Tổ chức dạy học theo dự án trong dạy học chương III sinh trưởng và phát triển, sinh học 11 trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG III – SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN, SINH HỌC 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG III – SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN, SINH HỌC

11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI – 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG III – SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN, SINH HỌC

11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN SINH HỌC

Mã số: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS Mai Văn Hưng

HÀ NỘI – 2020

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tác giả xin cảm ơn tất cả những thầy cô Khoa Sinh họcTrường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN đã giúp đỡ và luôn sẵn sàng dạy bảotận tình trong quá trình tác giả học và làm việc tại trường

Tiếp theo, tác giả xin dành lời cảm ơn tới giảng viên hướng dẫn củamình, PGS TS Mai Văn Hưng, vì đã dành thời gian dõi theo, quan sát và chỉdạy tác giả trong suốt quá trình làm đề tài nói riêng và theo học tại trường nóichung Thầy đã đưa ra rất nhiều chỉ dạy trong quá trình hoàn thành luận vănnày, từ cách viết, cách xử lý số liệu đến cách tìm tài liệu

Trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo bộ môn Sinh họctrường THPT Khoa học Giáo dục đã giúp đỡ tác giả thực nghiệm thành công

Xin cảm ơn các anh chị cùng lớp LL&PP bộ môn Sinh học đã luôngiúp đỡ, và trải qua những ngày ở trường cùng tác giả, tạo nên cả những kỉniệm và kiến thức

Cuối cùng, tác giả sẽ không thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp này nếukhông có sự chăm sóc, yêu thương, động viên và giúp đỡ từ gia đình Tác giảxin gửi lời chân thành cảm ơn mọi người luôn bên cạnh và giúp đỡ

Hà Nội, 2/01/2020Tác giả

Nguyễn Thị Hương Giang

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Nội dung bài trong chương III Sinh trưởng và phát triển ( sách giáo

khoa) 28

Bảng 2.2: Chuẩn kiến thức kĩ năng chương III Sinh trưởng và phát triển 30

Bảng 2.3 Các dự án trong chương III- Sinh trưởng và phát triển sinh học 11, THPT 40

Bảng 3.1 Phan phối tần suất, tần số l y t ch bài kiểm tra cạp TN – ĐC 1 52

Bảng 3.2 Phan phối tần suất, tần số l y t ch bài kiểm tra cạp TN – ĐC 2 54

Bảng 3.3 Các tham số đặc trưng của bài kiểm tra 55

Bảng 3.4 kiến học sinh về vi c nen hay khong nen duy trì PPDHDA 57

Bảng 3.5 Khảo sát mục tiêu của dạy học dự án môn Sinh 58

Bảng 3.6 Khảo sát hiệu quả của các hình thức dạy học 59

Bảng 3.7 Kiểm tra nhóm kĩ năng tổ chức và quản l 59

Bảng 3.8 Kiểm tra nhóm kĩ năng hoạt động 60

DANH MỤC BIỂU ĐỒ HÌNH

Biểu đồ 1.1: Khảo sát sử dụng dạy học theo dự án 24

Biểu đồ 2.1 Tổng quan chương trình sinh học 11 27

Biểu đồ 2.2 Nguyên tắc thiết kế dạy học theo dự án 34

Biểu đồ 2.3 Quy trình thiết kế dạy học theo dự án 35

Biểu đồ 3.1 Kết quả bài kiểm tra cạp TN – ĐC 1 53

Biểu đồ 3.2 Đường l y t ch kết quả kiểm tra cặp ĐC1- TN1 53

Biểu đồ 3.3 Kết quả bài kiểm tra cạp TN – ĐC 2 54

Biểu đồ 3.4 Đường l y t ch kết quả kiểm tra cặp ĐC2- TN2 55

Hình 3.5.Học sinh hoạt động nhóm trong quá trình làm dự án 56

Hình 3.6 Học sinh trình bày sản phẩm 57

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đ ch nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4 Mẫu khảo sát 2

5 Giả thuyết nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Nghiên cứu về dạy học dự án 5

1.1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.2 Dạy học dự án 8

1.2.3 Năng lực tự học 22

1.3 Cơ sở thực tiễn 22

1.3.1 Thực trạng đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn sinh học THPT .22

1.3.2 Thực trạng vận dụng dạy học dự án trong dạy học sinh học THPT 23 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 25

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG III SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN, SINH HỌC 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 26

2.1 Phân t ch nội dung, cấu trúc trong dạy học chương sinh trưởng, sinh học lớp 11 THPT 26

2.2 Thiết kế và tổ chức dạy học dự án trong chương III – Sinh trưởng và Phát triển, sinh học lớp 11 THPT 33

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế dạy học theo dự án 33

2.2.2 Quy trình thiết kế dạy học theo dự án 35

2.2.3 Quy trình mọt bài dạy theo dự án 37

2.2.4 Đề xuất một số dự án trong chương III - Sinh trưởng và phát triển sinh 11, THPT 39 2.3 Thiết kế dự án trong chương III Sinh Trưởng và phát triển - sinh học

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 48

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 49

3.1 Mục đ ch thực nghiệm 49

3.1.1 T nh khả thi 49

3.1.2 T nh hi u quả 49

3.2 Phương pháp thực nghiệm 49

3.2.1 Chọn trường, lớp thực nghiệm 49

3.2.2 Bố tr thực nghiệm 49

3.2.3 Nội dung thực nghiệm 50

3.2.4 Chuẩn bị cho quá trình thực nghiệm 50

3.2.5 Thực nghiệm ch nh thức 51

3.2.6 Xử lý số liệu 52

3.3 Kết quả thực nghiệm 52

3.3.1 Phân t ch định lượng 52

3.3.3 Kết quả định t nh 56

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 61

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64 PHỤ LỤC PL1

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, một làn sóng cải cách giáo dục lớn đang cànquét cả thế giới Tốc độ tiến bộ trong công nghệ và khoa học đã vượt qua khảnăng của giáo dục truyền thống, và thế giới giờ đang gấp rút bắt kịp Các bộmôn khoa học có một mối liên quan mật thiết trong cuộc sống hàng ngày,chưa bao giờ được quan tâm như bây giờ Ngoài ra, những khám phá khoahọc mới được tìm ra hàng ngày và các vấn đề tự nhiên xuất hiện trên khắp thếgiới, làm tăng nhu cầu của giáo dục đối với ngành khoa học nhằm tìm hiểu vàchinh phục những vấn đề này

Nhiều nghiên cứu đã xác nhận hiệu quả và lợi ch của DHDA trong cả khoahọc nói chung và sinh học nói riêng Tuy nhiên, phần đa các nghiên cứu trongtài liệu tập trung vào các vấn đề lý thuyết trong việc thực hiện DHDA Nóicách khác, các nghiên cứu về DHDA tập trung vào cách thực hiện các ứngdụng của DHDA Nhưng chúng ta lại không có đủ nghiên cứu điều tra tácđộng của DHDA đối với các kết quả học tập khác nhau trong bối cảnh lớp họcthực tế khác nhau Hơn nữa, người ta biết rất t về cách DHDA ảnh hưởng đếnkết quả học tập của học sinh trong các chủ đề sinh học và không thể có bất kỳnghiên cứu nào được tìm thấy trong chủ đề sinh trưởng và phát triển của sinhvật Do vấn đề này là rất cần thiết, trong nghiên cứu này, chúng tôi sẽ tìm hiểu

về nh ng ảnh hưởng của phương pháp dạy học theo dự án để học chương III.Sinh trưởng và phát triển - Sinh học 11

2 Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án để phát triển năng lực chohọc sinh lớp 11 trong chương III - Sinh trưởng và Phát triển, giúp học sinhlĩnh hội kiến thức môn học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở l luận của phương pháp dạy học theo dự án

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của năng lực tự học

- Tìm hiểu thực trạng việc dạy học sinh học ở trung học phổ thông đặc biệt là chương III - Sinh trưởng và Phát triển, Sinh học 11

- Phân t ch cấu trúc và nội dung sách giáo khoa sinh học 11

- Đề xuất một số nội dung thuộc Chương III - Sinh trưởng và Phát triển

có thể dạy học theo dự án

- Đề xuất quy trình tổ chức dạy học theo dự án chương III- Sinh trưởng

và phát triển, Sinh học 11

- Xây dựng các dự án dạy học trong chương III- Sinh trưởng và phát triển

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá t nh khả thi và hiệu quả của các dự án và quy trình đã đề xuất

- Đề xuất một số phương pháp để nâng cao hiệu quả dạy học theo dự án

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu [4]

- Nội dung kiến thức chương III - Sinh trưởng và phát triển, Sinh học 11

- Phương pháp dạy học theo dự án

3.2 Khách thể nghiên cứu

- Quá trình dạy học Chương III - Sinh trưởng và Phát triển, Sinh học 11

4 Mẫu khảo sát

- 200 học sinh, 30 giáo viên

5 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu có biện pháp sử dụng hợp l phương pháp dạy học theo dự án đểhướng dẫn HS học chương III – Sinh trưởng và phát triển, Sinh học 11THPT

sẽ phát triển được năng lực của học sinh, nâng cao hiệu quả việc dạy và học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Nghiên cứu các tài liệu về PPDH theo hướng t ch cực hóa hoạt động người học

- Nghiên cứu về các tài liệu l luận xây dựng và sử dụng dạy học theo dự án

- Nghiên cứu cấu trúc và nội dung chương trình Sinh học 11 - THPT,đặc biệt là “ Chương III- Sinh trưởng và Phát triển”, cùng nghiên cứu tài liệuchuyên môn khác về Sinh học Phát triển để xác định biện pháp sử dụng câu hỏi,bài tập có hiệu quả.[4]

6.2 Phương pháp điều tra, quan sát sư phạm

- Sử dụng phiếu điều tra để tìm hiểu phương pháp học tập môn sinh học

11 của HS THPT

- Trực tiếp dự giờ, thăm lớp, kiểm tra kết quả tự học SGK của HS

- Quan sát sư phạm để kiểm tra hứng thú, mức độ t ch cực học tập của

HS [9]

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Tổ chức TN sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả và t nh khả thi của đề tài

- Phương pháp thực nghiệm: [8]

+ Phối hợp với một số GV THPT có kinh nghiệm, thống nhất nội dung, phương pháp, hệ thống CH, BT đưa vào quá trình DH thực nghiệm ở THPT.+ Các lớp TN và ĐC được chọn có trình độ tương đương dựa trên kết quả học tập trước đó Các lớp TN và ĐC được bố tr như sau:

+ Các lớp ĐC được dạy theo phương pháp mà thực tế GV đang sử dụng.+ Các lớp TN được dạy theo phương pháp sử dụng phương pháp dạy học theo dự án.

6.4 Phương pháp xử lí số liệu:

* Phân tích, đánh giá định lượng các bài kiểm tra

Chúng tôi sử dụng các phương pháp thống kê toán học để xử lý các sốliệu thu được từ các bài kiểm tra để đánh giá ch nh xác nhất kết quả thu được

và có cái nhìn đúng đắn về phương pháp thực nghiệm

7 Cấu trúc luận văn

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2 Thiết kế và tổ chức thực hiện dự án trong dạy học chương III

- Sinh trưởng và phát triển, sinh học 11, Trung học phổ thông Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

ch cực chuẩn bị cho sinh viên học hỏi liên tục về một thế giới năng động.Dewey đã chỉ ra, "Giáo dục không phải là chuẩn bị cho cuộc sống, giáo dục là

ch nh cuộc sống"

Maria Montessori đã phát động một phong trào quốc tế trong thế kỷ 20với cách tiếp cận học tập từ thời thơ ấu Cô ấy đã cho thấy qua v dụ rằng giáodục xảy ra "không phải bằng cách lắng nghe lời nói mà bằng kinh nghiệm vềmôi trường." Các bác sĩ và chuyên gia phát triển trẻ em người đã tiên phongtrong môi trường học tập, thúc đẩy các công dân có khả năng, thích nghi vàgiải quyết vấn đề

Jean Piaget, nhà tâm lý học người Thụy Sĩ, đã giúp chúng tôi hiểu từnhững trải nghiệm của chúng tôi ở các độ tuổi khác nhau Những hiểu biết củaông đã đặt nền tảng cho cách tiếp cận kiến tạo trong giáo dục, trong đó sinhviên xây dựng dựa trên những gì họ biết bằng cách đặt câu hỏi, điều tra,tương tác với người khác và phản ánh những kinh nghiệm này

Trong bối cảnh lý thuyết này, học tập dựa trên vấn đề (problem- basedlearning ) đã xuất hiện hơn nửa thế kỷ trước như một chiến lược giảng dạythực tế trong y học, kỹ thuật, kinh tế và các ngành khác Với phương phápnày, sinh viên được thử thách giải quyết vấn đề hoặc thực hiện các mô phỏngbắt chước cuộc sống thực Đây là cách sinh viên y khoa, v dụ, học cách chẩnđoán và điều trị bệnh nhân thực tế - điều mà họ không thể học được trêngiảng đường Không giống như hướng dẫn dựa trên sách giáo khoa, học tậpdựa trên vấn đề đặt học sinh chịu trách nhiệm đặt câu hỏi và khám phá câu trảlời Phương pháp dạy học dự án được bắt nguồn đầu tiên

ở Châu Âu nhưng nó lại được phát triển và trở thành một sản phẩm củaphong trào giáo dục tiến bộ Mỹ Cho tới cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, DHTDAmới được đưa vào sử dụng ở Mỹ trong các trường phổ thông với trong phong tràocải cách giáo dục lấy học sinh làm trung tâm Các nhà sư phạm ngày đó mới xâydựng cơ sở l luận cho phương pháp này , coi đây là một PPDH định hướng pháttriển nang lực lấy học sinh làm trung tâm, và có thể khắc phục đươực nhữngnhược điểm – lấy giáo viên làm trung tâm của quá trình dạy học học truyền thống.Ban đầu, phương pháp DHTDA chỉ đước ứng dụng trong một số t môn dạy họcthực hành các môn kĩ thuật, mĩ thuật về sau này dần dần đã được ứng dụng rỗngrãi trong hầu hết tất cả các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.Trong thời

kì chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào cải cách giáo dục lấy HS làm trung tâmlắng xuống một thời gian dài Và trào lưu cải cách giáo dục mới bùng nổ trở lạivào những năm 70 thế kỉ 20, và đã tạo ra sự phát triển mới của DHTDA và

được nghiên cứu, sử dụng ở nhiều nuớc trên thế giới Ngày nay, DHTDAđược các nhà khoa học quan tâm và sử dụng rộng rãi, ứng dụng ở tất cả cáccấp học - bậc học, từ giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đến đào tạo đạihọc, đào tạo nghề Chẳng hạn ở Đan Mạch, trường đại học Roskilde dànhtrên 50% quĩ thời gian đào tạo cho DHTDA [10]

6

1.1.1.2 Trong nước

DHDA có những ưu điểm vượt trội đã và đang thu hút nhiều nhànghiên cứu và DHDA được đề cập nhiều hơn trong các tài liệu tiếng Việt Córất nhiều các bài báo, công trình được công bố liên quan đến DHDA TS.Nguyễn Văn Cường và TS Nguyễn Thị Diệu Thảo đã có bài viết: “Dạy học

dự án - một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” đã tiếpcận phương pháp DHDA từ góc độ lý luận và nêu được vai trò của phươngpháp này đối với việc nâng cao hiệu quả dạy học của GV [9] TS Lê Khoatrong " Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học kiến thúc vềsản xuất và sử dụng điển năng cho học sinh trung học phổ thông " đã nhấnmạnh phương pháp dạy học theo dự án trong môn vật lý Tác giả Nguyễn ThịHường trong "Tổ chức dạy học theo dự án phần sinh thái học sinh học lớp 12

- Trung học phổ thông" đã cho thấy vai trò quan trọng của dạy học dự ántrong chương trình sinh thái học sinh học lóp 12 [7]

Dạy học theo dự án c ng xuất hiện trong nhiều nghiên cứu khác nhautrong các mảng của môn sinh học v dự như vi sinh vật học của tác giả DoãnThị Thu

Trong tất cả các kết quả nghiên cứu của mình, các tác giả đều khẳng định:cần phải đưa ra được các biện pháp t ch cực để học sinh có thể phát huy nănglực và tụ tìm tòi khám phá kiến thức, trong đó dạy học dụ án là một trong nh ngphương pháp vô cùng hiệu quả để người dạy tổ chức hoạt động tự lực nghiêncứu SGK của HS Cùng với đó đưa ra các nguyên tắc, qui trình xây dựng và biệnpháp sử dụng dạy học theo dự án nói chung, trong sinh học 11 và chương Sinhtrưởng và phát triển nói riêng Dụa trên các thành công của những nghiên cứutrên đây, chúng tôi nghiên cứu, kế thừa trong luận văn này

Tuy nhiên, các biên pháp hướng dẫn cụ thể và nhưửng nghiên cứu vềchương III Sinh trưởng và phát triển vẫn chưa được nghiên cứu nhiều Do

đó, việc đi sâu nghiên cứu l luận để đề ra các dự án nhằm rèn luyện cho HS tự

học SGK ở từng môn học là hết sức cần thiết, đặc biệt là trong dạy học sinhhọc phần Sinh trưởng và phát triển, sinh học 11 trong chương trình THPTmới hiện nay.

1.1.2 Dạy học dự án

1.1.2.1 Khái niệm dạy học dự án

Dạy học dự án được coi là một trong những phương pháp giảng dạy tốtnhất và phù hợp nhất suốt thời gian dài trong lịch sử tưởng sử dụng một dự ánlàm tài liệu học tập thậm ch có trước khi xuất hiện định nghĩa về dạy học theo

dự án Vào những năm 1870, thuật ngữ này đã được sử dụng trong hệ thống giáodục Thụy Điển để dạy môn thủ công Mặc dù chưa được gọi tên là dạy học theo

dự án, nhưng có rất nhiều v dụ nổi tiếng về việc sử dụng các dự án trong cácngành khác nhau trong lớp nông nghiệp và nấu ăn trong lớp khoa học

Nguồn gốc của DHDA như một phương pháp sư phạm bắt nguồn từ đầunhững năm 1900 đối với Dewey, người được biết đến như là cha đẻ của giáodục tiến bộ Ông nhấn mạnh sự tham gia t ch cực của người học vào quá trìnhhọc tập, trong đó đề cập đến việc "học bằng cách học tập hướng học sinh hoặchọc sinh trong các tài liệu liên quan (Dewey, 1916) Trong cuốn sách của mình,Kinh nghiệm và Giáo dục, Dewey giao cho giáo viên vai trò mới trong đó giáoviên cung cấp cho học sinh tiếp cận với những trải nghiệm học tập có ý nghĩatrong đó lớp học DHDA Theo nghĩa đó, tuyên bố sau đây giải th ch mô tả củaJohn Dewey (1910) về vai trò của giáo viên trong lớp học:

Kilpatrick (1921) c ng đề xuất một trong những định nghĩa sớm nhấttrong đó ông nhấn mạnh rằng để cải thiện kỹ năng của học sinh, cách tốt nhất

là họ tham gia vào các hoạt động Năm 1918, William Kilpatrick đã viết mộtbài báo, trong đó ông đã mở rộng những ý tưởng ban đầu của Dewey Trongnhững ý tưởng ban đầu này, DHDA là ý tưởng về hoạt động có mục đ chdiễn ra trong môi trường xã hội Trong tuyên bố đó, Kilpatrick (1921) địnhnghĩa dự án có thời hạn là bị chi phối bởi một mục đ ch và liên quan đến cuộcsống hàng ngày của sinh viên

Khái niệm về dự án c ng đã được đưa ra từ lâu, project có nghĩa là một

đề án, dự thảo hay kế hoạch Khái niệm dự án được sử dụng rất phổ biếntrong rất nhiều các lĩnh vực như kinh tế - xã hội, sản xuất, doanh nghiệp,trong nghiên cứu khoa học hay trong xã hội học Có rất nhiều các định nghĩakhác nhau về dạy học theo dự án được đưa ra như một phương pháp dạy học

t ch cực , nhưng tóm lại tôi xin đưa ra kết luận lại "DHTDA là phương phápdạy học trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập để giải quyết mộtvấn đề thực tiễn có liên quan đến nội dung học tập trong chương trình giáodục, chủ động lập kế hoạch và vận dụng kiến thức tổng hợp ở nhiều lĩnh vựckhác nhau để tạo ra sản phẩm có ý nghĩa thực tiễn thông qua đó người họcchiếm lĩnh được kiến thức và phát triển kĩ năng." [7], [6], [11]

Phan loại theo nọi dung chuyen mon

- Dự án trong mọt mon học hay học phần: là các dự án có trọng tam nọi dung nằm ở mọ t mon hoạc mọt học phần

- Dự án lien mon: là các dự án có trọng tam nọi dung bao gồm nhiều mon học khác nhau

- Dự án ngoài chuong trình: dự án khong lien quan trực tiếp đến nọi dung các mon học trong chuo ng trình học tạp của nguời học

Phan loại theo quy mo (hay phan loại theo qu th i gi n

Nguời ta dụa vào thời gian thực hiện dự án hoặc quy mô thực hiện dự án

mà phan ra các dự án: nhỏ, trung bình, lớn dựa vào[10]:

- Thời gian và chi ph thực hiện dự án

- Số lƣợng nguời tham gia : theo nhóm, tổ, lớp, truờng hoặc lien truờng

- Phạm vi tác đọng (ảnh huởng) của dự án: trong truờng, ngoài truờng, trong hoạc ngoài khu vực

- Dự án tham quan và tìm hiểu

Học sinh tham quan, tìm hiểu mọt mo hình hay quy trình cong ngh sảnxuất của mọt co quan nào đó Sau khi tham quan tìm hiểu, học sinh khongnhững có đuợc những thong tin thu thạp đuợc mà còn có thể đề xuất những

mo hình hay những áp dụng tuong tự cho mọt vấn đề cụ thể khác

V dụ: Dự án tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất, dịch vụ (nông nghiệp, nuôi cấy mô, lên men )

- Dự án thiết lạp mọt co sở sản xuất kinh doanh

Học sinh đề xuất mọt dự án thiết lạp mọt co sở sản xuất kinh doanh giả định dựa tren tình huống thực tế giả định

V dụ: Dự án nông nghiệp, dự án nuôi cấy mô

- Dự án tuyen truyền giáo dục và tiếp thị sản phẩm

Học sinh sẽ đóng vai là tổ chức hay cá nhan đứng ra tuyen truyền về cácsản phẩm hay các vấn đề kinh tế, xã họi, moi truờng thong qua đó lĩnh họikiến thức

V dụ: Dự án tuyen truyền giáo dục ý thức bảo v moi truờng Dự án giớithi u cho nong dan cách nuoi trồng thủy sản, sử dụng hoocmon thực vật mộtcách hợp lý Dự án tiếp thị sản phẩm cho các co sở sản xuất (hoocmon thựcvật, iot, hoocmon, vacxin ) Dự án tuyen truyền giáo dục giới t nh

- Dự án duới sự huớng dẫn của mọt hay nhiều giáo viên

1.1.2.3 M c tiêu c dạy học theo dự án.

Dạy học dự án hướng tới các vấn đề của thực tiễn xã hội, gắn kết nội dung bài học với cuộc sống thực tế

- Phát triển cho người học kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề; kĩ năng tư duy bậc cao ( phân t ch, tổng hợp, đánh giá)

- Rèn luyện nhiều kĩ năng (tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, kĩ năng làm việc theo nhóm, giao tiếp…)

- Cho phép người học làm việc “một cách độc lập” để hình thành kiến thức và cho ra những kết quả thực tế

- Nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập vàtạo ra sản phẩm

1.1.2.4 Đặc iểm c dạy học theo dự án.

Qua chọn lọc chúng tôi đưa ra 5 đặc điểm của dạy học dự án như sau:

o ọc sinh l trung t m c dạy học dự án

DHDA là phương pháp học tập lấy học sinh làm trung tâm, điều này cónghĩa rằng nó luôn lấy học sinh làm tôn chỉ Mục đ ch học bát đầu tù nhu cầucủa học sinh, phù hợp với khả năng và khai thác nh ng kh a cạnh học sinhhứng thú

Học sinh tự mình tham gia vào các giai đoạn của quá trình dạy học: xácđịnh mục đ ch, lạp kế hoạch, thực hi n dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giáquá trình và kết quả thực hi n GV chỉ đóng vai trò là người dẫn đườnghướng dẫn học sinh đến với kết quả

Trong suốt quá trình thực hi n dự án, việc tự mình tìm tòi ghi chép tổnghợp và phân t ch kiến thức có thể giúp học sinh rút ra những tri thức cho riêngmình mà không mang t nh bắt buộc

Ngoài ra, học sinh còn được áp dụng những kiến thưức đã nhận vàothục tế, cùng vói việc phối hợp với bạn bè giúp học sinh rèn luyện kĩ năng xãhội và phát triển kĩ nang thực tế

o Dạy học thong qu các hoạt ọng thực ti n c mọt dự án

Dạy học dự án là một phương pháp học tập luôn gắn liền với thực tiễn

Nó xuất phát từ nhu cầu trong thực tiễn hàng ngày, được xây dựng và pháttriển nhờ những kiến thức và kĩ năng của học sinh

Các chủ đề ch nh của dự án được lấy ý tưởng từ thực tế, từ những vấn

đề mang t nh xã hội hoặc vận dụng có ý nghĩa với người học Học sinh nhờ

đó có động lực tìm hiểu kiến thức, tự tìm tòi khám phá và lại vận dụng vàochính thực tế

Trong 1 dự án , HS thuờng gắn ch nh mình vào 1 vai nào đó trong dự

án ( v dụ người nông dân, nhà tư vấn, nhà khoa học, nhà tuyên truyền )

Ngoài ra, các dự án học tạp còn giúp gắn lý thuyết từ nhà trường vớithực tế, liên hệ kiến thức được học với xã hội giúp học sinh phát triển toàndiện và củng cố kiến thức.

Việc sử dụng đa dạng các phương pháp kiểm tra đánh giá c ng giúpđóng vai trò hiệu quả và t ch cực trong dạy học dự án

Bên cạnh đó, các công cụ và phương tiện dạy học đa dạng c ng gópphần lớn trong việc tạo nên một dự án thành công

o Kết h p l m vi c theo nh m v l m vi c cá nh n

Các dự án học tập cần sự hợp tác giữa các cá nhân trong tập thể, đòihỏi người học phải rèn luyện sự t nh hợp tác, bàn luận, tranh biện một cáchlịch sự và hiệu quả từ đó đưa ra sản phẩm chung có chất lượng.Lúc này môitrường học tập không còn là cạnh tranh lẫn nhau mà đã chuyển sang việc hợptác để công việc và sản phẩm đạt hiệu quả cao hơn

o Quan tam ến s n ph m c hoạt ọng

Điểm đặc biệt của dạy học dự án ch nh là quá trình học tạo ra sảnphẩm Điều này mang t nh vận dụng vào cuộc sống hơn so vơiứ học lý thuyếtsuông Nhưửng sản phẩm này có thể là sản phẩm vật chất hoặc phi vật chấtnhư một buổi kịch, một trang web, một cuốn sổ tay hoặc một buổi tuyêntruyền

Các sản phẩm trong dự án không những mang ý nghĩa thu lượm đượckiến thức mà nó có thể mang đến sản phẩm có ý nghĩa với cuộc sống, ch nh

điều này mang đến động lực và hứng thú học cho học sinh, giúp học sinh làmquen với cách làm việc ngoài cuộc sống.

Để có 1 sản phẩm tốt, giáo viên c ng đóng vai trò m i nhọn trong việcđiều chỉnh định hướng, hướng dẫn học sinh đi đúng đường và tạo động lưựccho học sinh hứng thú tìm hiểu

Vì vậy, khi đánh giá sản phẩm GV cùng với HS sẽ dựa tren t nh thực tế,

t nh hữu ch của sản phẩm và nhưửng kĩ năng học sinh đạt được trong quátrình thực hiện dựa án Những sản phẩm được đánh giá cao là những thứ có t

nh ứng dụng cao có ý nghĩa với xã hội, có thể đưa vào tuyên truyền hoặc ứngdụng trong cuộc sống

1.1.2.5 Các gi i oạn c dạy học theo dự án

- Chu n ị c giáo vien truớc hi thực hi n dự án

Truớc khi thực hi n dự án, cần đầu tư thời gian và kiến thức làm mộtgiáo án chi tiết và cụ thể gồm những bước sau:

Buớc 1 H nh th nh tu ng v u t t i dự án

Từ kiến thức thực tế trong cuộc sống, có thể là những kiến thức nóng hổicủa xã hội hiện nay, kết hợp cùng kiến thức bài học, giáo viên cân nhắc lựachọn những kiến thúc phù hợp đặt câu hỏi định hướng có t nh k ch th ch hammuốn tìm tòi sáng tạo của học sinh

- Kiến thức và nội dung học nào tạo hứng thú tìm tòi, học tạp ở các em

- Dự án này có thể thực hiện theo nhưửng cách khác nhau được không ?

- Nội dung bài học trở nen có ý nghĩa hon đối với học sinh băngừ cách

- Dựa vào chuẩn nội dung, kĩ năng để xác định mục tiêu học tập cụ thể.

- Vạn dụng bảng các mức đọ tu duy của Bloom [phụ lục 8], nọi dunghọc, mục tieu bài học, mục tieu của dự án, các khái ni m, luu ý về các loại

cau hỏi định huớng để thiết kế bọ cau hỏi định huớng

- Lạp kế hoạch đánh giá, sử dụng nhiều phuo ng pháp đánh giá khácnhau, đánh giá định kì, đánh giá mục tieu quan trọng của bài học và khuyến kh chhọc sinh tham gia vào quá trình tự đánh giá

- Thiết kế các hoạt đọng dựa vào thực tế học tạp và đời sống, đua ra các hoạt đọng phù hợp với điều ki n vạt chất, trình đọ và khả nang của học sinh

- Xác định xem dự án cần những tài li u gì, lấy ở đau để định huớng cho học sinh, giúp học sinh hoạt đọng đúng huớng và tiết ki m thời gian

Từ đó, GV phác thảo so luợc và xay dựng đề cuong bài dạy dự án gồm cácphần: các thong tin co bản, mục tieu dự án, cau hỏi bài tạp dành cho HS, bọ cauhỏi định huớng, bảng phan vai, chi tiết triển khai dự án, kế hoạch thời gian cụ thểthực hi n dự án, tieu ch đánh giá, các cong ngh và tu li u hỗ trợ HS

Buớc 3 Chu n ị các i u i n ể thực hi n dự án

Điều ki n thực hi n dự án là thời gian, co sở vạt chất cần cho hoạt đọng,kinh ph thực hi n và nguồn cung cấp, các lực luợng hỗ trợ Điều ki n thực hi nđuợc chuẩn bị chu đáo sẽ tạo điều ki n thuạn lợi cho HS hoàn thành dự án củamình

 GV phan chia lớp học thành các nhóm, huớng dẫn nguời học đề xuất,xác định ten đề tài và các nọi dung, nhi m vụ cụ thể cần giải quyết Đó là phần nọidung phù hợp với các em, trong đó có sự lien h nọi

dung học tạp với hoàn cảnh thực tiễn đời sống xã họi GV c ng có thểgiới thi u mọt số huớng đề tài để nguời học lựa chọn dựa vào Bọ cauhỏi định huớng bài học

Buớc 2 y dựng cuong dự án

 GV huớng dẫn HS xác định mục đ ch, nhi m vụ, cách tiến hành,

kế hoạch thực hi n dự án; chọn vai, xác định những cong vi c cần làm, thời gian dựkiến, vạt li u, kinh ph ; xác định cách đánh giá dự án, giới thi u các cong ngh thongtin và tu li u sử dụng đuợc cho dự án

cần xác định rõ ràng mục tiêu học tập học sinh cần đạt trong dự án Xay dựng đề cuong cho mọt dự án là một trong nhƣửng việc quan trọng hàng đầu vì nó mang t nh định huớng cho cả quá trình, thu thạp kết quả và đánh giá dự án GV thuờng sẽ xay dựng truớc

đề cuong cho dự án mọt cách tỉ mỉ, cẩn thạn (đề cuong này có thể sử dụng cho

nhiều lớp, nhiều nam học), sau đó thu thạp ý kiến của HS thong qua buổi triển khai dự án, chỉnh sửa lại và áp dụng

16

 Phải luon có sự theo dõi của GV và phản hồi thuờng xuyen của

HS, qua đó, GV sẽ kịp thời giúp đỡ, huớng dẫn, điều chỉnh huớng đi cho HS, còn

có thể đánh giá tổng quan và cho điểm ch nh xác hon GV có thể tổ chức mọt sốbuổi họp nhóm, tham quan ngoại

khóa, gạp gỡ chuyen gia nếu cảm thấy cần thiết hoạc có yeu cầu

từ HS

Buớc 4 Thu thạp ết qu

 Kết quả qua quá trình thực hi n dự án có thể nhận được dưới rấtnhiều dạng khác nhau v dụ một quyển tạp ch , cẩm nang, băng rôn áp ph ch tuyêntruyền, vở kịch

 Sản phẩm của dự án sẽ đươực các học viên trình bày trong lớp hoặc ngoài xã hội

Buớc 5 Đánh giá dự án r t inh nghi m

 GV đánh giá và rút ra kinh nghiệm cho người học c ng như rút ra kinh nghiệm cho ch nh mình trong những lần thực hiện dự án sau

 Dự án c ng có thể nhận được đánh giá từ bên ngoài nhờ nhữngchuyên gia hoặc người nhận lời khuyên từ những buổi tuyên truyền Trong quátrình thực hi n dự án giáo viên là người huớng dẫn ch nh và đưa ra những chỉ dẫn

cụ thể các kĩ nang: kĩ nang giao tiếp, hợp tác; kĩ nang lạp phiếu phỏng vấn, thốngke; kĩ nang làm th nghi m; kĩ nang thu thạp, xử lý thong tin, tổng hợp và trình

bày báo cáo [10]

1.1.2.6 Những ưu iểm v thách thức c dạy học theo dự án

- Ưu iểm

 Dạy học dự án làm cho nọi dung học tạp trở nen có ý nghĩa hon

Trong DHDA, nọi dung học tạp trở nen có ý nghĩa hon bởi vì nó đuợc t

ch hợp với các vấn đề của đời sống thực, từ đó k ch th ch hứng thú học tạp

của HS DHDA gắn lý thuyết với thực hành, tu duy và hành đọng, nhà truờng

và xã họi, giúp vi c học tạp trong nhà truờng giống hon với học tạp trong thếgiới thạt HS có co họi thực hành và phát triển khả nang của mình để hoạtđọng trong mọt moi truờng phức tạp giống nhu sau này họ sẽ gạp phải trongcuọc sống

 Dạy học dự án góp phần đổi mới PPDH, thay đổi phuong thức đào tạo

DHDA chuyển giảng dạy từ "giáo vien nói" thành "học sinh làm" HStrở thành nguời giải quyết vấn đề, ra quyết định chứ khong còn là nguời nghethụ đọng Các em sẽ hợp tác theo nhóm, tổ chức hoạt đọng, tiến hành nghiencứu, giải quyết vấn đề, tổng hợp thong tin, tổ chức thời gian và phản ánh về vi

c học của mình

DHDA tạo điều ki n cho nhiều phong cách học tạp khác nhau, sử dụngthong tin của những mon học khác nhau Nó giúp HS với cùng mọ t nọi dungnhung có thể thực hi n theo những cách khác nhau

DHDA yeu cầu học vien sự tu duy t ch cực để giải quyết vần đề, k ch

th ch đọng co, hứng thú học tạp DHDA khuyến kh ch vi c sử dụng các kỹ nang tu duy bạc cao, giúp cho HS hiểu biết sau sắc hon nọi dung học tạp DHDA là hình thức quan trọng để thực hi n phuong thức đào tạo con nguời phát triển toàn di n, học đi đoi với hành, kết hợp giữa học tạp và nghien cứu khoa học

 Dạy học dự án tạo ra mo i truờng thuạn lợi cho HS rèn luy n, phát triển

Dạy học dự án giúp HS học đuợc nhiều hon vì trong hầu hết các dự án,

HS phải làm những bài tạp lien quan đến nhiều lĩnh vực HS nào c ng có cohọi để hoạt đọng vì nhi m vụ học tạp đến đuợc với tất cả mọi nguời HS có cohọi để thử các nang lực khác nhau của bản than khi tham gia vào mọt dự án

HS đuợc rèn khả nang tu duy, suy nghĩ sau sắc khi gạp những vấn đề phứctạp HS có điều ki n để khám phá, đánh giá, giải th ch và tổng hợp thong tin

HS đuợc rèn khả nang vạn dụng những gì đã học, đạc bi t là các kiến thức vềkhoa học, cong ngh

Khi lạp đề cuong cho dự án, HS phải tuởng tuợng, phác họa những dựkiến, kế hoạch hành đọng, vì vạy tr tuởng tuợng cùng với t nh t ch cực, sángtạo sẽ đuợc rèn luy n và phát triển

DHDA giúp phát triển nang lực đánh giá DHDA đòi hỏi nhiều dạngđánh giá khác nhau và thuờng xuyen, bao gồm đánh giá của GV, đánh giá lẫnnhau của HS, tự đánh giá và phản hồi HS có co họi lựa chọn và kiểm soát vi

c học của ch nh mình, c ng nhu co họi cọng tác với các bạn cùng lớp làm tanghứng thú học tạp

DHDA giúp HS tự tin hon khi ra truờng do các em đuợc phát triển những kỹnang sống cần thiết: khả nang đua ra những quyết định ch nh xác; khả nang giải quyết những vấn đề phức tạp; khả nang làm vi c tốt với nguời khác; sự chủ đọng, linh hoạt và sáng tạo

 Dạy học dự án phát huy t nh t ch cực, tự lực, chủ đọng, sáng tạo của HS

HS là trung ta m của DHDA, từ vị tr thụ đọng chuyển sang chủ đọng, vìvạy DHDA vừa tạo điều ki n, vừa buọc HS phải làm vi c t ch cực hon DHDAcho phép HS tự chủ nhiều hon trong cong vi c, từ xa y dựng kế hoạch đến thực hi n dự án, tạo ra các sản phẩm Nhờ thế DHDA phát huy t nh t ch cực,

tự lực, t nh trách nhi m, nang lực sáng tạo, nang lực giải quyết các vấn đề của HS

 Dạy học dự án gi pphát triển h n ng gi o tiếp

DHDA khong chỉ giúp HS tiếp thu kiến thức, mà còn giúp các em nangcao nang lực hợp tác, khả nang giao tiếp với nguời khác

DHDA thúc đẩy sự cọng tác giữa các HS và GV, giữa các HS với nhau, nhiềukhi mở rọng đến cọng đồng

- Thách thức

Mặc dù, có nhiều lợi ch khác nhau của DHTDA, nhưng c ng có một sốthách thức phải được xem xét khi thiết kế các bài giảng ứng dụng trong lớp học.

DHTDA là một phương pháp dạy học tương đối mới và vẫn đang phát triển.

Vì lý do đó, giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học DHTDA

và ngần ngại thực hiện nó trong lớp học của họ May mắn thay, có một sốnguồn trên web mà giáo viên có thể truy cập miễn ph V dụ; Học viện Giáodục Buck (BIE, 2014) cung cấp một cơ sở dữ liệu lớn về các v dụ thành côngcủa hướng dẫn DHTDA ở các cấp lớp khác nhau và các chuyên ngành khácnhau cho các học viên Tương tự, Bộ Giáo dục West Virginia (2014) chia sẻ

cơ sở dữ liệu của họ, bao gồm các dự án mẫu được phát triển bởi các giáoviên ở các chuyên ngành khác nhau và cấp lớp cho công chúng Giáo viên cóthể sử dụng chúng và một số nguồn web khác miễn ph như một hướng dẫn đểthiết kế hướng dẫn của họ

 Thời gian là một trong những thách thức quan trọng nhất của phương pháp DHTDA

Trong các lớp học, chương trình giảng dạy rất nhiều khiến người họcgần như quá tải Việc thực hiện các dự án thường mất nhiều thời gian hơn dựkiến vì nó yêu cầu chuyên sâu, do vậy việc dạy đuổi theo chương trình là rấtkhó khăn

 Khó khăn trong quản lý lớp học

Ngoài những khó khăn trong quản lý thời gian, giáo viên c ng có những

lo lắng về việc vừa phải duy trì trật tự lớp học vừa hỗ trợ sinh viên quy trìnhhọc tập độc lập và tự định hướng

 Khác nhau về nguồn kiến thức

Mặc dù việc sử dụng các công nghệ giáo dục trong các lớp học tăng lêntheo thời gian, giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc sử dụng hiệu quả côngnghệ Trong khi tiến hành các dự án, sinh viên và giáo viên được hưởng lợi từ

một số tài nguyên Tuy nhiên, nó là vấn đề cho giáo viên c ng như học sinhtruy cập và quản lý các tài nguyên khác nhau.

Nếu những thách thức này được các nhà nghiên cứu giáo dục đánh giánghiêm túc và các giải pháp được cung cấp cho giáo viên, DHTDA có thểđược thực hiện thành công bởi nhiều giáo viên ở các ngành khác nhau và ởcác cấp lớp khác nhau

1.1.2.7 V i trò c giáo viên học sinh v công nghệ trong dạy học dự án

 Vai trò người học

Trong dạy học dự án, người học đóng vai trò chủ động là người phânvai trong nhóm, tìm tòi kiến thức , đào sâu nghiên cứu tri thức và trình bàytrước đám đông Với phương pháp này học sinh sẽ không thụ động và nhàmchán trong quá trình học mà sẽ được là người có nhu cầu tìm kiếm tri thức,điều đó gây hứng thú và động lực cho người học Bên cạnh đó người học

c ng cần làm việc nhóm và trao đổi thông tin vói nhau giúp nhau cùng nhau chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện kĩ năng xã hội

 Vai trò người dạy

Đối vói người dạy trong phương pháp dạy học dự án, các thầy cô đóngvai trò như người hoa tiêu chỉ đường, chỉ là người hướng dẫn, hỗ trợ và giảiđáp những thắc mắc Người thầy không phải người trực tiếp cung cấp tri thứcnhư cách dạy truyền thống, mà là ngươiừ lên kế hoạch và định hướng để họcsinh tự chiếm lĩnh tri thúc

và phân t ch kết quả Hầu như trong mọi khâu chúng đều đóng vai trò vô cùngquan trọng giúp đỡ cho người học và người dạy rất nhiều.

1.2.3 Năng lực tự học

Nguyễn Cảnh Toàn đưa ra quan niệm về năng lực tự học như sau: “Năng lực

tự học được hiểu là một thuộc t nh kỹ năng rất phức hợp Nó bao gồm kỹnăng và kĩ xảo cần gắn bó với động cơ và thói quen tương ứng, làm chongười học có thể đáp ứng được những yêu cầu mà công việc đặt ra” Năng lực

tự học và một yếu tố vô cùng quan trọng của học sinh để chiếm lĩnh kiến thứcmột cách hiệu quả Nếu một học sinh bị ép học, dù người thầy giỏi, dù ép họchiều nhưng tâm lý và năng lực người đó không tốt, người đó sẽ rất khó đểthành công Năng lực tự học là một khái niệm khá trừu tượng và bị tri phốibởi rất nhiều các yếu tố Năng lực tự học c ng là một loại phẩm chất của mỗi

cá nhân, tức là có thể t nh tự học là vốn có nhưng nó sẽ luôn biến đổi dựa vàohoàn cảnh bên ngoài Vì vậy học sinh cần tăng cường các phương pháp đểlàm tốt lên khả năng tự học của bản thân

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Thực trạng đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn sinh học THPT

Trong những năm qua, với góc nhìn là học sinh, là sinh viên và cả làgiáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi thấy thực trạng dạy học môn Sinh học tạitrường THPT có các đặc điểm như sau :

+ Giáo viên nắm chắc về hệ thống kiến thức và phương pháp dạy học ,phối hợp linh hoạt tổ chức dạy học, đa dạng phong phú nên đã tạo ra nhiều tiết dạysinh động, hấp dẫn lôi cuốn được học sinh vào quá trình học

+ Phương pháp dạy học này về cơ bản đã phân loại được hệ thống kiến thức trong chương trình Sinh học và chương trình giảm tải

+ Ban lãnh đạo luôn qua tâm đến đổi mới PP giảng dạy của giáo viên

+ Cơ sở vật chất ngày càng hoàn thiện bổ trợ đắc lực cho công tác dạy và học.

+ Giáo viên sử dụng thành thạo những thiết bị công nghệ để đắc lực

+ Thiếu khắc sâu kiến thức, thiếu sự củng cố và mở rộng cần thiết cho học sinh

Vì vậy, chúng ta cần nghiên cứu thêm những phương pháp đổi mới nhằm tạo sự hứng thú và chủ động cho học sinh nhằm nâng cao hiệu quả học tập

1.3.2 Thực trạng vận dụng dạy học dự án trong dạy học sinh học THPT

Qua khảo sát với 1 số giáo viên tại 3 trường THPT tại địa bàn thành phố

Hà Nội chúng tôi có một số nhận định về thực trạng vận dụng dạy học dự ánnhư sau:

Mặc dù chưa có nhiều giáo viên được đào tạo về phương pháp DHTDA nhưng có tới 70% (trong tổng số 30 GV) đã áp dụng phương pháp này trong dạy học môn Sinh học Trong đó, hoạt động được áp dụng thường xuyên nhấtlà: tạo các cơ hội để học sinh được đặt câu hỏi, thảo luận nhóm, và đánh giá kết quả học tập bằng kết quả của cả quá trình, hay sản phẩm của học sinh trong quá trình học tập Bên cạnh đó vẫn còn một số vấn đề tồn đọng và chưa được xử lý triệt để như chưa áp dụng được các biện pháp cụ thể khác nhau cho từng học sinh, môi trường học tập chưa đa dạng được như mong muốn, phần nhiều vẫn gói gọn trong nhà trường

KHẢO SÁT SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

THEO DỰ ÁN

Chưa nghe 0%

Đã vận dụng và

hiệu quả

43%

Có nghe nhưng chưa hiểu rõ 30%

Đã vận dụng nhưng chưa hiệu quả 27%

Biểu đồ 1.1: Khảo sát sử dụng dạy học theo dự án

- Mặc dù số giáo viên đã áp dụng các hoạt động của phương phápDHTDA là tương đối nhiều, nhưng trong số đó chỉ có 61,85% cho rằng nên ápdụng phương pháp này Một số khác còn nhiều lo lắng vì các vấn đề đã nêu trongphần nhược điểm của dạy học dự án

- Kết quả tìm hiểu các mối tương quan trong quá trình khảo sát thực tếcho thấy việc DHTDA dường như được áp dụng một cách ngẫu nhiên, và phụthuộc vào nhiệt huyết của bản thân người giáo viên chứ không thực sự phụ thuộcnhiều vào mảng kiến thức và trình độ của GV, đặc biệt trong bối cảnh chưa có môitrường và ch nh sách hỗ trợ phù hợp

Tiểu kết chương 1

Trong chuong 1 chúng toi đã trình bày co sở l luạn và thực tiễn của việc vậndụng phương pháp DHTDA vào quá trình dạy học Sinh học THPT, cụ thể là:Giới thi u tổng quan về vấn đề nghien cứu, nghien cứu quá trình hìnhthành, phát triển DHDA trong giáo dục ở mọt số nuớc tren thế giới và mọt sốcong trình nghien cứu về DHDA ở Vi t Nam

Trình bày co sở l luạn của DHDA: các khái ni m, đạc điểm và tác dụng

và thách thức của DHDA, các buớc thực hi n DHDA

Tiến hành điều tra thực trạng vi c sử dụng PPDHDA trong dạy học sinhhọc ở truờng THPT với 30 GV VÀ 200 học sinh thuọc 3 truờng THPT ởthành phố Hà Nội Chúng toi nhạn thấy hầu hết GV đều đồng tình đay là PP

có nhiều uu điểm so với các PPDH khác và phù hợp với nọi dung giảng dạysinh học ở bạc THPT, nhung đa số GV còn gạp nhiều khó khan trong vi cthiết kế, triển khai dự án và điều hành HS trong quá trình hoạt đọng

Những nội dung tìm hiểu trên đây là cơ sở quan trọng, làm nền tảng để

đề tài tiêp tục làm rõ qui trình vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vàodạy học Sinh học THPT

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG III SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN, SINH HỌC 11 TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Phân tích nội dung, cấu trúc trong dạy học chương sinh trưởng, sinh học lớp 11 THPT

Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm nghiên cứu về thế giới sống

từ cấp độ nhỏ nhất như phân tử đến hệ sinh thái lớn nhất là sinh quyển Sinhhọc luôn gắn liền với thực tế nên việc dạy học Sinh học đòi hỏi giáo viên cầnphân t ch mục tiêu, nội dung chương trình để có thể thiết kế các hoạt độngdạy học phù hợp trên sự đa dạng của người học nhằm mang lại hiệu quả dạyhọc và giáo dục cao Trong khuôn khổ đề tài này, tôi chỉ phân t ch tổng quanchương trình Sinh học 11 và phân t ch kĩ hơn nội dung chương III Sinhtrưởng và phát triển, Sinh học 11 để từ đó thiết kế các hoạt động dạy họctương ứng

Chương trình sinh học 11 được thể hiện trong hình 2.1 sau [4]

Chương II: Cảm

ứng

Chương III: Sinh

trưởng và pháttriển

Chương IV:

Sinh sản

I.A - Chuyển hóa

vật chất và nănglượng ở thực vật

I.B - Chuyển hóa

vật chất và nănglượng ở độngvật

III.B- Sinhtrưởng và pháttriển ở động vật

IV.A- Sinh sản ở

thực vật

IV.B- Sinh sản ở

động vật

Biểu đồ 2.1 Tổng quan chương trình sinh học 11

Chương trình Sinh học 11 thể hiện chi tiết về các cơ chế hoạt độngtrong cơ thể sinh vật như cơ chế và nguyên tắc chuyển hóa vật chất và nănglượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển và sinh sản [6], [11],[1]

- Nội dung : Chương III Sinh trưởng và phát triển sinh học và phát

triển gồm 7 bài đào sâu khai thác kiến thức về cơ chế của những quá trình

sinh trưởng ở động vật và thực vật, các loại hoocmon ch nh trong quá trìnhsinh trưởng ở thực vật và tác động của chúng lên cơ thể sinh vật c ng như vaitrò, ứng dụng của chúng trong đời sống hàng ngày C ng như cách con ngườivận dụng nh ng kiến thức đó vào đời sống hằng ngày Sau đây là nội dung chitiết theo từng bài.

Bảng 2.1: Nội dung bài trong chương III Sinh trưởng và phát triển ( sách

giáo khoa)

Bài34.Sinh Đưa ra những khái niệm cơ bản về sinh trưởng ở thựctrưởng ở thực vật vật, mô phân sinh , sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng

thứ cấp

- Trình bày những yếu tố sinh trưởng của thực vật phụthuộc vào như đặc điểm di truyền của giống và loài cây,hoocmon, các yếu tố ngoại cảnh

Bài 35 Hoocmôn - Trình bày những khái niệm cơ bản về hoocmon thực

Bài 36 Phát triển - Nêu khái niệm về sự sinh trưởng ở thực vật Phân

ở thực vật có hoa biệt được khái niệm sinh trưởng, phát triển

- Trình bày được khái niệm về hoocmon ra hoa(florigen)

- Trình bày được phitôcrôm là gì

- Nêu được sự ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá

triển ở động vật - Phân biệt được sinh trưởng và phát triển qua biến thái

hoàn toàn và không hoàn toàn

Bài 38, 39 Các - Trình bày ảnh hưởng của hocmôn đối với sự Sinhnhân tố ảnh hưởng trưởng, phát triển ở động vật có xương sống và không cótới sự phát triển ở xương sống

động vật - Nêu nguyên nhân gây ra một số bệnh do rối loạn nội

tiết phổ biến

- Nêu các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến sinh trưởng vàphát triển của động vật

- Trình bày khả năng điều khiển sinh trưởng và phát triển

ở động vật và người (cải tạo vật nuôi, cải thiện dân số và

kế hoạch hoá gia đình)

Bài 40 Thực hành - Đưa ra đươch các giai đoạn của quá trình sinh trưởng: Xem phim về và phát triển của một loài hoặc một số loài động vật.sinh trưởng và - Củng cố những kiến thức đã học và tìm hiểu thêm kiếnphát triển ở động thức chưa học qua hình ảnh sinh động và video

vật

Bảng 2.2: Chuẩn kiến thức kĩ năng chương III Sinh trưởng và phát triển

Chương III - Nêu được khái niệm - Phân loại được - Giải th chSinh trưởng về sinh trưởng của thực khái niệm sinh được sự hình

A Sinh - Nêu được những mô và mối liên quan năm

trư ng v phân sinh chung và giữa chúng - Trình bày mối

phát triển riêng ở thực vật một lá - Phân loại được tương quan

thực vật mầm và hai lá mầm sinh trưởng sơ cấp giữa các yếu tố

1 Sinh - Nêu được yếu tố ảnh và sinh trưởng thứ ảnh hưởng đến

- Nêu vị tr hình thànhcủa từng loại mô phânsinh.[4]

- Nêu ảnh hưởng củamột số nhân tố đến sựsinh trưởng của thựcvật

2 Hoocmôn - Trình bày được các - Phân loại các - Ứng dụng của

trưởng và ức chế ở thực - Trình bày sự hoocmon trong

- Nêu vị tr sản xuất và các loại hoocmon - Nêu ứng dụngtác động sinh lý của ức chế và k ch của một số loại

- Nắm được các bước đời sống như

chung của hoocmonthực vật

3 Phát triển - Nêu được khái niệm - Trình bày về sự - Giải th ch

ở thực vật có về sự phát triển của cân bằng hiện tượng

- Nêu những quá trình cây - Nắm được khảtrong chu trình sống - Phân biệt sự năng điều khiển

- Nêu được khái niệm cây ngày ngắn, của con ngườiquang chu kì cây ngày dài và để xử lý ra hoa

- Mô tả sự xen kẽ thế cây trung tính ở một số loại

hệ trong chu trình sống - Nêu được mối cây như m a,của thực vật quan hệ giữa sinh thanh long

- Trình bày được khái trưởng và phátniệm và vai trò của triển

phitocrôm trong sựphát triển của thực vật

- Nêu được khái niệm,vai trò hoocmon rahoa.[4]

B Sinh - Trình bày được khái - Phân loại được - Tìm ra được

trưởng và niệm về sinh trưởng và quan hệ giữa sinh giai đoạn th chphát triển ở phát triển ở động vật trưởng và phát hợp để tiêu diệtđộng vật - Mô tả được các giai triển qua biến thái những loại côn

1 Sự sinh đoạn của phát triển qua và không qua biến trùng gây hạitrưởng và biến thái và phát triển thái của động vật qua phát triểnphát triển ở không qua biến thái.[4] - Phân loại được biến thái

2 Các nhân - Nêu được các nhân tố - Sưu tầm tài liệu - Giải th ch

tố ảnh hưởng bên ngoài ảnh hưởng về các bệnh do rối được nguyênđến sự sinh đến sinh trưởng và phát loạn về sinh l ở nhân gây ra mộttrưởng và triển của động vật người số bệnh do rốiphát triển ở - Kể tên các hoocmon - Điều khiển được loạn nội tiếtđộng vật.[4] ảnh hưởng đến sinh sinh trưởng và phổ biến

trưởng và phát triển của phát triển ở độngđộng vật có xương vật và ngườisống và côn trùng thông qua nhân tố

- Trình bày được một ảnh hưởng đến sự

số biện pháp điều khiển sinh trưởng và