Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại thực tiễn tại cục quản lý thị trường tỉnh cà mau

Thực tế này yêu cầu đối với các cơ quan quản lý nhà nước nói chung và cơ quan thực hiện chức năng quản lý thị trường nói riêng cần nghiên cứu, xây dựng các giải pháp tăng cường công tác

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH

NGÔ HOÀNG THAO

THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI - THỰC TIỄN TẠI CỤC QUẢN LÝ THỊ

TRƯỜNG TỈNH CÀ MAU

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

TP Hồ Chí Minh - Năm 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGÔ HOÀNG THAO

THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI - THỰC TIỄN TẠI CỤC QUẢN LÝ THỊ

TRƯỜNG CÀ MAU

Chuyên ngành : Luật Kinh tế Hướng đào tạo : Hướng ứng dụng

Mã số : 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS VIÊN THẾ GIANG

TP Hồ Chí Minh - Năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ luật học với đề tài “Thực thi pháp luật về

kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại - Thực tiễn tại Cục Quản lý thị trường Cà Mau” là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Tất cả các nội dung được trình bày trong luận văn này là kết quả nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Trong luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học của một số tác giả

và được trích dẫn rõ ràng Các số liệu, thông tin được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực

Cà Mau, ngày 10 tháng 8 năm 2020

Học viên thực hiện

Ngô Hoàng Thao

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

TÓM TẮT – ABSTRACT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI, NHẬN DIỆN DẤU HIỆU, HẬU QUẢ VÀ CÔNG CỤ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA 5

1.1 SỰ TỒN TẠI CỦA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI LÀ HIỆN TƯỢNG KHÁCH QUAN TRONG NỀN KINH TẾ 5

1.1.1 K HÁI NIỆM BUÔN LẬU 5

1.1.2 K HÁI NIỆM GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 7

1.1.3 N HẬN DIỆN HÀNH VI BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 10

1.2 ẢNH HƯỞNG CỦA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI ĐẾN QUỐC GIA 13

1.2.1 Ả NH HƯỞNG ĐỐI VỚI TRẬT TỰ AN TOÀN XÃ HỘI 13

1.2.2 Ả NH HƯỞNG ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN 14

1.2.3 Ả NH HƯỞNG DỐI VỚI SỰ QUẢN LÝ N HÀ NƯỚC 16

1.3 CÔNG CỤ, BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 17

1.3.1 K IỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI BẰNG CÔNG CỤ PHÁP LUẬT 17

1.3.3 K IỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI THÔNG QUA CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC CƠ QUAN CHUYÊN TRÁCH 23

1.3.4 K IỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI BẰNG BIỆN PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 25

1.3.5 H UY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI TRONG KIỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 26

1.3.6 B ẢO ĐẢM SỰ THAM GIA HIỆU QUẢ NGƯỜI TIÊU DÙNG VÀ HIỆP HỘI NGÀNH NGHỀ TRONG KIỂM SOÁT , PHÒNG NGỪA CÁC HÀNH VI BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 27

1.4 KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI THÔNG QUA VIỆC HOÀN THIỆN KHUÔN KHỔ PHÁP LUẬT 28

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 31

CHƯƠNG 2 : THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN TTHƯƠNG MẠI CỦA CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH CÀ MAU, KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 32

2.1 TỔNG QUAN VỀ CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH CÀ MAU 32

2.1.1 L ỊCH SỬ RA ĐỜI 32

2.2 KẾT QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH CÀ MAU 38

2.3 ĐÁNH GIÁ THỰC THI NHIỆM VỤ KIỂM SOÁT, NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN

THƯƠNG MẠI CỦA CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH CÀ MAU 48

2.3.1 T Ư VẤN BAN HÀNH CHÍNH SÁCH , PHÁP LUẬT TRONG PHẠM VI THẨM QUYỀN CỦA C ỤC Q UẢN LÝ THỊ TRƯỜNG C À M AU 48

2.3.2 X ÂY DỰNG BỘ MÁY QUẢN LÝ THỰC THI NHIỆM VỤ KIỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA C ỤC Q UẢN LÝ THỊ TRƯỜNG C À M AU 50

2.3.3 T HỰC HIỆN CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG KHI THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM KIỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 55

2.3.4 P HÁT HUY NGUỒN LỰC XÃ HỘI , NGƯỜI TIÊU DÙNG , HIỆP HỘI NGÀNH NGHỀ TRONG THỰC THI TRÁCH NHIỆM KIỂM SOÁT , NGĂN NGỪA BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA C ỤC Q UẢN LÝ THỊ TRƯỜNG C À M AU 58

2.4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 60

2.4.1 K ẾT LUẬN 60

2.4.2 K IẾN NGHỊ 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Hình 2.1 Sơ đồ cơ cấu tổ chức Cục QLTT tỉnh Cà Mau

Hình 2.2 Số liệu kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính trong công tác chống buôn lậu, GLTM và hàng giả của QLTT tỉnh Cà Mau năm 2015 - 2019

Hình 2.3 Số liệu kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính của BCĐ 389/CM năm 2015

TÓM TẮT

Luận văn nghiên cứu vấn đề “ Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại - Thực tiễn tại Cục quản lý thị trường tỉnh Cà Mau ”

Buôn lậu và GLTM đang từng ngày, từng giờ ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế, gây thiệt hại rất lớn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các DN cũng như làm đình trệ, phá sản các cơ sở sản xuất, kinh doanh chân chính trong nước Bên cạnh

đó, buôn lậu và GLTM còn làm giảm uy tín, hiệu lực quản lý Nhà nước, là nguyên nhân gia tăng nhiều tiêu cực trong xã hội và các tội phạm khác Do vậy, nghiên cứu

về các quy định pháp luật trong việc ngăn chặn, kiểm soát hành vi buôn lậu và GLTM trên địa bàn tỉnh Cà Mau, là việc làm có ý nghĩa về mặt lý luận lẫn thực tiễn

Thông qua các phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, giải thích làm rõ

các cơ sở lý luận về hành vi buôn lậu và GLTM và các cơ chế kiểm soát ngăn chặn Đồng thời thông qua số liệu phân tích đánh giá tác động đến pháp luật kiểm soát, ngăn chặn buôn lậu và GLTM tại Cà Mau Nêu lên những kết quả đã đạt được cũng như những vướng mắc, bất cập cần hoàn thiện trong quy định và trong trách nhiệm kiểm soát, ngăn ngừa của Cục QLTT tỉnh Cà Mau Đồng thời dựa trên kinh nghiệm công tác thực tiễn tác giả đưa ra một số kiến nghị, giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu và GLTM của Cục QLTT tỉnh

Cà Mau hiện nay và trong thời gian tới

Đây là kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân quan tâm về pháp luật kiểm soát, ngăn chặn buôn lậu và GLTM Đặc biệt là Cục QLTT tỉnh Cà Mau, các DN và người tiêu dùng trên địa bàn tỉnh

Từ khóa: Buôn lậu, Gian lận thương mại, Quản lý thị trường, tỉnh Cà Mau

ABSTRACT

The thesis is studied the issue of "Law implementation on control,

prevention of smuggling and commercial fraud - reality at the Market Management Department of Ca Mau Province"

Smuggling and commercial fraud are destroying our economy in every moment, causing huge losses to enterprises' production and business activities as well as disrupting and bankrupting domestic production and business establishments In addition, smuggling and commercial fraud also reduce the reputation and effectiveness of government management, causing many negative impacts on society and other crimes Therefore, the study of legal provisions in preventing and controlling smuggling and commercial fraud acts in Ca Mau province is a significant work in both theoretical and practical

Based on statistical, summarize and explain methods the basis arguments about smuggling commercial fraud and preventive controlling principle At the same time, through analysis and evaluation data affecting the law to control and prevent smuggling and commercial fraud in Ca Mau Stating the achievement as well as the problems and shortcomings that need to be improved in the regulation and responsibility for control and prevention of the Market Management Department of Ca Mau Province In the other hand, based on personal experience, the writer made some recommendations and solutions to create real capacity, improve the effectiveness of the fight against and prevention smuggling and commercial fraud of the Market Management Department of Ca Mau province in the present and during the next time

This is a valuable reference for agencies, organizations and individuals concerned about the laws that control smuggling and commercial fraud Especially, Ca Mau Market Management Department, enterprises and consumers in the local area

Key words: Smuggling, Commercial fraud, Market Management Department,

Ca Mau province

Thực tế này yêu cầu đối với các cơ quan quản lý nhà nước nói chung và cơ quan thực hiện chức năng quản lý thị trường nói riêng cần nghiên cứu, xây dựng các giải pháp tăng cường công tác phát hiện và ngăn chặn hoạt động buôn lậu, GLTM

để phát hiện, ngăn ngừa từ sớm các hành vi làm ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh và bảo vệ người sản xuất, cung ứng hàng hóa dịch vụ trên thị trường

Những năm vừa qua Cục QLTT tỉnh Cà Mau đã không ngừng nâng cao năng lực hoạt động quản lý và năng lực đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM nói riêng Từ khi Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, GLTM và hàng giả tỉnh Cà Mau được thành lập, đã kết nối các lực lượng, ngành chức năng như: Thuế, Công an, QLTT, Cảnh sát biển, Hải quan, Bộ đội biên phòng thành một khối thống nhất đầu mối trong công tác đấu tranh chống buôn lậu và GLTM đã thu được nhiều kết quả khả quan

Tuy nhiên tình trạng buôn lậu, GLTM vẫn là vấn đề bức xúc và ngày càng diễn biến theo chiều hướng phức tạp Với lợi nhuận siêu ngạch, hàng hóa nhập lậu

và hàng hóa gian lận về thương mại đã tạo ra lượng tiền bất hợp pháp Vì tiền mà những người dân lương thiện đã tiếp tay cho những người buôn lậu, GLTM Những đối tượng hoạt động buôn lậu, GLTM dùng tiền để mua chuộc, tha hoá cán bộ công chức nhà nước nhất là những người trực tiếp làm công tác quản lý xuất nhập khẩu, hải quan, kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống buôn lậu, GLTM

Buôn lậu, GLTM đã làm cho một bộ phận cán bộ bị tha hóa đạo đức, phá vỡ các truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, làm mất ổn định về kinh tế - xã hội, bóp nghẹt, kìm hãm nền sản xuất trong nước Do đó, công tác đấu tranh chống buôn lậu

và GLTM phải được đẩy mạnh Vì những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài

“Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại – Thực tiễn tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Cà Mau” để nghiên cứu làm luận

văn tốt nghiệp thạc sĩ Luật học

2 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Mục đích

Việc thực hiện nghiên cứu đề tài luận văn về “Thực thi pháp luật về kiểm

soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại – Thực tiễn tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Cà Mau” với mục đích sau:

Thứ nhất, nghiên cứu và làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về chống buôn lậu và GLTM

Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động vận chuyển, kinh doanh hàng nhập lậu và các hành vi GLTM cũng như tăng cường công tác thực thi pháp luật chống buôn lậu và GLTM của các sở, ngành chức năng trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Thứ ba, nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp để công tác đấu tranh chống buôn lậu và GLTM trên địa bàn tỉnh Cà Mau đạt hiệu quả cao hơn

2.2 Đối tượng

Đối tượng nghiện cứu của luận văn là:

i) Các hành vi vận chuyển, kinh doanh hàng lậu và các hành vi GLTM ở

khía cạnh lý luận và thực tiển tại Cà Mau;

ii) Khuôn khổ pháp luật điều chỉnh hoạt động chống buôn lậu và GLTM; iii) Thực tiễn áp dụng các biện pháp chống buôn lậu và GLTM ở tỉnh Cà Mau

2.3 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn xác định phạm vi nghiên cứu các kết quả đã đạt được của lực lượng QLTT trong công tác chống buôn lậu, GLTM cũng như những vấn đề còn tồn tại trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2019

Phạm vi về không gian: Trên địa bàn tỉnh Cà Mau

2.4 Câu hỏi nghiên cứu

Câu 1 Buôn lậu, GLTM là gì? Pháp luật đã có quy định như thế nào xử lý hành vi buôn lậu và GLTM?

Câu 2 Thực trạng buôn lậu và GLTM trên địa bàn cả nước nói chung và tỉnh

Cà Mau nói riêng từ năm 2015-2019?

Câu 3 Vì sao vẫn còn tệ nạn buôn lậu và GLTM? Những nguyên nhân nào là chủ yếu?

Câu 4 Cần những giải pháp gì để công tác chống buôn lậu, GLTM có hiệu quả?

3 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài “Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu

và gian lận thương mại - Thực tiễn tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Cà Mau”

trong luận văn tác giả đã sử dụng các phương pháp sau đây:

- Dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác –Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng, nhà nước làm cơ sở lý luận để nghiên cứu

- Sử dụng các phương pháp logic và lịch sử, phân tích, tổng hợp Cụ thể: Phương pháp luật học so sánh, phương pháp thống kê báo cáo từ ngành QLTT và Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia, Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tỉnh Cà Mau; phương pháp điều tra gắn với lý luận và thực tiễn để chọn lọc có ý nghĩa khoa học cũng như kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện mục đích và nhiệm vụ luận văn đề ra

- Phương pháp đánh giá tác động của pháp luật để đưa ra nhận xét thực trạng công tác chống buôn lậu và GLTM tại tỉnh Cà Mau và đề ra các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện vấn đề nghiên cứu dưới góc nhìn pháp luật tác giả sử dụng trong Chương 2 để nghiên cứu và đề ra giải pháp kiến nghị

4 Những đóng góp khoa học của đề tài

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần đổi mới tổ chức hoạt động của lực lượng QLTT; đề ra phương án cụ thể, trước mắt và lâu dài nhằm tăng cường công tác thực thi pháp luật về phòng, chống buôn lậu và GLTM trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Luận văn này góp phần xây dựng đề án vị trí việc làm trong lực lượng QLTT tỉnh Cà Mau đồng thời làm cơ sở để công chức, kiểm soát viên thị trường ở các Đội QLTT địa bàn vận dụng vào công tác đấu tranh phòng, chống các hành vi buôn lậu

và gian lận thương mại trên địa bàn mình phụ trách

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn “Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại – Thực tiễn tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Cà Mau” được kết cấu thành hai chương, cụ thể:

Chương 1: Cơ sở lý luận về buôn lậu và gian lận thương mại, nhận diện dấu

hiệu, hậu quả và công cụ kiểm soát, ngăn ngừa

Chương 2: Thực thi pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và GLTM

của Cục QLTT tỉnh Cà Mau, Kết luận và Kiến nghị

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI, NHẬN DIỆN DẤU HIỆU, HẬU QUẢ VÀ CÔNG CỤ KIỂM SOÁT,

NGĂN NGỪA

1.1 Sự tồn tại của Buôn lậu và gian lận thương mại là hiện tượng khách quan trong nền kinh tế

1.1.1 Khái niệm buôn lậu

Hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa được hình thành khi kinh tế xã hội đạt một trình độ nhất định, hàng hóa tạo ra không chỉ đủ đáp ứng nhu cầu cho xã hội

mà còn dư thừa và tích lũy, khi đó hàng hóa sẽ được mang ra trao đổi mua bán Lúc đầu hoạt động này chỉ trong phạm vi hẹp của quốc gia, về sau mở rộng ra ngoài lãnh thổ và trở thành hoạt động thương mại toàn cầu Tuy nhiên bên cạnh sự phát triển của thương mại toàn cầu thì hoạt động buôn lậu cũng hình thành và phát triển gây ảnh hưởng đến lợi ích của các quốc gia Có thể nhìn nhận buôn lậu là hiện tượng KT - XH tiêu cực, phức tạp, xuất hiện trong hoạt động lưu thông hàng hoá cùng với sự ra đời hàng rào thuế quan quản lý việc kinh doanh buôn bán, XNK hàng hoá

Tuy nhiên, việc nhận diện về buôn lậu ở mỗi quốc gia và ở những giai đoạn phát triển về lịch sử cũng có những quan niệm khác Một số quốc gia trên thế giới xem buôn lậu là hành vi gian lận trong hoạt động thương mại như Công ước Quốc

tế Nairobi khái niệm "Buôn lậu là GLTM nhằm che giấu sự kiểm tra, kiểm soát của hải quan bằng mọi thủ đoạn, phương tiện trong việc đưa hàng hoá trái phép qua biên giới"1 hoặc tại Điều 186 trong Bộ luật hình sự của Liên bang Nga thông qua ngày 24/11/1995 buôn lậu được khái niệm “Buôn là đưa hàng qua biên giới hải quan của Liên bang Nga bằng thủ đoạn không khai báo hay trốn tránh sự kiểm soát hải quan hoặc sử dụng các tài liệu giả mạo, khai báo gian dối hoặc không đầy đủ các chất ma túy, chất hướng thần, chất có tác dụng mạnh, chất độc, chất nổ, chất phóng xạ hay

vũ khí, vật liệu nổ, loại súng, phương tiện chiến tranh, vũ khí hạt nhân, hóa học, vũ khí vi trùng hoặc các loại vũ khí giết người hàng loạt khác mà khi đưa ra khỏi Liên

1 Lê Văn Tới, 2000 Buôn lậu và chống buôn lậu - Nhận diện và giải pháp, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

bang Nga phải tuân thủ các quy định đặc biệt”2

Ở nước ta khái niệm về buôn lậu cũng thống nhất tùy thuộc vào từng gốc nhìn và khía cạnh khác nhau Theo từ điển luật học, “Buôn lậu là hành vi buôn bán hàng hóa trái phép qua biên giới mang bản chất là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm chế độ ngoại thương của nhà nước”3 Các thủ đoạn bất hợp pháp trà trộn hàng lậu với các hàng hóa hợp pháp khác để vận chuyển qua cửa khẩu được thể hiện tinh vi, khó phát hiện Buôn lậu mang bản chất của hoạt động kinh tế nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận cho đối tượng buôn lậu, nhưng mang lại nhiều nguy

cơ tiềm ẩn cho nền kinh tế

Pháp luật Việt Nam tiếp cận khái niệm buôn lậu là hành vi VPPL và được ghi nhận ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, với các biện pháp xử lý đa dạng từ

xử phạt hành chính đến được xem là hành vi phạm tội (tội buôn lậu) Tại “Điều 188

Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017”, bị coi là tội phạm buôn lậu nếu có hành vi buôn bán hàng hóa trái phép qua biên giới “hàng hoá, tiền tệ Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới

100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi này” Trong Khoa học luật hình sự “Buôn lậu là hành vi buôn bán hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý,

di vật, cổ vật qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa Việt Nam hoặc ngược lại là trái pháp luật”.4 Bản chất của buôn lậu là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới thể hiện dưới các dạng: Buôn bán các loại hàng hóa mà nhà nước cấm nhập khẩu, xuất khẩu, nhưng đã tìm mọi cách để nhập khẩu, xuất khẩu, sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ không hợp lệ hoặc trái với quy định về xuất khẩu, nhập khẩu Tiếp cận dưới góc độ là hành vi thương mại, pháp luật Việt Nam có đề cập đến khái niệm hàng nhập lậu đó là hành vi bị cấm “Hàng hóa nhập lậu bao gồm: a) Hàng hóa cấm nhập khẩu hoặc ngừng nhập khẩu theo quy định của pháp luật; b) Hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục hàng hóa nhập khẩu có điều kiện mà không có giấy

2 Bộ Tư pháp (1998) “Luật hình sự một số nước trên thế giới”, Tạp chí dân chủ và pháp luật, Hà Nội, tr.100

3 Bộ Tư pháp, Viện Khoa học pháp lý, Từ điển luật học, Nxb Tư pháp và Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội,

2006, T.88

4 Phùng Thế Vắc và các cộng sự, Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2018, tr.244

phép nhập khẩu hoặc giấy tờ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp theo quy định kèm theo hàng hóa khi lưu thông trên thị trường; c) Hàng hóa nhập khẩu không đi qua cửa khẩu quy định, không làm thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật hoặc gian lận số lượng, chủng loại hàng hóa khi làm thủ tục hải quan; d) Hàng hóa nhập khẩu lưu thông trên thị trường không có hóa đơn, chứng từ kèm theo theo quy định của pháp luật hoặc có hóa đơn, chứng từ nhưng hóa đơn, chứng từ là không hợp pháp theo quy định của pháp luật về quản lý hóa đơn; đ) Hàng hóa nhập khẩu theo quy định của pháp luật phải dán tem nhập khẩu nhưng không có tem dán vào hàng hóa theo quy định của pháp luật hoặc có tem dán nhưng là tem giả, tem đã qua sử dụng”.5

Từ những phân tích trên có thể nhận thấy buôn lậu là hành vi trái pháp luật nhằm mục đích buôn bán các loại hàng hóa qua biên giới nhằm lẫn tránh sự kiểm soát của các cơ quan nhà nước và mang lại lợi nhuận bất hợp pháp cho đối tượng buôn lậu

Chống buôn lậu là các hành vi pháp lý được thực hiện không chỉ bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà còn là của toàn xã hội Điều này là do tác động tiêu cực của hành vi buôn lậu tới môi trường kinh doanh, quyền lợi ích hợp pháp của người sản xuất hàng hóa trong nền kinh tế thị trường Sự khác biệt cơ bản giữa chống buôn lậu do cơ quan nhà nước thực hiện với chống buôn lậu được thực hiện bởi các

tổ chức, cá nhân phi nhà nước là chỗ chống buôn lậu do cơ quan nhà nước thực hiện được tiến hành trên cơ sở pháp luật, các biện pháp xử lý, chế tài và hệ thống trình

tự, thủ tục luật định

1.1.2 Khái niệm gian lận thương mại

Gian lận thương mại được xem là hiện tượng mang tính lịch sử lâu dài, từ khi con người bắt đầu hoạt động sản xuất hàng hóa, các sản phẩm của người dân đem ra trao đổi, mua bán trên thị trường, có người mua, có người bán nhằm thực hiện các phần giá trị được hình thành trong hàng hóa thì bắt đầu xuất hiện hiện

5 Khoản 7, Điều 3 Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

tượng GLTM GLTM là những hành vi dối trá, mánh khóe, lừa lọc trong lĩnh vực thương mại thông qua hoạt động kinh doanh bán, mua, XNK hàng hóa, dịch vụ nhằm đem lại số lợi nhuận cao mà không phải sử dụng nhiều công sức, tri thức khoa học Mục đích của hành vi GLTM là nhằm thu lợi bất chính do thực hiện trót lọt các hành vi dối trá, lừa đảo Chủ thể tham gia hành vi GLTM bao gồm người bán, người mua, hoặc có thể là cả người bán hàng lẫn người mua hàng thông qua một đối tượng

là hàng hóa

Xã hội ngày càng phát triển, hàng hóa sản xuất ngày càng đa dạng, phong phú về mẫu mã và đảm bảo về chất lượng, thị trường mở rộng, nhiều sản phẩm được đưa ra thị trường để trao đổi, mua bán thì GLTM xuất hiện và có tính chất phức tạp và tinh vi hơn Toàn cầu hóa về kinh tế lại là một quá trình tất yếu khách quan dẫn đến GLTM mang tính toàn cầu trên cơ sở sự khác biệt về sự phát triển kinh tế của các nhà nước, các quốc gia ở các lục địa khác nhau

GLTM ở Việt Nam không phải là vấn đề mới, mà nó mang tính lịch sử, hành

vi GLTM là hành vi “Buôn gian, bán lận” để chỉ ra mặt trái của việc mua bán gian lận để mọi người cảnh giác với các thủ đoạn, mánh khóe lừa dối người mua hàng của bọn gian thương Hiện nay nước ta đang phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Chấp nhận cơ chế thị trường tất yếu là phải chấp nhận tính cạnh tranh, là động lực phát triển kinh tế đất nước Nguyên nhân và mục đích cuối cùng của cạnh tranh là lợi nhuận Trong cạnh tranh sẽ xuất hiện hình thức và thủ đoạn GLTM để đem lại lợi nhuận không chính đáng ví dụ như trốn thuế, trốn tránh

sự kiểm soát của nhà nước, lừa đảo, buôn lậu, lấy cắp các bí mật sản xuất, làm giả nhãn hiệu, thương hiệu…vv

GLTM khai thác triệt để kẽ hở của chính sách pháp luật, chủ trương khuyến khích phát triển kinh tế của Đảng và nhà nước đề ra, lợi dụng sự thông thoáng trong cải cách hành chính, các chế độ ưu đãi hải quan, các quy định về phân luồng để nhập, xuất hàng hóa không khai báo hoặc khai báo nhưng không đúng tên, địa chỉ, chủng loại, chất lượng, số lượng, không đúng giá giao dịch, không đúng mã số hàng hóa, không đảm bảo chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định

Thương mại toàn cầu hóa quốc tế ngày một phát triển, GLTM ngày càng phức tạp và tinh vi hơn Vì vậy, tổ chức Hải quan thế giới đã thống nhất đưa ra một định nghĩa mới tại Hội nghị quốc tế lần thứ V về chống GLTM do WCO hợp tại Bỉ nêu lên "GLTM trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm các điều khoản pháp quy hoặc pháp luật hàng hải của quốc gia nhằm trốn tránh hoặc cố ý trốn tránh nộp thuế hải quan, phí và các khoản phí khác đối với việc di chuyển hàng hóa thương mại ; Hoặc nhận và có ý định nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hoá không thuộc đối tượng đó; Hoặc đạt được hoặc cố ý đạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp gây hại cho các nguyên tắc và tập tục, cạnh tranh thương mại chân chính’’ Ngoài ra Hiệp hội DEP về bảo vệ người tiêu dùng của Dubai cũng có định nghĩa về ‘GLTM được xác định là giả mạo hàng gốc, gian lận là có ý định lừa dối hoặc gây nhầm lẫn một trong các bên trong giao dịch hợp đồng, liên quan đến các đặc điểm kỹ thuật nguồn gốc, mô tả… của hàng hóa và dịch vụ bán ra, hoặc trình bày thông tin sai lệch về hàng hóa liên quan đến nguồn gốc của hàng hóa, thông số

kỹ thuật, nội dung’

Việt Nam chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào khái niệm đầy đủ về GLTM mặc dù thuật ngữ GLTM được sử dụng trong các văn bản của các bộ, ngành

và các tổ chức khác nhau Tuy nhiên trong một số văn bản, các nhà làm luật đã cố gắng nhận diện các hành vi rất khác nhau của GLTM như trong lĩnh vực tài chính Thông tư số 93/2010/TT-BTC hướng dẫn xác định các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính là hành vi buôn lậu, GLTM và hàng giả; Nghị định 67/2017/NĐ-CP về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí; Kế hoạch số 11/KH-BCĐ 389 của Ban chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia về tăng cường công tác phòng, chống buôn lậu, sản xuất, kinh doanh thuộc nhóm hàng mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền, dược phẩm… Nghĩa là, hiện nay đang còn tình trạng, mỗi bộ ngành lĩnh vực có mỗi cách nhận diện hành vi GLTM khác nhau

dễ tạo nên sự chồng chéo, rất khó tập trung về một đầu mối để quyết liệt kiểm soát

và xử lý nạn GLTM Tuy nhiên các khái niệm nêu trên đều có tính phù hợp, nhưng

lại chưa có khái niệm nào bao quát, thể hiện hết được nội dung, bản chất và các hành vi của GLTM

Qua nghiên cứu, tuy trong pháp luật chưa nêu rõ về khái niệm hành vi GLTM mà chỉ nêu cụ thể về một số hành vi GLTM, như vậy có thể hiểu khái niệm GLTM xét về phương diện pháp luật là hành vi có tính chất không trung thực, dối trá, lừa lọc trong lĩnh vực thương mại nhằm mục đích thu lợi bất chính, trục lợi từ hoạt động thương mại, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi ích của cá nhân, tổ chức, nhà nước và toàn xã hội, được quy định trong các văn bản pháp luật

1.1.3 Nhận diện hành vi buôn lậu và gian lận thương mại

* Mối quan hệ giữa buôn lậu và gian lận thương mại

Trong xã hội cả hai khái niệm này vẫn thường đi chung và gắn liền với nhau Theo quy định pháp luật Việt Nam, GLTM không được xem là một tội danh trong luật hình sự nhưng các biểu hiện của nó lại trùng với tội buôn lậu Buôn lậu có cả GLTM còn GLTM là một bộ phận của buôn lậu, cả hai có phần nằm trong nhau nhưng không bao hàm tất cả Đối với hành vi GLTM ngoài buôn lậu còn những hình thức khác như buôn bán hàng giả, khai báo không đúng về số lượng, chất lượng hàng hoá, vv

Buôn lậu là một trong những hình thức của GLTM nhưng nó mang tính chất phức tạp và có tính nghiêm trọng Nó là trường hợp đặc biệt của GLTM GLTM là hành vi trái quy định pháp luật, chính sách hoặc lợi dụng kẽ hở, không rõ ràng đầy

đủ của Luật pháp và việc quản lý của cơ quan chức năng để thực hiện hành vi gian dối, lừa gạt cơ quan hải quan để đưa hàng hóa qua cửa khẩu một cách công khai nhằm thu lợi bất hợp pháp Như vậy có thể thấy phạm vi của khái niệm GLTM có phần rộng hơn khái niệm buôn lậu.6

6 Ngày 9/6/1977, các nước thành viên họp tại Nairobi (CH Kenya) đã đưa ra định nghĩa: “GLTM trong lĩnh vực Hải quan là hành vi VPPL Hải quan, lừa dối Hải quan để lẩn tránh một phần hoặc toàn bộ việc nộp thuế XNK, vi phạm các biện pháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải quan quy định, để thu được một khoản lợi nào đó qua việc VPPL này”

* Các hình thức buôn lậu và gian lận thương mại

Hành vi GLTM trong hoạt động thương mại đã phổ biến và là mối nguy hiểm thực sự đối với sự phát triển KT - XH, văn hoá và an ninh chính trị của quốc gia

Nó tác động nghiêm trọng và rõ rệt đến hầu hết các mặt của đời sống xã hội, đi ngược lại lợi ích chung của toàn xã hội, làm tổn hại đến quyền lợi của nhân dân, phá hủy môi trường cạnh tranh lành mạnh, đồng thời gây thất thoát ngân sách nhà nước Tại Hội nghị chống GLTM do Hải quan thế giới triệu tập tại Brussel (Bỉ) đã xác định các hình thức GLTM bao gồm:

“Buôn lậu hàng hoá qua biên giới hoặc ra khỏi kho hải quan; Khai báo sai; Khai tăng, giảm trị giá; Khai sai về số lượng, chất lượng hàng hoá; Lợi dụng chế độ

ưu đãi hàng gia công; Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất xứ hàng hóa; Lợi dụng yêu cầu

về giấy phép XNK; Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập; Lợi dụng chế độ quá cảnh để nhập hàng hóa; Lợi dụng chế độ mục đích sử dụng, kể cả buôn bán trái phép hàng được ưu đãi thuế, thuế nhập khẩu dành cho những đối tượng sử dụng nhất định; Vi phạm đạo luật về diễn giải thương mại hoặc quy định bảo vệ người tiêu dùng; Hàng hóa giao dịch buôn bán không có sổ sách; Yêu cầu giả, khống việc hoàn hoặc hoàn thuế Hải quan kể cả các chứng từ hàng đã xuất khẩu; Hàng hóa giả mạo, hàng hóa ăn cắp mẫu mã; Kinh doanh “ma”, đăng ký kinh doanh lậu nhằm hưởng tín dụng trái phép và thanh lý có chủ đích hàng hóa vi phạm.”7

Thực tế các hình thức GLTM thời gian qua ở nước ta cũng là các thủ đoạn GLTM như tổ chức hải quan thế giới đã nêu trên Đối với hành vi GLTM có tính chất không nghiêm trọng, giá trị tài sản buôn bán sai phạm không lớn thì xử lý hành chính theo Luật Hải quan và các nghị định của Chính phủ về quản lý XNK Một số hành vi về GLTM trong số đó vẫn chưa được quy định trong pháp luật Việt Nam nên nó không xảy ra hoặc có thể xảy ra nhưng vẫn chưa bị xử lý Còn tất cả các

7 Hội nghị chống GLTM do Hải quan thế giới triệu tập tại Brussel (Bỉ) với sự tham gia của đại diện Hải quan

từ hơn 50 nước và tổ chức quốc tế Hội nghị đã xác định các hình thức GLTM và đề ra các biện pháp cụ thể phòng chống tệ nạn này

hành vi có hậu quả lớn và tính chất nghiêm trọng đều bị xử lý dưới tội danh chung của Điều 188 Bộ luật hình sự là buôn lậu

* Sự khác nhau giữa buôn lậu và gian lận thương mại

Vấn đề đặt ra ở Việt Nam cũng như các quốc gia là việc phân định buôn lậu

và GLTM chưa rõ ràng Tổ chức hải quan thế giới tại Hội nghị lần thứ 5 về chống GLTM đã xếp buôn lậu vào một trong những hình thức GLTM nhưng coi đó là loại hình GLTM đặc biệt nguy hiểm Ở Việt Nam hiện nay, buôn lậu được coi là hành vi VPPL và không đồng nhất với GLTM

Trong bộ luật hình sự Việt Nam chỉ quy định tội buôn lậu nhưng hành vi GLTM hầu như không được đề cập Có thể nói GLTM có sự tách biệt với tội danh buôn lậu Xét về góc độ pháp luật có thể khởi tố hình sự tất cả các chủ thể có hành

vi vi phạm pháp luật mà thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội ‘vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới’8 Một số dấu hiệu khác nhau để nhận biết buôn lậu

và GLTM:

Xét về bản chất, buôn lậu là lợi dụng sơ hở của công tác quản lý biên giới và

sử dụng các phương tiên tiện cần thiết để đưa hàng hóa biên giới Ngược lại GLTM

là lợi dụng kẽ hở, thiếu rõ ràng, không chính xác và chưa đầy đủ của luật pháp, chính sách của cơ quan quản lý nhà nước có chức năng để thực hiện hành vi gian dối, lừa gạt cơ quan Hải quan để đưa hàng hóa qua cửa khẩu một cách công khai nhằm thu lợi bất chính Phạm vi khái niệm GLTM rộng hơn khái niệm buôn lậu

Xét về tính chất phức tạp và nghiêm trọng thì hành vi buôn lậu thường ở mức cao hơn hành vi GLTM, nó là trường hợp đặc biệt của GLTM

Nếu xét dưới góc độ nhận biết thì buôn lậu sẽ dễ nhận thấy hơn còn GLTM thông thường núp dưới những vỏ bọc hợp pháp

Xét ở khía cạnh xử lý GLTM trong lĩnh vực QLTT thì khó khăn hơn và khung hình xử phạt nhẹ hơn

Nếu xếp ở mức độ nguy hiểm đến nền kinh tế thì hành vi buôn lậu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn hành vi GLTM

8 Điều 189 bộ luật hình sự, năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Việc nhận diện tội phạm buôn lậu, GLTM với một số hành vi tương tự và tội phạm khác có ý nghĩa thiết thực nhằm đưa ra các biện pháp kiểm soát và ngăn ngừa một cách có hiệu quả trong tình hình hiện nay

1.2 Ảnh hưởng của Buôn lậu và Gian lận thương mại đến quốc gia

1.2.1 Ảnh hưởng đối với trật tự an toàn xã hội

Lợi nhuận là động cơ chính thúc đẩy các chủ thể kinh tế sản xuất kinh doanh tham gia thị trường, vừa làm giàu chính đáng vừa thực hiện các nghĩa vụ đối với nhà nước và xã hội Nhưng cũng chính vì động cơ lợi nhuận, có không ít các đối tượng sẵn sàng lợi dụng những “kẽ hở” của nhà nước về cơ chế, chính sách pháp luật để buôn lậu, GLTM trái pháp luật để thu về lợi nhuận cao Trong khi năng lực quản lý kinh tế nước ta còn nhiều hạn chế, nhiều quy định pháp luật còn nhiều bất cập tạo nên một khoảng trống để các đối tượng làm ăn phi pháp tận dụng để trục lợi, vì lợi kinh tế trước mắt mà bỏ qua các yếu tố đạo đức, lương tâm đối với khách hàng, người tiêu dùng Hoạt động buôn lậu và GLTM đang từng ngày, từng giờ làm phá hoại nền kinh tế nước ta, gây thiệt hại rất lớn cho hoạt động kinh doanh sản xuất của các doanh nghiệp làm ăn chân chính Bên cạnh đó, buôn lậu, gian lận thương mại còn làm giảm uy tín của thương hiệu hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, làm giảm hiệu lực quản lý của nhà nước, góp phần gia tăng tiêu cực trong

xã hội và tội phạm

Các hành vi buôn lậu và GLTM hiện nay đã xuất hiện và hoạt động trong phạm vi cả nước gây rối loạn và xáo trộn về trật tự an ninh và sự an toàn của xã hội Chúng tổ chức thực hiện buôn lậu thành đường dây, có tính chuyên nghiệp từ khâu mua, vận chuyển qua biên giới đến khâu tiêu thụ với sự tham gia của nhiều đối tượng khác nhau như: người dân ở khu vực biên giới, trong đất liền, người nước ngoài, công chức Hải quan, làm cho tình hình an ninh ở biên giới nhiều bất ổn, khó khăn trong quá trình kiểm soát và xử lý Đối tượng buôn lậu và GLTM lợi dụng

sự thiếu hiểu biết hoặc đánh vào tâm lý dùng đồng tiền để lôi kéo nhân dân khu vực cửa khẩu biên giới cùng tham gia với họ và chống lại sự kiểm soát của lực lượng Hải quan, cơ quan quản lý nhà nước, khi bị phát hiện thì người dân chống trả quyết

liệt bởi chính người dân thiếu hiểu biết về pháp luật, hoặc họ cố tình làm trái với quy định pháp luật để mưu sinh kiếm sống Bên cạnh các hoạt động kinh tế phần tử gian thương và các lực lượng diễn biến hoà bình còn lợi dụng cơ hội này để tuyên truyền tư tưởng cực đoan chủ nghĩa, văn hoá phẩm đồi trụy, xuyên tạc chính sách của Đảng và nhà nước lôi kéo người dân chống lại nhà nước làm cho tình hình trật

tự an ninh chính trị ở khu vực biên giới diễn biến phức tạp, đe doạ nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia

Mặt khác một số hàng hóa pháp luật cấm như: pháo, thuốc nổ, thuốc phiện, sản phẩm văn hoá phẩm mang tính đồi trụy, được đưa vào trong nước không chỉ làm ảnh hưởng đến tư tưởng đạo đức của người dân khu vực biên giới mà còn cả nước, đặc biệt là giới trẻ hiện nay, điều đó tác động đến nhiều mặt khác của đời sống xã hội như gia tăng các tội phạm, giết người cướp tài sản để bán lấy tiền mua

ma tuý, tuyên truyền tư tưởng chống chính quyền nhà nước, quan điểm chênh lệch giữa kẻ giàu người nghèo, ảnh hưởng đến an ninh, an toàn xã hội, văn hoá truyền thống của dân tộc

Một bộ phận cán bộ, công chức nhà nước vì lợi ích kinh tế đã bỏ qua các quy chuẩn đạo đức, nghề nghiệp, quy định của pháp luật để chạy theo đồng tiền, bất chấp luật pháp của nhà nước để làm giàu cá nhân, làm suy đồi tư tưởng đạo đức sẵn sàng bán lương tâm “gia nhập đội quân gian thương” gây mất lòng tin của nhân dân, không đảm bảo về chính trị, an ninh và an toàn xã hội

1.2.2 Ảnh hưởng đối với nền kinh tế quốc dân

Buôn lậu và GLTM được coi là một trong những nguyên nhân chính gây hại nghiêm trọng đến nền kinh tế quốc dân Nó làm suy yếu các ngành công nghiệp, nền sản xuất địa phương, không khuyến khích hàng hóa nhập khẩu hợp pháp và giảm nguồn thu ngân sách nhà nước Tuy nhiên, thực tế đang xảy ra ở phần lớn các nước đang phát triển là tồn tại một nền kinh tế ngầm song hành với các hoạt động kinh tế chính thức, điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến sự quản lý vĩ mô của nhà nước, gây cản trở và làm lệch hướng đối với chiến lược phát triển các ngành sản xuất trong nước Khi hàng hóa nhập lậu xuất hiện với một lượng đủ lớn tại một thị

trường nó sẽ phá vỡ sự bình ổn giá cả của thị trường

Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập và phát triển, nguồn lực còn hạn hẹp

và nghèo nàn, thì vốn đầu tư từ nước ngoài là một nguồn lực vô cùng quan trọng Tuy nhiên vấn nạn kinh doanh hàng hóa nhập lậu, GLTM sẽ bất ổn nền kinh tế làm mất đi cơ hội thu hút vốn đầu tư từ các doanh nghiệp và các tổ chức nước ngoài Các quốc gia tiêu thụ hàng hóa mang thương hiệu Việt Nam có nguy cơ bị tẩy chay trên thị trường, ảnh hưởng uy tín của nước ta trong việc thực hiện các Hiệp định quốc tế liên quan đến kinh tế mà chúng ta là thành viên Điều đó dẫn đến vấn đề khó khăn về vốn trong việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển công nghệ dây chuyền sản xuất, kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế

Sự ra đời hàng rào thuế quan nhằm mục đích bảo hộ nền sản xuất trong nước

và an ninh trật tự xã hội, thuần phong mỹ tục của dân tộc ta trong suốt thời gian qua Nhưng sự phát triển và ngày một gia tăng, cùng với các thủ đoạn tinh vi xảo quyệt của phần tử buôn lậu, GLTM đã gây thiệt hại không nhỏ đối với nền kinh tế đất nước Chẳng hạn, tệ nạn buôn lậu hàng hóa trốn thuế qua cửa khẩu làm thất thu ngân sách nhà nước, gây khó khăn trong công tác kiểm soát, kiểm tra và quản lý hoạt động thu thuế, phá hoại nền kinh tế chính trị xã hội nước ta, làm giảm lòng tin của nhân dân vào Đảng và nhà nước

Buôn lậu và GLTM tràn lan như một bệnh dịch ở hầu khắp nơi trong cả nước, nó có mặt ở các cửa khẩu từ Bắc vào Nam các khu vực biên giới với, Lào, Trung Quốc và Campuchia, từ đồng bằng sang miền núi, từ nông thôn đến thành thị

Từ hoạt động xuất khẩu và cả nhập khẩu, từ thương mại tiểu ngạch hay chính ngạch, bất cứ nơi nào, ở đâu, lĩnh vực nào cũng tồn tại tệ nạn buôn lậu và GLTM

Cư dân biên giới tiếp tay cho các đối tượng buôn lậu và gian thương vì làm thuê cho chúng có tiền, dẫn đến việc thực hiện chính sách phát triển kinh tế xã hội ở các khu vực này trở nên khó khăn hơn

Việt Nam là thị trường có số lượng lớn người tiêu dùng tương đối dễ tính Tuy thu nhập người dân còn thấp, sức mua còn hạn chế nhưng gần 100 triệu dân, thị trường Việt Nam có nhu cầu lớn về tiêu dùng, đặc biệt là đặc điểm người tiêu dùng

nước ta thích hàng hoá rẻ, hàng ngoại và cũng ít quan tâm nhiều đến nguồn gốc và không cần chứng từ hoá đơn khi mua bán hàng Mặt khác, nước ta những năm qua tuy có mặt phát triển về nền sản xuất hàng hóa nhưng nhìn chung chưa thể cạnh tranh được về chủng loại, mẫu mã, chất lượng với giá cả hàng hóa buôn lậu, GLTM Đây là một trong những nhân tố dẫn đến hàng lậu và GLTM lấn át, chiếm lĩnh thị trường hàng hóa nước ta

1.2.3 Ảnh hưởng đối với sự quản lý Nhà nước

Trên phương diện quản lý nhà nước về kinh tế, các DN cần được nhà nước đảm bảo môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh công bằng hoạt động theo khuôn khổ pháp luật, sản phẩm tạo ra cần phải được bảo vệ trước các yếu tố bất lợi từ hoạt động phi pháp buôn lậu và GLTM hạn chế gây thiệt hại cho DN Việt Nam đang phát triển với một nền sản xuất ở mức còn độ thấp và nhiều hạn chế, do đó Chính phủ phải thực hiện việc áp dụng các hàng rào thuế quan và phi thuế quan để bảo hộ nền sản xuất trong nước, nhưng chỉ được một thời gian nhất định theo cam kết song phương hoặc đa phương với mục đích chấp nhận thâm hụt cán cân thương mại ở mức nhất định Dần dần các DN sẽ lớn mạnh và đủ năng lực cạnh tranh với các DN quốc tế và từng bước ổn định cán cân thương mại có lợi Tuy nhiên, hàng lậu đã phá vỡ nền sản xuất trong nước, hàng hóa trong nước không có khả năng cạnh tranh trước hàng ngoại nhập Do vậy, kể từ khi đổi mới chính sách kinh tế đến nay, Việt Nam luôn có cán cân thương mại thâm hụt và nền sản xuất chưa thể đảm bảo sự cân bằng trong cán cân thương mại

Bản chất của hành vi buôn lậu và GLTM là việc trốn thuế, tìm kiếm lợi nhuận tối đa với mức chi phí thấp nhất Để hạn chế chi phí, cá nhân, doanh nghiệp không loại trừ bất kỳ phương án nào, kể cả thực hiện hành vi trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế cho nhà Hoạt động buôn lậu và GLTM thực chất hàm chứa bên trong là các hành vi trốn thuế XNK, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế gây thất thu ngân sách, làm cho tài nguyên của quốc gia, tiền của và sức lao động của nhân dân bị bóc lột, làm mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, làm lệch hướng

phát triển của nền kinh tế và kìm hãm tốc độ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.3 Công cụ, biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại

1.3.1 Kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại bằng công

cụ pháp luật

Nhà nước pháp quyền là nhà nước mà pháp luật giữ vai trò rất quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội Biện pháp về pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu, GLTM đòi hỏi phải có một hệ thống pháp luật hoàn thiện và đồng bộ, đặc biệt là các quy định về thuế, thủ tục hải quan, chính sách XNK, pháp luật hành chính, hình sự Đồng thời cần xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan nhà nước với nhau, tổ chức xã hội và công dân trong công tác đấu tranh kiểm soát, ngăn ngừa tội phạm buôn lậu, GLTM Mặt khác, việc thực hiện pháp luật cũng đòi hỏi phải có sự nhất quán, hướng dẫn cụ thể, chi tiết, tránh việc áp dụng pháp luật tuỳ tiện, dễ tạo ra kẽ hở cho các đối tượng lợi dụng

Pháp luật về phòng, chống buôn lậu và GLTM là tổng thể các quy định pháp luật về hành vi buôn lậu và GLTM, trong đó có các hình thức phát hiện, kiểm tra,

xử lý và phòng ngừa được thể hiện trong các văn bản pháp luật thuộc nhiều lĩnh vực, mang tính chất bắt buộc chung và có cơ chế bảo đảm thực hiện Vai trò của pháp luật về buôn lậu và GLTM là vô cùng quan trọng bởi nó được ban hành để điều chỉnh các hành vi buôn lậu và GLTM rất phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, gây ra những hậu quả tiêu cực đến sức khỏe, kinh tế, sự minh bạch lành mạnh trong môi trường kinh doanh và xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng

Theo quy định hiện nay có rất nhiều lực lượng có trách nhiệm trong đấu tranh phòng ngừa các hành vi buôn lậu và GLTM như: QLTT, Thuế, Hải quan, Công an, Sở Y tế, Sở Khoa học và công nghệ, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở Công thương, Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển… mỗi ngành chỉ hoạt động trong phạm vi chức năng liên quan đến ngành mình quản lý Riêng đối với cơ quan QLTT là lực lượng có nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh chống buôn lậu,

GLTM và các hành vi vi phạm khác trên thị trường nội địa, trên tất cả các lĩnh vực

có liên quan đến hoạt động thương mại Từ đó có thể thấy rõ vai trò to lớn của lực lượng QLTT trong công tác chống buôn lậu và GLTM

1.3.2 Kiểm soát, ngăn ngừa hành vi buôn lậu và gian lận thương mại qua hệ thống cơ quan chuyên trách

Đấu tranh chống buôn lậu và GLTM là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên

và lâu dài của nước ta Phải quy định rõ chức năng, nhiệm vụ và người chịu trách nhiệm của từng bộ, ngành không để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, cần thực hiện phối hợp giữa các lực lượng, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan chức năng nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong khâu kiểm soát và ngăn ngừa hành vi vi phạm về buôn lậu và GLTM Căn cứ theo Quyết định 19/2016/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 06/5/2016, về việc ban hành quy chế về trách nhiệm và quan hệ phối hợp trong hoạt động giữa các cơ quan quản lý NN trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lâu, GLTM và hàng giả Các cơ quan có trách nhiệm bao gồm:

Thứ nhất, trách nhiệm của “Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia: là cơ quan liên ngành gồm Bộ Tài chính, BCT, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an…ở cấp Trung ương, Trưởng Ban Chỉ đạo là Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, ở cấp tỉnh, thành phố là Ủy viên Ban Thường

vụ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố làm Trưởng Ban Ban Chỉ đạo 389 được tổ chức từ Trung ương đến địa phương đều có Ban chỉ đạo 389 theo cấp tương đương Mục tiêu ra đời của Ban chỉ đạo 389 Quốc gia nhằm thay thế Ban chỉ đạo 127 trước đây do Bộ trưởng Bộ Công thương làm Trưởng ban Làm tăng cường sự chỉ đạo quyết liệt từ trung ương đến địa phương trong việc phòng, chống buôn lậu GLTM

và hàng giả”

“Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia có

trách nhiệm xây dựng chiến lược, kế hoạch, biện pháp phòng, chống buôn lậu, GLTM trong từng thời kỳ Chỉ đạo, kiểm tra đôn đốc, hướng dẫn các Bộ, ngành và các địa phương thực hiện; Chỉ đạo UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại của địa phương

Chỉ đạo công tác phối hợp giữa các cơ quan và lực lượng chức năng trong cả nước phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, GLTM Chỉ đạo thành lập các đoàn công tác để kiểm tra việc xử lý buôn lậu, GLTM và hàng giả có tổ chức, quy mô lớn gây ảnh hưởng nghiêm trọng

Chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương rà soát, bổ sung sửa đổi hoặc đề xuất cấp

có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung về chính sách, văn bản quy phạm pháp luật có liên quan nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM

Tiến hành tổng kết, đánh giá định kỳ và theo chuyên đề, báo cáo Thủ tướng Chính phủ công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM Đề nghị khen thưởng

và xử lý đối với tập thể, cá nhân trong hoạt động phòng, chống buôn lậu, GLTM

Nhằm mục đích năng cao nhận thức của các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương và trách nhiệm của quần chúng nhân dân về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tạo sự đồng thuận trong xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả Ban chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia chỉ đạo các Bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp với Đài Truyền hình và các cơ quan thông tấn, báo chí xây dựng chương trình, kế hoạch tuyên truyền về phòng, chống buôn lậu, GLTM và hàng giả Thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống buôn lậu, GLTM và hàng giả và thực hiện các nhiệm

vụ khác do Thủ tướng Chính phủ giao”

Thứ hai, trách nhiệm của các Bộ, ngành có chức năng kiểm soát, đấu tranh phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại

* Bộ Quốc phòng: Là lực lượng chủ lực, đóng vai trò như những “chốt chặn”

ở các “cửa ngõ” khu vực biên giới, có nhiệm vụ chỉ đạo lực lượng Bộ đội biên phòng tăng cường tuần tra, kiểm soát ở khu vực biên giới, các đường mòn lối mở để kịp thời phát hiện và xử lý các đối tượng buôn lậu; phối hợp với cấp ủy, chính quyền các cấp đẩy mạnh công tác tuyên truyền phòng, chống các loại tội phạm, phát động phong trào tố giác tội phạm trong quần chúng nhân dân ở các địa bàn trọng điểm, biên giới, thực hiện hướng dẫn quần chúng phát hiện, ngăn chặn các hoạt

động vượt biên trái pháp luật; ngăn chặn, vô hiệu hóa các đối tượng, phương tiện liên quan buôn lậu, vận chuyển hàng hóa và để người dân khu vực biên giới không tiếp tay cho các đối tượng buôn lậu và GLTM thường xuyên qua lại khu vực biên giới

Chỉ đạo lực lượng cảnh sát biển tăng cường tuần tra nhằm pháp hiện, xử lý các cá nhân, triệt phá các đường dây, ổ nhóm vận chuyển buôn lậu trên biển, đặc biệt là những vùng biển trọng điểm, kip thời ngăn chặn và xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật

Bên cạnh đó tăng cường đã phối hợp với các Bộ, ngành chức năng và chính quyền các cấp xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở ở các xã biên giới; tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc lãnh đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự trên địa bàn, nắm tình hình và trao đổi thông tin để

có kế hoạch phối hợp chặt chẽ trong việc kiểm tra, ngăn chặn có hiệu quả tình trạng buôn lậu tại các khu vực biên giới trên bộ và trên biển, không để xảy ra các điểm nóng, phức tạp về buôn lậu và GLTM

* Bộ Tài chính: Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan trong việc tổ

chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về giá, thẩm định giá; thực hiện xử lý vi phạm về giá, thẩm định giá; phối hợp với cơ quan quản lý Nhà nước trong công tác điều tra, xử lý các sai phạm đối với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh về giá, độc quyền và liên kết độc quyền về giá, hành vi bán phá giá hàng hoá theo quy định của pháp luật;

Nghiên cứu đề xuất chế độ chính sách hỗ trợ kinh phí bảo đảm điều kiện làm việc, phương tiện tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, thông tin liên lạc cho các cơ quan chức năng chống buôn lậu và GLTM, đề xuất cơ chế hỗ trợ kinh phí cho hoạt động chống buôn lậu, GLTM và thanh toán chi phí quản lý, xử lý tài sản tịch thu, xác minh, xét nghiệm, kiểm nghiệm để xác định vi phạm, chi phí tiêu hủy, cho các cơ quan có chức năng đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận Đồng thời xây dựng chính sách tài chính nhằm khuyến khích, động viên các tổ chức, cá nhân trong việc

phát hiện, ngăn chặn, bắt giữ, cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng phòng chóng tội phạm buôn lậu và GLTM

* Bộ Công an: Chỉ đạo lực lượng Cảnh sát kinh tế, Cơ quan điều tra, An ninh

kinh tế thực hiện công tác điều tra, trinh sát nắm tình hình, xác lập chuyên án, tập trung đấu tranh, triệt phá các đường dây, ổ nhóm, các đối tượng buôn bán để khởi

tố, truy cứu trách nhiệm trước pháp luật

Tổ chức thực hiện các kế hoạch và biện pháp nghiệp vụ nhằm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn các đối tượng buôn lậu, GLTM Chỉ đạo lực lượng Cảnh sát giao thông tuần tra, kiểm soát nhằm kịp thời phát hiện, dừng phương tiện và bắt giữ các phương tiện vận chuyển hàng cấm, hàng nhập lậu, GLTM và xử lý các đối tượng buôn lậu trên các tuyến đường bộ, đường sắt và đường thủy

Chỉ đạo Công an các tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp với chính quyền các cấp có biện pháp tuyên truyền giáo dục, quản lý chặt chẽ và xử lý nghiêm các đối tượng tham gia buôn lậu và GLTM

* 9 Bộ Công thương: Chịu trách nhiệm chủ trì và phối hợp với các cơ quan

chức năng thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả và GLTM Kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật đối với các lĩnh vực như: kinh doanh khoáng sản, công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm và công nghiệp chế biến khác, xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, dịch vụ thương mại, quản lý cạnh tranh, kiểm soát độc quyền, chống bán phá giá, chống trợ cấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong quá trình điều tra các hành vi liên quan đến buôn lậu và GLTM và phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành công thương Chỉ đạo lực lượng QLTT tổ chức thực hiện tốt chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường theo quy định pháp luật

Ngoài các Bộ trên còn có Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Tài nguyên và Môi

9 Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia

trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Tư pháp, Bộ Thông tin và Truyền thông, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Dân tộc và Các Bộ, ngành khác căn

cứ chức năng, nhiệm vụ được giao thực hiện phối hợp các các cơ quan có liên quan quản lý, kiểm tra, kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm quy định về buôn lậu và GLTM của pháp luật trong lĩnh vực của bộ Tổ chức thực hiện quy định của pháp luật, phòng, chống các hành vi buôn lậu và GLTM nhằm ổn định thị trường, thúc đẩy sản xuất phát triển, mở rộng giao lưu hàng hóa

Thứ ba, trách nhiệm của Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu và GLTM

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm toàn diện trong việc chỉ đạo và tổ chức công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM và hàng giả trên địa bàn, địa phương mình trực tiếp quản lý Tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách quy định của pháp luật về công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu, GLTM theo sự chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và của các Bộ, ngành trung ương

Chỉ đạo các Sở, ngành thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát, phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi buôn lậu và GLTM theo thẩm quyền và quy định của pháp luật trên địa bàn Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan

có chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường của Trung ương và của các địa phương trong việc tổ chức QLTT, đấu tranh phòng, chống buôn lậu và GLTM

Nhằm thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ phòng, chống buôn lậu, GLTM theo quy định của pháp luật, thực hiện kiến nghị bổ sung cơ chế chính sách, kiến nghị bổ sung, chỉnh sửa các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM Thực hiện chỉ đạo tăng cường, củng cố tổ chức bộ máy, phương tiện trang bị, bố trí kinh phí và đảm bảo điều kiện làm việc cho Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả địa phương và các cơ quan chức năng trực thuộc tỉnh, thành phố đóng trên địa bàn

Cuối cùng là chỉ đạo giải quyết các vụ việc phức tạp liên quan đến nhiều sở, ngành, huyện, thành phố trong công tác đấu tranh chống buôn lậu và GLTM

1.3.3 Kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại thông qua

cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chuyên trách

Để tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan và lực lượng có chức năng chống buôn lậu, hàng giả và GLTM, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quy chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong công tác QLTT, chống buôn lậu và các hành vi kinh doanh trái phép kèm theo Quyết định số 96/TTg ngày 18 tháng 02 năm

1995 và được thay thế bởi Quyết định số 65/2010/QĐ-TTg ngày 25 tháng 10 năm

2010

Cơ chế phối hợp kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu, GLTM phải tuân thủ các quy định của pháp luật, các bên có liên quan thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đảm bảo hỗ trợ lẫn nhau, tránh sơ hở, chồng chéo trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ Việc kiểm soát ngăn ngừa buôn lậu, GLTM phải kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật Quá trình phối hợp trao đổi thông tin tội phạm, điều tra, thực hiện các biện pháp nghiệp vụ phải bảo đảm quy định về chế độ bảo mật, không gây phiền hà, khó khăn hoặc kéo dài thời gian trong hoạt động kiểm tra, xử lý

Theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định, các sở, ngành có nhiệm vụ chủ trì và tổ chức phối hợp trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM Các đơn vị khác theo chức năng nhiệm vụ được phân công

có trách nhiệm phối hợp, tham gia với lực lượng chủ trì Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại cơ quan chức năng phát hiện hành vi vi phạm không phải lĩnh vực do đơn vị mình quản lý thì thông báo cho

cơ quan quản lý để kiểm tra và xử lý

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm chỉ đạo các lực lượng chức năng trực thuộc đơn vị mình phụ trách chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện; UBND tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ quan chủ trì, phối hợp để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM theo từng chuyên đề, lĩnh vực và địa bàn cụ thể được phân công

Thực hiện công tác đấu tranh kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu, GLTM theo yêu cầu nhiệm vụ cụ thể trong từng giai đoạn, trên từng địa bàn, lĩnh vực Trong đó các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan có chức năng kiểm tra, kiểm soát chủ động xác lập quan hệ phối hợp hoạt động theo những nội dung như:

- Kế hoạch hoạt động, phương án, các biện pháp quản lý và những vấn đề có liên quan đến ngành hoặc địa phương khác cần có sự bàn bạc, trao đổi thống nhất với cơ quan liên quan

- Trong công tác phòng, chống buôn lậu, hàng giả và GLTM cần phối hợp thực hiện đồng bộ các biện pháp kinh tế, hành chính, tuyên truyền, giáo dục để đẩy mạnh công tác đấu tranh, phát hiện, thu thập và cung cấp tài liệu thông tin

- Phối hợp tổ chức tuần tra, thanh tra, kiểm tra, kiểm soát nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý các vụ việc vi phạm Xây dựng kế hoạch kiểm tra, tổ chức lực lượng kiểm tra, phương tiện để bắt giữ, tư vấn, trao đổi nghiệp vụ chuyên môn xử lý

vụ việc theo yêu cầu

Thực hiện phối hợp trong quá trình điều tra theo quy định Bộ Luật Tố tụng Hình sự và quy định pháp luật Đối với các vụ án lớn cần mở rộng điều tra, xác lập chuyên án lớn, phức tạp cần đến sự phối hợp của nhiều lực lượng trong và ngoài ngành để thu thập đầy đủ chứng cứ và các tài liệu liên quan

Trong quá trình kiểm tra, kiểm soát nếu phát hiện tổ chức, cá nhân có những

vi phạm ngoài chức năng, thẩm quyền xử lý của mình thì đơn vị kiểm tra, kiểm soát có trách nhiệm thiết lập hồ sơ vụ việc ban đầu và bàn giao cho cơ quan chức năng có thẩm quyền để xử lý Xử lý các vụ việc vi phạm cần có sự bàn bạc thống nhất giữa các bên tham gia không trùng lắp, chồng chéo kéo dài thời gian, gây khó khăn cho đối tượng

Khi cần thiết có thể tổ chức phối hợp lực lượng liên ngành để kiểm tra Cơ quan quản lý NN chủ trì có trách nhiệm tổ chức kiểm tra và xử lý các vi phạm theo thẩm quyền và quy định pháp luật Cơ quan tham gia phối hợp có trách nhiệm hỗ trợ phương tiện, chuyên môn cho quá trình kiểm soát và xử lý vụ việc có tính chất phức tạp

- Khi phát sinh những vấn đề mới, bất cập trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, GLTM thì báo cáo về Ban Ban Chỉ đạo 389 và UBND tỉnh để kiến nghị, đề xuất sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách pháp luật cho phù hợp

1.3.4 Kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại bằng biện pháp giáo dục pháp luật và đạo đức kinh doanh

Đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu và GLTM muốn đạt hiệu quả cao cần phải được thực hiện trên một cơ sở xã hội tốt với nền tảng là các giá trị đạo đức

xã hội, nhất là đạo đức của các thương nhân kinh doanh Đạo đức kinh doanh kết hợp với quy định của pháp luật thực hiện chức năng điều chỉnh hoạt động kinh doanh, một hệ thống pháp luật kinh doanh hoàn thiện đến đâu cũng không thể thay thế vai trò của đạo đức kinh doanh, bởi đạo đức kinh doanh phạm vi ảnh hưởng rộng nó bao quát tất cả lĩnh vực về tinh thần Đạo đức kinh doanh có hai yếu tố quan trọng nhất, đó là tính trung thực và sự tôn trọng con người

Thứ nhất, tính trung thực yêu cầu trong hoạt động kinh doanh Trung thực là không thực hiện cạnh tranh không lành mạnh, không dùng các thủ đoạn gian xảo hoặc phi pháp để kiếm lời Đối với đối tác, khách hàng và người tiêu dùng, chủ thể kinh doanh phải giữ chữ tín trong kinh doanh, theo đó doanh nghiệp, doanh nhân phải giữ chữ tín bảo đảm thực hiện đúng nghĩa vụ và cam kết, không buôn lậu, GLTM, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, độc hại cho sức khỏe con người, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhãn mác và xuất xứ hàng hóa Chủ thể kinh doanh phải chấp hành nghiêm luật pháp của nhà nước, không trốn thuế, lậu thuế, sản xuất kinh doanh mặt hàng cấm Đối với xã hội, chủ thể kinh doanh không được làm ô nhiễm môi trường tự nhiên, tàn phá hệ sinh thái và hủy hoại môi trường kinh doanh bằng những hàng hóa có hại cho thuần phong mỹ tục, ảnh hưởng đến giáo dục con người và gây mất trật tự xã hội

Thứ hai, tôn trọng con người đòi hỏi chủ thể kinh doanh phải tôn trọng quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, cải tiến công nghệ, tôn trọng nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng, cạnh tranh lành mạnh và công bằng với đối thủ cạnh

tranh gắn lợi ích của DN với lợi ích của khách hàng và xã hội, coi trọng hiệu quả kinh doanh gắn với trách nhiệm xã hội

Do đó cần có những biện pháp khuyến khích DN, doanh nhân nâng cao đạo đức kinh doanh Nhà nước cần phổ biến Bộ Tiêu chí về đạo đức kinh doanh để thực thi rộng rãi trong cộng đồng DN, doanh nhân và toàn xã hội Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng DN về vấn đề đạo đức kinh doanh, đặc biệt sự nhận thức và trách nhiệm của DN, doanh nhân là những chủ thể hoạt động kinh doanh gắn chặt

và đề cao tinh thần trách nhiệm của DN với DN, người tiêu dùng và toàn xã hội về chất lượng sản phẩm, xuất sứ hàng hóa, trách nhiệm bảo vệ môi trường tự nhiên và tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh Tiến hành một cuộc vận động thường xuyên về xây dựng và thực hiện đạo đức kinh doanh, áp dụng những hình thức tôn vinh xứng đáng các DN, doanh nhân chân chính thực hiện đúng chuẩn mực kinh doanh

Đạo đức kinh doanh là yếu tố quan trọng hàng đầu, trở thành một yêu cầu bức thiết đối với DN, doanh nhân nhằm tạo lòng tin và sự ủng hộ của người tiêu dùng và toàn xã hội Thực hiện tốt đạo đức kinh doanh sẽ giúp DN thành công và phát triển bền vững trên thương trường Đặc biệt, trong thời kỳ toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, DN Việt Nam, kinh tế Việt Nam trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là một bộ phận không tách rời của thị trường toàn cầu và người tiêu dùng có quyền lựa chọn rộng rãi các sản phẩm hàng hóa Văn hóa kinh doanh nói chung, đạo đức kinh doanh nói riêng trở thành một yếu tố quan trọng thực hiện ngăn ngừa và phòng, chống hiệu quả các hiện tượng buôn lậu và GLTM hiện nay

1.3.5 Huy động các nguồn lực xã hội trong kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại

Dư luận xã hội là “sự phán xét thể hiện sự đánh giá và thái độ của mọi người đối với các hiện tượng của đời sống xã hội” 10 là một hoạt động quan trọng tác động vào các vấn đề mang tính thời sự có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người Dư luận xã hội có sự tác động đối với nhiều lĩnh vực

10 Bùi Hoàng Sơn, 2006 Dư luận xã hội, Nxb Văn hóa thông tin Hà Nội

khác nhau trong đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực pháp luật chung và pháp luật

về buôn lậu và GLTM nói riêng nhất là trong giai đoạn hiện nay, nha nước ta đang trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền, tính dân chủ, bình đẳng của con người ngày càng được nâng cao, coi trọng và thể hiện rõ trong văn bản pháp luật

Đồng thời cũng thông qua dư luận xã hội mà Đảng và nhà nước có thể nghiên cứu, xây dựng những chính sách pháp luật liên quan đến hành vi vi phạm về buôn lậu và GLTM một cách chính xác và phù hợp với thực tế mang lại hiệu quả thực thi cao

1.3.6 Bảo đảm sự tham gia hiệu quả người tiêu dùng và hiệp hội ngành nghề trong kiểm soát, phòng ngừa các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại

* Hiệp hội ngành nghề:

Hiệp hội ngành nghề “bao gồm hiệp hội ngành hàng và hiệp hội nghề nghiệp”11 là tổ chức đại diện cho ích lợi của các doanh nghiệp đang hoạt động trong cùng một ngành Trong nền kinh tế thị trường hiệp hội ngành, nghề đóng vai trò quan trọng

Để tồn tại và phát triển các DN phải cạnh tranh để giải quyết tốt mối quan hệ giữa DN với DN, giữa DN với NN, giữa DN với xã hội, và hiệp hội ngành, nghề đóng vai trò trung gian tích cực góp phần thỏa mãn nhu cầu bảo vệ quyền, lợi ích của các DN thành viên hiệp hội Do đó trong công tác phòng chống buôn lậu và GLTM, hiệp hội ngành nghề phải có trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi của

DN chân chính, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, cạnh tranh công bằng

Phối hợp với Hiệp hội chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu, Hội Bảo vệ người tiêu dùng và DN trong việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật liên quan đến hoạt động buôn lậu, GLTM và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của DN, người tiêu dùng

* Người tiêu dùng:

Người tiêu dùng “là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức”12 Người tiêu dùng hiên nay đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, hàng không bảo

11 Khoản 1, Điều 3, Luật Cạnh tranh năm 2018

12 Khoản 1, Điều 3, Luật bảo vệ người tiêu dùng, năm 2010

đảm an toàn thực phẩm và các thủ đoạn GLTM khác Quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng vẫn chưa được bảo vệ, trong khi có một số người tiêu dùng có tâm

lý “ngại” khiếu nại hoặc không biết kêu cứu đến ai, khiếu nại đến cơ quan nào, còn

cơ quan chức năng thì chưa thực sự phát huy đúng vai trò của mình Sự thiếu hiểu biết đã vô tình tiếp tay cho thương gian buôn lậu và GLTM

Mặt khác hàng hóa vi phạm thường không có nhãn mác, nhãn ghi đủ hoặc ghi không đúng nội dung, hàng nhập khẩu không có nhãn phụ bằng tiếng Việt, ghi không đúng với thực tế của hàng hóa Tại một số cửa hàng, đại lý cố tình ghi thiếu thông tin nhãn mác, dán nhãn phụ tiếng Việt che mất nhãn chính khiến người tiêu dùng khó nhận biết Để bảo vệ quyền lợi của mình, trước hết người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức khi lựa chọn các sản phẩm, dịch vụ, nên lựa chọn sản phẩm có thương hiệu, uy tín, chất lượng, được sử dụng rộng rãi trên thị trường Đối với các sản phẩm đóng gói, phải có nguồn gốc, xuất xứ, nhãn mác rõ ràng, đầy đủ thông tin

về tiêu chuẩn, định lượng để tự bảo vệ chính mình, môi trường và cộng đồng xã hội

Trong nền kinh tế thị trường, hàng thật giả, lẫn lộn thì mỗi chúng ta hãy là người tiêu dùng thông thái Ngừng việc tiêu dùng theo thói quen không quan tâm đến việc tham gia xây dựng môi trường tiêu dùng bền vững, cho rằng hành vi của mình không liên quan trực tiếp đến tiêu dùng bền vững là quan điểm sai lầm cần chấn chỉnh để người tiêu dùng không tiếp tay, bao che các hành vi VPPL về buôn lậu và GLTM, chủ động kịp thời trình báo với cơ quan chức năng khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu vi phạm để có biện pháp xử lý kịp thời

1.4 Kiểm soát, ngăn ngừa buôn lậu và gian lận thương mại thông qua việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật

Buôn lậu là một hiện tượng xã hội tiêu cực của nền kinh tế đã tồn tại ở Việt Nam từ rất sớm Với sự tác động từ điều kiện lịch sử chiến tranh kéo dài và những đặc điểm về tập quán sinh hoạt, thói quen tiêu dùng, tâm lý xã hội đã trở thành lý

do làm cho người Việt Nam trong một thời gian dài không quen với hoạt động kinh doanh giao lưu thương mại và cung cách làm ăn lớn

Ngay sau khi giành được chính quyền, nhà nước ta bắt tay vào xây dựng kinh

tế, cùng với việc tập trung khôi phục kinh tế, phát triển sản xuất, nhà nước ta tiếp tục chú trọng đến việc đấu phòng ngừa tội phạm, trong đó có tội phạm buôn lậu nhằm bảo vệ sản xuất nội địa, mở rộng giao thương Nhận thức rõ những tác động tiêu cực của tệ nạn buôn lậu đối với nền kinh tế quốc dân nên Chính phủ lâm thời Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quy định như: Sắc lệnh số 27/SL ngày 10-9-

1945 thành lập Sở thuế quan và thuế gián thu; Điều lệ tạm thời số 116/TTg của Thủ tướng Chính phủ, quy định các hình thức xử phạt những vi phạm Điều lệ xuất nhập khẩu; Ngày 03-7-1966, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 118/TTg về tăng cường QLTT, đấu tranh chống đầu cơ buôn lậu trong tình hình mới; Nghị định số 76/CP ngày 25-3-1977 của Hội đồng Chính phủ về chống đầu cơ, buôn lậu Sau đó, ngày 10-5-1983, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định số 46/HĐBT quy định

về việc xử lý hành chính đối với các hành vi đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả và kinh doanh trái phép Tuy vậy, buôn lậu vẫn không có dấu hiệu thuyên giảm Trước tình hình đó, năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Quyết định số 68/HĐBT ngày 25-4-1984 về chống buôn lậu và vận chuyển hàng hoá, tiền tệ qua biên giới Cùng

đó Bộ luật Hình sự được Quốc hội thông qua ngày 27-6-1985 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hoạt động lập pháp Các quy định về tội buôn lậu trong Bộ luật Hình sự năm 1985 đã có sự xác định rõ ranh giới giữa tội buôn lậu và các hành

vi vi phạm khác, đồng thời tạo cơ sở pháp lý và điều kiện cho cơ quan chức năng đấu tranh phòng, ngừa tội phạm buôn lậu

Hiện nay sau khi đất nước thực hiện đổi mới sang nền kinh tế thị trường Đảng và nhà nước ban hành nhiều văn bản thống luật và văn bản dưới luật chỉ đạo công tác chống buôn lậu như: Quyết định số 127/2001/QĐ-TTg ngày 27/08/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và GLTM; Quyết định số 389/QĐ-TTg ngày 19/03/2014 của Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban chỉ đạo quốc gia phòng, chống buôn lậu, GLTM và hàng giả thay thế Quyết định số 127/2001/QĐ-TTg; Quyết định số 254/2006/QĐ – TTg ngày 07/11/2006 Thủ tướng Chính phủ, về quản lý hoạt động thương mại biên