Tổ chức dạy học các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi thông qua hoạt động ngoại khóa nhằm nâng cao tính chủ động, tích cực, sáng tạo cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤCNGUYỄN THỊ YÊN TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ YÊN

TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC

SINH LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ YÊN

TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC

SINH LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN VẬT LÍ)

Mã số: 60.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: TS DƯƠNG XUÂN QUÝ

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠNGiáo dục là lĩnh vực vô cùng quan trọng nhằm cung ứng cho xã hộinhững nguồn lực đảm bảo về chất lượng và số lượng Cùng với xu thế chungcủa nền giáo dục nước nhà, bộ môn vật lí cũng đã và đang được quan tâm điềuchỉnh thông qua việc đổi mới nội dung, chương trình, đặc biệt là đổi mớiphương pháp dạy học.

Đề tài của chúng tôi hướng tới giải quyết vấn đề trên nhưng do thời giannghiên cứu có hạn chúng tôi chỉ “bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho họcsinh” thông qua việc hướng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo và giải các bài tậphộp đen điện một chiều

Trong điều kiện thời gian hạn chế nhưng được sự chỉ bảo sâu sắc, tậntình và hiệu quả của TS Dương Xuân Qúy tôi đã hoàn thành được bản luậnvăn Tôi xin gửi đến Thầy lòng biết ơn và trân trọng nhất

Xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong bộ môn phương pháp giảng dạy vật lítrường Đại học giáo dục – ĐHQG Hà Nội đã giúp tôi hoàn thiện quá trình họctập của mình và cung cấp cho tôi nhiều kiến thức bổ ích

Xin cảm ơn trường THPT Tây Tiền Hải – Tiền Hải – Thái Bình đã tạođiều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm

Chân thành cảm ơn tới bạn bè và người thân đã ủng hộ và giúp đỡ tôitrong quá trình học tập

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Thị Yên

Viết tắtGVHSPPHĐSGKTHPT

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các biểu đồ vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 11 Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 6

1.1 Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông 6

1.1.1 Vị trí , vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông 6

1.1.2 Các đặc điểm và nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí 7

1.1.3 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí 9

1.1.4 Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí 9

1.1.6 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí 10

1.2 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí 11 ở trường phổ thông 12

1.2.1 Khái niệm “Phương pháp hộp đen” 12

1.2.2 Sự cần thiết phải bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 13 1.2.3 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông. 14

1.3 Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 15

1.3.1 Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ thí nghiệm đơn giản 15

1.3.2 Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 16

1.4 Tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập 16

1.4.1 Tính tích cực trong học tập 16

1.4.2 Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập. 18

1.5 Thực tiễn về tổ chức dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen cho học sinh việc hướng dẫn học sinh sử dụng phương pháp hộp đen của giáo viên ở trường THPT 19

1.5.1 Mục đích của việc điều tra 19

1.5.2 Đối tượng điều tra 19

1.5.3 Phương pháp điều tra 20

1.5.4 Kết quả của việc điều tra 20

Chương 2: TIẾN TRÌNH DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 28

2.1 Những mục tiêu học sinh cần đạt được khi học phần “Dòng điện không đổi” 27

2.1.1 Kiến thức 27

2.1.2 Kỹ năng 28

2.1.3 Mục tiêu phát triển tư duy 28

2.1.4 Các thí nghiệm cần tiến hành trong quá trình dạy học ngoại khóa bài tập hộp đen dòng điện không đổi 29

2.2 Kế hoạch của việc tổ chức dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT 29

2.2.1 Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa 29

2.2.2 Nội dung của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT 32

2.2.3.Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa 50

2.2.4 Hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT 51

2.2.5 Dự kiến các bước tiến hành và thời gian dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT. 52

2.2.6 Soạn thảo tiến trình dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT 53

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 63

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 63

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm. 63

3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 63

3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 63

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 64

3.5.1 Phân tích diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm 64

3.5.2 Kiểm tra, đánh giá chất lượng nắm vững kiến thức của học sinh 67

3.5.2.Phương pháp sử lý kết quả TNSP 74

3.5.3.Kết quả thực nghiệm sư phạm 75

3.5.4 Đánh giá chung đợt thực nghiệm sư phạm 77

KẾT LUẬN CHUNG 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CÁC BẢNG

TrangBảng 1.1 Nhận thức của giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của

việc tổ chức dạy học ngoại khoá vật lí 20Bảng 3.1 Kết quả bài kiểm tra 45 phút 73

Bảng 3.2: Giá trị các tham số trung bình cộng ( X ), phương sai (S2),

độ lệch chuẩn (S), hệ số biến thiên (V) 73

Bảng 3.3: Bảng phân phối tần suất (Wi) 74Bảng 3.6: Bảng phân phối tần số tích lũy ( i ) 74

DANH MỤC CÁC ẢNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Trang

Ảnh 2.1: Chụp hộp và nắp hộp 37

Ảnh 2.2: Chụp hộp đen chứa một phần tử 38

Ảnh 2.3: Chụp cấu trúc và hộp đen chứa hai phần tử 39

Sơ đồ 1.1: Phương pháp hộp đen 13

Sơ đồ 2.1: Đường đặc trưng V-A của đoạn mạch 45

Sơ đồ 2.2: Đường đặc trưng V-A của đoạn mạch 47

Đồ thị 3.1: Đường phân bổ tần suất W% 76

Đồ thị 3.2: Đường phân bố tần suất tích lũy i % 77

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới đang trong giai đoạn phát triển về tất cả các lĩnh vực: Kinh tế - XãHội – Chính trị… Sự bùng nổ công nghệ thông tin đưa cuộc sống của conngười bước sang giai đoạn mới: Hiện đại và văn minh hơn Có ai đó đã từngnói: “Một quốc gia muốn phát triển thì nền giáo dục của quốc gia đó phải đitrước thời đại” Điều đó đồng nghĩa với việc phải luôn cập nhật và đổi mới giáodục

Việt Nam vẫn chưa được xếp vào nhóm các nước phát triển, vẫn là mộtquốc gia nghèo và lạc hậu Chính vì vậy, càng cần thiết hơn trong việc đổi mớiđất nước từng ngày mà đổi mới giáo dục phải được đặt lên hàng đầu Để có thểvươn lên được, đòi hỏi chúng ta phải đào tạo nguồn nhân lực không những phải

có kiến thức, mà còn phải có năng lực hoạt động thực nghiệm Chính vì vậy màHội nghị ban chấp hành Trung ương khóa VIII cũng khẳng định: “Đổi mớiphương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học, áp dụng những phươngpháp giáo dục hiện đại, bồi dưỡng học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lựcgiải quyết vấn đề” Do vậy, việc đổi mới phương pháp dạy và học trong nhàtrường phổ thông trong đó yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học đối vớimôn Vật lí là điều tất yếu.[2],[3]

Vật lí học là một môn khoa học thực nghiệm, học sinh vừa được trang bịkiến thức, vừa được trang bị phương pháp làm việc và năng lực hoạt động thựcnghiệm[14].Đặc biệt trong dạy học kiến thức phần Dòng điện không đổi, lượngkiến thức rất phong phú, trong khi thời lượng dành cho dạy học nội khóa rất ít.Mặt khác, phần dòng điện không đổi có nhiều cơ hội cho học sinh tham gia vàocác hoạt động thực nghiệm Đồng thời với việc luyện tập, củng cố kiến thứcvừa phát triển các kỹ năng hoạt động thực nghiệm, vừa có thể được trang bịthêm phương pháp hộp đen nếu cho học sinh thực hiện và giải quyết các bài tậphộp đen đơn giản

Trong nhiều năm gần đây, đã có một số đề tài luận văn nghiên cứu việc

tổ chức hoạt động dạy học ngoại khóa với tư cách là một trong những phươngpháp nhận thức cơ bản và phổ biến Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu líluận và thực nghiệm việc tổ chức dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen phầndòng điện không đổi

Vì vậy, để khắc phục các khó khăn về mặt thời gian trong dạy học nộikhóa mà vẫn tận dụng được các ưu thế trên của phần kiến thức về dòng điện

không đổi chúng tôi lựa chọn đề tài: “Tổ chức dạy học các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi thông qua hoạt động ngoại khóa nhằm nâng cao tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh lớp 11 THPT”.

2 Mục đích nghiên cứu

Tổ chức dạy học ngoại khóa hướng dẫn học sinh chế tạo các hộp đen phầndòng điện không đổi và giải các bài toán với các hộp đen đó nhằm bồi dưỡngcho học sinh phương pháp hộp đen và qua đó phát triển tính tích cực, năng lựchoạt động thực nghiệm, năng lực sáng tạo

3. Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học ngoại khóa ở trườngTHPT

2. Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp hộp đen

3. Chế tạo thử các hộp đen điện và tiến hành các thí nghiệm với chúng

4. Nghiên cứu tính tích cực và năng lực sáng tạo của HS

5. Điều tra, khảo sát thực trạng của việc sử dụng PPHĐ trong hoạt động nhận thức của học sinh THPT

6. Soạn thảo nội dung và tiến trình dạy học cụ thể một số bài toán hộpđen phần “Dòng điện không đổi” Vật lí 11 ứng với các hộp đen đã chế tạo đểbồi dưỡng PPHĐ cho học sinh

7. Thực nghiệm sư phạm tiến trình tổ chức dạy học ngoại khóa một sốbài tập hộp đen ở lớp 11 để đánh giá tính khả thi của việc tổ chức hoạt động

ngoại khóa bồi dưỡng phương pháp hộp đen nói chung và của tiến trình dạy học ngoại khóa một số bài tập hộp đen điện nói riêng.

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh lớp 11 trường THPT, hoạt động ngoại khóa trong dạy học vật lí

Đề tài tập trung vào nghiên cứu các vấn đề cơ bản sau:

• Hướng dẫn học sinh chế tạo một số thiết bị thí nghiệm hộp đen phần dòng điện không đổi

• Soạn thảo tiến trình hướng dẫn các kiến thức về hộp đen phần dòng điện không đổi

6 Gỉa thuyết khoa học

Nếu soạn thảo được tài liệu và tổ chức tốt việc hoạt động ngọai khóa đểhướng dẫn học sinh chế tạo được các hộp đen điện học đơn giản và vận dụngđược phương pháp hộp đen để giải bài toán với các hộp đen đã chế tạo thì sẽtrang bị được cho học sinh phương pháp hộp đen và phát triển được tính tíchcực và năng lực hoạt động thực nghiệm, năng lực sáng tạo ở học sinh

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Luận văn này chỉ xây dựng và sử dụng một số thiết bị thí nghiệm là hộpđen điện được chế tạo từ các vật liệu đơn giản để dùng trong dạy học các kiếnthức về hộp đen phần dòng điện không đổi Vật lý 11

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

8.1 Ý nghĩa khoa học

Đưa ra phương án xây dựng các thiết bị thí nghiệm là các hộp đen để sửdụng trong dạy học kiến thức phần dòng điện không đổi.

8.2 Ý nghĩa lí luận

Vận dụng lí luận về hoạt động ngoại khóa, xây dựng được hệ thống bàitập hộp đen nhằm đưa người học tìm tòi khám phá, phát huy tốt khả năng suyluận, tư duy logic của học sinh

9 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu trên, chúng tôi sử dụng cácphương pháp nghiên cứu sau

9.1 Nghiên cứu lí thuyết

Các tài liệu lí luận dạy học, các luận văn, khóa luận tốt nghiệp, các bàitoán, chương trình và SGK Vật lí, nhất là các tài liệu về tổ chức dạy học ngoạikhóa và bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh để xây dựng cơ sở líluận cho đề tài

9.2 Phương pháp điều tra quan sát

Trao đổi với GV và HS về thực trạng dạy và học về hoạt động dạy họcngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa các bài tập hộp đen nói riêng ởlớp 11

9.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở lớp 11 về tiến trình dạy học ngoại khóa các bàitập hộp đen điện đã soạn thảo để đánh giá tính khả thi của việc tổ chức dạy họcngoại khóa các bài tập hộp đen điện cho học sinh lớp 11 nói chung và của tiếntrình dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen điện đã soạn thảo nói riêng Sosánh những hiệu quả của chúng đối với việc phát huy tính tích cực và năng lựcsáng tạo của học sinh

9.4 Phương pháp thống kê

Thống kê kết quả

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục nội dungchính của luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học ngoạikhóa các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi cho học sinh trong dạy họcVật lí 11 ở trường phổ thông

Chương 2 Tiến trình dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen phần dòngđiện không đổi Vật lí 11 trung học phổ thông

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC

NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNGĐIỆN KHÔNG ĐỔI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

VẬT LÍ 11 Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG1.1 Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông

1.1.1 Vị trí , vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông

1.1.1.1 Vị trí của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông

Nhà trường phổ thông có ba hình thức tổ chức đào tạo là: Dạy học trênlớp, giáo dục lao động kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề và công tácgiáo dục ngoài giờ lên lớp

Công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động rộng rãitrong các lĩnh vực: Xã hội – chính trị, văn hóa – khoa học, nghệ thuật, thể dụcthể thao, quốc phòng

Công tác ngoại khóa nói chung và công tác ngoại khóa vật lí nói riêngthuộc lĩnh vực thứ hai của toàn bộ công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trườngphổ thông [10]

1.1.1.2 Vai trò của hoạt động ngoại khóa vật lí

Hoạt động ngoại khóa vật lí nói riêng và hoạt động ngoại khóa nói chung

có vai trò rất quan trọng trong công tác giáo dục ở nhà trường phổ thông, gópphần nâng cao chất lượng giáo dục trên tất cả các mặt, cụ thể là:

+ Về mặt nhận thức: Hoạt động ngoại khóa giúp học sinh củng cố, đàosâu, mở rộng những tri thức đã học trong nội khóa; giúp cho học sinh vận dụngđược những kiến thức đó vào giải quyết những vấn đề thực tiễn trong cuộcsống, gắn lí thuyết với thực tiễn, thấy được những ứng dụng của kiến thức đãđược học trong đời sống và kĩ thuật

+ Về mặt rèn luyện kĩ năng: Hoạt động ngoại khóa giúp cho học sinhđược rèn luyện chế tạo dụng cụ thí nghiệm, kĩ năng tiến hành thí nghiệm, kĩnăng giải quyết vấn đề; rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng tự tổchức, kĩ năng tự quản lí, kĩ năng điều khiển hoạt động nhóm Ngoài ra, hoạtđộng ngoại khóa còn giúp học sinh phát triển kĩ năng giao tiếp, rèn luyện ngônngữ và kĩ năng phát biểu trước đám đông.

+ Về mặt giáo dục tinh thần, thái độ làm việc: Hoạt động ngoại khóakích thích sự hứng thú học tập, khơi dậy lòng ham hiểu biết, lôi cuốn học sinh

tự giác tham gia một cách nhiệt tình vào các hoạt động, phát huy tính tích cực,

tự lực của học sinh

Ngoài ra, hoạt động ngoại khóa còn góp phần phát triển năng lực tư duynhư tư duy lôgic, tư duy trừu tượng và đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo chohọc sinh [10]

Tóm lại, hoạt động ngoại khóa có mục đích bao trùm là hỗ trợ cho dạyhọc nội khóa, giúp phát triển và hoàn thiện nhân cách người học Đặc biệt, hoạtđộng ngoại khóa góp phần quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cótính tích cực, tự lực cao và có khả năng sáng tạo tốt trong công việc, đáp ứngđược yêu cầu của nền giáo dục nước ta trong giai đoạn hiện nay

1.1.2 Các đặc điểm và nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí

1.1.2.1 Đặc điểm

Hoạt động ngoại khóa về vật lí nói riêng và hoạt động ngoại khóa nói chung có những đặc điểm cơ bản như sau:

+ Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa phải được lập kế hoạch cụ thể

về cả mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, lịch hoạt động cụthể và thời gian thực hiện

+ Tổ chức các hoạt động ngoại khóa dựa trên tinh thần tự nguyện tham gia và sự hứng thú của học sinh, dưới sự hướng dẫn của giáo viên

+ Số lượng học sinh tham gia không hạn chế, có thể tổ chức hoạt động ngoại khóa theo nhóm hoặc theo tập thể đông người.

+ Nội dung và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa phải đa dạng, phong phú, mềm dẻo, hấp dẫn để lôi cuốn được nhiều học sinh tham gia

+ Việc đánh giá kết quả các hoạt động ngoại khóa của học sinh khôngphải bằng điểm số thông qua các bài kiểm tra như trong các giờ học nội khóa,

mà được đánh giá công khai thông qua tính tích cực, sáng tạo của học sinh vàsản phẩm của quá trình hoạt động.[11]

1.1.2.2 Nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí

Nội dung của ngoại khóa vật lí phải bổ sung và hỗ trợ cho nội khóa Nộidung của ngoại khóa giúp cho học sinh củng cố, đào sâu, mở rộng kiến thức vật

lí đã được học trong nội khóa; bổ sung những kiến thức lí thuyết hoặc khắcphục những sai lầm mà học sinh thường mắc phải khi học nội khóa; giúp chohọc sinh hiểu rõ, biết liên kết và khái quát hóa những kiến thức đã được hìnhthành một cách rời rạc Ngoài ra, nội dung của ngoại khóa cần phải giúp chohọc sinh nâng cao lòng ham thích, ham hiểu biết về vật lí – kĩ thuật, vật lí – đờisống, vật lí – thiên văn, …phát triển tính độc lập, óc sáng tạo của học sinh, tạođiều kiện cho học sinh được rèn luyện một số kĩ năng và kĩ xảo

Có thể kể đến một số nội dung hoạt động ngoại khóa mà học sinh có thểthực hiện được như:

- Tìm hiểu thêm các kiến thức về vật lí và kĩ thuật

- Nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt của vật lí học, tìm hiểu những ứng dụngcủa vật lí trong đời sống, kĩ thuật như: kĩ thuật điện, kĩ thuật vô tuyến điện, kĩthuật chụp ảnh, các ứng dụng của sóng siêu âm …

- Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm vật lí và kĩ thuật

Để lựa chọn nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa về vật lí phù hợp thìgiáo viên cần phải căn cứ vào nội dung kiến thức mà học sinh được học trongnội khóa và tầm quan trọng của kiến thức này trong đời

sống, kĩ thuật cũng như mục tiêu dạy học về phần kiến thức đó mà học sinh cầnphải đạt được [13]

1.1.3 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chúng tôi nhận thấy các hình thức tổchức hoạt động ngoại khóa về vật lí thông thường nhất là: hoạt động ngoạikhóa mang tính chất cá nhân, hoạt động ngoại khóa theo các nhóm và hoạtđộng ngoại khóa có tính quần chúng rộng rãi Cụ thể:

- Tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở lớp và ở nhà (học sinh đọc sáchbáo về vật lí và kĩ thuật; tổ chức các buổi báo cáo và dạ hội về các vấn đề vật lí– kĩ thuật; học sinh ra báo tường hoặc tập san về vật lí – kĩ thuật; học sinh biểudiễn thí nghiệm hoặc giới thiệu sản phẩm là thí nghiệm vật lí chế tạo được…)

- Học sinh tổ chức triển lãm giới thiệu những thành tích hoạt động ngoại khóa về vật lí

- Tổ chức cho học sinh thăm quan ngoại khóa về vật lí, kĩ thuật

- Tổ chức, hướng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm vật lí hoặc máy móc đơn giản

- Tổ chức ôn luyện cho học sinh tham dự thi học sinh giỏi hoặc các cuộcthi khác dành cho môn vật lí ở trường phổ thông

Với các hình thức tổ chức ngoại khóa về vật lí như trên, học sinh có thể tham gia vào các hoạt động với tư cách cá nhân, nhóm hoặc tập thể [10]

1.1.4 Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí

Phương pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí thường có tính mềmdẻo, không cứng nhắc, phụ thuộc vào nội dung của hoạt động ngoại khóa vàtrình độ của giáo viên cũng như học sinh Cũng như trong dạy học nộikhóa,trong dạy học ngoại khóa việc hướng dẫn của giáo viên cũng theo cáckiểu định hướng: định hướng tìm tòi, định hướng khái quát chương trình hóa,định hướng tái tạo Theo chúng tôi, vận dụng các phương pháp này vào dạy

học hoạt động ngoại khóa có thể tuân theo các bước như sau: Ban đầu giáoviên định hướng học sinh tìm tòi, tự tìm ra các kiến thức hoặc cách thức cần ápdụng để giải quyết vấn đề Nếu học sinh không đáp ứng được yêu cầu đó thìgiáo viên tổ chức định hướng khái quát chương trình hoá, gợi ý thêm cho họcsinh Nếu như học sinh vẫn không thực hiện được nhiệm vụ thì giáo viênchuyển dần sang kiểu định hướng tái tạo angôrít.

Với mục đích và nội dung của đề tài, Tôi chọn kiểu định hướng cho họcsinh không phải chỉ là định hướng tái tạo hay chỉ là định hướng tìm tòi mà làkiểu định hướng khái quát chương trình hoá Đó là kiểu hướng dẫn trong đóngười dạy gợi ý cho học sinh tự tìm tòi như kiểu định hướng tìm tòi nói trên,nhưng giúp cho học sinh ý thức được lối khái quát của việc tìm tòi giải quyếtvấn đề và sự định hướng được chương trình hóa theo các bước dự định hợp lí,theo các yêu cầu từ cao đến thấp đối với học sinh: từ tổng quát, tổng thể, toàn

bộ đến riêng biệt, chi tiết, bộ phận sao cho thực hiện được một cách có hiệuquả các yêu cầu [13]

Người dạy phải thực hiện từng bước việc hướng dẫn học sinh tự lực giảiquyết nhiệm vụ mà họ đảm nhận

Chúng tôi sẽ giao nhiệm vụ cho học sinh dưới dạng những nhiệm vụ họctập, sau đó yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm để tìm cách giải quyết nhiệm

vụ được giao Nếu học sinh gặp khó khăn thì giáo viên gợi ý thêm, cụ thể hoánhiệm vụ hơn để thu hẹp phạm vi tìm tòi, nghiên cứu và vừa sức hơn với họcsinh

1.1.6 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí

Kết quả của hoạt động ngoại khoá vật lí phụ thuộc rất nhiều vào việc tổchức và lập kế hoạch hoạt động mà giáo viên vật lí là người quyết định.Về cơbản, việc tổ chức hoạt động ngoại khoá về vật lí cho học sinh có thể thực hiệntheo các bước sau:

+ Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khoá

Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tếcủa dạy học nội khoá bộ môn, đặc điểm của học sinh và điều kiện của giáo viêncũng như của nhà trường để lựa chọn chủ đề của hoạt động ngoại khoá cần tổ chức Việc lựa chọn này phải rõ ràng để có tác dụng định hướng tâm lí và kích thích sự tích cực, tự lực của học sinh ngay từ đầu + Bước 2: Lập kế hoạch ngoại khoá

Khi lập kế hoạch hoạt động ngoại khoá thì giáo viên cần phải xây dựngcác nội dung sau:

- Xác định mục tiêu giáo dục của hoạt động, gồm có: mục tiêu về kiến thức;mục tiêu về kĩ năng và yêu cầu về phát triển năng lực, trí tuệ; mục tiêu về thái

độ, tình cảm

- Xây dựng nội dung cho hoạt động ngoại khoá dưới dạng những nhiệm vụ họctập cụ thể

- Dự kiến hình thức tổ chức, phương pháp dạy học

- Dự kiến các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết

- Dự kiến những công việc có thể nhờ đến sự giúp đỡ của các lực lượng giáo dục khác

- Dự kiến thời gian và địa điểm tổ chức

+ Bước 3: Tiến hành hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch

Khi tổ chức hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch giáo viên cần phải chú

ý những nội dung sau:

- Luôn theo dõi quá trình học sinh thực hiện các nhiệm vụ để có thể giúp đỡkịp thời, đặc biệt là những tình huống phát sinh ngoài dự kiến, kịp thời điềuchỉnh những nội dung diễn ra không đúng kế hoạch

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô lớn như lớp, khối thì giáo viênđóng vai trò là người tổ chức, điều khiển các hoạt động Đồng thời giáo viêncũng phải là trọng tài để tổ chức cho học sinh có thể tham gia tranh luận haybảo vệ ý kiến của mình về những nội dung hoạt động ngoại khoá

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô nhỏ như trong tổ, nhóm học sinhthì cần để cho học sinh hoàn toàn tự chủ cả việc tổ chức và thực hiện nhiệm vụđược giao, giáo viên chỉ có vai trò hướng dẫn khi học sinh gặp khó khăn hoặcviệc không xử lí được.

- Sau mỗi đợt tổ chức hoạt động ngoại khoá thì giáo viên phải đánh giá, rútkinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương pháp cho hợp lí để

tổ chức những đợt ngoại khoá về sau đạt kết quả cao hơn

+ Bước 4: Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả, tham gia hội vui, rút kinh nghiệm, khen thưởng

Việc đánh giá kết quả của quá trình hoạt động ngoại khoá không giống nhưtrong nội khoá, mà phải đánh giá thông qua cả quá trình hoạt động Giáo viên đánhgiá hiệu quả thông qua sự tích cực, sự hứng thú, sự sáng tạo của học sinh và cảnhững kết quả mà học sinh đạt được trong quá trình hoạt động Trong đó sản phẩmcủa quá trình hoạt động là một căn cứ quan trọng để đánh giá

Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá như trên có thể đem lại hiệu quảcao nếu giáo viên biết vận dụng tốt các điều kiện và tổ chức hợp lí các hoạtđộng của học sinh Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện thì giáo viên cần phảicăn cứ vào tình hình thực tế của nhà trường, học sinh và các yêu cầu giáo dụccủa bộ môn mà vận dụng quy trình trên một cách mềm dẻo sao cho quá trìnhhoạt động ngoại khoá đạt hiệu quả cao nhất

1.2 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí 11 ở trường phổ thông

1.2.1 Khái niệm “Phương pháp hộp đen”

1.2.1.1 Khái niệm hộp đen

Một “hộp đen” là một hệ( một máy kỹ thuật, một hệ Vật lý) mà ta hoàn toàn chưa biết hoặc chỉ biết một phần cấu trúc của nó

1.2.1.2.Khái niệm phương pháp hộp đen

Phương pháp hộp đen là một phương pháp nhận thức khoa học nhằm phát hiện chức năng hoặc cấu trúc của hộp đen Thông qua thực nghiệm( thay đổi có chủ định đầu vào, thâu tóm đầu ra) và suy luận, phát hiện mối liên hệ giữa các đại lượng ở đầu vào và các đại lượng ở đầu ra.[6] Phương pháp hộp đen có thể tóm tắt bằng sơ đồ sau:

Đầu vào

Tùy theo đầu ra

mà thay đổi đầu

vào

Các kết quả quan sát được

Người nghiên cứu

Hình 1.1 Sơ đồ phương pháp hộp đen 1.2.2 Sự cần thiết phải bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

Trong chương trình Vật lí phổ thông từ trước tới nay, ở mỗi phần kiếnthức, người ta đã xây dựng được ít nhiều những bài tập kiểu hộp đen Vớinhững kiểu bài tập này, học sinh có điều kiện phát triển tư duy, phát triển kĩnăng thí nghiệm và đặc biệt là có tác dụng đào sâu, củng cố kiến thức, pháttriển ở học sinh hứng thú nhận thức Vật lí Việc giải quyết vấn đề trong các bàitập hộp đen của học sinh không thể diễn ra một cách tùy tiện theo cách thửđúng – sai mà cần phải trang bị cho học sinh một quy trình nghiên cứu có kếhoạch, có hệ thống, tức là cần trang bị cho học sinh phương pháp nhận thứcVật lí, đó là phương pháp hộp đen Trong khi bồi dưỡng cho học sinh phươngpháp hộp đen, chúng ta phải kết hợp nhiều phương pháp nhận thức khác, phải

phối hợp các phương pháp suy luận logic như phân tích, tổng hợp, quy nạp,diễn dịch.

1.2.3 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

Trong chương trình Vật lí ở trường phổ thông, ở nhiều nội dung kiếnthức, giáo viên có thể ra cho học sinh những bài tập hộp đen, chỉ đòi hỏi sửdụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản, phổ biến ở trường phổ thông nhằm bồidưỡng cho học sinh phương pháp này

Giáo viên có thể sử dụng bài tập hộp đen ở nhiều khâu của quá trình dạyhọc như:

+ Tạo tình huống học tập

Ví dụ: Khi học bài Nguồn điện, giáo viên đưa ra yêu cầu: Hãy sử dụng biến ápnguồn, và hai đồng hồ đo đa năng hiện số, xác định xem trong hộp đen có chứamột trong các linh kiện điện đã biết sau đây không? Điện trở thuần, tụ điện,điot?

Ở bài này, học sinh sẽ vận dụng các kiến thức về các linh kiện điện đãbiết để giải quyết Sau khi tiến hành một số thí nghiệm, học sinh sẽ xác địnhđược linh kiện trong hộp đen không phải là linh kiện đã biết Từ đó, kích thíchtính tò mò của học sinh muốn biết linh kiện điện gì nằm trong hộp Lúc này,học sinh đã ở vào tình huống học tập

+ Đào sâu, mở rộng hoặc hệ thức hóa kiến thức đã học

Ví dụ: Sau khi học xong chương dòng điện không đổi, giáo viên có thể đưa rabài tập yêu cầu học sinh xác định linh kiện bên trong của hộp đen, dựa vàonhững thông tin đầu vào, đầu ra và các thông số đo đạc được học sinh phải huyđộng nhiều kiến thức, kĩ năng đã biết mới giải quyết được Những bài tập nàygiúp đào sâu, hệ thống hóa kiến thức đã biết đặc biệt là kích thích hứng thú họctập của học sinh hơn là chỉ yêu cầu học sinh phát biểu các đặc điểm của từngloại linh kiện

+ Các bài tập hộp đen không những gây hứng thú học tập, khêu gợi tính tò mò

tự nhiên mà còn tạo điều kiện bồi dưỡng năng lực đề xuất dự đoán, suy luậnlogic cũng như rèn luyện kĩ năng thí nghiệm cho học sinh

1.3 Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

1.3.1 Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ thí nghiệm đơn giản

- Dụng cụ thí nghiệm là những dụng cụ đơn giản, dễ kiếm trong đời sống hàngngày, có thể kiếm ở mọi nơi Đó có thể là những lon bia, lon nước ngọt, nhữngđoạn ống nhựa hoặc những miếng bìa cứng, búp bê nhựa, bóng bay…

- Dễ thao tác và dễ thành công, vì những thí nghiệm này đều do giáo viên thiết

kế, chế tạo và khai thác để sử dụng trong giảng dạy

- Thí nghiệm cho kết quả rõ ràng, thuyết phục vì thường là những thí nghiệm gắn với thực tiễn hàng ngày

- Thí nghiệm đơn giản, rẻ tiền, không đòi hỏi ở người sử dụng những kĩ năngthực hành đặc biệt, nên giáo viên nào cũng có thể tiến hành được Trái lại, khi

sử dụng các thí nghiệm hiện đại, giáo viên phải biết cách sử dụng các dụng cụ,máy móc, thiết bị, phải có những kĩ năng thực hành nhất định mới có thể tiếnhành những thí nghiệm này Nếu giáo viên không có kĩ năng sử dụng máy tính,không nắm được các phần mềm sử dụng trong thí nghiệm thì không tiến hànhđược các thí nghiệm có sử dụng máy tính, hay những thí nghiệm hiện đại khác

- Thí nghiệm đơn giản, rẻ tiền không đòi hỏi nhiều về điều kiện cơ sở vật chất

- Hiện tượng và kết quả thí nghiệm có sức hấp dẫn, lôi cuốn vì vậy nó có tác dụng kích thích hứng thú với học sinh

- Thí nghiệm đơn giản, rẻ tiền là những thí nghiệm ngắn gọn, ít mất thời giannên có thể sử dụng thuận tiện trong quá trình dạy học Đặc biệt trong khâu mởbài hay củng cố bài, sử dụng để tạo tình huống học tập rất có hiệu quả

- Thí nghiệm đơn giản dễ chế tạo thì tính chính xác cũng không cao và không dùng để nghiên cứu các hiện tượng quá khó được.[4],[5]

1.3.2 Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

Với điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ cho dạy học Vật lí

ở trường phổ thông hiện nay, việc thiết kế, chế tạo và sử dụng các thiết bị thí nghiệm đơn giản trong học tập là cần thiết và tạo được hiệu quả ở nhiều mặt

- Các dụng cụ thí nghiệm đơn giản đưa quá trình dạy học đến gần với thực tiễnhơn Thật vậy, giáo viên và học sinh có thể tận dụng mọi thứ trong cuộc sốnghàng ngày để thiết kế thí nghiệm, kiểm chứng hiện tượng và dễ dàng so sánh,liên tưởng với các sự vật, hiện tượng trong thực tiễn

- Sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản giúp kích thích niềm say mê, hứngthú của học sinh với môn vật lý hơn: Học sinh có điều kiện quan sát nhiều hơnnhững thí nghiệm, vì là được chế tạo đơn giản, lại dễ làm nên kích thích họcsinh tự mày mò khám phá Nếu hướng dẫn học sinh những thao tác, học sinh

có thể tự về nhà tìm hiểu và chế tạo rồi thử nghiệm

- Sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản giúp tiết kiệm chi phí cho đồ dùngthí nghiệm Chẳng hạn như chỉ từ một đoạn ống nhựa ngắn hoặc một vỏ hộpcác tông nhỏ với một cục pin, hai đoạn dây dẫn là có thể thiết kế một hộp đenđiện chứa phần tử nguồn điện Những vật liệu như trên hoàn toàn dễ kiếm vàtận dụng từ đời sống hàng ngày

1.4 Tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập

1.4.1 Tính tích cực trong học tập

1.4.1.1.Khái niệm về tính tích cực của học sinh trong học tập

Tính tích cực trong học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự cốgắng cao về nhiều mặt trong học tập Học tập là một trường hợp riêng của nhậnthức “một sự nhận thức làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới sự chỉ đạocủa giáo viên” (P.N.Erddơniev, 1974) Vì vậy, nói tới tích cực học tập thực chất

là nói đến tích cực nhận thức Tính tích cực nhận thức là trạng thái

hoạt động nhận thức của học sinh, đặc trưng ở khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức.

1.4.1.2 Các biểu hiện của tính tích cực học tập

Tính tích cực của học sinh trong học tập biểu hiện qua các hành động cụ thể như:

- Học sinh sẵn sàng, hồ hởi đón nhận các nhiệm vụ mà giáo viên giao cho

- Học sinh tự nguyện tham gia vào các hoạt động học tập

- Học sinh tự giác thực hiện các nhiệm vụ mà mình đã nhận mà không cần phải

để giáo viên đôn đốc, nhắc nhở

- Học sinh yêu cầu được giải đáp thắc mắc về những lĩnh vực còn chưa rõ

- Học sinh mong muốn được đóng góp ý kiến với giáo viên, với bạn bè nhữngthông tin mới mẻ hoặc những kinh nghiệm có được ngoài sách vở, từ nhữngnguồn khác nhau

- Học sinh tận dụng thời gian rỗi của mình để cố gắng hoàn thành công việc, hoặc hoàn thành công việc sớm hơn thời hạn hoặc xin nhận thêm nhiệm vụ

- Học sinh thường xuyên trao đổi, tranh luận với bạn bè để tìm phương án giảiquyết vấn đề, mong muốn được giáo viên giúp đỡ, chỉ dẫn mà không nản chíkhi gặp khó khăn

Ngoài ra, tính tích cực của học sinh trong hoạt động học tập cũng nhưtrong hoạt động ngoại khoá còn có thể nhận thấy trong biểu hiện về mặt ý chí,như: sự tập trung vào vấn đề đang nghiên cứu, kiên trì theo đuổi mục tiêu,không nản chí trước những khó khăn hoặc thái độ phản ứng trong những buổihọc, buổi hoạt động nhóm là hào hứng, sôi nổi hay chán nản

1.4.1.3 Các cấp độ của tính tích cực học tập

Có thể phân biệt tính tích cực ở ba cấp độ khác nhau như sau:

+ Cấp độ 1 – bắt chước: Học sinh tích cực bắt chước hoạt động của giáo viên

và của bạn bè Trong hành động bắt chước cũng phải có sự cố gắng của thầnkinh và cơ bắp

+ Cấp độ 2 – tìm tòi: Học sinh tìm cách độc lập giải quyết vấn đề, thử nhiều cách khác nhau để giải quyết hợp lí vấn đề.

+ Cấp độ 3 – sáng tạo: Học sinh nghĩ ra cách giải quyết mới độc đáo hoặc cấutạo những nhiệm vụ mới, bài tập mới hay những thí nghiệm mới để chứngminh bài học [13]

Những biểu hiện và các cấp bậc của tính tích cực trong học tập của họcsinh nêu trên chính là những căn cứ để chúng tôi đánh giá hiệu quả của quytrình hoạt động ngoại khóa về “Bài tập hộp đen dòng điện không đổi” đối vớiviệc phát huy tính tích cực của học sinh trong thực nghiệm sư phạm

1.4.1.4 Nguyên nhân của tính tích cực trong nhận thức

Nguyên nhân của tính tích cực trong nhận thức là nhằm tìm hiểu rõ vấn

đề để giải đáp những thắc mắc hoặc những vấn đề chưa tìm ra lời giải đáp Nóxuất phát từ sự hứng thú và say mê với môn học Chẳng hạn, khi học sinh yêuthích môn Vật lí, học sinh sẽ tìm hiểu nhiều hơn về môn học không chỉ quasách giáo khoa mà còn qua các nguồn tài liệu khác Khi học môn học yêu thíchcác em sẽ chăm chú lắng nghe và tích cực tham gia nhiệm vụ môn học Khi gặpvấn đề khó các em tiếp tục suy nghĩ và vận dụng mọi kiến thức để tìm hiểu vàgiải đáp vấn đề

Do vậy, trong dạy học phải luôn để các em trong trạng thái tò mò đối vớimôn học và có tâm lý yêu thích môn học Giáo viên thường xuyên đưa ranhững tình huống có vấn đề nhưng không khó quá cũng không dễ quá để thuhút sự chú ý của các em đối với môn học, từ đó nảy sinh tính tích cực trongnhận thức của học sinh

1.4.1.5 Các biện pháp phát triển tính tích cực trong học tập

- Để phát triển tính tích cực cho học sinh trong học tập giáo viên có thể sử dụng các phương pháp dạy học khác nhau trong quá trình dạy học

Việc vận dụng các phương pháp dạy học hiện đại đang được nhiều giáo viênchú trọng và quan tâm Đó cũng là con đường chính trong công cuộc cách

mạng hóa nền giáo dục Việt Nam Theo đó, để xây dựng nên những con ngườinăng động và sáng tạo thì việc vận dụng các phương pháp dạy học có tính thựctiễn và thực nghiệm cần được quan tâm nhiều hơn Một số phương pháp dạyhọc hiện đại có thể kể đến như phương pháp dạy học theo trạm, phương phápdạy học theo góc, dạy học dự án…

- Bên cạnh việc vận dụng phương pháp dạy học phù hợp, giáo viên còn nênchú ý tới các hình thức tổ chức hoạt động dạy học Các giờ học trên lớp, giáoviên có thể tăng cường hoạt động nhóm, seminar cho học sinh để tăng cườngtính chủ động cho học sinh, giúp các em tự tin trước đám đông, làm chủ đượctình huống và rèn luyện cách thức xử lý tình huống Ngoài các giờ học trên lớp,giáo viên có thể kết hợp với các tổ chức trong nhà trường để xây dựng các giờhọc ngoại khóa, tạo môi trường học tập mọi lúc, mọi nơi, hướng học sinh tớitác phong tự học, tự nghiên cứu vấn đề…

- Nội dung dạy học cũng cần phải được chú trọng, đối với những nội dung màhọc sinh có thể tự tìm hiểu hoặc tự xây dựng kiến thức thì giáo viên nên chủđộng cho các em nghiên cứu, khám phá Đối với những nội dung đòi hỏi sự côđọng kiến thức thì giáo viên nên nhấn mạnh và giúp các em nhớ sâu thông quacác bài tập hoặc thông qua các thí nghiệm thực hành

- Giáo viên cũng cần xây dựng một môi trường học tập thân thiện, tạo điềukiện để học sinh đóng góp ý kiến cá nhân và bày tỏ suy nghĩ hoặc hành độngtrong học tập

1.4.2 Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập.

“Sáng tạo là một hoạt động mà kết quả của nó là một sản phẩm tinh thầnhay vật chất có tính đổi mới, có ý nghĩa xã hội, có giá trị” (Sáng tạo, Bách khoatoàn thư Liên Xô Tập 42, trang 54)

Năng lực sáng tạo có thể hiểu là khả năng tạo ra những giá trị mới về vậtchất hoặc tinh thần, tìm ra cái mới, giải pháp mới, công cụ mới, vận dụng thànhcông những hiểu biết đã có vào hoàn cảnh mới Như vậy, sản phẩm của

sự sáng tạo không thể suy ra từ cái đã biết bằng cách suy luận lôgic hay bắtchước làm theo mà nó là sản phẩm của tư duy trực giác.

Năng lực sáng tạo gắn liền với kĩ năng, kĩ xảo và vốn hiểu biết của chủthể Trong bất cứ lĩnh vực hoạt động nào, nếu chủ thể hoạt động càng thànhthạo và có vốn hiểu biết sâu rộng thì càng nhạy bén trong dự đoán, đề ra đượcnhiều dự đoán, nhiều phương án để lựa chọn, càng tạo điều kiện cho trực giácphát triển Bởi vậy, muốn rèn luyện năng lực sáng tạo thì nhất thiết không thểtách rời, độc lập với học tập kiến thức về một lĩnh vực nào đó [8],[13]

1.5 Thực tiễn về tổ chức dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen cho học sinhviệc hướng dẫn học sinh sử dụng phương pháp hộp đen của giáo viên ở trườngTHPT

1.5.1 Mục đích của việc điều tra

Tìm hiểu tình hình dạy học về “Dòng điện không đổi” ở một số trườngTHPT, đối chiếu với mục tiêu dạy học các kiến thức này trong chương trình vật

lí lớp 11 để phát hiện ra những điểm còn hạn chế cả về phương pháp và phươngtiện dạy học; phát hiện những sai lầm, hạn chế của cả giáo viên và học sinh khidạy và học phần kiến thức này Từ đó, sơ bộ đề xuất nguyên nhân của nhữngsai lầm, hạn chế đó Những kết quả tìm hiểu được về tình hình dạy và học làmột cơ sở để chúng tôi xây dựng nội dung, phương pháp và hình thức tổ chứchoạt động ngoại khóa về “Dòng điện không đổi” trong chương trình vật lí lớp

11 THPT

1.5.2 Đối tượng điều tra

+ Giáo viên vật lí và học sinh lớp 11 của các trường THPT Lý Tử Tấn –Thường Tín – Hà Nội, trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai – Từ Liêm – HàNội; trường THPT Tây Tiền Hải – Tiền Hải – Thái Bình

1.5.3 Phương pháp điều tra

+ Điều tra giáo viên (thông qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp, tham khảo giáo án, dự giờ dạy trên lớp)

+ Điều tra học sinh (thông qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp, tìm hiểu thông qua các bài kiểm tra của học sinh, quan sát học sinh trong các giờ học trên lớp).+ Phỏng vấn lãnh đạo nhà trường; tham quan phòng thí nghiệm vật lí, kho dụng cụ thí nghiệm phục vụ cho dạy học về “Dòng điện không đổi”.

1.5.4 Kết quả của việc điều tra

Bảng 1.1 Nhận thức của giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của việc

tổ chức dạy học ngoại khoá vật lí

Stt123

1.5.4.1 Về tình hình của giáo viện và phương pháp dạy của giáo viên

- Phương pháp dạy.

Qua việc tổng hợp kết quả ở 25 phiếu tham khảo ý kiến giáo viên, hỏi ýkiến trực tiếp, tham khảo giáo án của các giáo viên vật lí của các trường THPTnói trên về tình hình dạy chương “Dòng điện không đổi” ở lớp 11 (có mẫu ởphần phụ lục), tôi nhận thấy:

- Hầu hết các giáo viên đều vận dụng những phương pháp đổi mới trong dạy –học Giáo án của giáo viên được chuẩn bị chu đáo, đầy đủ Vai trò tổ chức, địnhhướng của giáo viên được thể hiện rõ Tuy nhiên trong một số nội dung,

để đảo bảo thời gian thực hiện chương trình, giáo viên chủ yếu diễn đạt bằnglời: Mô tả, giải thích hiện tượng, giảng giải, nhấn mạnh cho học sinh nhữngkiến thức cơ bản hay nội dung quan trọng Ví dụ, khi xây dựng biểu thức địnhluật Ôm cho toàn mạch: giáo viên chỉ thông báo cách làm, vẽ hình và nêu mốiquan hệ giữa các đại lượng mà không cho học sinh được quan sát thí nghiệmhay thực hiện thí nghiệm, đo đạc để đưa ra biểu thức.

- Trong quá trình giảng dạy, các giáo viên cũng có đưa ra các câu hỏi hoặc cáctình huống có vấn đề cho học sinh, và cũng tạo được sự chú ý của học sinhtrong quá trình học

- Phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực nhưng chưa phát triểnđược tính sáng tạo của học sinh Trong các giờ học, có những hoạt động màhọc sinh có thể thực hiện được, có thể giúp phát huy tính tích cực hoặc pháttriển năng lực sáng tạo học sinh nhưng các giáo viên vì nhiều lí do đã làm hộhọc sinh

Ví dụ như khi dạy học kiến thức về ghép các nguồn thành bộ, giáo viênkhông yêu cầu học sinh thiết kế, chế tạo một dụng cụ thí nghiệm có thể nghiêncứu các dạng mạch có nguồn mắc nối tiếp hay song song mà mô tả ngay nhưsách giáo khoa và thông báo các đặc điểm của các dạng mạch rồi đưa ra biểuthức tính suất điện động và điện trở trong của bộ nguồn Nếu giáo viên yêu cầuhọc sinh thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm và tiến hành thì có tác dụng rấtlớn trong việc phát huy tính tích cực, tăng sự hứng thú trong học tập, giúp các

em hiểu bài kĩ hơn, đặc biệt còn có tác dụng trong việc phát triển năng lực sángtạo và khả năng tư duy của học sinh

- Hầu hết các giáo viên được hỏi đều cho rằng: phần kiến thức này khá trừutượng, có nhiều ứng dụng trong thực tế và kĩ thuật nhưng số giờ dành cho họcchính khóa lại rất hạn chế (cả chương trình chuẩn và chương nâng cao đềuđược phân phối 13 tiết) Điều này khiến cho học sinh rất khó khăn trong việcnắm vững kiến thức

Các giáo viên cũng cho biết: ít khi họ sử dụng thí nghiệm trong khinghiên cứu bài mới vì không đủ thời gian; giáo viên có làm thí nghiệm biểudiễn cho học sinh nhưng không thường xuyên, chỉ làm các thí nhiệm có sẵntrong phòng thí nghiệm.

- Các giáo viên ít chế tạo thêm dụng cụ thí nghiệm, thậm chí không tận dụngđược hết công dụng của các thí nghiệm có sẵn trong phòng thí nghiệm cũngnhư khả năng của học sinh THPT trong việc thiết kế và chế tạo các dụng cụ thínghiệm đơn giản phục vụ cho dạy học phần kiến thức này

- Hầu hết các giáo viên không tổ chức hoạt động ngoại khóa về vật lí cho học sinh,

do không biết tổ chức thế nào cho hiệu quả Đặc biệt là chưa có giáo viên nào tổchức hoạt động ngoại khóa phần hộp đen dòng điện không đổi Đối với học sinh,chương dòng điện không đổi vẫn là chương khó trong chương trình, kiến thức cònnặng nề và không gây hứng thú cho học sinh vì lí thuyết xa rời thực tế và các emchưa hình dung cũng như suy luận được từ lí thuyết ra thực tế

Ví dụ khi nhìn điện trở, tụ điện hay diot các em không phân biệt được chưa nói gì đến cách mắc mạch điện theo sơ đồ

- Đa số giáo viên cho rằng để dạy học phần kiến thức này có hiệu quả hơn thìngoài việc sử dụng tốt thí nghiệm và các phương pháp dạy học tích cực kháctrong dạy học nội khóa thì cần phải tổ chức thêm các hoạt động ngoại khóa

- Những thuận lợi, khó khăn mà giáo viên gặp trong quá trình dạy học kiến thức phần Dòng điện không đổi ở lớp 11 THPT.

a Thuận lợi

- Phần dòng điện không đổi thuộc chương II Vật lí 11 cơ bản và nâng cao.Nội dung của chương củng cố và mở rộng nội dung của định luật Ohm, từđịnh luật Ohm cho đoạn mạch sang định luật Ohm cho toàn mạch điện.Định luật Ohm đã được học sinh làm quen từ chương trình vật lí 9 nên việctriển khai kiến thức dễ dàng được các em tiếp nhận

- Giáo viên có thể vận dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau để làm mới và thay đổi cách tiếp cận kiến thức của học sinh.

- Có nhiều phần kiến thức của chương có thể thực nghiệm cho học sinh dễ dàngquan sát và khắc sâu kiến thức Chẳng hạn: Giáo viên có thể xây dựng và tiến

hành thí nghiệm với nửa quả chanh như trong hình 7.5 SGK trang 41

- Trong các phép đo thực nghiệm có sai số tương đối nên khó khăn để cho ra kết quả rõ ràng

1.5.4.2 Về tình hình của học sinh và phương pháp học

Học sinh ở các trường THPT mà chúng tôi tiến hành điều tra đều có đặc điểm riêng:

- Học sinh trường THPT Lý Tử Tấn – Thường Tín – Hà Nội Đây là ngôitrường mới thành lập, học sinh chủ yếu là con em trên địa bàn Đa phần họcsinh ngoan và có ý thức học bài

- Học sinh trường THPT Tây Tiền Hải: Đây là ngôi trường có bề dày học tập, họcsinh các lớp ban A có lực học tương đối tốt, học sinh chủ động trong học tập

- Học sinh trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai Đây là trường nằm trong top

200 trường phổ thông có tỉ lệ học sinh đỗ đại học cao trong cả nước Học sinhcủa trường không những ngoan mà còn tích cực trong học tập cũng như phongtrào của nhà trường

-Những khó khăn, sai lầm mà học sinh gặp phải khi học phần Dòng điện không đổi Qua điều tra, cho thấy:

- Do giờ học nội khoá còn nặng nề, không gây được hứng thú học tập cho học sinh cho nên có học sinh chưa chủ động trong việc tiếp thu kiến thức:

- Nhiều học sinh chưa hiểu rõ các khái niệm như: Nguồn điện, suất điện động của nguồn điện, suất phản điện… Chưa phân biệt được tụ điện, diot, điện trở…

- Đa số học sinh không biết giải thích cách làm để xác định suất điện động và điện trở trong của một nguồn điện

- Kĩ năng vận dụng kiến thức vật lí đã học vào giải thích các hiện tượng vật lítrong đời sống và ứng dụng kĩ thuật còn kém Ví dụ: học sinh không giải thích

và chế tạo được mạch đèn pin, mạch chuông điện đơn giản

- Hoạt động chủ yếu của học sinh là học thuộc lí thuyết và luyện giải bài tập.Học sinh chỉ được quan sát giáo viên biểu diễn thí nghiệm mà ít được trực tiếptiến hành các thí nghiệm khi xây dựng bài mới Trong cả chương, học sinh cóhai tiết làm thí nghiệm thực hành đo suất điện động và điện trở trong của nguồnđiện Do đó, cơ hội để các em hiểu sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng cũng nhưphát triển năng lực sáng tạo là không nhiều

- Học sinh chưa từng được giao nhiệm vụ làm dụng cụ thí nghiệm vật lí cũngnhư chưa bao giờ được tham gia các hoạt động mang tính chất vừa học vừachơi về vật lí nên nhiều em thấy sợ học môn này, kiến thức mà các em đạt đượccòn hời hợt, không chắc chắn và còn lúng túng, dập khuôn khi áp dụng kiếnthức

- Học sinh ít có khả năng vận dụng kiến thức một cách sáng tạo vào thực tiễn

mà chủ yếu chỉ vận dụng được vào những tình huống quen thuộc

- Khả năng diễn đạt của học sinh về một vấn đề còn rất kém, thường lúng túng khi diễn đạt ý tưởng của mình hoặc điều muốn hỏi

- Tất cả học sinh được hỏi đều cho biết các em chưa từng được tham gia hoạtđộng ngoại khóa về vật lí và chưa từng nghe tới các khái niệm hộp đen điện,không hình dung được về hộp đen điện…

- Nguyên nhân dẫn tới những khó khăn sai lầm của học sinh.

Qua kết quả điều tra, chúng tôi nhận thấy tình hình dạy học nội khóachương “Dòng điện không đổi” còn nhiều hạn chế, chưa đạt được hết mục tiêudạy học đã đề ra Theo chúng tôi, những hạn chế đó là do những nguyên nhânsau: Về mặt nội dung chương trình:

+ Phần kiến thức này hai quyển sách giáo khoa viết cho chương trình chuẩn vàchương trình nâng cao là gần tương đương nhau về lượng kiến thức nhưng cócách viết khác nhau Điều này gây khó khăn và mất thời gian cho giáo viên dạyđồng thời cả hai chương trình

+ Mỗi tiết học có nhiều nội dung kiến thức nên không thể bố trí tiến hành tất cảthí nghiệm liên quan, nhất là thí nghiệm do học sinh tự tiến hành

+ Mục tiêu dạy học cho cả hai chương trình gần như nhau, chủ yếu là các yêucầu về kiến thức mà chưa chú trọng vào các mục tiêu kĩ năng, đặc biệt là các kĩnăng thí nghiệm, rèn luyện ngôn ngữ vật lí, sự tự tin, khả năng trình bày trướcđám đông và đặc biệt chưa chú trọng đến việc rèn luyện khả năng thiết kế, chếtạo dụng cụ thí nghiệm hay khả năng dự đoán kết quả thí nghiệm

+ Nội dung kiến thức về “Dòng điện không đổi” khá trừu tượng, có nhiều ứngdụng trong thực tế và trong kĩ thuật Tuy nhiên, phân phối thời lượng cho họcchính khóa chương này là ít và thiếu các thiết bị thí nghiệm cần thiết

Về phía giáo viên:

+ Nhiều giáo viên đang trên con đường vận dụng những phương pháp dạy học mới và chưa đạt được hiệu quả cao nhất

+ Nhiều giáo viên vẫn chưa biết cách tổ chức cho học sinh thảo luận và làm việc theo nhóm

+ Nhiều giáo viên ít sử dụng thí nghiệm trong dạy học, chưa khai thác hết tácdụng của thí nghiệm vật lí cũng như các phương tiện hỗ trợ dạy học khác Giáoviên ít khi tự làm dụng cụ thí nghiệm nên danh mục thí nghiệm có trong phòngthí nghiệm chỉ là những thí nghiệm tối thiểu do Bộ giáo dục cung cấp

+ Giáo viên chưa mạnh dạn giao cho học sinh tự nghiên cứu những phần kiếnthức có thể tự học ở nhà, để giành thời gian cho học sinh được làm thí nghiệmtrên lớp.

+ Học sinh ít được tiến hành thí nghiệm khi học bài mới nên các kĩ năng tiếnhành thí nghiệm như lắp ráp thí nghiệm, thực hiện thí nghiệm, thu thập và xử lí

số liệu còn kém

+ Học sinh ít được tham gia một hoạt động ngoại khóa vật lí về thiết kế và chếtạo các dụng cụ thí nghiệm nên khả năng của các em còn hạn chế khi giáo viên

ra nhiệm vụ thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm

- Đề xuất biện pháp khắc phục khó khăn khi dạy học Về quan niệm của học sinh đối với việc bồi dưỡng phương pháp hộp đen phần dòng điện không đổi.

+ Nên tổ chức tốt các giờ học nội khóa theo phương pháp dạy học giải quyếtvấn đề để phát huy được tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh tronghọc tập

+ Tăng cường tổ chức cho học sinh hoạt động học tập theo nhóm

+ Nhà trường và giáo viên cần có sự đầu tư, khai thác và sử dụng có hiệu quảcác thiết bị thí nghiệm vật lí đã có, nên bổ sung thêm các dụng cụ thí nghiệmbằng nhiều cách

+ Đa dạng hóa các hình thức dạy học: phối kết hợp các hình thức dạy học như dạy học dự án; dạy học theo nhóm, tổ chức hoạt động ngoại khóa,…

+ Nên tận dụng một số giờ học tự chọn để tổ chức các hoạt động ngoại khóacho học sinh nhằm kích thích hứng thú học tập, phát huy tính tích cực và pháttriển năng lực sáng tạo cho các em

CHƯƠNG 2TIẾN TRÌNH DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦNDÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Những mục tiêu học sinh cần đạt được khi học phần “Dòng điện không đổi”

+ Viết được công thức định nghĩa cường độ dòng điện

+ Nêu được vai trò của nguồn điện và suất điện động của nguồn điện

+ Nêu được cấu tạo và sự tạo thành suất điện động của pin Vôn-ta

+ Nêu được cấu tạo của acquy chì và nguyên nhân vì sao acquy là một pin điệnhoá nhưng lại có thể được sử dụng nhiều lần

+ Giải thích được sự xuất hiện hiệu điện thế điện hoá trong trường hợp thanh kẽm nhúng vào dung dịch axit sunfuric

+ Hiểu được sự biến đổi năng lượng trong một mạch điện, từ đó hiểu công vàcông suất của dòng điện ở một đoạn mạch tiêu thụ điện năng, công và côngsuất của nguồn điện

+ Nêu và vận dụng được công thức của định luật Jun - Len-xơ

+ Phân biệt hai loại dụng cụ tiêu thụ điện Hiểu được suất phản điện của máythu điện Hiểu và vận dụng được các công thức về điện năng tiêu thụ và côngsuất tiêu thụ, công suất có ích của máy thu điện

+ Nêu được và vận dụng được công thức tính hiệu suất của nguồn điện và của máy thu điện

+ Phát biểu được định luật Ôm đối với toàn mạch và viết được hệ thức biểu thị định luật này

+ Nêu được mối quan hệ giữa suất điện động của nguồn điện và độ giảm điện thế ở mạch ngoài và ở mạch trong.

+ Trả lời được câu hỏi hiện tượng đoản mạch là gì và giải thích được ảnh hưởng của điện trở trong của nguồn điện đối với cường độ dòng điện khi đoản mạch

+ Thiết lập và vận dụng được các công thức biểu thị định luật Ôm đối với các loại mạch điện

+ Hiểu và vận dụng được công thức tính suất điện động và điện trở trong của

bộ nguồn gồm các nguồn mắc nối tiếp, mắc xung đối, mắc song song, hoặcmắc hỗn hợp đối xứng

+ Vận dụng được các công thức của định luật Ôm đối với toàn mạch, định luật

Ôm đối với từng loại đoạn mạch để giải các bài tập

+ Mắc được các nguồn thành bộ và tính được suất điện động và điện trở trong của bộ nguồn

+ Thực hiện được thí nghiệm đo điện trở trong và suất điện động của một nguồn điện (pin con thỏ)

+ Chế tạo ra được các mạch điện kín dùng nguồn một chiều để thắp sáng các đèn

+ Nêu được tính chất và đặc điểm của linh kiện chứa trong hộp đen Ứng dụng của từng cấu trúc mạch được đề cập đến

+ Tiến hành tổ chức và tham gia hoạt động nhóm, kĩ năng thuyết trình báo cáo sản phẩm.[1],[7]

2.1.3 Mục tiêu phát triển tư duy

Theo chúng tôi, để có thể góp phần nâng cao chất lượng dạy học thìngoài những mục tiêu chung của dạy học vật lí thì cần có thêm các mục tiêu vềphát triển tư duy như sau:

+ Thiết kế được các hộp đen điện với các linh kiện chỉ định sẵn

+ Đề xuất được phương án tạo ra các mạch điện kín dùng nguồn một chiều chứa 1 linh kiện hoặc 2 linh kiện tùy theo yêu cầu của bài

+ Đề xuất được kế hoạch thí nghiệm và biện luận để tìm ra được linh kiện chứatrong hộp đen

2.1.4 Các thí nghiệm cần tiến hành trong quá trình dạy học ngoại khóa bài tập hộp đen dòng điện không đổi

Để đạt được những mục tiêu dạy học như đã nêu trên thì trong quá trìnhdạy học ngoại khóa về “Dòng điện không đổi” giáo viên, tốt nhất là học sinhcần chế tạo các hộp đen và tiến hành các thí nghiệm sau:

+ Hộp đen chứa 1 phần tử điện trở thuần

+ Hộp đen chứa 1 phần tử tụ điện

+ Hộp đen chứa 1 phần tử diot

+ Hộp đen chứa 1 phần tử điện trở phụ thuộc vào nhiệt độ

+ Hộp đen chứa 1 phần tử là nguồn điện

+ Hộp đen chứa 2 phần tử điện trở thuần

+ Hộp đen chứa 2 phần tử là điện trở thuần và tụ điện

+ Hộp đen chứa 2 phần tử là điện trở thuần và diot

2.2 Kế hoạch của việc tổ chức dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT

2.2.1 Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa

Ý định sư phạm chung khi xây dựng quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa

+ Căn cứ vào những kết quả mà chúng tôi đã điều tra được về tình hình dạy vàhọc về “Dòng điện không đổi” ở lớp 11 THPT, vào những mục tiêu cần đạt

được khi dạy học phần kiến thức này, chúng tôi đã lựa chọn chủ đề của hoạt

động ngoại khóa cho học sinh là: Thiết kế, chế tạo và giải các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi

+ Để hoạt động ngoại khóa tạo được sự hứng thú, phát huy được tính tích cực

và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh thì nội dung phải thiết thực, phongphú, hấp dẫn Chính vì vậy, chúng tôi chọn nội dung chủ yếu của hoạt độngngoại khóa là hoạt động thực nghiệm Trong quá trình hoạt động, học sinh sẽthiết kế, chế tạo, tiến hành thí nghiệm với các dụng cụ thí nghiệm về dòng điệnkhông đổi từ những vật liệu đơn giản, rẻ tiền, dễ kiếm mà nội dung gắn liền vớithực tiễn

Những nhiệm vụ mà chúng tôi dự kiến giao cho học sinh thực hiện dướidạng những nhiệm vụ nhận thức, không chỉ là những yêu cầu đơn thuần về mặt taychân Những nhiệm vụ này cũng đòi hỏi học sinh phải hoạt động trí tuệ: thiết kếphương án thí nghiệm, lựa chọn và chế tạo dụng cụ, dự đoán kết quả, …chứ khôngchỉ đơn thuần là bố trí, tiến hành thí nghiệm với phương án đã có sẵn

+ Khi đã xác định được nội dung chính của hoạt động ngoại khóa, giáo viêntiến hành thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm và thực hiện các thí nghiệm dựkiến giao cho học sinh để phát hiện ra những khó khăn mà học sinh có thể mắcphải khi thực hiện nhiệm vụ Từ đó, giáo viên xác định phương pháp hướngdẫn học sinh đạt hiệu quả

Trên cơ sở những yêu cầu nội dung kiến thức, kỹ năng phần dòng điệnkhông đổi và dựa trên điều kiện thực tế về các bộ thí nghiệm dòng điện khôngđổi ở các trường phổ thông, chúng tôi dự kiến xây dựng 8 bài tập hộp đen với ý

đồ sư phạm như sau:

+ Chúng tôi dự kiến giao cho học sinh thực hiện nhiệm vụ theo nhóm Mỗinhóm lớn có 4 hoặc 5 học sinh, thực hiện một hoặc hai nhiệm vụ Để thuận lợicho việc học tập và đi lại của học sinh, chúng tôi giao cho học sinh thực hiệncác nhiệm vụ tại nhà theo lịch mà các nhóm tự bố trí