Ả Ứ Ứ Ụ

SÁNG KI N Ế

Tên sáng ki n: “Kĩ năng gi i các bài t p v bi u đ và b ng sế ả ậ ề ể ồ ả ố

li u trong ôn thi Trung h c ph thông Qu c gia”ệ ọ ổ ố

Tác gi sáng ki n: ả ế Nguy n Th Thu H ng ễ ị ằ

Môn: Đ a lí ị

Trường: THPT Yên L c ạ

Vĩnh Phúc, năm 2020

Trang 2

S GIÁO D C & ĐÀO T O VĨNH PHÚCỞ Ụ Ạ

TRƯỜNG THPT YÊN L CẠ

BÁO CÁO K T QU NGHÊN C U, NG D NG Ế Ả Ứ Ứ Ụ

SÁNG KI N Ế

Tên sáng ki n: “Kĩ năng gi i các bài t p v bi u đ và b ng sế ả ậ ề ể ồ ả ố

li u trong ôn thi Trung h c ph thông Qu c gia”ệ ọ ổ ố

Trang 5

BÁO CÁO K T QU NGHÊN C U, NG D NG SÁNG KI NẾ Ả Ứ Ứ Ụ Ế

1. L i gi i thi u.ờ ớ ệ

Xác đ nh chính xác d ng bi u đ và v bi u đ , nh n xét b ng s li u,ị ạ ể ồ ẽ ể ồ ậ ả ố ệ

bi u đ là m t trong nh ng kĩ năng đ a lí c n ph i rèn luy n cho h c sinh ể ồ ộ ữ ị ầ ả ệ ọtrong quá trình d y h c đ a lí. Đ c bi t trong nh ng năm g n đây v i quan ạ ọ ị ặ ệ ữ ầ ớ

đi m đ i m i trong d y h c và ki m tra đánh giá, nh t là trong kì thi Trung ể ổ ớ ạ ọ ể ấ

h c ph thông (THPT) Qu c gia, t l các câu h i liên quan đ n b ng s li u,ọ ổ ố ỉ ệ ỏ ế ả ố ệ

bi u đ là không h nh Do v y đ h c sinh có th đ t đi m t i đa trong ể ồ ề ỏ ậ ể ọ ể ạ ể ố

vi c gi i các bài t p này nh m giành đi m s cao trong kì thi THPT qu c gia ệ ả ậ ằ ể ố ố

là r t quan tr ng.Trong th c t d ng bài t p này r t d ăn đi m nh ng cũng ấ ọ ự ế ạ ậ ấ ễ ể ư

r t d b m t đi m n u nh h c sinh không có đ y đ nh ng ki n th c, kĩ ấ ễ ị ấ ể ế ư ọ ầ ủ ữ ế ứnăng liên quan đ n b ng s li u, bi u đ Trong quá trình d y h c m y năm ế ả ố ệ ể ồ ạ ọ ấ

trước, b n thân tôi cũng đã hả ướng d n h c sinh nh ng kĩ năng c b n đ gi iẫ ọ ữ ơ ả ể ả các d ng bài t p này, tuy nhiên m i ch d ng l i vi c ch ra cách đ h c ạ ậ ớ ỉ ừ ạ ở ệ ỉ ể ọsinh nh n d ng và g i bài t p ch ch a cung cáp đ y đ các ki n th c liên ậ ạ ả ậ ứ ư ầ ủ ế ứquan. Do đó nhi u h c sinh ch a n m rõ b n ch t câu h i và ch a đ t đề ọ ư ắ ả ấ ỏ ư ạ ược

đi m s nh mong đ i. V i lí do trên tôi đã ch n chuyên đ ể ố ư ợ ớ ọ ề “ Kĩ năng gi i ả các bài t p v bi u đ , b ng s li u” ậ ề ể ồ ả ố ệ v i mong mu n cung c p cho h c sinh ớ ố ấ ọ

m t cách đ y đ nh t các ki n th c liên quan, các d ng bài t p, phộ ầ ủ ấ ế ứ ạ ậ ương pháp

đ gi i các bài t p v b ng s li u, bi u đ đ các em đ t để ả ậ ề ả ố ệ ể ồ ể ạ ược đi m s caoể ố

Trang 6

H th ng các câu h i, bài t p t luy n nh m c ng c kh c sâu ki n th c.ệ ố ỏ ậ ự ệ ằ ủ ố ắ ế ứ

4. Ngày sáng ki n đế ược áp d ng l n đ u ho c áp d ng thụ ầ ầ ặ ụ ử

Sáng ki n đế ược áp d ng l n đ u trong năm h c 2018 – 2019, trong quá trình ụ ầ ầ ọ

d y ôn thi THPT qu c gia cho h c sinh l p 12 t i trạ ố ọ ớ ạ ường THPT A.

5. Mô t b n ch t c a sáng ki nả ả ấ ủ ế

A. PH N N I DUNGẦ Ộ

1. C u trúc n i dung, th i gian th c hi n và m c tiêu c a sáng ki n ấ ộ ờ ự ệ ụ ủ ế

1.1. C u trúc n i dung, th i gian th c hi n ấ ộ ờ ự ệ

Sáng ki n đế ược th c hi n trong 4 ti t h c trong chự ệ ế ọ ương trình ôn thi THPT

Qu c gia c th nh sau:ố ụ ể ư

+ Ti t 1: Cung c p cho h c sinh các ki n th c c b n và nâng cao v công ế ấ ọ ế ứ ơ ả ề

d ng, cách nh n bi t và nh ng đi u c n l u ý khi v c a các d ng bi u đ ụ ậ ế ữ ề ầ ư ẽ ủ ạ ể ồ

c t, bi u đ độ ể ồ ường bi u di n và bi u đ k t h p.ể ễ ể ồ ế ợ

+ Ti t 2: Cung c p cho h c sinh các ki n th c c b n và nâng cao v công ế ấ ọ ế ứ ơ ả ề

d ng, cách nh n bi t và nh ng đi u c n l u ý khi v c a các d ng bi u đ ụ ậ ế ữ ề ầ ư ẽ ủ ạ ể ồtròn, bi u đ mi n và các d ng bi u đ khác.ể ồ ề ạ ể ồ

+ Ti t 3: Các d ng bài t p và cách gi i các d ng bài t p.ế ạ ậ ả ạ ậ

+ Ti t 4: Ôn luy n.ế ệ

Trong n i dung c a các ti t h c tôi đ u đ a ra h th ng các ki n th c lí ộ ủ ế ọ ề ư ệ ố ế ứthuy t c b n, nâng cao có liên quan đ n n i dung c a ti t h c phù h p v i ế ơ ả ế ộ ủ ế ọ ợ ớcác đ i tố ượng h c sinh: Trung bình, và h c sinh khá gi i (đọ ọ ỏ ược th hi n qua ể ệ

m c tiêu c a m i ti t h c: chung cho các h c sinh và cho h c sinh khá gi i), ụ ủ ỗ ế ọ ọ ọ ỏsau đó là các d ng bài t p v n d ng trên l p và các bài t p v nhà đ h c ạ ậ ậ ụ ớ ậ ề ể ọsinh có th c ng c và kh c sâu ki n th c đã h c.ể ủ ố ắ ế ứ ọ

Trong các bài t p v n d ng trên l p sau khi đ a ra câu h i s cho h c sinh ậ ậ ụ ớ ư ỏ ẽ ọlàm vi c cá nhân ho c theo nhóm đ đ a ra đáp án, nh n xét l n nhau, sau đó ệ ặ ể ư ậ ẫgiáo viên s ch t l i đáp án đúng và gi i thích cho h c sinh .ẽ ố ạ ả ọ

Đ i v i các bài t p v nhà, bài t p t gi i h c sinh s t làm sau đó trao đ i, ố ớ ậ ề ậ ự ả ọ ẽ ự ổ

ch m chéo cho nhau các ti t h c k ti p trên c s đáp án mà giáo viên đ aấ ở ế ọ ế ế ơ ở ư ra

1.2. M c tiêuụ

1.2. 1 Ki n th c:ế ứ

Bi t đế ược các d ng bi u đ thạ ể ồ ường g p trong quá trình h c t p đ a lí.ặ ọ ậ ị

Trang 7

Bi t công d ng c a các d ng bi u đ c t, bi u đ đế ụ ủ ạ ể ồ ộ ể ồ ường bi u di n, bi uể ễ ể

đ k t h p, bi u đ tròn, bi u đ mi n.ồ ế ợ ể ồ ể ồ ề

Phân bi t đệ ượ ực s khác nhau v công d ng c a các d ng bi u đ ề ụ ủ ạ ể ồ

Hi u để ược các d ng bài t p v bi u đ , b ng s li u và cách th c đ gi iạ ậ ề ể ồ ả ố ệ ứ ể ả các d ng bài t p đó.ạ ậ

1.2.2 Kĩ năng

Kĩ năng v bi u đ , nh n d ng các d ng bài t p.ẽ ể ồ ậ ạ ạ ậ

Kĩ năng th o lu n nhóm.ả ậ

Kĩ năng làm bài tr c nghi m.ắ ệ

Kĩ năng tính toán x lí s li u, nh n xét b ng s li u và bi u đ ử ố ệ ậ ả ố ệ ể ồ

1.2.3 Đ nh hị ướng phát tri n năng l c.ể ự

Năng l c chung: năng l c h p tác, giao ti p, năng l c t h c, năng l c tínhự ự ợ ế ự ự ọ ự toán

Năng l c chuyên bi t: S d ng bi u đ , b ng s li u th ng kê.ự ệ ử ụ ể ồ ả ố ệ ố

2. Phương pháp và kĩ thu t d y h c.ậ ạ ọ

Trong quá trình th c hi n sáng ki n, tác gi đã v n d ng linh ho t các ự ệ ế ả ậ ụ ạ

phương pháp, kĩ th t d y h c c phậ ạ ọ ả ương pháp truy n th ng và các phề ố ương pháp m i đ h c sinh có đớ ể ọ ược k t qu h c t p t t nh t. Bao g mế ả ọ ậ ố ấ ồ

Trang 8

Bi t đế ược công d ng các d ng bi u đ : c t, đụ ạ ể ồ ộ ường, bi u đ k t h p.ể ồ ế ợ

Các d u hi u nh n bi t các d ng bi u đ c t, đấ ệ ậ ế ạ ể ồ ộ ường và bi u đ k t h p.ể ồ ế ợ Hình thành được kĩ năng v các d ng bi u đ c t, đẽ ạ ể ồ ộ ường và bi u đ k tể ồ ế

h p.ợ

* Cho h c sinh khá gi i:ọ ỏ

So sánh, nh n xét và rút ra đậ ược các k t lu n liên quan đ n đ i tế ậ ế ố ượng đượ c

th hi n trên bi u đ .ể ệ ể ồ

Gi i thích đả ược các hi n tệ ượng đ a lý đị ược th hi n trên bi u đ ể ệ ể ồ

2. Kĩ năng

* Chung cho các h c sinh:ọ

Hình thành được kĩ năng nh n bi t, và v các d ng bi u đ c t, đậ ế ẽ ạ ể ồ ộ ường và

bi u đ k t h p.ể ồ ế ợ

Kĩ năng đ c bi u đ , tính toán, x lí s li u.ọ ể ồ ử ố ệ

* Cho h c sinh khá gi i: ọ ỏ Kĩ năng nh n xét bi u đ , b ng s li u.ậ ể ồ ả ố ệ

3. Đ nh hị ướng phát tri n năng l cể ự

II. N i dungộ

A. Lí thuy t.ế

1. Các d ng bi u đ thạ ể ồ ường g p trong d y h c b môn Đ a líặ ạ ọ ộ ị

Bi u đ c t.ể ồ ộ

Bi u đ để ồ ường bi u di n (đ th ).ể ễ ồ ị

Bi u đ k t h p c t và để ồ ế ợ ộ ường

Bi u đ tròn.ể ồ

Bi u đ mi n.ể ồ ề

Bi u đ khác.ể ồ

2. Nh ng yêu c u c n đ t đữ ầ ầ ạ ược khi v bi u đẽ ể ồ

Khi v b t c bi u đ nào cũng ph i đ m b o đ y đ và chính xác các y u ẽ ấ ứ ể ồ ả ả ả ầ ủ ế

t sau:ố

Trang 9

Tên bi u đ phù h p v i yêu c u c a câu h i và n i dung th hi n bi u ể ồ ợ ớ ầ ủ ỏ ộ ể ệ ở ể

đ ồ

Đ n v trên các tr c (đ i v i các bi u đ v trên h tr c t a đ ).ơ ị ụ ố ớ ể ồ ẽ ệ ụ ọ ộ

Đ y đ chú gi i phù h p v i n i dung th hi n bi u đ ầ ủ ả ợ ớ ộ ể ệ ở ể ồ

Chính xác v m t toán h c. Đ p. ề ặ ọ ẹ

S li u ghi trên bi u đ ố ệ ể ồ

3. Công d ng, cách nh n bi t và nh ng đi u c n l u ý khi v c a các ụ ậ ế ữ ề ầ ư ẽ ủ

d ng bi u đạ ể ồ

3.1. Bi u đ c tể ồ ộ

a. Công d ngụ : Có th để ượ ử ục s d ng đ bi u hi n quá trình, s phát tri n ể ể ệ ự ể

c a các s v t hi n tủ ự ậ ệ ượng đ a lí, so sánh tị ương quan v đ l n c a m t ề ộ ớ ủ ộ

ho c nhi u đ i lặ ề ạ ượng, ho c th hi n c c u thành ph n c a m t t ng th ặ ể ệ ơ ấ ầ ủ ộ ổ ể

b. Phân lo iạ

Bi u đ c t đ n: th hi n tể ồ ộ ơ ể ệ ương quan đ l n c a m t đ i lộ ớ ủ ộ ạ ượng qua th i ờgian.V h tr c t a đ vuông góc, thẽ ệ ụ ọ ộ ường v giá tr tuy t đ i .ẽ ở ị ệ ố

Bi u đ c t nhóm ể ồ ộ (ghép): th hi n tể ệ ương quan đ l n c a hai ho c ba đ i ộ ớ ủ ặ ạ

lượng qua th i gian. V h tr c t a đ vuông góc,v giá tr tuy t đ i, g p ờ ẽ ệ ụ ọ ộ ẽ ở ị ệ ố ộhai ho c ba đ i lặ ạ ượng trong m t năm ho c c a m t đ i tộ ặ ủ ộ ố ượng l i làm m t ạ ộnhóm

Bi u đ c t ch ng: th hi n c c u thành ph n c a m t t ng th và so ể ồ ộ ồ ể ệ ơ ấ ầ ủ ộ ổ ểsánh t ng th đó qua nhi u năm. V trong h tr c t a đ , v giá tr tuy t ổ ể ề ẽ ệ ụ ọ ộ ẽ ở ị ệ

đ i ho c giá tr tố ặ ị ương đ i (%) thố ường là giá tr tị ương đ i.ố

c. M t s l u ý khi v bi u độ ố ư ẽ ể ồ

Ngoài nh ng yêu c u chung c n đ t đữ ầ ầ ạ ược đã nêu trên, khi v bi u đ c n ở ẽ ể ồ ầchú ý đ m b o thêm các y u t sau:ả ả ế ố

Các c t ph i có chi u ngang nh nhau.ộ ả ề ư

Đ i v i các bi u đ c t đ n có th ghi s li uố ớ ể ồ ộ ơ ể ố ệ trên đ u c t (n u ít c t).ở ầ ộ ế ộ

Trong trường h p c a bi u đ c t đ n, gi s có s chênh l ch quá l n vợ ủ ể ồ ộ ơ ả ử ự ệ ớ ề giá tr gi a m t vài c t l n nh t và các c t còn l i, ta có th v tr c tung giánị ữ ộ ộ ớ ấ ộ ạ ể ẽ ụ

đo n ch trên giá tr cao nh t c a các c t còn l i và các c t có giá tr l nạ ở ỗ ị ấ ủ ộ ạ ộ ị ớ

nh t s v thành c t gián đo n.Ta có th hình dung cách làm nh trong ấ ẽ ẽ ộ ạ ể ư b nả

đồ Lâm nghi p – Th y s n c a t p Atlat đ a lí Vi t Namệ ủ ả ủ ậ ị ệ

Có th v theo kho ng cách năm ho c không theo kho ng cách năm.ể ẽ ả ặ ả

3.2. Bi u đ để ồ ường (đ th )ồ ị

Trang 10

a. Công d ng:ụ

Thường đượ ử ục s d ng đ th hi n m t ti n trình, đ ng thái phát tri n (tăngể ể ệ ộ ế ộ ể

gi m, bi n thiên) c a m t đ i lả ế ủ ộ ạ ượng, ho c nhi u đ i lặ ề ạ ượng (hi n tệ ượng) qua

Các bước v bi u đ đẽ ể ồ ường th hi n t c đ tăng trể ệ ố ộ ưởng

+ Tính t c đ tăng trố ộ ưở (n u b ng s li u cho dng ế ả ố ệ ướ ại d ng s li u tuy t ố ệ ệ

đ i)ố

* Tính t c đ tăng trố ộ ưởng:

+ Quy ước năm đ u tiên (năm g c) b ng 100%.ầ ố ằ

+ T c đ tăng trố ộ ưởng c aủ các năm sau = (giá tr các ị năm sau/giá tr ịnăm

g c)ố *100%

+ Bi u đ này thì t t c các để ồ ấ ả ường đ u xu t phát t giá tr 100%ề ấ ừ ị

+ Ch n năm đ u tiên trong b ng s li u trùng v i g c t a đ ọ ầ ả ố ệ ớ ố ọ ộ

Ví d 1. Cho b ng s li u: ụ ả ố ệ S N LẢ ƯỢNG THAN, D U THÔ C A VI T Ầ Ủ ỆNAM GIAI ĐO N 1995 – 2010.Ạ

Than (tri u t n) ệ ấ 8,4 11,6 38,9 44,8

D u thô (tri u t n) ầ ệ ấ 7,6 16,3 17,2 15,0

(Ngu n: Niên giám th ng kê Vi t Nam) ồ ố ệ

1. Bi u đ thích h p nh t th hi n t c đ tăng tr ể ồ ợ ấ ể ệ ố ộ ưở ng s n l ả ượ ng than, d u ầ thô c a n ủ ướ c ta trong giai đo n 1995 – 2010 là? ạ

A. Bi u đ tròn ể ồ B. Bi u đ c t ể ồ ộ C . Bi u đ đ ng ể ồ ườ D. Bi u đ ể ồ

Trang 11

A.533,3 l n và 197,3 l nầ ầ B. 533,3 % và 197,3%

C. 533,3 % và 226,3% D.463% và 226,3%

HD: Đáp án B: vì đây là t c đố ộ tăng trưởng nên đ n v ph i là %.ơ ị ả H c sinh ọ

x lí s li u theo công th c.ử ố ệ ứ

c. Nh ng l u ý khi v bi u đữ ư ẽ ể ồ

Ngoài nh ng yêu c u chung c n đ t đữ ầ ầ ạ ược đã nêu trên, khi v bi u đ c n ở ẽ ể ồ ầchú ý đ m b o thêm các y u t sau:ả ả ế ố

Ph i đ m b o đúng t l kho ng cách năm trên tr c th hi n th i gian (tr c ả ả ả ỉ ệ ả ụ ể ệ ờ ụhoành) vì n u không chia đúng đ dài kho ng cách năm thì các đế ộ ả ường bi u ể

di n s không chính xác.ễ ẽ

Năm đ u tiên trong b ng s li u ph i trùng v i g c t a đ và đi m đ u tiênầ ả ố ệ ả ớ ố ọ ộ ể ầ

c a đủ ường bi u di n ph i b t đ u t tr c tung ng v i s li u đã cho.ể ễ ả ắ ầ ừ ụ ứ ớ ố ệ

Có th ghi (ho c không ghi) s li u t ng năm trên bi u đ ể ặ ố ệ ừ ể ồ

3.3. Bi u đ k t h p c t và để ồ ế ợ ộ ường

a. Công d ngụ

Thường đ th hi n c đ ng thái phát tri n và tể ể ệ ả ộ ể ương quan đ l n gi a các ộ ớ ữ

đ i lạ ượng (bi u đ c t th hi n tể ồ ộ ể ệ ương quan đ l n, bi u đ độ ớ ể ồ ường th hi n ể ệ

đ ng thái phát tri n) qua th i gian. Ch v độ ể ờ ỉ ẽ ượ ởc giá tr tuy t đ i.ị ệ ố

Thường dùng th hi n hai ho c nhi u đ i tể ệ ặ ề ố ượng khác nhau nh ng b ng haiư ằ

đ n v trong th i gian dài nên bi u đ ph i có hai tr c tung. M i tr c tungơ ị ờ ể ồ ả ụ ỗ ụ

ng v i m t đ n v tính.

Do v y c n l u ý h c sinh: ậ ầ ư ọ Ph i xem kĩ b ng s li u, đ xác đ nh các th iả ả ố ệ ể ị ờ gian c a các đ i tủ ố ượng được th hi n dài hay ch trong m t năm, n u b ngể ệ ỉ ộ ế ả cho c a nhi u đ i tủ ề ố ượng v i 2 đ n v khác nhau nh ng ch trong m t năm thìớ ơ ị ư ỉ ộ không th v bi u đ k t h p c t để ẽ ể ồ ế ợ ộ ường. Đây là trường h p r t d ch n saiợ ấ ễ ọ

n u h c sinh không đ c kĩ b ng s li u.ế ọ ọ ả ố ệ

Ví d 2 ụ Cho b ng s li u: ả ố ệ

DÂN S VÀ GDP C A HOA KÌ, NH T B N, TRUNG QU C NĂM 2014.Ố Ủ Ậ Ả Ố

Qu c giaố Hoa Kì Nh t B nậ ả Trung Qu cốDân s (tri u ngố ệ ười) 318,9 127,1 1 364,3

GDP (t USD)ỉ 17 419,0 4 601,0 10 354,8

V bi u đ thích h p nh t th hi n dân s và GDP c a Hoa Kì, Nh t B n, ẽ ể ồ ợ ấ ể ệ ố ủ ậ ả Trung Qu c trong th i gian trên ố ờ ?

Trang 12

HD: Bi u đ c t ghép 2 tr c tung. Trể ồ ộ ụ ường h p này không th v bi u đợ ể ẽ ể ồ

c t độ ường k t h p, m c dù đây th hi n b ng hai đ n v khác nhau nh ngế ợ ặ ở ể ệ ằ ơ ị ư

l i c a 3 đ i tạ ủ ố ượng riêng bi t (ba qu c gia), nên không th n i ba đ i tệ ố ể ố ố ượ ngnày vào m t độ ường bi u di n. Do đó n u h c sinh không đ c kĩ b ng s li uể ễ ế ọ ọ ả ố ệ

mà c nhìn th y có 2 đ n v khác nhau đ ch n d ng bi u đ s sai hoànứ ấ ơ ị ể ọ ạ ể ồ ẽ toàn

H c sinh v nhà v ọ ề ẽ

b. Phân lo iạ

Bi u đ c t đ n để ồ ộ ơ ường: th hi n cho hai đ i tể ệ ố ượng v i hai đ n v khácớ ơ ị nhau

Bi u đ c t ghép để ồ ộ ường: th hi n cho hai ho c nhi u đ i lể ệ ặ ề ạ ượng hai đ nơ

v khác nhau trong đó có m t đ i lị ộ ạ ượng khác đ n v , các đ i lơ ị ạ ượng còn l iạ cùng đ n v tính. Đ i v i bi u đ này các đ i lơ ị ố ớ ể ồ ạ ượng cùng đ n v s th hi nơ ị ẽ ể ệ

b ng c t ghép, đ i lằ ộ ạ ượng khác đ n v nh t th hi n b ng đơ ị ấ ể ệ ằ ường

Bi u đ c t ch ng để ồ ộ ồ ường: th hi n cho hai đ i tể ệ ố ượng v i hai đ n v khácớ ơ ị nhau nh ng có m t đ i tư ộ ố ượng có thêm thông tin g n v i c c u (trong đó cóắ ớ ơ ấ

t ng chia ra các thành ph n). Do v y đ i tổ ầ ậ ố ượng có thêm thông tin c c u sơ ấ ẽ

được th hi n b ng c t ch ng, đ i tể ệ ằ ộ ồ ố ượng còn l i là đạ ường bi u di n.ể ễ

1. Bi u đ thích h p nh t th hi n tình hình phát tri n dân s n ể ồ ợ ấ ể ệ ể ố ướ c ta trong

th i gian trên là? ờ

A. Bi u đ c t đ n để ồ ộ ơ ường B. Bi u đ c t ghép để ồ ộ ường

C. Bi u đ c t ch ng để ồ ộ ồ ường D. Bi u đ c t.ể ồ ộ

Trang 13

HD: Đáp án C Bi u đ c t ch ng để ồ ộ ồ ường. Vì đây b ng s li u th hi n 2ở ả ố ệ ể ệ

đ n v khác nhau c a m t đ i tơ ị ủ ộ ố ượng đ a lí (tình hình dân s Vi t Nam) trongị ố ệ

th i gian dài nên d ng thích h p là c t đờ ạ ợ ộ ường, h n n a s đ i lơ ữ ố ở ạ ượng số dân l i chia ra dân s thành th và nông thôn (ph n còn l i) nên thích h p nh tạ ố ị ầ ạ ợ ấ

là c t ch ng độ ồ ường

c. L u ý khi vư ẽ

Ngoài các yêu c u chung khi v bi u đ , c n đ m b o các yêu sau:ầ ẽ ể ồ ầ ả ả

Có hai tr c tung, m i tr c th hi n m t đ n v ụ ỗ ụ ể ệ ộ ơ ị

N u s li u cho nhi u đ i tế ố ệ ề ố ượng thì các đ i tố ượng cùng đ n v s bi u thơ ị ẽ ể ị

b ng c t, đ i tằ ộ ố ượng khác đ n v b ng đơ ị ằ ường

Ph i đ m b o kho ng cách năm tr c hoành tả ả ả ả ở ụ ương ng v i s năm trongứ ớ ố

b ng s li u đã cho. ả ố ệ

Năm đ u tiên c a b ng s li u ph i đ g c t a đ ầ ủ ả ố ệ ả ể ở ố ọ ộ

Đ cho đ p, các đi m trên bi u đ để ẹ ể ể ồ ường nên đ gi a c t (c t đ n), gi aể ở ữ ộ ộ ơ ữ các c t (c t ghép).ộ ộ

B. Bài t pậ Cho b ng: S N Lả Ả ƯỢNG THAN, D U THÔ, ĐI N C A VI T Ầ Ệ Ủ ỆNAM GIAI ĐO N 1995 – 2010.Ạ

Than (tri u t n) ệ ấ 8,4 11,6 38,9 44,8

D u thô (tri u t n) ầ ệ ấ 7,6 16,3 17,2 15,0

1. V bi u đ k t h p th hi n s n l ẽ ể ồ ế ợ ể ệ ả ượ ng than, d u thô, đi n c a n ầ ệ ủ ướ c ta trong giai đo n 1995 – 2010 ạ

HD:

V bi u đ c t ghép và đẽ ể ồ ộ ường, trong đó s n lả ượng than và d u th hi n ầ ể ệ

b ng c t, s n lằ ộ ả ượng đi n th hi n b ng đệ ể ệ ằ ường

V trên cùng h tr c t a đ , v i 2 tr c tung, m t tr c th hi n đ n v c a ẽ ệ ụ ọ ộ ớ ụ ộ ụ ể ệ ơ ị ủ

s n lả ượng than và d u là tri u t n, m t tr c th hi n đ n v c a s n lầ ệ ấ ộ ụ ể ệ ơ ị ủ ả ượng

đi n là t KWh, tr c hoành th hi n năm.ệ ỉ ụ ể ệ

Trang 14

B ng:T c đ tăng trả ố ộ ưởng s n lả ượng c a than, d u, đi n c a nủ ầ ệ ủ ước ta

3. Bi u đ thích h p nh t th hi n tôc đ tăng tr ể ồ ợ ấ ể ệ ộ ưở ng s n l ả ượ ng c a than, ủ

d u, đi n c a n ầ ệ ủ ướ c ta giai đo n 1995 – 2010 là? ạ

A. bi u đ c t.ể ồ ộ B. bi u đ để ồ ường

C. bi u đ c t ghép.ể ồ ộ D. bi u đ c t ch ng.ể ồ ộ ồ

HD: Ch n bi u đ đọ ể ồ ường vì đây là th hi n t c đ tăng trể ệ ố ộ ưởng. Đáp án B

4. Bi u đ thích h p nh t th hi n s n l ể ồ ợ ấ ể ệ ả ượ ng c a than, d u, c a n ủ ầ ủ ướ c ta giai đo n 1995 – 2010 là? ạ

A. bi u đ c t – đ ng.ể ồ ộ ườ B. bi u đ để ồ ường

C. bi u đ c t ghép.ể ồ ộ D. bi u đ c t ch ng.ể ồ ộ ồ

HD: Ch n bi u đ c t ghép vì đây là th hi n s n lọ ể ồ ộ ể ệ ả ượng c a 2 đ i tủ ố ượng

Nh n bi t đậ ế ược đ y đ các y u t c n thi t khi v c a bi u đ ầ ủ ế ố ầ ế ẽ ủ ể ồ

Bi t đế ược công d ng các d ng bi u đ : tròn, mi n và m t s d ng bi u đụ ạ ể ồ ề ộ ố ạ ể ồ khác

Các d u hi u nh n bi t các d ng bi u đ tròn, bi u đ mi n và m t sấ ệ ậ ế ạ ể ồ ể ồ ề ộ ố

d ng bi u đ khác.ạ ể ồ

Hình thành được kĩ năng v các d ng bi u đ tròn, bi u đ mi n và m t sẽ ạ ể ồ ể ồ ề ộ ố

d ng bi u đ khác.ạ ể ồ

So sánh, nh n xét và rút ra đậ ược các k t lu n liên quan đ n đ i tế ậ ế ố ượng đượ c

th hi n trên bi u đ ể ệ ể ồ

Gi i thích đả ược các hi n tệ ượng đ a lý đị ược th hi n trên bi u đ ể ệ ể ồ

Trang 15

Hình thành được kĩ năng nh n bi t, và v các d ng bi u đ tròn, mi n vàậ ế ẽ ạ ể ồ ề

m t s d ng bi u đ khác.ộ ố ạ ể ồ

Kĩ năng đ c bi u đ , tính toán, x lí s li u.ọ ể ồ ử ố ệ

* Cho h c sinh khá gi i: ọ ỏ Kĩ năng nh n xét bi u đ , b ng s li u.ậ ể ồ ả ố ệ

3. Đ nh hị ướng phát tri n năng l cể ự

b. D u hi u đ nh n bi t:ấ ệ ể ậ ế

Khi câu h i yêu c u v bi u đ ỏ ầ ẽ ể ồth hi n c c u ể ệ ơ ấ và b ng s li u cho ả ố ệtrong th i gian ít năm (thờ ường t 3 năm tr xu ng).ừ ở ố

Khi câu h i yêu c u v bi u đ ỏ ầ ẽ ể ồth hi n quy mô c c u, ể ệ ơ ấ trong trường

h p này thì n u s li u có cho trên 4 năm thì v n ch n bi u đ tròn và ph i ợ ế ố ệ ẫ ọ ể ồ ảtính đượ ỉ ệc t l bán kính theo công th c sau:ứ

* Tính t l bán kính: ỉ ệ

+ Quy ướ ỉ ệc t l bán kính đường tròn c a năm ho c đ i tủ ặ ố ượng đ u tiên trong ầ

b ng s li u là 1 đ n v bán kính (năm g c).ả ố ệ ơ ị ố

+ T l bán kính các năm sau=√(T ng năm sau/t ng năm g c).1ỉ ệ ổ ổ ố

c. L u ý khi v các bi u đ hình tròn: ư ẽ ể ồ

N u s li u cho là % thì v nguyên t c v hai đế ố ệ ề ắ ẽ ường tròn có bán kính b ngằ nhau

Trang 16

N u cho s li u tuy t đ i, ho c đã cho dế ố ệ ệ ố ặ ướ ại d ng % nh ng v n có t ng sư ẫ ổ ố thì ph i v hai đả ẽ ường tròn có bán kính khác nhau (tính t l bán kính). Trongỉ ệ

trường h p s li u tuy t đ i c n ph i tính t l % theo công th c:ợ ố ệ ệ ố ầ ả ỉ ệ ứ

Ví d 4 ụ Cho b ng s li u: DÂN S Nả ố ệ Ố ƯỚC TA PHÂN THEO GI I TÍNHỚ

NĂM 2005 VÀ NĂM 2013.(Nghìn ng ườ i).

Năm T ng s dânổ ố Trong đó

1. V bi u đ thích h p nh t th hi n quy m c c u dân s phân theo gi i ẽ ể ồ ợ ấ ể ệ ơ ơ ấ ố ớ tính n ở ướ c ta trong th gian trên? ờ

Dân s n ố ướ c ta phân theo gi i tính năm 2005 và năm 2013.( %) ớ

Năm T ng s dânổ ố Trong đó

Trang 17

chu i th i gian và c c u.ỗ ờ ơ ấ

b. D u hi u nh n bi t đ l a ch n bi u đ mi nấ ệ ậ ế ể ự ọ ể ồ ề

Khi b ng s li u cho dả ố ệ ướ ại d ng c c u (%) c a nhi u năm (trên 3 năm)ơ ấ ủ ề

Đ yêu c u là th hi n c c u và s chuy n d ch c c u, ho c ch là s ề ầ ể ệ ơ ấ ự ể ị ơ ấ ặ ỉ ựchuy n d ch c c u.ể ị ơ ấ

c. Nh ng l u ý khi v bi u đ mi nữ ư ẽ ể ồ ề

N u b ng cho s li u tuy t đ i c n x lý s li u đã cho ra % và đ a raế ả ố ệ ệ ố ầ ử ố ệ ư

b ng s li u đã x lý.ả ố ệ ử

Chia đúng t l kho ng cách năm trên tr c th i gian. Năm đ u tiên trongỉ ệ ả ụ ờ ầ

b ng s li u đ t trùng g c t a đ ả ố ệ ặ ố ọ ộ

Giá tr c a thành ph n đ u tiên đị ủ ầ ầ ược tính t g c t a đ , giá tr thành ph nừ ố ọ ộ ị ầ

ti p theo tính t đi m gi i h n c a thành trế ừ ể ớ ạ ủ ước đó.

Đ đ m b o tính tr c quan và th m m , khi v bi u đ ngể ả ả ự ẩ ỹ ẽ ể ồ ười ta thườ ngdùng ký hi u đ phân bi t các đ i tệ ể ệ ố ượng trên bi u đ Các ký hi u thể ồ ệ ườ ng

được bi u th b ng các cách: g ch n n, dùng các ể ị ằ ạ ề ước hi u tóan h c. Khiệ ọ

ch n ký hi u c n chú ý làm sao bi u đ v a d đ c, v a đ p.ọ ệ ầ ể ồ ừ ễ ọ ừ ẹ

Có đ y đ tên bi u đ , chú gi i, chính xác v m t toán h c, đ p.ầ ủ ể ồ ả ề ặ ọ ẹ

d. So sánh đi m gi ng và khác nhau v công d ng c a bi u đ tròn vàể ố ề ụ ủ ể ồ

bi u đ mi nể ồ ề

Gi ng nhau: đ u th hi n đố ề ể ệ ượ ơ ấc c c u c a m t đ i tủ ộ ố ượng

Khác nhau:

Bi u đ trònể ồ Bi u đ mi nể ồ ề

Th hi n c c u c a 1 đ i tể ệ ơ ấ ủ ố ượ Th hi n c c u c a 1 đ i tng ể ệ ơ ấ ủ ố ượ ng

Trang 18

trong th i gian ng n, ho c c a nhi uờ ắ ặ ủ ề

đ i tố ượng trong 1 năm

Th hi n để ệ ược quy mô, c c u c aơ ấ ủ

đ i tố ượng

trong th i gian dài.ờ

Th hi n để ệ ược c c u và sơ ấ ự chuy n d ch c c u c a đ i tể ị ơ ấ ủ ố ượng

3.6. Các d ng bi u đ khácạ ể ồ

3.6.1. Bi u đ mi n đ c bi tể ồ ề ặ ệ

a. Công d ng: ụ Th hi n đ ng thái phát tri n c a ba đ i tể ệ ộ ể ủ ố ượng theo th i gian,ờ

trong đó có m t đ i tộ ố ượng là hi u c a hai đ i tệ ủ ố ượng đã bi t.ế

Ví d : T sinh thô, t su t t thô và gia tăng t nhiên c a dân s trong đó giaụ ỉ ỉ ấ ử ự ủ ố

tăng t nhiên là hi u s c a t su t sinh thô và t su t t thô.ự ệ ố ủ ỉ ấ ỉ ấ ử

Giá tr xu t kh u, giá tr nh p kh u và cán cân xu t nh p kh u trong đó cácị ấ ẩ ị ậ ẩ ấ ậ ẩ

cân xu t nh p kh u là hi u soos c a giá tr xu t kh u và gia tr nh p kh u.ấ ậ ẩ ệ ủ ị ấ ẩ ị ậ ẩ

b. Cách vẽ: V hai đ ng bi u di n th hi n cho hai đ i t ng đã bi t,ẽ ườ ể ễ ể ệ ố ượ ế

kho ng cách gi a hai đả ữ ường là giá tr c a y u t th ba.ị ủ ế ố ứ

c. Nh ng l u ý khi v bi u đ mi n đ c bi t:ữ ư ẽ ể ồ ề ặ ệ

V theo s li u tuy t đ i mà b ng s li u cho. ẽ ố ệ ệ ố ả ố ệ

Chia đúng t l kho ng cách năm trên tr c th i gian. Năm đ u tiên trongỉ ệ ả ụ ờ ầ

b ng s li u đ t trùng g c t a đ ả ố ệ ặ ố ọ ộ

Có đ y đ tên bi u đ , chú gi i, chính xác v m t toán h c, đ p.ầ ủ ể ồ ả ề ặ ọ ẹ

3.6.2. Bi u đ bán nguy t (hai n a hình tròn)ể ồ ệ ử

Th hi n quy mô c c u v i n a hình tròn là 100%, thể ệ ơ ấ ớ ử ường th hi n c c uể ệ ơ ấ

xu t nh p kh u phân theo ngóm hang ho c phân theo th trấ ậ ẩ ặ ị ường trong m tộ

ho c nhi u năm.ặ ề

B. Bài t pậ Cho b ng s li u:ả ố ệ

DI N TÍCH GIEO TR NG PHÂN THEO NHÓM CÂY C A NỆ Ồ Ủ ƯỚC TA

(Ngu n: Niên giám th ng kê Vi t Nam 2016, NXB th ng kê, ồ ố ệ ố

2017)

Trang 19

1. V bi u đ mi n th hi n s thay đ i c c u di n tích ngành tr ng tr t ẽ ể ồ ề ể ệ ự ổ ơ ấ ệ ồ ọ phân theo nhóm cây tr ng c a n ồ ủ ướ c ta trong th i gian trên? ờ

HD:

Tính t l các nhóm cây tr ng trong t ng di n tích ngành tr ng tr t.ỉ ệ ồ ổ ệ ồ ọ

M i nhóm h c sinh tính 1 lo i cây tr ng, các nhóm đ c s li u và l p b ngỗ ọ ạ ồ ọ ố ệ ậ ả

A. bi u đ tròn.ể ồ B. bi u đ để ồ ường

C. bi u đ mi n.ể ồ ề D. bi u đ c t ch ng.ể ồ ộ ồ

HD: Đáp án A bi u đ tròn. Vì đây đ yêu c u là th hi n quy mô c c u ể ồ ở ề ầ ể ệ ơ ấ

và ch trong 2 năm.ỉ

3. N u coi bán kính đ ế ườ ng tròn th hi n quy mô di n tích năm 1990 là 1 đvbk ể ệ ệ thì t l bán kính đ ỉ ệ ườ ng tròn c a năm 2014 là? ủ

HD: Đáp án vì đây là t l bán kính nên ph i là đvbk, ch không ph i cm.ở ỉ ệ ả ứ ả

3.3 TI T 3. CÁC D NG BÀI T P V BI U Đ VÀ B NG S LI UẾ Ạ Ậ Ề Ể Ồ Ả Ố Ệ

I. M c tiêuụ

1. Ki n th cế ứ

Bi t các công th c tính toán, x lí s li u.ế ứ ử ố ệ

Nh n bi t đ c các d ng bài t p th ng g p v b ng s li u và bi u đ ậ ế ượ ạ ậ ườ ặ ề ả ố ệ ể ồ

Hi u để ược các bướ ụ ể ể ảc c th đ gi i các d ng bài t p v xác đ nh tên bi u ạ ậ ề ị ể

đ , tìm l i sai trên bi u đ ồ ỗ ể ồ

Trang 20

Hi u để ược các bước đ đ c bi u đ , b ng s li u.ể ọ ể ồ ả ố ệ

Hi u để ược các bướ ụ ể ể ảc c th đ gi i các d ng bài t p v xác đ nh d ng bi uạ ậ ề ị ạ ể

đ phù h p nh t v i yêu c u c a câu h i, tìm nh n đ nh đúng sai liên qua đ nồ ợ ấ ớ ầ ủ ỏ ậ ị ế

n i dung c a b ng s li u ho c bi u đ ộ ủ ả ố ệ ặ ể ồ

Nh n xét và tìm ra m i quan h gi a các đ i tậ ố ệ ữ ố ượng trên bi u đ , b ng s ể ồ ả ố

li u.ệ

2. Kĩ năng

Đ c bi u đ , b ng s li u.ọ ể ồ ả ố ệ

Tính toán, x lí s li u, phân tích m i quan h c a các đ i thử ố ệ ố ệ ủ ố ượng đ a lí.ị

Làm bài t p tr c nghi m.ậ ắ ệ

II. N i dungộ

4. Các d ng bài t p thạ ậ ường g p v bi u đ , b ng s li uặ ề ể ồ ả ố ệ

Thường có các d ng bài t p sau đây liên quan đ n bi u đ và b ng sạ ậ ế ể ồ ả ố

li u. Dệ ưới đây là các d ng bài và cách gi i phân theo m c đ t nh n bi tạ ả ứ ộ ừ ậ ế

đ n v n d ngế ậ ụ

4.1. D ng 1: Cho bi u đ xác đ nh tên (n i dung th hi n) c a bi u đạ ể ồ ị ộ ể ệ ủ ể ồ

Đây là d ng bài t p đ n gi n nh t, đ gi i bài t p này c n căn c vào haiạ ậ ơ ả ấ ể ả ậ ầ ứ

nh n tên là ậ Th hi n t c đ tăng tr ể ệ ố ộ ưở … ng

+ N u là bi u đ c t – đế ể ồ ộ ường k t h p thì s nh n tên là ế ợ ẽ ậ Th hi n, ho c so ể ệ ặ sánh…

+ N u là bi u đ tròn thì s nh n tên là:ế ể ồ ẽ ậ

* Th hi n c c u (n u bán kính b ng nhau) ể ệ ơ ấ ế ằ

* Th hi n quy mô c c u (n u bán kính khác nhau)… ể ệ ơ ấ ế

+ N u là bi u đ mi n thì s nh n tên đ y đ và chính xác nh t ế ể ồ ề ẽ ậ ầ ủ ấ C c u và ơ ấ

s chuy n d ch c c u, ho c s chuy n d ch c c u, c c u… ự ể ị ơ ấ ặ ự ể ị ơ ấ ơ ấ

 Th hai là căn c vào n i dung th hi n trên bi u đ thông qua chú gi i,ứ ứ ộ ể ệ ể ồ ả

đ n v th hi n trên các tr c c a bi u đ đ đ a ra tên bi u đ đúng nh t.ơ ị ể ệ ụ ủ ể ồ ể ư ể ồ ấ

Trang 21

Ví d 5 ụ Cho bi u đ sau:ể ồ

Bi u đ trên th hi n? ể ồ ể ệ

A. Quy mô, c c u s n lơ ấ ả ượng lúa phân theo mùa v nụ ở ước ta giai đo n 2005ạ

2014

B. C c u s n lơ ấ ả ượng lúa phân theo mùa v nụ ở ước ta giai đo n 2005 2014.ạ

C. So sánh di n tích lúa phân theo mùa v nệ ụ ở ước ta giai đo n 2005 2014.ạ

D. So sánh s n lả ượng lúa phân theo mùa v nụ ở ước ta giai đo n 2005 2014.ạ

Hướng d n: Đáp án D, vì đây là d ng bi u đ c t ghép l i th hi n s li uẫ ạ ể ồ ộ ạ ể ệ ố ệ tuy t đ i là tri u t n, nên ph i là bi u đ so sánh s n lệ ố ệ ấ ả ể ồ ả ượng lúa phân theo mùa v nụ ở ước ta giai đo n 2005 2014.ạ

4.2. D ng 2: Cho bi u đ xác đ nh đi m ch a chính xác (tìm l i sai) trênạ ể ồ ị ể ư ỗ

bi u để ồ

Đây cũng là d ng bài t p m c đ nh n bi t thông hi u, đ gi i bàiạ ậ ở ứ ộ ậ ế ể ể ả

t p này h c sinh c n ph i n m ch c các yêu c u c n thi t khi v m t bi uậ ọ ầ ả ắ ắ ầ ầ ế ẽ ộ ể

đ đó là ph i có đ y đ và chính xác: ồ ả ầ ủ

+ Tên bi u đ ể ồ

+ Chú gi i.ả

+ Đ n v trên các tr c (n u v trên h tr c t a đ ). ơ ị ụ ế ẽ ệ ụ ọ ộ

+ S li u trên bi u đ , chính xác v m t toán h c.ố ệ ể ồ ề ặ ọ

Các l i sai s là thi u m t trong các yêu c u này, ho c là có nh ng khôngỗ ẽ ế ộ ầ ặ ư chính xác, không phù h p v i n i dung th hi n trên bi u đ ợ ớ ộ ể ệ ể ồ

Ví d 6 ụ Cho bi u đ : ể ồ

Trang 22

Bi u đ th hi n ể ồ ể ệ qui mô c c u GDP ơ ấ Hoa Kì phân theo thành th nông thôn ị

giai đo n 19 ạ 90 – 2010.

Bi u đ trên không chính xác ể ồ ở đi m nào?ể

A. Chú gi i.ả B. S li u trên bi u đ ố ệ ể ồ

C. Tên bi u đ ể ồ D. Đ n v trên các tr c.ơ ị ụ

Hướng d n: ch n đáp án Cẫ ọ – tên bi u để ồ. Căn c vào chú gi i thì n i dungứ ả ộ

c a bi u đ là th hi n t tr ng GDP phân theo khu v c ủ ể ồ ể ệ ỉ ọ ự (ngành) kinh t chế ứ không ph i theo thành th nông thôn.ả ị

Ví d ụ 7. Cho b ng s li u và ả ố ệ bi u đ :ể ồ

B ng: ả S DÂN VÀ T L TĂNG DÂN S N Ố Ỉ Ệ Ố ƯỚ C TAGIAI ĐO N 1990 2010 Ạ

Năm S dân (tri u ngố ệ ười) T l tăng dân s (%)ỉ ệ ố

Trang 23

So v i n i dung b ng s li u, bi u đ trên không chính xác ớ ộ ả ố ệ ể ồ ở đi m nào? ể

A. Chú gi i.ả B. S li u trên bi u đ ố ệ ể ồ

C. Tên bi u đ ể ồ D. Đ n v trên các tr c.ơ ị ụ

Hướng d n: Đáp án A – chú gi i, vì căn c vào n i dung c a b ng s li u vàẫ ả ứ ộ ủ ả ố ệ

n i dung trên bi u đ thì giá tr c a độ ể ồ ị ủ ường bi u di n là t l tăng dân s ể ễ ỉ ệ ố ở

nước ta ch không ph i là s dân,s dân ph i là bi u đ c t trên bi u đ ứ ả ố ố ả ể ồ ộ ể ồ4.3. D ng 3: Cho b ng s li u, xác đ nh d ng bi u đ thích h p nh tạ ả ố ệ ị ạ ể ồ ợ ấ

Đây là d ng bài t p m c đ v n d ng, đ làm bài t p này h c sinhạ ậ ở ứ ộ ậ ụ ể ậ ọ

c n căn c vào các d u hi u sau:ầ ứ ấ ệ

Yêu c u c a đ bài, câu h i.ầ ủ ề ỏ

N i dung c a b ng s li u: đ n v tính, s năm (th i gian) bi u hi n, s đ iộ ủ ả ố ệ ơ ị ố ờ ể ệ ố ố

tượng được bi u hi n.ể ệ

* Căn c vào yêu c u c a đ bài, đây là căn c quan tr ng nh t. D a trên yêuứ ầ ủ ề ứ ọ ấ ự

c u c a đ bài là v bi u đ th hi n cái gì: qui mô, so sánh, c c u, hay sầ ủ ề ẽ ể ồ ể ệ ơ ấ ự thay đ i c c u… đ ch n bi u đ cho phù h p. N u d a vào yêu c u c aổ ơ ấ ể ọ ể ồ ợ ế ự ầ ủ

đ mà v n ch a rõ thì c n k t h p v i n i dung th trên b ng s li u. Do đóề ẫ ư ầ ế ợ ớ ộ ể ả ố ệ căn c vào các t khóa trong câu h i, n u bài yêu c u là:ứ ừ ỏ ế ầ

+ Th hi n: ví d nh di n tích gieo tr ng, s dân, GDP… c a m t đ iể ệ ụ ư ệ ồ ố ủ ộ ố

tượng thì bi u đ c t đ n s phù h p nh t.ể ồ ộ ơ ẽ ợ ấ

+ So sánh v qui mô: s n lề ả ượng, s dân, di n tích…c a nhi u đ i tố ệ ủ ề ố ượ ngtrong m t ho c nhi u năm mà cùng đ n v đo thì s là bi u đ c t ghép.ộ ặ ề ơ ị ẽ ể ồ ộ

+ Th hi n giá tr c a m t hay nhi u thành ph n trong t ng s c a m t đ iể ệ ị ủ ộ ề ầ ổ ố ủ ộ ố

tượng thì s là bi u đ c t ch ng.ẽ ể ồ ộ ồ

+ Th hi n giá tr c a nhi u đ i tể ệ ị ủ ề ố ượng trong m t kho ng th i gian mà có haiộ ả ờ

đ n v khác nhau thì s ch n bi u đ k t h p c t và đơ ị ẽ ọ ể ồ ế ợ ộ ường

+ Th hi n t c đ tăng trể ệ ố ộ ưởng c a m t hay nhi u đ i tủ ộ ề ố ượng trong m tộ kho ng th i gian thì s là bi u đ đả ờ ẽ ể ồ ường

+ Th hi n quy mô c c u thì s là bi u đ tròn (tròn bán kính khác nhau).ể ệ ơ ấ ẽ ể ồ+ Th hi n chuy n d ch c c u c c u thì s là bi u đ mi n.ể ệ ể ị ơ ấ ơ ấ ẽ ể ồ ề

Trang 24

+ Th hi n c c u thì c n căn c vào s đ i tể ệ ơ ấ ầ ứ ố ố ượng th hi n, s năm đ l aể ệ ố ể ự

ch n. C th :ọ ụ ể

N u c c u c a nhi u đ i tế ơ ấ ủ ề ố ượng trong m t năm thì s là bi u đ tròn.ộ ẽ ể ồ

N u c c u c a m t đ i tế ơ ấ ủ ộ ố ượng trong m t, hai ho c ba năm thì s là bi u độ ặ ẽ ể ồ tròn

N u c c u c a m t đ i tế ơ ấ ủ ộ ố ượng trong nhi u năm (trên 3 năm) thì s là bi uề ẽ ể

đ mi n.ồ ề

Ví d 8 ụ Cho b ng s li u: ả ố ệ

Giá tr xu t, nh p kh u c a Nh t B n giai đo n 1990 2014. (t USD) ị ấ ậ ẩ ủ ậ ả ạ ỉ

TR L I T CÂU 1 Đ N CÂU 3Ả Ờ Ừ Ế

Câu 1. Bi u đ thích h p nh t th hi n t c đ tăng tr ng giá tr xu t, nh p ể ồ ợ ấ ể ệ ố ộ ưở ị ấ ậ

kh u c a Nh t b n trong th i gian trên làẩ ủ ậ ả ờ

A. c t ch ng.ộ ồ B. mi n.ề C. tròn D. đường

Câu 2. Bi u đ thích h p nh t th hi n s thay đ i c c u giá tr xu t, nh p ể ồ ợ ấ ể ệ ự ổ ơ ấ ị ấ ậ

kh u c a Nh t B n trong th i gian trên làẩ ủ ậ ả ờ

A. c t ch ng.ộ ồ B. mi n.ề C. tròn D. đường

Câu 3. Bi u đ thích h p nh t th hi n giá tr xu t, nh p kh u trong t ng giáể ồ ợ ấ ể ệ ị ấ ậ ẩ ổ

tr xu t nh p kh u c a Nh t B n trong th i gian trên làị ấ ậ ẩ ủ ậ ả ờ

A. c t ch ng.ộ ồ B. mi n.ề C. tròn D. c t ộ

Hướng d n: ẫ

Câu 1: ch n đáp án D – bi u đ đọ ể ồ ường. Vì yêu c u là th hi n t c đ tăng ầ ể ệ ố ộ

trưởng nên s v 2 đẽ ẽ ường bi u di n, hai để ễ ường này cùng xu t phát t giá tr ấ ừ ị100%, tính t c đ tăng trố ộ ưởng

Câu 2: ch n đáp án D – bi u đ mi n. Vì yêu c u là th hi n s thay đ i cọ ể ồ ề ầ ể ệ ự ổ ơ

c u giá tr xu t, nh p kh u.Tính c c u giá tr xu t nh p kh u (%).ấ ị ấ ậ ẩ ơ ấ ị ấ ậ ẩ

Câu 3: ch n đáp án A – bi u đ c t ch ng. Vì yêu c u là th hi n giá trọ ể ồ ộ ồ ầ ể ệ ị

xu t, nh p kh u trong t ng giá tr xu t nh p kh u, m i năm 1 c t và thấ ậ ẩ ổ ị ấ ậ ẩ ỗ ộ ể

hi n c 3 giá tr xu t, nh p kh u và t ng s ệ ả ị ấ ậ ẩ ổ ố

Trang 25

Ví d 9 ụ Cho b ng: ả S khách du l ch qu c t đ n và t ng thu t khách du l ch ố ị ố ế ế ổ ừ ị

A. bi u đ k t h p.ể ồ ế ợ B. bi u đ c t ghép 2 tr c tung.ể ồ ộ ụ

C. bi u đ để ồ ường D. bi u đ mi n.ể ồ ề

Hướng d n: ch n đáp án B. M c dù s li u cho v i 2 đ n v khác nhauẫ ọ ặ ố ệ ớ ơ ị

thường s là bi u đ k t h p, nh ng đây là th hi n cho 4 khu v c khácẽ ể ồ ế ợ ư ở ể ệ ự nhau trong m t năm nên không th là bi u đ k t h p mà ph i là bi u đ c tộ ể ể ồ ế ợ ả ể ồ ộ ghép v i 2 tr c tung. M i khu v c có 2 c t, m t th hi n s khách, m t thớ ụ ỗ ự ộ ộ ể ệ ố ộ ể

* C p đ nh n bi t thông hi u: cho bi u đ và s h i kĩ năng đ c bi u đ ấ ộ ậ ế ể ể ồ ẽ ỏ ọ ể ồ

d ng này h c sinh c n căn c vào hai d u hi u quan tr ng đ đ c đúng

n i dung yêu c u là:ộ ầ

+ B ng chú gi i.ả ả

+ Đ n v th hi n.ơ ị ể ệ

* C p đ v n d ng: T b ng s li u và bi u đ tìm nh n đ nh đúng ho cấ ộ ậ ụ ừ ả ố ệ ể ồ ậ ị ặ

nh n đ nh sai. Đ i v i d ng bài t p này h c sinh không ch ph i có kĩ năngậ ị ố ớ ạ ậ ọ ỉ ả

đ c bi u đ , b ng s li u mà c n ph i có kĩ năng tính toán, x lí s li u,ọ ể ồ ả ố ệ ầ ả ử ố ệ phân tích, so sánh, tìm ra m i quan h c a các y u t trên bi u đ , b ng số ệ ủ ế ố ể ồ ả ố

li u đ tìm ra nh n đ nh đúng nh t, do v y h c sinh c n căn c vào:ệ ể ậ ị ấ ậ ọ ầ ứ

Trang 26

TR L I T CÂU 1 Đ N CÂU 2Ả Ờ Ừ Ế

Câu 1. Năm 2010 t l tăng dân s n c ta làỉ ệ ố ướ

A. 1,09 B. 1,09% C. 86% D. 86 tri u ngệ ười

Hướng d n: đáp án B.ẫ

Câu 2. Nh n đ nh nào d i đây là ậ ị ướ không chính xác?

A. T năm 1990 đ n năm 2010 t l tăng dân s nừ ế ỉ ệ ố ước ta có xu hướng gi m.ả

B. T năm 1990 đ n năm 2010, trung bình m i năm s dân nừ ế ỗ ố ước ta tăng thêm

1 tri u ngệ ười

C. Giai đo n 1990 – 2000 dân s nạ ố ước ta tăng ch m h n so v i giai đo n ậ ơ ớ ạ

2000 – 2010.

D. Năm 2010 s dân nố ước ta là 86 tri u ngệ ười

Hướng d n: ẫ

+ Đáp án C – sai vì: l y s dân năm 2000 chia năm 1990, tấ ố ương t v i giai ự ớ

đo n sau s đạ ẽ ược k t qu tế ả ương ng là 1,17 l n và 1,08 l n. Nh v y giai ứ ầ ầ ư ậ

đo n 1990 – 2000 dân s nạ ố ước ta tăng nhanh h n so v i giai đo n 2000 – ơ ớ ạ2010

Hướng d n h c sinh tính dân s tăng trung bình giai đo n 1990 – 2010 = (s ẫ ọ ố ạ ốdân năm 2010 s dân năm 1990) / s năm (20 năm).ố ố

Tỉ lệ tăng dân số

Định dạng
Số trang	53
Dung lượng	1,62 MB