Nội dung bài viết sẽ góp phần giải quyết nhu cầu năng lượng đối với phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm an ninh cung cấp năng lượng, duy trì an ninh quốc gia, bảo vệ môi trường, thực hiện tối ưu hoá và duy trì phát triển cơ cấu công nghiệp điện lực, nâng cao thực lực kinh tế tổng hợp, trình độ kỹ thuật công nghiệp và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Trang 1PHÁT TRIỂN ĐIỆN HẠT NHÂN Ở VIỆT NAM - MỘT QUYẾT ĐỊNH THẬN TRỌNG ĐƯợC CHUẩN BỊ
TRONG THỜI GIAN dÀI
PGS.TS VƯƠNG HữU TấN
Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân
I Mở ĐẦU
Điện hạt nhân đã trở thành một nguồn năng lượng
quan trọng của nhân loại và là bộ phận cấu thành
quan trọng của ngành công nghiệp điện lực ở nhiều
quốc gia Do điện hạt nhân không gây ô nhiễm khí
quyển và nhân loại thì ngày càng quan tâm đến hiệu
ứng nhà kính và biến đổi khí hậu toàn cầu do sử dụng
nhiên liệu hoá thạch, thì việc lựa chọn và tích cực thúc
đẩy phát triển điện hạt nhân là một chính sách có ý
nghĩa quan trọng của nhiều quốc gia Nó sẽ góp phần
giải quyết nhu cầu năng lượng đối với phát triển kinh tế
xã hội, bảo đảm an ninh cung cấp năng lượng, duy trì an
ninh quốc gia, bảo vệ môi trường, thực hiện tối ưu hoá
và duy trì phát triển cơ cấu công nghiệp điện lực, nâng
cao thực lực kinh tế tổng hợp, trình độ kỹ thuật công
nghiệp và vị thế quốc gia trên trường quốc tế
Chính vì vậy mà trên thế giới tất cả các cường quốc đều
quan tâm và thúc đẩy phát triển điện hạt nhân (Hoa Kỳ,
Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc)
Đối với nhiều quốc gia, phát triển điện hạt nhân chính
là động lực cho quá trình công nghiệp hoá và hiện đại
hoá đất nước Tổng công suất lắp đặt của điện hạt nhân
sẽ là một chỉ số phản ảnh thực lực và trình độ tổng hợp
về kinh tế, công nghiệp và khoa học kỹ thuật của một
quốc gia
Tính đến giữa năm 2015, trên thế giới có 439 lò phản
ứng hạt nhân đang vận hành ở 30 quốc gia và vùng lãnh
thổ Các lò phản ứng sản xuất 2.410 TWh điện trong
năm 2014, tăng 2,2% so với năm 2013 Tỷ trọng điện hạt
nhân trong tổng sản lượng điện thương mại toàn cầu vẫn
giữ ổn định trong ba năm qua khoảng 11% Tính đến
giữa tháng 7/2015, 62 lò phản ứng đang được xây dựng
trên thế giới Bốn phần năm các tổ máy mới đang xây
dựng (50) là ở châu Á và Đông Âu, trong đó một nửa
(24) là ở Trung Quốc Hơn 60% (38) các tổ máy được
xây dựng nằm trong 3 nước: Trung Quốc, Ấn Độ và Nga
Mười dự án bắt đầu xây dựng vào năm 2013 tại Hoa Kỳ
(4), Trung Quốc (3), Belarus (1), Hàn Quốc (1) và Các
Tiểu Vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) (1) Ba địa
điểm nữa đã được khởi công vào năm 2014 ở Argentina,
Belarus và UAE
Chính vì vậy mà Việt Nam đã quan tâm và có đầu tư nghiên cứu chuẩn bị lâu dài cho vấn đề phát triển điện hạt nhân Bài viết này sẽ điểm lại tình hình nghiên cứu
và chuẩn bị phát triển điện hạt nhân và các điểm mốc quan trọng trong quá trình triển khai thực hiện dự án điện hạt nhân ở Việt Nam để khẳng định Việt Nam đã có
sự chuẩn bị lâu dài và quyết định thận trọng khi đưa ra chủ trương phát triển điện hạt nhân Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều việc cần phải được thực hiện để hiện thực hóa chủ trương phát triển điện hạt nhân
II tình hình nGhIÊn CứU ChUẩn Bị phát trIển ĐIện hạt nhân CủA VIệt nAM
1 Tình hình nghiên cứu phát triển điện hạt nhân Nghiên cứu phát triển điện hạt nhân (ĐHN) ở Việt Nam được bắt đầu một cách có tổ chức và có hệ thống ngay sau khi thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (NLNTVN) tháng 4/1976 Tuy nhiên sau đó do kinh tế của đất nước còn khó khăn nên sự quan tâm về phát triển ĐHN bị lắng xuống
Sau đổi mới, nền kinh tế phát triển, nhu cầu năng lượng tăng cao, Chính phủ đã có chủ trương cho phép tiến hành các nghiên cứu đưa ĐHN vào Việt Nam nhằm giải quyết nhu cầu về năng lượng cho đất nước vì năng lượng
là vấn đề sống còn của quốc gia và phải được quan tâm đi trước vài thập kỷ Một số nghiên cứu đã được thực hiện
từ năm 1990 đến nay bao gồm:
Giai đoạn 1991 - 1995: Thực hiện chương trình KHCN
cấp nhà nước về NLNT (KC-09), trong đó có các đề tài
về quy hoạch năng lượng hạt nhân, nhiên vật liệu hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ
Giai đoạn 1996 - 2000: Triển khai đồng thời 3 nhiệm
vụ, bao gồm:
- Dự án của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) về nghiên cứu khả năng phát triển ĐHN ở Việt Nam;
- Đề tài trong Chương trình KHCN cấp nhà nước (KH-04) về phát triển năng lượng bền vững: Nghiên
Trang 2cứu các luận cứ khoa học, kinh tế, xã hội của việc
phát triển ĐHN ở Việt Nam;
- Dự án đầu tư của Bộ Công nghiệp về chuẩn bị các cơ
sở hạ tầng cho phát triển ĐHN
Giai đoạn 2001 - 2005: tổ chức thực hiện 3 nhiệm vụ,
bao gồm:
- Xây dựng Chiến lược ứng dụng NLNT vì mục đích
hòa bình đến năm 2020;
- Nghiên cứu làm rõ 7 vấn đề trong chương trình phát
triển ĐHN ở Việt Nam: i) Quy họach và kế hoạch
phát triển ĐHN; ii) Công nghệ ĐHN; iii) An toàn
NMĐHN; iv) Quản lý chất thải của NMĐHN; v)
Vấn đề nhiên liệu và trữ lượng tài nguyên urani của
Việt Nam; vi) Vấn đề chuẩn bị nguồn nhân lực cho
phát triển ĐHN; vii) Các cơ chế chính sách cho
phát triển ĐHN;
- Đề án tiền khả thi của dự án NMĐHN đầu tiên của
Việt Nam
Các nghiên cứu cho thấy, mặc dù dự báo nhu cầu điện
tăng chậm dần sau năm 2020 (khoảng 4,9-5,6% giai
đoạn 2021-2030 và 3-3,5% giai đoạn 2031-2040), nhưng
do khả năng khai thác tài nguyên năng lượng trong nước
hạn chế, cùng với các giải pháp huy động các nguồn năng
lượng mới, nhập khẩu nhiên liệu và năng lượng, cần phải
xem xét phương án xây dựng các NMĐHN Đó là giải
pháp cần thiết và khả thi đối Việt Nam
2 Công tác chuẩn bị của các Bộ, ngành liên quan
Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu khoa học, từ tháng
12/1994, Chính phủ đã giao cho các Bộ, ngành liên quan
tổ chức nghiên cứu và chuẩn bị cho phát triển ĐHN
ở nước ta Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Khoa
học, Công nghệ và Môi trường (KHCN&MT) (nay là
Bộ KH&CN) đã phối hợp với Bộ Năng lượng (nay là
Bộ Công Thương) tiến hành nghiên cứu tổng quan về
phát triển ĐHN ở Việt Nam để trình Chính phủ xin chủ
trương Ngày 07/5/2001, hai Bộ đã báo cáo Thủ tướng
Chính phủ Phan Văn Khải về kết quả nghiên cứu tổng
quan và xin ý kiến chỉ đạo tiếp theo
Ngày 05/3/2002, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết
định thành lập Tổ công tác chỉ đạo nghiên cứu phát triển
ĐHN (Tổ công tác) để chỉ đạo các hoạt động liên quan
đến nghiên cứu phát triển ĐHN ở nước ta Tổ công tác
đã giao nhiệm vụ cho Bộ KHCN&MT tiến hành nghiên
cứu xây dựng Chiến lược ứng dụng NLNT vì mục đích
hòa bình đến năm 2020, nghiên cứu làm rõ 7 vấn đề quan
trọng liên quan đến phát triển ĐHN của Việt Nam và
nghiên cứu xây dựng các cơ sở hạ tầng pháp lý cần thiết, trong đó có việc xây dựng Luật NLNT Bộ Công nghiệp được giao nhiệm vụ tiến hành nghiên cứu lập Báo cáo tiền khả thi của Dự án xây dựng NMĐHN đầu tiên và các họat động liên quan đến chuẩn bị triển khai Dự án Ngày 17/8/2005, Tổ công tác đã báo cáo Chính phủ kết quả nghiên cứu làm rõ 7 vấn đề trong chương trình phát triển ĐHN ở Việt Nam do Bộ KH&CN chủ trì thực hiện
và Đề án tiền khả thi dự án xây dựng NMĐHN đầu tiên
ở Việt Nam do Bộ Công nghiệp chủ trì thực hiện Ngày 03/01/2006, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 01/2006/QĐ-TTg ban hành Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2020 Để triển khai thực hiện Chiến lược, Bộ KH&CN đã xây dựng Kế họach tổng thể triển khai thực hiện Chiến lược Ngày 23/7/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 114/2007/QĐ-TTg ban hành
Kế hoạch tổng thể thực hiện Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2020
Để tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động ứng dụng NLNT nói chung và xây dựng NMĐHN nói riêng, Bộ KH&CN
đã soạn thảo Luật Năng lượng nguyên tử và tích cực nghiên cứu đề xuất tham gia các điều ước quốc tế có liên quan
Ngày 3/6/2008, Luật Năng lượng nguyên tử đã được Quốc hội khóa XII thông qua Bộ KH&CN và Bộ Công Thương đã phối hợp chuẩn bị và trình Chính phủ ban hành Nghị định 70/2010/NĐ-CP ngày 22/6/2010 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử về nhà máy điện hạt nhân
Để tạo cơ sở pháp lý quốc tế cho phát triển ĐHN, Bộ KH&CN đã nghiên cứu và trình Bộ Chính trị, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Chủ tịch nước cho phép tham gia hầu hết các điều ước quốc tế về an toàn,
an ninh và không phổ biến hạt nhân Hiện nay, Công ước chống các hành động khủng bố hạt nhân và Công ước bồi thường thiệt hại hạt nhân đang được Bộ KH&CN nghiên cứu đề xuất tham gia trong năm 2016-2017 Ngoài việc tham gia các điều ước quốc tế có liên quan,
Bộ KH&CN đã tư vấn cho Chính phủ ký kết các Hiệp định hợp tác song phương với 8 quốc gia về sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân, trong đó có các cường quốc
về ĐHN như Hoa Kỳ, Nga, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ và Argentina
Nhận thức tầm quan trọng của công tác đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho phát triển ĐHN, Bộ KH&CN
Trang 3đã chỉ đạo xây dựng Kế hoạch đào tạo chuyên gia cho
chương trình ĐHN, Bộ Công Thương đã chỉ đạo xây
dựng Kế hoạch đào tạo nhân lực cho NMĐHN đầu tiên
và Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã chỉ đạo xây
dựng kế hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực trong
các cơ sở đào tạo đại học về NLNT Trên cơ sở đề xuất
của 3 Bộ, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 3 kế hoạch
đào tạo liên quan, trong đó có Kế hoạch đào tạo nhân
lực của Chủ đầu tư Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN);
Kế hoạch đào tạo nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu
- triển khai và hỗ trợ kỹ thuật; và Kế hoạch đào tạo phát
triển nguồn nhân lực của các trường đại học Các Kế
hoạch đào tạo này đang được triển khai thực hiện Theo
báo cáo của các Bộ liên quan, hiện tại Bộ GD&ĐT đã cử
sang Nga trên 300 sinh viên theo học ngành ĐHN, EVN
cũng đã gửi nhiều cán bộ sang đào tạo tại Nga và Nhật
Bản, Bộ KH&CN cũng đã bắt đầu triển khai Kế hoạch
đào tạo chuyên gia từ năm 2015
Để tạo sự ủng hộ của công chúng đối với chủ trương phát
triển ĐHN, từ năm 1999 đến nay, Bộ KH&CN và Bộ
Công Thương đã phối hợp với các đối tác ở trong và ngoài
nước tổ chức nhiều cuộc triển lãm về ứng dụng NLNT
(tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Phan Rang, Phú
Yên), 05 triển lãm quốc tế về ĐHN tại Hà Nội, đồng thời
cung cấp thông tin về ĐHN cho các đại biểu Quốc hội
và các cán bộ lãnh đạo, thực hiện các hoạt động thông tin
tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng
Để có cơ sở trình Quốc hội thông qua chủ trương xây
dựng NMĐHN Ninh Thuận, ngày 23/9/2009, Chính
phủ đã trình Bộ Chính trị cho ý kiến Trên cơ sở ý kiến
chỉ đạo của Bộ Chính trị, Chính phủ đã trình Quốc hội
khóa XII và được Quốc hội thông qua chủ trương xây
dựng NMĐHN Ninh Thuận (Nghị quyết số
41/NQ-QH12 ngày 25/11/2009) Để triển khai thực hiện Nghị
quyết 41, Chính phủ đã ký Hiệp định hợp tác với Liên
bang Nga và Nhật Bản xây dựng NMĐHN Ninh Thuận
1 và Ninh Thuận 2 Hiện nay, 02 Dự án đang trong quá
trình phê duyệt địa điểm và Dự án đầu tư
Như vậy, có thể thấy rằng công tác nghiên cứu phát triển
ĐHN ở Việt Nam đã được chuẩn bị rất thận trọng, từ
việc nghiên cứu đưa ra chủ trương trong các Nghị quyết
của Đảng, đến các chính sách của Nhà nước cũng như
các kế hoạch hoạt động cụ thể của các Bộ, ngành có liên
quan Các nhiệm kỳ Chính phủ của Thủ tướng Đỗ Mười,
Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải là giai đoạn chuẩn bị để
đưa ra quyết sách về phát triển ĐHN với việc ban hành
Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích
hòa bình đến năm 2020, trong đó có mục tiêu xây dựng
NMĐHN Nhiệm kỳ Chính phủ của Thủ tướng Nguyễn
Tấn Dũng là giai đoạn tổ chức triển khai thực hiện chủ trương xây dựng NMĐHN Ninh Thuận Nhiều văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách, hệ thống
tổ chức quản lý, đào tạo phát triển nguồn nhân lực và
tổ chức thực hiện các bước ban đầu của dự án xây dựng NMĐHN Ninh Thuận đã được thông qua Các tổ chức quốc tế như IAEA, Ủy ban Châu Âu (EC) và các nước như Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Anh Quốc đã có nhiều hoạt động hợp tác hỗ trợ Việt Nam trong quá trình triển khai thực hiện Dự án
Các quan ngại của công chúng về an toàn khi xây dựng NMĐHN ở Việt Nam đã được các cơ quan chuyên môn
tổ chức nghiên cứu đầy đủ để báo cáo lãnh đạo các cấp
và cung cấp thông tin cho công chúng Do ĐHN là công nghệ đặc thù có yêu cầu cao về an toàn nên khi xây dựng NMĐHN, mọi quốc gia phải chấp nhận một sân chơi chung của quốc tế về an toàn, an ninh và không phổ biến hạt nhân Việt Nam đã ký và tham gia hầu hết tất cả các điều ước quốc tế về an toàn, an ninh và không phổ biến hạt nhân Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta phải thực hiện nghĩa vụ quốc gia đối với các cam kết này Vì vậy, tiêu chuẩn an toàn ĐHN ở Việt Nam không khác bất
kỳ tiêu chuẩn an toàn của các nước công nghiệp ĐHN tiên tiến Để đánh giá các tiêu chuẩn an toàn này, chúng
ta phải định kỳ tiếp đón các Đoàn đánh giá cơ sở hạ tầng
an toàn và an ninh hạt nhân của IAEA Những kiến nghị
và khuyến cáo của các Đoàn đánh giá của IAEA sẽ giúp cho chúng ta từng bước hoàn thiện đầy đủ các cơ sở hạ tầng an toàn và an ninh hạt nhân theo chuẩn mực chung của quốc tế, căn cứ theo lộ trình triển khai dự án ĐHN Không có nước nào hoàn thiện đầy đủ các cơ sở hạ tầng
an toàn và an ninh hạt nhân rồi mới bắt đầu làm ĐHN
Vì vậy, chỉ khi có chủ trương phát triển ĐHN thì các Bộ, ngành có liên quan mới có cơ sở để xây dựng và hoàn thiện các cơ sở hạ tầng an toàn và an ninh hạt nhân thuộc trách nhiệm của mình
III CáC ĐIểM MỐC qUAn trọnG trOnG qUá trình nGhIÊn CứU VÀ ChUẩn Bị ChO phát trIển ĐIện hạt nhân ở VIệt nAM
Công tác nghiên cứu và chuẩn bị cho phát triển ĐHN ở Việt Nam đã được thực hiện một cách thận trọng và bài bản, cụ thể như sau:
- Tháng 12/1994, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu
Bộ KHCN&MT cùng Bộ Năng lượng chuẩn bị trình xin ý kiến Bộ Chính trị và Chính phủ về chủ trương đối với việc sử dụng NLNT ở Việt Nam, phương hướng phát triển NLNT ở Việt Nam và về
đề án cụ thể phát triển NLNT
Trang 4- Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khoá VIII ngày 24/12/1996,
phần định hướng chiến lược phát triển khoa học và
công nghệ thời kỳ Công nghiệp hoá và Hiện đại hoá
đã xác định: Chuẩn bị tiền đề khoa học cho việc sử dụng
năng lượng nguyên tử sau năm 2000.
- Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của
Đảng, phần Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
2001-2010, đã định hướng nhiệm vụ: “Nghiên cứu
phương án sử dụng NLNT”.
- Kết luận của Thủ tướng tại thông báo số
40/TB-CPCP ngày 29/5/2001 của Văn phòng Chính
phủ về Đề án tổng quan phát triển ĐHN ở Việt
Nam, giao Bộ Công nghiệp chủ trì phối hợp với Bộ
KHCN&MT và các cơ quan liên quan lập báo cáo
nghiên cứu tiền khả thi dự án xây dựng NMĐHN
đầu tiên ở Việt Nam, đồng thời thành lập Tổ công
tác chỉ đạo nghiên cứu phát triển ĐHN ở Việt Nam
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số
185/QĐ-TTg ngày 05/3/2002 về thành lập Tổ công tác chỉ
đạo nghiên cứu phát triển NMĐHN ở Việt Nam với
nhiệm vụ: Chỉ đạo nghiên cứu làm rõ những vấn đề liên
quan đến phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam như quy
họach, kế hoạch, công nghệ, an toàn, xử lý chất thải, đào
tạo nguồn nhân lực, nguồn nhiên liệu và trữ lượng, đề
xuất cơ chế chính sách và biện pháp cần thiết Lập báo
cáo nghiên cứu tiền khả thi về xây dựng nhà máy điện
hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam trình Thủ tướng xem xét
để quyết định các bước tiếp theo.
- Kết luận của Bộ Chính trị tại phiên họp ngày
25/9/2003 về xem xét Chiến lược và Quy hoạch
phát triển điện lực Việt Nam, yêu cầu: Tiến hành
khảo sát, nghiên cứu, chuẩn bị các điều kiện để xây
dựng nhà máy điện hạt nhân sau năm 2015, đảm bảo
an toàn tuyệt đối trong sử dụng, nhằm đa dạng hoá các
nguồn năng lượng.
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 272/2003/
QĐ-TTg ngày 31/12/2003 về phê duyệt Chiến lược
phát triển khoa học và công nghệ Việt Nam đến năm
2010, xác định NLNT là một trong 8 hướng công
nghệ trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
trên 2 lĩnh vực là phát triển ĐHN và ứng dụng kỹ
thuật hạt nhân
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 176/2004/
QĐ-TTg ngày 5/10/2004 phê duyệt Chiến lược phát
triển ngành Điện Việt Nam giai đoạn 2004-2010,
định hướng đến 2020, giao nhiệm vụ: “Đầu tư khảo
sát, nghiên cứu, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để có thể
xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam
với quy mô công suất khoảng 2000 MW, dự kiến đưa vào vận hành giai đoạn sau năm 2015”.
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 01/2006/ QĐ-TTg ngày 03/01/2006 phê duyệt Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hoà bình đến năm 2020, đặt ra mục tiêu: Xây dựng và đưa nhà máy ĐHN đầu tiên vào vận hành an toàn, khai thác hiệu quả Đồng thời, xây dựng cơ sở vững chắc cho chương trình dài hạn về phát triển ĐHN, từng bước nâng tỷ lệ ĐHN đạt mức hợp lý trong tổng sản lượng điện năng quốc gia.
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 114/2007/ QĐ-TTg ngày 23/7/2007 phê duyệt Kế hoạch tổng thể thực hiện Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hoà bình đến năm 2020
- Luật Năng lượng nguyên tử đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 03/6/2008
- Đầu năm 2008, Chính phủ đã xem xét và trình Bộ Chính trị báo cáo đầu tư dự án NMĐHN Ninh Thuận, đồng thời Chính phủ cũng đã thông qua Quy hoạch phát triển điện giai đoạn VI, trong đó đã xác định mục tiêu phát triển 11.000 MW ĐHN vào năm 2025
- Ngày 03/9/2008, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để thẩm định dự án xây dựng NMĐHN đầu tiên trước khi trình Quốc hội
- Ngày 23/9/2009, Bộ Chính trị đã họp thông qua chủ trương xây dựng NMĐHN Ninh Thuận do Chính phủ trình
- Ngày 25/11/2009, kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XII
đã thông qua Nghị quyết số 41/2009/QH12 về chủ trương đầu tư dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
- Để thực hiện Nghị quyết số 41 của Quốc hội khóa XII, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 580/ QĐ-TTg ngày 04/5/2010 về việc thành lập Ban chỉ đạo Nhà nước Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
- Chính phủ đã ký Hiệp định liên Chính phủ với Liên bang Nga (năm 2010) và với Nhật Bản (năm 2011)
về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2; Hiệp định về thu xếp tài chính cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 với Liên bang Nga (năm 2011)
- Ngày 18/8/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Trang 5Quyết định số 1558/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào
tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng
lượng nguyên tử”
- Ngày 17/6/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Quyết định số 906/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng
quy hoạch phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam giai
đoạn đến năm 2030
- Ngày 24/6/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Quyết định số 957/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch
tổng thể phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử
vì mục đích hòa bình đến năm 2020
- Ngày 31/8/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 1636/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch mạng
lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường
quốc gia đến năm 2020
- Ngày 28/12/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Quyết định số 2376/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng
quy hoạch địa điểm lưu giữ, chôn cất chất thải phóng
xạ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050
- Ngày 25/3/ 2011 Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 450/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Triển khai
các biện pháp bảo đảm an ninh trong lĩnh vực năng
lượng nguyên tử”
- Ngày 05/3/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 265/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Tăng cường
năng lực nghiên cứu triển khai và hỗ trợ kỹ thuật
phục vụ phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử
và bảo đảm an toàn, an ninh”
- Ngày 28/02/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Quyết định số 370/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thông
tin, tuyên truyền về phát triển điện hạt nhân ở Việt
Nam đến năm 2020
- Ngày 28/8/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 1504/QĐ-TTg ban hành cơ chế, chính sách
bồi thường, hỗ trợ di dân tái định cư dự án điện hạt
nhân Ninh Thuận
- Ngày 14/10/2013, Chính phủ ban hành Nghị định
số 124/2013/NĐ-CP quy định chính sách ưu đãi,
hỗ trợ người đi đào tạo trong lĩnh vực năng lượng
nguyên tử
- Ngày 23/01/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 09/2014/QĐ-TTg về việc quy định nghĩa vụ
tài chính của tổ chức có nhà máy điện hạt nhân, phương
thức quản lý nguồn tài chính bảo đảm chấm dứt hoạt
động và tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân
- Ngày 15/8/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký
Quyết định số 45/2014/QĐ-TTg về chế độ ưu đãi
nghề nghiệp đối với người làm việc trong các đơn vị thuộc lĩnh vực năng lượng nguyên tử của Bộ Khoa học và Công nghệ
- Ngày 11/12/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2241/QĐ-TTg về việc phê duyệt kế hoạch tổng thể phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân giai đoạn đến năm 2020
- Ngày 08/6/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 794/QĐ-TTg về việc phê duyệt Dự án di dân, tái định cư của các nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận
- Ngày 15/10/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1756/QĐ-TTg về việc phê duyệt
Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu – triển khai và hỗ trợ kỹ thuật đến năm 2020 phục vụ phát triển điện hạt nhân
IV CáC VẤn ĐỀ CẦn qUAn tâM KhI trIển KhAI Dự án ĐIện hạt nhân
1 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Cần phải xây dựng và ban hành đầy đủ các văn bản quy phạm pháp luật bao gồm Luật NLNT sửa đổi và các văn bản hướng dẫn thi hành, cũng như hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan (tự ban hành kết hợp với việc chấp nhận áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của nhà cung cấp) phục vụ cho việc xây dựng, vận hành nhà máy ĐHN và quản lý an toàn bức xạ,
an toàn hạt nhân cũng như cho công tác thẩm định, phân tích, đánh giá và thanh tra an toàn Bộ KH&CN đã hoàn thiện Danh mục các văn bản quy phạm pháp luật về điện hạt nhân thay cho Kế hoạch 248 và sẽ trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 6/2016
2 Xây dựng Cơ quan pháp quy hạt nhân có năng lực và thẩm quyền
Cần có Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia có đủ năng lực và thẩm quyền để kiểm sóat việc thực thi hệ thống văn bản pháp luật về đảm bảo an toàn, an ninh
và thanh sát hạt nhân đối với dự án xây dựng NMĐHN Ninh Thuận Bộ KH&CN đã chỉ đạo Cục ATBXHN xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ Đề án nâng cấp Cục ATBXHN thành Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia và
Dự án ODA đầu tư năng lực kỹ thuật cho Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia gửi Bộ KH&ĐT theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Trưởng ban Chỉ đạo Nhà nước Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
3 Xây dựng hệ thống các cơ sở hỗ trợ kỹ thuật đảm bảo an toàn bức xạ và hạt nhân
Phải có các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật cho Cơ quan pháp quy hạt nhân và cho Tổ chức vận hành nhà máy điện hạt
Trang 6nhân Ninh Thuận, bảo đảm không có xung đột về lợi
ích khi thực hiện các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật cho các
Cơ quan này Theo Đề án tăng cường năng lực nghiên
cứu triển khai và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển, ứng
dụng NLNT và bảo đảm an toàn an ninh tại Quyết định
số 265/QĐ-TTg ngày 5/3/2012, Bộ KH&CN đang chỉ
đạo xây dựng Trung tâm KH&CNHN là tổ chức hỗ trợ
kỹ thuật cho Chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân Ninh
Thuận và Viện KHKTHN là tổ chức hỗ trợ kỹ thuật cho
Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia
4 Đào tạo phát triển nguồn nhân lực
Phải có kế hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực dài
hạn cho Cơ quan pháp quy hạt nhân và cho Tổ chức vận
hành nhà máy điện hạt nhân đáp ứng các yêu cầu, nhiệm
vụ của các cơ quan này trong triển khai dự án ĐHN Ninh
Thuận Bộ KH&CN đã chỉ đạo Cục ATBXHN xây dựng
Kế hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực dài hạn cho
Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia Tập đoàn điện lực
Việt Nam đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế
hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho Chủ đầu tư
nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận Để đảm bảo sự phát
triển bền vững cho chương trình ĐHN quốc gia, cần có
hệ thống các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học về hạt
nhân đạt tiêu chuẩn quốc tế nhằm cung cấp nguồn nhân
lực đầu vào cho Cơ quan pháp quy hạt nhân, Tổ chức
vận hành nhà máy điện hạt nhân và các tổ chức hỗ trợ kỹ
thuật bên ngoài cho các Cơ quan này Bộ GD&ĐT đang
triển khai Kế hoạch đào tạo theo Quyết định số 1558/
QĐ-TTg ngày 18/8/2010 để thực hiện nhiệm vụ này
5 hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển
công nghệ:
Phải xây dựng một chương trình nghiên cứu khoa học
và phát triển công nghệ của quốc gia để hỗ trợ giải quyết
các nhiệm vụ do Cơ quan pháp quy hạt nhân và do
Tổ chức vận hành nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận
đặt ra trong quá trình triển khai thực hiện dự án ĐHN
Ninh Thuận Thủ tướng Chính phủ đã quy định Khung
chương trình KH&CN trong lĩnh vực NLNT tại Quyết
định số 265/QĐ-TTg ngày 5/3/2012 Bộ KH&CN đã
cho phép thực hiện Chương trình KC-05 từ năm 2011
đến nay để thực hiện nhiệm vụ này và sẽ chỉ đạo để gắn
kết chặt chẽ nhiệm vụ nghiên cứu trong Chương trình
KC-05 với nhu cầu hỗ trợ cho hoạt động của Cơ quan
pháp quy hạt nhân quốc gia và Tổ chức vận hành nhà
máy điện hạt nhân Ninh Thuận
6 nhiên liệu hạt nhân và sử dụng tài nguyên uran
trong nước:
Phải tiến hành đồng thời 2 nhiệm vụ: chuẩn bị chương
trình nội địa hóa sản xuất thanh nhiên liệu từ urani nhập
khẩu (khi có hiệu quả về kinh tế) và nghiên cứu sử dụng
thương mại tài nguyên urani trong nước cho chương trình phát triển ĐHN quốc gia vì Việt Nam là một quốc gia có tài nguyên urani Cần phải có chính sách quốc gia
để đảm bảo nguồn cung cấp nhiên liệu ổn định cho các NMĐHN Đây là nhiệm vụ đang được thực hiện trong Đề
án xây dựng ngành công nghiệp điện hạt nhân Việt Nam
và do Tiểu ban công nghệ điện hạt nhân chịu trách nhiệm
7 quản lý chất thải phóng xạ và nhiên lịêu hạt nhân đã qua sử dụng
Phải nghiên cứu tiếp thu các công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực này trên thế giới và xây dựng Quỹ về quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng của ĐHN Các nhiệm vụ nghiên cứu sẽ được đưa vào trong Chương trình KC-05 Việc xây dựng Quỹ về quản
lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng của ĐHN sẽ do Bộ Công thương xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
8 quy hoạch địa điểm xây dựng nMĐhn và cơ
sở quốc gia lưu giữ chất thải phóng xạ
Phải tổ chức nghiên cứu và sớm đưa vào quy hoạch quốc gia các địa điểm xây dựng NMĐHN cũng như các cơ sở lưu giữ chất thải phóng xạ để tránh các khó khăn sau này như nhiều nước đã gặp phải Quy hoạch địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân đã được Bộ Công thương xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Bộ Xây dựng đã xây dựng
và trình ban hành Định hướng quy hoạch địa điểm lưu giữ chất thải phóng xạ quốc gia Cần phải tiếp tục nghiên cứu
để trình phê duyệt Quy hoạch địa điểm lưu giữ chất thải phóng xạ quốc gia và nghiên cứu thành lập Tổ chức chịu trách nhiệm quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng của ĐHN
9 nâng cao năng lực của các ngành công nghiệp trong nước vào việc tham gia thực hiện hiệu quả
dự án xây dựng nMĐhn
Phải xây dựng Chương trình nâng cao năng lực của các ngành công nghiệp trong nước, tập trung vào việc xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy sự tham gia của các ngành công nghiệp trong nước và nâng cao năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị, vật tư, xây lắp và sản xuất vật liệu xây dựng cho dự án xây dựng NMĐHN Đây là những nhiệm vụ mà nhiều Bộ, ngành có liên quan cần phải lên
kế hoạch để tổ chức thực hiện, góp phần xây dựng ngành công nghiệp ĐHN Việt Nam Hiện Bộ Công thương đã được giao xây dựng Đề án phát triển ngành công nghiệp điện hạt nhân Việt Nam và Bộ Xây dựng được giao xây dựng Đề an nâng cao năng lực xây lắp để tham gia thực hiện dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận
10 hợp tác quốc tế:
Phải tạo được sự tin tưởng của cộng đồng quốc tế vào chính sách nhất quán của Chính phủ Việt Nam về ứng
Trang 7dụng và phát triển NLNT vì mục đích hoà bình nhằm
tạo điều kiện cho việc chuyển giao tri thức, công nghệ và
đầu tư vào Việt Nam Tổ chức thực hiện đầy đủ các công
ước và điều ước quốc tế đã ký kết, tích cực nghiên cứu
tham gia các công ước và điều ước quốc tế chưa tham gia
Hợp tác chặt chẽ và toàn diện với IAEA Đẩy mạnh các
hợp tác đa phương và song phương với các nước và các
tổ chức quốc tế, tạo môi trường thuận lợi nhất để khai
thác tối đa kinh nghiệm và sự trợ giúp của các nước tiên
tiến Với vai trò là cơ quan thay mặt Chính phủ thực hiện
chức năng quản lý nhà nước về NLNT và về ATBXHN,
Bộ KH&CN đã nghiên cứu và đề xuất các chính sách
cụ thể về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực NLNT cũng
như kế họach tham gia các điều ước quốc tế liên quan
để tạo điều kiện cho việc thực hiện chương trình phát
triển ĐHN Hiện tại chúng ta đã tham gia hầu như tất
cả các điều ước quốc tế về an toàn, an ninh và không
phổ biến hạt nhân Chúng ta cũng đã ký kết Hiệp định
hợp tác song phương về sử dụng hòa bình năng lượng
nguyên tử với 8 nước, trong đó có các cường quốc về
điện hạt nhân như Hoa Kỳ, Nga, Pháp, Nhật Bản, Hàn
Quốc, Trung quốc, Ấn Độ Để tạo điều kiện cho các đối
tác nước ngoài đầu tư phát triển điện hạt nhân ở Việt
Nam, Bộ Công Thương cần nghiên cứu các cơ chế chính
sách về vấn đề này như một số nước đã làm để giảm đầu
tư của Ngân sách cho phát triển điện hạt nhân
11 ứng phó sự cố, tai nạn bức xạ và hạt nhân
Phải xây dựng Kế hoạch quốc gia về ứng phó khẩn cấp
trong trường hợp sự cố tai nạn bức xạ và hạt nhân, tổ
chức diễn tập định kỳ và sẵn sàng năng lực kỹ thuật
để có thể thực thi nhiệm vụ ứng phó sự cố, tai nạn Bộ
KH&CN đã xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban
hành Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân quốc
gia trong tháng 6/2016 Trên cơ sở đó, các Bộ, ngành và
địa phương liên quan sẽ triển khai thực hiện các nhiệm
vụ theo phân công
12 Đảm bảo an ninh cho các nhà máy điện hạt
nhân:
Phải xây dựng kế hoạch bảo đảm an ninh cho các nhà máy
điện hạt nhân cũng như an ninh trong các hoạt động nghiên
cứu phát triển ĐHN ở Việt Nam Bộ Công an được giao
thực hiện Đề án „Triển khai các biện pháp bảo đảm an ninh
trong lĩnh vực NLNT“ theo Quyết định số 450/QĐ-TTg
ngày 25/3/2011 để thực hiện nhiệm vụ này
13 tài chính và đầu tư:
Cần xây dựng các cơ chế, chính sách về tài chính và đầu
tư để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước đầu
tư cũng như khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài
hợp tác phát triển điện hạt nhân Bộ KH&ĐT đã được
Chính phủ giao chuẩn bị các cơ chế, chính sách về đầu tư
và thu xếp tài chính cho dự án điện hạt nhân
14 hoạt động thông tin đại chúng:
Phải cung cấp thông tin đầy đủ và thường xuyên cho công chúng, cho các phương tiện thông tin đại chúng và các phương tiện tạo dư luận khác sao cho thúc đẩy sự hiểu biết rộng rãi về sự cần thiết và lợi ích của ĐHN và tạo
sự ủng hộ của công chúng, cho chương trình phát triển ĐHN, đặc biệt là người dân ở nơi sẽ xây dựng NMĐHN Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 370/ QĐ-TTg ngày 28/02/2013 phê duyệt Đề án thông tin, tuyên truyền về phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam đến năm 2020
V Kết luận và kiến nghị
Phát triển ĐHN là một chủ trương quan trọng và thể hiện cam kết lâu dài của quốc gia đối với các đối tác hợp tác xây dựng NMĐHN Việt Nam đã có sự nghiên cứu và chuẩn bị lâu dài để đi đến quyết định về chủ trương phát triển ĐHN của Đảng và Nhà nước Đây là quyết định đúng đắn và phù hợp với xu thế chung trên thế giới, đặc biệt đối với các cường quốc trên thế giới Việc phát triển ĐHN sẽ tạo điều kiện để góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và tăng cường tiềm lực KH&CN cũng như tiềm lực công nghiệp của đất nước Với việc quyết định chủ trương này, Việt Nam đã nhận được sự hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm, thông tin, hỗ trợ chuẩn bị hạ tầng luật pháp, xây dựng Cơ quan pháp quy hạt nhân và đào tạo cán bộ từ IAEA, EC và các cường quốc ĐHN trên thế giới, bảo đảm cho việc xây dựng NMĐHN ở Việt Nam tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn chung của quốc tế Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các cơ sở hạ tầng
an toàn và an ninh cần thiết phục vụ yêu cầu triển khai
dự án ĐHN Chúng ta đã tham gia hầu như tất cả các điều ước quốc tế về an toàn, an ninh và không phổ biến hạt nhân Tất cả những điều này là điều kiện bảo đảm cho việc triển khai thực hiện thành công Dự án ĐHN Ninh Thuận
Để bảo đảm thực hiện an toàn và hiệu quả Dự án ĐHN Ninh Thuận, Ban chỉ đạo Nhà nước Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận cần tập trung chỉ đạo quyết liệt thực hiện các nhiệm vụ liên quan của các Bộ, ngành và địa phương, trong đó Bộ KH&CN chịu trách nhiệm chỉ đạo về xây dựng và hoàn thiện các cơ sở hạ tầng về an toàn và an ninh hạt nhân theo hướng dẫn của IAEA
Để giảm đầu tư công của Chính phủ cho phát triển điện hạt nhân, Chính phủ cần nghiên cứu xem xét việc áp dụng cơ chế đầu tư BOO đối với dự án ĐHN, kèm theo
đó là cơ chế về giá điện hợp lý để các nhà đầu tư nước ngoài có thể đầu tư phát triển ĐHN ở nước ta