Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học chương andehit xeton và axit cacboxylic hóa học 11 nhằm nâng cao hứng thú và kết quả học tập của học sinh yếu kém

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤCVŨ TIẾN HƯNG TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC CHƯƠNG ANĐEHIT – XETON VÀAXIT CACBOXYLIC HÓA HỌC 11 NHẰM NÂNG CAO HỨNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ TIẾN HƯNG

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG

HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC CHƯƠNG ANĐEHIT – XETON VÀAXIT CACBOXYLIC HÓA HỌC 11 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ VÀ

KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH YẾU KÉM

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2014

i

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ TIẾN HƯNG

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG

HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC CHƯƠNG ANĐEHIT – XETON VÀAXIT CACBOXYLIC HÓA HỌC 11 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ VÀ

KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH YẾU KÉM

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌCChuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60140111

Cán bộ hướng dẫn: PGS TS TRẦN TRUNG NINH

Hà Nội - 2014

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên trong luận văn, tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy côgiáo Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảngdạy và giúp đỡ tác giả trong suốt khóa học và quá trình nghiên cứu đề tài

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tớiPGS.TS Trần Trung Ninh – người đã trực tiếp hướng dẫn và tận tình chỉ bảo,tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các

em học sinh Trường trung học phổ thông Lý Thường Kiệt, thành phố HảiPhòng đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình hoàn thành luận văn

Bên cạnh đó, sự giúp đỡ của bạn bè, đồng nghiệp trong lớp cao học HóaK8 – Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội là nguồn cổ vũ lớnlao, tiếp thêm sức mạnh cho tác giả trong suốt thời gian học tập và thực hiện đềtài

Cuối cùng tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những ngườithân trong gia đình và bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả về mọi mặt

Mặc dù đã rất cố gắng song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót,hạn chế Tác giả rất mong nhận được những đóng góp quý báu của các thầy côgiáo, các nhà khoa học và bạn bè đồng nghiệp

Hà Nội, ngày 27 tháng 11 năm 2014

Tác giả

Vũ Tiến Hưng

iii

Dạy học hóa họcĐối chứngĐại học quốc giaĐiều kiện tiêu chuẩnGiáo dục

Giáo dục và Đào tạoGiáo viên

Hóa họcHọc sinh

Hệ thống bài tậpKiểm tra đánh giáNhà xuất bảnOxi hóaPhó giáo sưPhương phápPhương pháp dạy họcPhương pháp kiểm tra đánh giáPhương trình hóa học

Phản ứngSách giáo khoaTrung học phổ thôngThực nghiệm sư phạm

MỤC LỤC

Lời mở đầu i

Danh mục các từ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng v

Danh mục các biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Đổi mới phương pháp dạy học 6

1.1.1 Đổi mới phương pháp dạy học trên thế giới và Việt Nam 6

1.1.2 Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học 7

1.2 Dạy học phân hóa 9

1.2.1 Khái niệm dạy học phân hóa 9

1.2.2 Quy trình dạy học phân hóa 9

1.2.3 Ưu, nhược điểm về dạy học phân hóa trong trường phổ thông 11

1.3 Bài tập hóa học 12

1.3.1 Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học trong giảng dạy hóa học 12

1.3.2 Cách sử dụng bài tập hóa học trong dạy học 13

1.4 Những biểu hiện, nguyên nhân và biện pháp giúp đỡ học sinh yếu kém môn Hóa học 14

1.4.1 Những biểu hiện của HS yếu kém trong học tập môn Hóa học 14

1.4.2 Nguyên nhân yếu kém của học sinh trong học tập hóa học ở các trường trung học phổ thông 14

1.4.3 Một số biện pháp để giúp đỡ học sinh yếu kém 15

1.5 Thực trạng học sinh yếu kém môn Hóa học tại Hải Phòng 19

1.5.1 Thực trạng học sinh yếu kém môn Hóa học ( số liệu điều tra ) 19

1.5.2 Kết quả điều tra 19

Tiểu kết chương 1 22

Chương 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC CHƯƠNG ANĐEHIT-XETON VÀ AXIT CACBOXYLIC HÓA HỌC 11 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ VÀ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH YẾU KÉM 23

v

2.1 Cấu trúc chương anđehit-xeton và axit cacboxylic hóa học 11 23

2.1.1 Vị trí, nội dung kiến thức chương anđehit – xeton và axit cacboxylic hóa học 11 23

2.1.2 Mục tiêu, cấu trúc chương anđehit – xeton và axit cacboxylic 23

2.2 Một số nguyên tắc khi xây dựng và sử dụng bài tập hóa học 25

2.3 Quy trình lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập Hóa học anđehit- xeton và axit cacboxylic hóa học 11 26

2.4 Xây dựng hệ thống bài tập chương anđehit- xeton và axitcacboxylic để nâng cao hứng thú và kết quả học tập cho HS 27

2.4.1 Hệ thống bài tập bổ sung kiến thức 28

2.4.2 Hệ thống bài tập củng cố kiến thức 32

2.4.3 Hệ thống bài tập dạng biết 35

2.4.4 Hệ thống bài tập dạng hiểu 38

2.4.5 Hệ thống bài tập dạng vận dụng 42

2.4.6 Thiết kế một số bài giảng và đề kiểm tra hóa học theo hướng hoạt động hóa nhằm giúp đỡ học sinh yếu kém. 46

2.4.7 Xây dựng và sử dụng bài tập hóa học để thiết kế các trò chơi tạo hứng thú trong dạy học Hóa học 76

Tiểu kết chương 2 84

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 85

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm 85

3.2 Kế hoạch và phạm vi thực nghiệm 85

3.3 Qúa trình thực hiện 86

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm 87

Tiểu kết chương 3 97

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC 103

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Kết quả điều tra nguyên nhân học sinh yếu kém………

Bảng 1.2 Kết quả điều tra các biểu hiện của học sinh yếu kém………

Bảng 1.3 Kết quả điều tra sự yêu thích với việc học môn Hóa học của học sinh………

Bảng 1.4 Kết quả điều tra mức độ yêu thích việc giải bài tập hóa học của học sinh………

Bảng 3.1: Kết quả điều tra chất lượng học tập môn HH Trường THPT Lý Thường Kiệt………

Bảng 3.2: Kết quả điều tra chất lượng học tập môn HH Trường THPT Thủy Sơn………

Bảng 3.3: Bảng kết quả bài kiểm tra số 1 Bảng 3.4: Bảng phân phối tần số, tần xuất tích lũy – Bài kiểm tra số 1 Bảng 3.5: Bảng phân phối tần suất tích lũy………

Bảng 3.6: Bảng tổng hợp kết quả các bài kiểm tra………

Bảng 3.7:Bảng phân loại kết quả thực nghiệm………

Bảng 3.8: Bảng kết quả - Bài kiểm tra số 2………

Bảng 3.9: Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất tích lũy – Bài kiểm tra số 2………

Bảng 3.10: Bảng phân phối tần suất tích lũy………

Bảng 3.11: Bảng tổng hợp các bài kiểm tra ………

Bảng 3.12: Bảng phân loại kết quả thực nghiệm………

Bảng 3.13: Tổng hợp các tham số đặc trưng………

Bảng 3.14: Bảng giá trị điểm trung bình và độ lệch chuẩn từng lớp…

Bảng 3.15: Bảng giá trị của p và mức độ ảnh hưởng của ES…………

vii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Hình 3.1: Đồ thị tích lũy so sánh kết quả kiểm tra bài số 1……….Hình 3.2: Biểu đồ phân loại HS đề số 1……… Hình 3.3: Đồ thị đường tích lũy so sánh kết quả kiểm tra đề số 2…… Hình 3.4: Biểu đồ phân loại HS qua bài kiểm tra số 2………Hình 3.5: Biểu đồ phân loại HS qua hai bài kiểm tra………

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong công cuộc đổi mới đất nước với mục tiêu công nghiệp hoá, hiệnđại hoá, tiến tới dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh,con người được coi là nhân tố quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triểnnhanh, hiệu quả và bền vững Để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cần phải

có sự chuyển biến cơ bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI đã nêu: “ Đổi mới căn bản, toàn

diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, ” Sự đổi mới của GD nhằm tạo ra những

con người toàn diện có năng lực, phẩm chất đạo đức, có sức khoẻ, có tri thức

và năng động sáng tạo Trong đó, đổi mới PPDH được hiểu là tổ chức các hoạtđộng học tập chủ động, sáng tạo cho người học, từ đó khơi dậy và thúc đẩylòng say mê, phát triển nhu cầu tìm tòi, khám phá, chiếm lĩnh trong tự thân củangười học, phát huy khả năng tự học của họ

Hoá học là môn khoa học thực nghiệm và lí thuyết, cung cấp cho họcsinh những tri thức hóa học phổ thông tương đối hoàn chỉnh về các chất, sựbiến đổi các chất, mối liên hệ giữa công nghệ hóa học, môi trường và conngười Để học tốt môn Hoá học, bên cạnh việc nắm vững lý thuyết, học sinhcòn phải biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo kiến thức đã thu được thông quahoạt động thực nghiệm, thực hành và giải bài tập Việc giải bài tập hoá họckhông chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là phươngtiện để HS tìm tòi, hình thành kiến thức mới

Từ thực tế công tác ở vùng nông thôn, tôi nhận thấy nhận thức của các

em còn nhiều hạn chế, các em chủ yếu là con nhà nghèo, ý thức tự học, tự rènluyện rất ít, điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn, do đó, lượng học sinh yếukém còn nhiều Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp tôi luôn băn khoăn là làmthế nào để nâng cao khả năng nhận thức cho học sinh yếu kém khi dạy họcmôn Hoá học?

1

Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Tuyển

chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học chương anđehit – xeton

và axit cacboxylic Hóa học 11 nhằm nâng cao hứng thú và kết quả học tập của học sinh yếu kém”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đã có một số luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành hóa học nghiên cứu

ở các khía cạnh, mức độ khác nhau đưa ra để khắc phục tình trạng học sinhyếu, kém như:

“Những biện pháp giúp học sinh yếu kém đạt được yêu cầu và có kết quảcao hơn trong học tập môn Hoá học ở các trường Trung học phổ thông các tỉnhmiền núi phía Bắc” ThS.Trịnh Văn Thịnh, 2005, ĐHSP Hà Nội

“Nâng cao khả năng nhận thức và tư duy của học sinh Trung học phổthông qua hệ thống bài tập hoá vô cơ 11 chương trình cơ bản” Tác giả TrầnThị Hải Yến, 2011, Đại học Giáo dục - ĐHQG

“Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm kháchquan phần este, lipit và cacbohiđrat, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng caonăng lực nhận thức cho học sinh trung học phổ thông” Tác giả Lê Thu Hòa,

- Yên Bái” Tác giả Nguyễn Thanh Hải, 2013, Đại học Giáo dục - ĐHQG Tuy

nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu bồi dưỡng học sinh yếu kémphần hóa học hữu cơ 11 chương anđehit - xeton và axit cacboxylic

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài nhằm nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp cơ

bản giúp đỡ HS yếu kém để HS đạt yêu cầu và có kết quả cao hơn, giảm tỉ lệ

HS yếu kém thông qua việc sử dụng BTHH chương anđehit - xeton và axitcacboxylic từ đó nâng cao chất lượng dạy và học

4.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu đặc điểm của học sinh yếu, kém môn Hóa học

- Tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất một số biện pháp giúp đỡ đối tượng

HS yếu, kém môn Hóa học ở trường THPT

- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng bài tập hóa học chương anđehit xeton và axit cacboxylic Hóa học lớp 11 nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho

-HS yếu kém môn HH Hướng dẫn -HS sử dụng HTBT đã xây dựng một cáchhợp lí, hiệu quả

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá chất lượng, hiệu quả của hệ thốngbài tập hóa học đã xây dựng nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho HS yếu kémmôn Hóa học

5.Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học hóa học ở trường Trung học phổ thông Việt Nam

5.2 Đối tượng nghiên cứu

Dạy và học hoá học đối với đối tượng học sinh yếu, kém môn Hoá học ởcác trường Trung học phổ thông

Hệ thống bài tập chương anđehit - xeton và axit cacboxylic nhằm khắc phục tình trạng HS yếu kém trong dạy học

6 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Nội dung và phương pháp sử dụng bài tập hóa

học về phần anđehit - xeton và axit cacboxylic- hóa học lớp 11 trong dạy học

Phạm vi về đối tượng: Đối tượng thực nghiệm sư phạm là học sinh lớp

11 trường THPT Lý Thường Kiệt, THPT Thủy Sơn - TP Hải Phòng

7 Giả thuyết khoa học

3

Với HS yếu, kém nếu lựa chọn, xây dựng và sử dụng hợp lý hệ thống bàitập chương anđehit - xeton và axit cacboxylic sẽ góp phần nâng cao hiệu quảdạy và học hóa học ở trường THPT.

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tài liệu về chính sách của Đảng và chính

phủ về GD, lý luận DH nói chung và DH HH nói riêng

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Điều tra - khảo sát thực trạng HS yếu, kém và phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Dự giờ đồng nghệp

- Phỏng vấn, trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm với các giáo viên tại các trường THPT trên địa bàn Huyện Thủy Nguyên

- Thực nghiệm sư phạm

8.3 Phương pháp xử lý thống kê các số liệu thực nghiệm

Các số liệu thực nghiệm thu được sẽ được xử lý thống kê để kiểmnghiệm sự đúng đắn của giả thuyết khoa học, cũng như quy mô ảnh hưởng củanghiên cứu

9.Những đóng góp mới của đề tài

- Xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập HH chương anđehit - xeton vàaxit cacboxylic bám sát chuẩn chương trình tài liệu giáo khoa môn Hóa học lớp

11, tăng cường tính thực tiễn nhằm nâng cao hứng thú học tập cho HS yếu,kém

- Hướng dẫn sử dụng hệ thống bài tập để góp phần làm giảm tỷ lệ HS yếu kém trong học tập môn Hóa học ở các THPT

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận nội dung của luận văn gồm 3 chương: Chương

1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập để bồi dưỡng học sinh yếu, kém

Chương 2: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hoá học chương anđehit - xeton và axit cacboxylic hóa học 11 nhằm nâng cao hứng thú và kết quả học tập của học sinh yếu kém Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

5

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TUYỂN CHỌN, XÂYDỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH

YẾU, KÉM1.1 Đổi mới phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học (PPDH) là một hệ thống những hành động có mụcđích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của họcsinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn

Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cáchgiáo dục nói chung cũng như cải cách cấp trung học phổ thông Mục tiêu,chương trình, nội dung dạy học mới đòi hỏi việc cải tiến PPDH và sử dụngnhững PPDH mới.[16 , tr 91]

1.1.1 Đổi mới phương pháp dạy học trên thế giới và Việt Nam

Đã có nhiều tài liệu viết về đổi mới PPDH ở Việt Nam Tuy nhiên đổimới PPDH là một nhiệm vụ phức hợp, đòi hỏi nhiều cách tiếp cận khác nhau.Trong những năm gần đây, các trường THPT đã có nhiều cố gắng trong việcđổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huy tính tích cựccủa HS Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống, đặc biệt là thuyếttrình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các PPDH ở các trường THPT, hạnchế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS

Những định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tíchcực, chủ động và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng táclàm việc của người học Để thực hiện có hiệu quả việc đổi mới PPDH ở trườngphổ thông thì việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ GV có năng lực dạy học theonhững quan điểm đổi mới PPDH có vai trò rất quan trọng Từ nhiều năm nay

Bộ giáo dục và đào tạo đã chú ý việc bồi dưỡng GV về đổi mới PPDH, và đã

có nhiều tài liệu về chủ đề này được xuất bản Ở một số trường THPT trongmột số năm gần đây đã đạt được những tiến bộ trong việc đổi

mới PPDH Ở những trường đã bồi dưỡng cho đội ngũ GV về đổi mới PPDH

và trang bị PTDH mới thì tình hình sử dụng các PPDH đã được cải thiện

1.1.2 Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học

1.1.2.1 Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống.

Các PPDH truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập… luôn lànhững PP quan trọng trong DH Đổi mới PPDH không có nghĩa là loại bỏ cácPPDH truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng caohiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Để nâng cao hiệu quả của cácPPDH này người GV trước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dung thànhthạo các kỹ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp.Tuy nhiên, các PPDH truyền thống có những hạn chế tất yếu, vì thế bên cạnhcác PPDH truyền thống cần kết hợp các PPDH mới, đặc biệt là những PP và kỹthuật DH phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS

1.1.2.2 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Không có một PPDH toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung

DH Mỗi PP và hình thức DH có những ưu, nhựơc điểm và giới hạn sử dụngriêng Vì vậy việc phối hợp đa dạng các PP và hình thức DH trong toàn bộ quátrình DH là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng caochất lượng DH

1.1.2.3 Tăng cường sử dụng phương tiện và công nghệ thông tin trong dạy học

- Phương tiện DH có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH, nhằmtăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong DH Việc sử dụngcác phương tiện DH cần phù hợp với mối quan hệ giữa phương tiện DH vàPPDH Tuy nhiên các phương tiện DH tự tạo của GV luôn có ý nghĩa quantrọng, cần được phát huy

- Đa phương tiện và công nghệ thông tin vừa là nội dung DH vừa làphương tiện DH trong DH hiện đại Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện nhưmột phương tiện trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm DH

7

1.1.2.4 Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo

Các kỹ thuật DH là những đơn vị nhỏ nhất của PPDH Ngày nay người

ta chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật DH phát huy tính tích cực, sángtạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, “3 lần 3”, bản đồ

tư duy (Mind Map)… Trong đó bản đồ tư duy là PP dễ nhất để chuyển tảithông tin vào bộ não của chúng ta rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó là mộtphương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả Đây là cách để ghi nhớ chitiết, để tổng hợp hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồphân nhánh Bằng cách dùng bản đồ tư duy, tổng thể của vấn đề được chỉ radưới dạng một hình vẽ, trong đó các đối tượng liên hệ với nhau bằng cácđường nối Với cách biểu diễn như vậy, các dữ liệu được ghi nhớ và hấp thụ dễdàng và nhanh chóng hơn.[6, tr 5]

1.1.2.5 Tăng cường các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn hóa học PPDH

có mối quan hệ biện chứng với nội dung DH Vì vậy bên cạnh

những PP chung có thể sử dụng cho nhiều bộ môn khác nhau thì việc sử dụngcác PPDH đặc thù có vai trò quan trọng trong dạy học bộ môn Các phươngpháp DH đặc thù bộ môn được xây dựng trên cơ sở lý luận DH bộ môn Ví dụthí nghiệm là PPDH đặc thù của các môn khoa học tự nhiên

1.1.2.6 Bồi dưỡng phương pháp học tập cho HS

PP học tập một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việc tích cựchoá, phát huy tính sáng tạo của HS Có những PP nhận thức chung như PP thuthập, xử lý, đánh giá thông tin, tổ chức làm việc, làm việc nhóm, có những PPhọc tập chuyên biệt của từng bộ môn Bằng nhiều hình thức khác nhau, cầnluyện tập cho HS các PP học tập chung và các PP học tập trong bộ môn

1.1.2.7 Cải tiến việc kiểm tra, đánh giá

- Đổi mới PPDH cần gắn liền với đổi mới về đánh giá quá trình DHcũng như đổi mới việc kiểm tra và đánh giá thành tích học tập của HS Cần bồidưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho HStham gia đánh giá và cải tiến quá trình DH

- Trong đánh giá thành tích học tập của HS không chỉ đánh giá kết quả

mà chú ý cả quá trình học tập Cần sử dụng phối hợp các hình thức, phươngpháp KTĐG khác nhau Kết hợp giữa kiểm tra miệng, kiểm tra viết và bài tậpthực hành Kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan

1.2 Dạy học phân hóa

1.2.1 Khái niệm dạy học phân hóa

DH phân hóa là một quan điểm dạy học trong đó quan tâm đến phongcách học, sở thích và năng lực của người học

Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại người học theo năng lựcnhận thức mà ở đây là PPDH phù hợp với từng đối tượng người học trên cơ sở

am hiểu từng cá thể, GV tiếp cận người học ở tâm lí, năng khiếu…

DH phân hóa xuất phát từ nhu cầu đảm bảo thực hiện tốt mục đích dạyhọc, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng củatừng cá nhân, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong một lớp học luôn có sựchênh lệch về trình độ nhận thức của mỗi thành viên.[ 6, tr 11]

1.2.2 Quy trình dạy học phân hóa

1.2.2.1 Phân hóa nhóm đối tượng học sinh

học kém vì năng lực yếu, có em học yếu vì nguyên nhân khác (gia đình khókhăn, không có điều kiện thời gian học tập, có vướng mắc về tư tưởng nênchưa tập trung ) Từ đó có biện pháp GD, giúp đỡ như: xây dựng lòng tự tinbản thân, thường xuyên theo dõi, động viên kịp thời, tranh thủ sự quan tâm củagia đình và xã hội Không nên đồng nhất các em học kém với nhau mà cầnphân kiểu học của từng HS kém để có PP giúp đỡ

nhiều bài, thích giải các bài khó, các bài toán đòi hỏi tư duy sáng tạo, nhưng lạicoi nhẹ việc học lý thuyết, coi nhẹ các bài thông thường Do đó các em khôngnắm chắc kiến thức cơ bản hoặc không thành tạo các kỹ năng Vì vậy, điềuquan trọng nhất là hình thành ở các em lòng ham thích, hứng thú, say mê

9

học, thường xuyên GD đức tính kiên trì, tỉ mỉ, cẩn thận, khiêm tốn, sẵn sànggiúp đỡ bạn cùng lớp tiến bộ … Trong giờ học, GV cần suy nghĩ tìm tòi để đề

ra cho HS những câu hỏi đào sâu lý thuyết

làm đầy đủ và đạt yêu cầu các bài tập SGK với sự gợi ý ở mức độ hạn chế của

GV, có thể tiếp thu phần nào kiến thức nâng cao của HS khá giỏi

GV thường xuyên theo dõi điều chỉnh lại nhân sự nhóm, chuyển lênnhóm trên hoặc xuống nhóm dưới nếu có thành viên nào trong nhóm tỏ ra tiến

bộ hay thụt lùi

1.2.2.2 Thiết kế bài học

+ Nghiên cứu nắm vững nội dung và yêu cầu của bài học:

Đây là vấn đề trước tiên và đặc biệt quan trọng của người GV trong việcthiết kế bài học có chất lượng Có nắm vững nội dung kiến thức bài học thì GVmới có thể hình thành các PPDH để vận dụng vào từng tình huống cụ thể chohiệu quả, đạt được mục đích DH của mình

+ Nên sử dụng kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học phân hóa với các câu hỏi phân hóa:

Khi đưa các yếu tố phát hiện và giải quyết vấn đề kết hợp cùng hệ thốngcâu hỏi phân hóa vào bài học các tri thức khái niệm, các định lý … sẽ góp phầnphát triển tư duy, tăng cường tính tự giác, chủ động, sáng tạo cho các đối tượng

HS Những tri thức mới được kiến tạo nhờ quá trình phát hiện và giải quyếtvấn đề, HS được khám phá, phân tích vấn đề, để đề xuất và thực hiện được PPgiải quyết

1.2.2.3 Ra bài tập phân hóa

Phải dựa vào đặc điểm và sự phân loại HS trong lớp để GV lựa chọn bàitập thích hợp Có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách cho sử dụng mạch bài tậpphân bậc, giao cho HS giỏi những bài tập có hoạt động ở bậc cao hơn so vớicác đối tượng HS khác Đối với HS yếu kém, có thể giao cho các bài tập phânbậc vừa sức Cụ thể là khoảng cách giữa hai bậc liên tiếp không quá

cao, quá xa Hoặc ngay trong một bài tập người GV cũng có thể tiến hành dạyphân hóa nếu như bài tập đó đảm bảo yêu cầu cho cả ba nhóm đối tượng họcsinh: bồi dưỡng lấp lỗ hổng cho HS yếu kém, trang bị kiến thức chuẩn bị cho

HS trung bình và nâng cao cho HS khá, giỏi

1.2.2.4 Xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập

- Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập: môi trường, phương tiện,điều kiện DH … GV cần chú ý đến điều kiện môi trường xung quanh, điềukiện thời tiết … các yếu tố đó có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, tâm lý, tinh thầnhọc tập của HS Vì vậy GV cần đề ra phương án để đảm bảo chất lượng giờhọc

- Phương tiện DH: mô hình, hình vẽ, SGK, phiếu học tập, máy chiếu,máy vi tính… góp phần chứa đựng và truyền tải thông tin, tạo điều kiện thuậnlợi cho việc tổ chức hoạt động học trong đổi mới PPDH theo xu hướng tích cựchóa hoạt động người học Mỗi giờ học cần sử dụng các phương tiện DH khácnhau tùy thuộc vào các chức năng của từng loại phương tiện như: kiến tạo trithức, rèn luyện kỹ năng, kích thích hứng thú học tập, tổ chức điều khiển quátrình học tập…

1.2.3 Ưu, nhược điểm về dạy học phân hóa trong trường phổ thông

1.2.3.1 Ưu điểm

- DH phân hóa phát huy tốt khả năng cá thể hóa hoạt động của ngườihọc, đưa người học trở thành chủ thể của quá trình nhận thức, tiếp thu kiếnthức một cách chủ động, sáng tạo phù hợp với năng lực nhận thức của bảnthân Bên cạnh đó người GV có cơ hội hiểu và nắm được mức độ nhận thứccủa từng cá thể người học để đề ra những biện pháp tác động, uốn nắn kịp thời

và có đánh giá một cách chính xác, khách quan

- DH phân hóa gây được hứng thú học tập cho mọi đối tượng HS, xóa

bỏ mặc cảm tự ti của đối tượng HS có nhịp độ nhận thức thấp cùng tham giatìm hiểu nội dung, yêu cầu của bài Kích thích, gây hứng thú học tập cho cácđối tượng HS khá giỏi phát huy hết khả năng, trí tuệ của mình

11

- DH phân hóa xóa bỏ khoảng cách giữa HS yếu kém với HS khá giỏi,đưa các em sát lại gần nhau hơn Các em có cơ hội giúp đỡ nhau cùng pháttriển, tiếp thu một cách nhanh chóng tri thức của nhân loại.

1.3.3.2 Nhược điểm

Nhược điểm cơ bản là người GV trước khi lên lớp phải chuẩn bị bàisoạn, hệ thống bài tập phân hóa được chọn lọc cẩn thận, đầu tư nhiều thời giancông sức Tổ chức lớp học hiện nay hầu hết đều có số HS đông, chênh lệchnhiều về trình độ có thể gây khó khăn cho các GV

- Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất

- Rèn luyện cho HS các kĩ năng HH như cân bằng phương trình phảnứng, tính toán theo công thức HH và phương trình HH… Nếu là bài tập thựcnghiệm sẽ rèn luyện các kĩ năng thực hành, góp phần vào việc GD kĩ thuậttổng hợp cho HS

- Hình thành và rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất và bảo vệ môi trường

- Hình thành kiến thức mới, ôn tập những kiến thức đã học, củng cố kiến thức cơ bản của bài giảng

- Rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ HH và các thao tác tư duy

1.3.1.2 Ý nghĩa phát triển

- KTĐG kiến thức, kĩ năng và kĩ xảo, đặc biệt là giúp phát hiện trình độphát triển trí tuệ, làm bộc lộ những khó khăn, sai lầm của HS trong học tậpđồng thời giúp họ vượt qua những khó khăn và khắc phục các sai lầm đó Pháttriển ở HS các năng lực tư duy logic, biện chứng, khái quát độc lập, thôngminh và sáng tạo

- Là phương tiện để KTĐG kiến thức và kĩ năng của HS.

1.3.1.3 Ý nghĩa giáo dục

- Rèn luyện cho HS đức tính chính xác, kiên nhẫn, trung thực và lòngsay mê khoa học HH Bài tập thực tiễn,TN còn có tác dụng rèn luyện văn hóalao động: có tổ chức, có kế hoạch, gọn gàng, sạch sẽ nơi làm việc

- GD tư tưởng đạo đức, kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp HS khi giảibài tập HH là tìm đến bản chất của các vấn đề và áp dụng giải quyết các vấn đềcủa cuộc sống

1.3.2 Cách sử dụng bài tập hóa học trong dạy học

1.3.2.1 Sử dụng trong giảng dạy bài mới

GV có thể linh hoạt nhiều PP khác nhau để kết hợp các kiến thức vàobài giảng, thuận lợi nhất là hai PP tích hợp và lồng ghép

-Tích hợp: là kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức HH làm cho

chúng hòa quyện vào nhau thành một thể thống nhất

-Lồng ghép: là thể hiện sự lắp ghép nội dung bài học về mặt cấu trúc để

có thể đưa vào bài học một đoạn, một mục, một số câu hỏi có nội dung liênquan đến các kiến thức HH

1.3.2.2 Sử dụng trong giờ bài tập và kiểm tra đánh giá

- Trong các giờ bài tập, GV có thể đưa vào các bài tập HH mà HS có thểvận dụng được những kiến thức trong nội dung luyện tập để giải quyết hoặcthông qua một bài tập có nội dung lý thuyết, sau khi giải quyết xong GV thôngtin thêm những kiến thức HH có liên quan

- Một số câu hỏi hoặc bài tập với nội dung trả lời ngắn gọn và chỉ vậndụng thuần túy các kiến thức lý thuyết trong các chương, bài mà HS đã đượccung cấp có thể đưa vào các đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết, kiểm tra học kỳ….Việc kiểm tra bài cũ thì có thể linh hoạt, phong phú hơn với bất kì nội dungnào có liên quan đến kiến thức bài học

13

1.3.2.3 Sử dụng thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa

- GV nên tổ chức cho HS các câu lạc bộ HH, các buổi ngoại khóa về

HH, các cuộc thi hóa học vui… nhằm tạo điều kiện cho HS vận dụng nhữngkiến thức HH vào cuộc sống, tạo niềm hứng thú và say mê HH, đồng thời kíchthích HS lòng ham hiểu biết, hình thành cho HS thói quen luôn thắc mắc, đặtvấn đề đối với những hiện tượng trong cuộc sống và phải tìm cách giải quyếtcho được các vấn đề đó

- Bài tập HH có thể được sử dụng linh hoạt, GV có thể đưa vào theokiểu hỏi đáp, trong phiếu học tập…và cũng có thể biến đổi bài tập này thànhmột tư liệu, một câu chuyện để kể, giảng giải cho học sinh…kết hợp một cáchhợp lí vào bài giảng

1.4 Những biểu hiện, nguyên nhân và biện pháp giúp đỡ học sinh yếu kém môn hóa học

1.4.1 Những biểu hiện của HS yếu kém trong học tập môn hoá học

- Nhận thức chậm, chậm hiểu, lâu thuộc bài, hay quên

- Không nắm vững kiến thức, kỹ năng cơ bản theo yêu cầu tối thiểu

- Hạn chế tư duy lôgic và khả năng so sánh, tổng hợp, khái quát hoá

- Không làm hoặc làm rất ít bài tập, không đảm bảo yêu cầu, hay bỏ giờ,

bị nhiều điểm yếu kém và thường có tính tự ti hoặc bất cần

1.4.2 Nguyên nhân yếu kém của học sinh trong học tập hoá học ở các trường trung học phổ thông

- Nhiều hình thức vui chơi, giải trí, công nghệ thông tin phát triển mạnh

mẽ làm cho HS phân tán tư tưởng hơn và làm hao tốn thời gian dành cho họctập của HS

1.4.2.2 Về phía giáo viên và cán bộ quản lý nhà trường

+/ PPDH chậm đổi mới:

- Nhiều GV chưa chú ý đến PPDH đặc trưng của bộ môn: việc sử dụng

đồ dùng DH trực quan, tranh ảnh, sách giáo khoa, thí nghiệm còn hạn chế,chưa khai thác hết tác dụng của đồ dùng DH, không có thí nghiệm trên lớp, bỏgiờ thực hành thí nghiệm, phương tiện DH nghèo nàn, lạc hậu

- Chưa động viên, tuyên dương kịp thời khi HS có một biểu hiện tích cực hay sáng tạo dù là rất nhỏ

- Chưa quan tâm đến tất cả HS trong lớp, GV chỉ chú trọng vào các em

HS khá, giỏi và coi đây là chất lượng chung của lớp

- Nhất là tinh thần trách nhiệm chưa cao, thiếu quyết tâm, bệnh thành tích, không đánh giá đúng thực chất của lớp mình giảng dạy

+/ Việc KTĐG chưa nghiêm túc, chưa nghiêm túc nên chưa có tác dụng khích lệ HS trong học tập, thậm chí tạo điều kiện cho HS chây lười

+/ Chưa tổ chức được nhiều buổi hoạt động ngoại khoá, hoạt động ngoài giờ lên lớp cho HS tham gia

1.4.3 Một số biện pháp để giúp đỡ học sinh yếu kém

1.4.3.1 Tạo động cơ, gây lòng tin, hứng thú say mê, yêu thích học tập Hóa học cho học sinh

- Tạo hứng thú, sự yêu thích bộ môn qua việc cho HS thấy được vai trò,tầm quan trọng của môn HH trong chương trình phổ thông và cấp học trên;

15

vai trò và tầm quan trọng của HH trong đời sống, trong thực tiễn phát triển khoa học kỹ thuật…

- Tạo cho HS hứng thú bằng sự thay đổi PP, hình thức DH: linh hoạt, đadạng trong mỗi giờ, mỗi phần, chú ý hoạt động đặc trưng bộ môn (thí nghiệm

HH biểu diễn, thí nghiệm thực hành), sử dụng phương tiện kỹ thuật trong DH

- Tạo hứng thú từ phong cách làm việc của thầy qua bài giảng trong quá trình nghiên cứu bộ môn Tạo không khí vui vẻ, thoải mái trong mỗi giờ học

- Lựa chọn bài tập có ý nghĩa (đặc biệt các bài tập có liên quan đến thựctiễn, bài tập có nhiều cách giải hay, sáng tạo), bài tập có yêu cầu phù hợp với đốitượng HS, sao cho đối tượng yếu kém nếu thực sự cố gắng cũng hoàn thành đượcyêu cầu Bài tập được nâng dần theo chất lượng và mức độ yêu cầu

1.4.3.2 Thường xuyên gần gũi, chăm lo, động viên học sinh, chỉ dẫn, kèm cặp học sinh trong quá trình thực hiện

- Tránh sự nóng vội hay ngược lại là sự buông trôi, phó mặc

- Yêu cầu HS tự nhận thấy nhược điểm trong việc học của riêng mình và

tự đưa ra nguyên nhân và hướng giải quyết

- Lắng nghe HS trình bày vấn đề với thái độ chăm chú nhất, tôn trọng

và động viên các em GV có thể kích thích tinh thần trách nhiệm bằng cáchtrao cho HS một số chức vụ trong lớp

- Khi HS mắc lỗi tuyệt đối không được biểu hiện bi quan, thất vọng hoặc dùng kết quả để lăng mạ, chỉ trích HS

1.4.3.3 Bù lấp kiến thức cơ bản cho học sinh yếu kém để các em kịp thời hoà nhập với lớp

- Thông qua quá trình học lý thuyết và làm bài tập của học sinh, GVcũng cần tập cho HS có ý thức tự phát hiện những lỗ hổng của bản thân mình

và biết cách tự lấp những lỗ hổng đó

- Bên cạnh việc giúp đỡ các em trong giờ chính khoá, cần phân loại để

tổ chức giúp đỡ riêng ngoài giờ theo nhóm HS Những lớp có những HS tíchcực, có PP học và tự học tốt có thể xây dựng “nhóm bạn” giúp đỡ

- Liên tục nhấn mạnh những khái niệm then chốt Hãy lặp lại những khái niệm này trong các bài giảng và bài tập về nhà trong suốt khóa học.

1.4.3.4 Luyện tập vừa sức

- Đối với HS yếu kém, GV nên coi trọng tính vững chắc của kiến thức,

kĩ năng hơn là chạy theo mục tiêu đề cao, mở rộng kiến thức và tăng cườngluyện tập vừa sức

- Trong những tiết học đồng loạt, việc luyện tập được thực hiện theotrình độ chung, nhiều khi không phù hợp với khả năng HS yếu kém Vì vậy khilàm việc riêng với nhóm HS yếu kém, cần dành thời gian để các em tăngcường luyện tập vừa sức mình Và lưu ý những điều sau đây:

+/ Đảm bảo HS hiểu đề làm bài tập: GV giúp các em hiểu rõ đề bài, nắmđược cái gì đã cho, cái gì cần tìm, cần chứng minh

+/ Gia tăng số lượng bài tập cùng thể loại và mức độ: HS yếu kém cầnnhững bài tập cùng thể loại và mức độ với số lượng nhiều hơn so với các emkhá giỏi và trung bình Phần gia tăng này được thực hiện trong những tiết làmviệc riêng với nhóm HS yếu kém Những nấc thang đầu dù có thấp nhưng khi

HS thành công sẽ tạo nên một yếu tố tâm lý rất quan trọng: các em sẽ tin vàobản thân từ đó có đủ nghị lực và quyết tâm vượt qua tình trạng yếu kém

1.4.3.5 Đổi mới phương pháp dạy học

- Đổi mới PPDH, phải đổi mới từ khâu soạn giảng, quá trình lên lớp,đến kiểm tra đánh giá Bài soạn phải thực sự là bản thiết kế để giáo viên thựchiện trong giờ, kèm theo bản thiết kế là sự chuẩn bị chu đáo các điều kiện cầnthiết cho giờ dạy (kiến thức của cả thầy và trò, trang thiết bị, dụng cụ, hoáchất ), trong giờ HS phải được làm việc, tham gia tìm hiểu chiếm lĩnh kiếnthức mới

- Để thực hiện tốt vấn đề này GV cần quan tâm tới tất cả các đối tượnghọc sinh, đặc biệt với HS yếu kém Lồng ghép dạy kiến thức mới với sự bù lấpkiến thức hổng cho HS và dùng kiến thức mới để soi sáng, củng cố kiến thức

mà HS đã học trước đó

17

- GV phải tạo cho các em tìm đến kiến thức này nhiều lần, hướng dẫncác em tìm lại, nhớ lại theo quy luật Sử dụng các hoạt động trên lớp để củng

cố kiến thức mới học Sau khi dạy HS những khái niệm cơ bản, GV nên cho

HS làm bài tập ngay dựa vào những kiến thức mới

- Giúp HS tạo đường dẫn giữa kiến thức mới với kiến thức đã học Nếu

HS có thể liên hệ những kiến thức cũ thì việc học kiến thức mới sẽ diễn ra dễdàng và thuận lợi hơn

1.4.3.6 Dạy học sinh cách học trong đó có tự học

- Giúp HS biết cách học từng phần, từng nội dung, từng bài, biết cáchghi nhớ, ghi nhớ có chọn lọc, nhớ để hiểu và hiểu giúp ghi nhớ dễ hơn, sâu hơn

1.4.3.7 Thường xuyên kiểm tra, đánh giá học sinh

- Theo dõi sát sao việc thực hiện kế hoạch mà các em đã vạch ra và chắcchắn rằng các em đang làm đúng theo kế hoạch đó

- Kiểm tra thường xuyên với nhiều dạng bài, nhiều hình thức khác nhau:Bài tập trắc nghiệm khách quan, tự luận; kiểm tra vấn đáp, kiểm tra viết, kiểmtra việc ghi chép, kiểm tra sự chuẩn bị ở nhà; kiểm tra trong giờ dạy lý thuyết,kiểm tra trong trong giờ thực hành….Đổi mới hình thức và nội dung kiểm tra:kiểm tra theo hướng đòi hỏi người học phải hiểu bài, vận dụng kiến thức, hạnchế lối học vẹt, ghi nhớ máy móc

- Kiểm tra để đánh giá mức độ tiến bộ của từng HS, lấy sự chuyển biếncủa HS để động viên khích lệ HS nỗ lực phấn đấu vươn lên trong học tập Bàycho HS cách xây dựng bài tập trong quá trình tự học, tự kiểm tra

1.5 Thực trạng học sinh yếu kém môn Hóa học tại Hải Phòng

1.5.1 Thực trạng học sinh yếu kém môn Hóa học (số liệu điều tra)

a Mục đích

- Tìm hiểu cơ sở vật chất, phương tiện dạy và học của nhà trường trung học phổ thông

- Tìm hiểu ý thức, thái độ học tập của học sinh đối với môn Hoá học

- Phương pháp dạy và học của giáo viên - học sinh hiện nay

b Đối tượng điều tra và phương pháp điều tra

- Học sinh: Tìm hiểu thực trạng học tập môn Hoá học của HS khối 11 ởmột số trường THPT ở thành phố Hải Phòng bằng hình thức phát phiếu thăm

dò ý kiến, phương pháp phỏng vấn trò chuyện trực tiếp với HS

Cụ thể, chúng tôi đã tiến hành phát phiếu điều tra 294 học sinh khối 11 học chương trình cơ bản ở 2 trường THPT

TRƯỜNGTHPT LÝ THƯỜNG KIỆT

THPT THỦY SƠN

- Giáo viên: Tìm hiểu phương pháp dạy học của GV hiện nay tại trườngbằng hình thức dự giờ, thông qua trò chuyện với giáo viên Cụ thể chúng tôilấy ý kiến của 24 giáo viên ở 4 trường THPT

TRƯỜNGTHPT LÝ THƯỜNG KIỆT

THPT THỦY SƠN

THPT LÊ ÍCH MỘC

THPT PHẠM NGŨ LÃO

1.5.2 Kết quả điều tra

1.5.2.1 Ý kiến giáo viên

a, Nguyên nhân học sinh yếu kém

19

Bảng 1.1 Kết quả điều tra nguyên nhân học sinh yếu kém

Nguyên nhân học sinh yếu kém

Học sinh chưa chăm học, thái độ thờ ơ trong học

Các hình thức giải trí như điện thoại, internet,

chơi điện tử, phim ảnh…làm phân tán tư tưởng

HS

Qua ý kiến của GV, ta thấy nguyên nhân chính dẫn đến HS yếu kém là

do HS chưa chăm học, thái độ thờ ơ trong học tập chiếm 40,05%; tiếp đó là HS

bị hổng kiến thức từ lớp dưới là 35,70% Đặc biệt theo ý kiến của giáo viên, học sinh bị phân tán tư tưởng do các hình thức giải trí như điện thoại, internet, game, phim ảnh…cũng là nguyên nhân làm tăng tỉ lệ học HS tập yếu kém b, Biểu hiện của học sinh yếu kém

Bảng 1.2 Kết quả điều tra các biểu hiện của học sinh yếu kém

Biểu hiện của học sinh yếu kém

Tiếp thu kiến thức, hình thành kĩ năng chậm

Có nhiều lỗ hổng kiến thức

Lúng túng trong cách diễn giải ngôn ngữ hoá học

Thái độ học tập không tích cưc, ngại cố gắng, thiếu tự

Dựa vào kết quả thu được ta thấy biểu hiện chính của HS yếu kém là dothái độ học tập không tích cực và kết quả học tập thường xuyên dưới trung

bình 1.5.2.2 Ý kiến của học sinh

Bảng 1.3 Kết quả điều tra sự yêu thích với việc học môn Hóa học của học sinh

Qua bảng 1.4 ta thấy có 22,7 % học sinh thích học môn Hóa học; 42,62

% học sinh học môn Hóa học một cách bình thường và 34,68 % học sinhkhông thích học môn Hóa học

Bảng 1.4 Kết quả điều tra mức độ yêu thích việc giải bài tập hóa học

21

Tiểu kết chương 1Chương 1 nghiên cứu về cơ sở lý luận và tình hình thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, gồm 4 nội dung chính sau:

1 Đổi mới phương pháp dạy học trên thế giới và ở Việt Nam

Nghiên cứu về một số định hướng về đổi mới PPDH và các biện pháp đổi mới PPDH

2 Dạy học phân hóa

Tìm hiểu quan niệm DH phân hóa và quy trình DH phân hóa để từ đó thấy được những ưu, nhược điểm về DH phân hóa trong trường THPT

HH ở các trường THPT Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT cho thấy việc tựhọc, tự rèn luyện kiến thức của HS còn yếu, vốn kiến thức về Hóa học của HScòn yếu Điều này càng cho thấy tính cấp thiết của đề tài

Trên cơ sở đó, chúng tôi tiến hành xây dựng hệ thống bài tập HHchương anđehit – xeton và axit cacboxylic hóa học lớp 11 và đề ra biện phápgiúp đỡ HS yếu kém sẽ được trình bày ở chương 2

CHƯƠNG 2TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG

BÀI TẬP HÓA HỌC CHƯƠNG ANĐEHIT- XETON VÀ AXIT

CACBOXYLIC HÓA HỌC 11 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ VÀ KẾT

QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH YẾU KÉM

2.1 Cấu trúc chương anđehit - xeton và axit cacboxylic hoá học 11

2.1.1 Vị trí, nội dung kiến thức chương anđehit - xeton và axit cacboxylic hoá học 11

Trong chương trình hóa học hữu cơ lớp 11, chương anđehit - xeton vàaxit cacboxylic được xếp cuối chương trình sau các chương về hiđrocacbon,chương ancol - phenol Trong chương này học sinh sẽ biết được khái niệm, ứngdụng của anđehit, xeton và axit cacboxylic, hiểu cấu tạo và tính chất củaanđehit, xeton và axit cacboxylic

2.1.2 Mục tiêu, cấu trúc chương anđehit - xeton và axit cacboxylic

BÀI 44: ANĐEHIT - XETON

Kiến thức

Biết được:

Định nghĩa, phân loại, danh pháp của anđehit

Đặc điểm cấu tạo phân tử của anđehit

Tính chất vật lí: Trạng thái, nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, tính tan.Tính chất hoá học của anđehit no đơn chức (đại diện là anđehit axetic):Tính khử (tác dụng với dung dịch bạc nitrat trong amoniac), tính oxi hoá (tácdụng với hiđro)

Phương pháp điều chế anđehit từ ancol bậc I, điều chế trực tiếp anđehit fomic từ metan, anđehit axetic từ etilen Một số ứng dụng chính của anđehit

Sơ lược về xeton (đặc điểm cấu tạo, tính chất, ứng dụng chính)

Kĩ năng

23

Dự đoán được tính chất hoá học đặc trưng của anđehit và xeton ; Kiểm tra dự đoán và kết luận.

Quan sát thí nghiệm, hình ảnh và rút ra nhận xét về cấu tạo và tính chất.Viết các phương trình hoá học minh hoạ tính chất hoá học của anđehitfomic và anđehit axetic, axeton

Nhận biết anđehit bằng phản ứng hoá học đặc trưng

Tính khối lượng hoặc nồng độ dung dịch anđehit trong phản ứng

- Định nghĩa, phân loại, đặc điểm cấu tạo phân tử, danh pháp

- Tính chất vật lí: Nhiệt độ sôi, độ tan trong nước ; Liên kết hiđro

- Tính chất hoá học: Tính axit yếu (phân li thuận nghịch trong dung dịch,tác dụng với bazơ, oxit bazơ, muối của axit yếu hơn, kim loại hoạt độngmạnh), tác dụng với ancol tạo thành este Khái niệm phản ứng este hoá

- Phương pháp điều chế, ứng dụng của axit cacboxylic

- Quan sát thí nghiệm, mô hình, rút ra được nhận xét về cấu tạo và tính chất

- Dự đoán được tính chất hoá học của axit cacboxylic no, đơn chức, mạch hở

- Viết các phương trình hoá học minh hoạ tính chất hoá học

- Phân biệt axit cụ thể với ancol, phenol bằng phương pháp hoá học

- Tính khối lượng hoặc nồng độ dung dịch axit trong phản ứng.BÀI 46: LUYỆN TẬP ANĐEHIT - XETON - AXIT CACBOXYLIC 1

- Viết phương trình hóa học của các phản ứng minh họa tính chất hóa học của anđehit, axit cacboxylic.

- Vận dụng linh hoạt kiến thức về tính chất để giải các bài tập nhận biết (phân biệt) các chất và bài toán hóa học

BÀI 47: BÀI THỰC HÀNH: TÍNH CHẤT CỦA ANĐEHIT VÀ AXIT

CACBOXYLIC

Kiến thức

Biết được:

Mục đích, cách tiến hành, kĩ thuật thực hiện các thí nghiệm:

Phản ứng tráng gương (HCHO tác dụng với dung dịch AgNO3 trong

NH3) Tác dụng của axit axetic với quỳ tím, Na2CO3, etanol

Sử dụng dụng cụ, hoá chất để tiến hành được an toàn, thành công các thí nghiệm trên

Quan sát, mô tả hiện tượng, giải thích và viết các phương trình hoá học

- Viết tường trình thí nghiệm

2.2 Một số nguyên tắc khi xây dựng và sử dụng bài tập hóa học

- Bài tập HH phải đảm bảo tính chính xác, khoa học

- Bài tập HH phải đảm bảo tính kế thừa, liên thông, đa dạng

- Bài tập HH phải có nội dung kiến thức gắn liền với thực tiễn đời sống,

xã hội Loại bỏ những bài tập có nội dung xa rời hoặc phi thực tiễn Xây dựngbài tập mới để rèn luyện cho HS năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, đặcbiệt là các vấn đề liên quan đến thực tiễn trong tự nhiên và cuộc sống

- Nội dung kiến thức phải gắn với thực hành, thí nghiệm HH và tăng cường thí nghiệm HH trong nội dung học tập

- Bài tập HH phải đa dạng các loại hình bài tập như bài tập bằng hình

vẽ, sơ đồ, bài tập lắp dụng cụ thí nghiệm…

25

- Nội dung bài tập phải ngắn gọn, không quá nặng về tính toán mà cầnchú ý tập trung vào rèn luyện và phát triển các năng lực nhận thức, tư duy HH

và hành động cho HS

- Bài tập HH phải góp phần thực hiện mục tiêu môn học

2.3 Quy trình lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập Hóa học anđehit - xeton

và axit cacboxylic hoá học 11

Dựa vào các nguyên tắc ở mục 2.2 tôi đã xây dựng hệ thống bài tập theo

5 bước sau:

* Bước 1: Xác định mục đích của hệ thống bài tập

Mục đích chung nhất của việc xây dựng hệ thống bài tập hóa học là giúpnâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học, giúp HS đạt kết quả học tập tốthơn cũng như yêu thích bộ môn hóa học hơn đồng thời góp phần hình thànhthế giới quan, hình thành những năng lực và kỹ năng cần thiết cho các emchuẩn bị vào đời

Để GV xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học một cách đúngđắn và đạt mục đích dạy học, ta có thể cụ thể hóa thành các mục tiêu sau đây:

- Hệ thống bài tập giúp học sinh yếu lấy lại căn bản, giúp các em có niềm tin và yêu thích bộ môn hóa học

- Hệ thống bài tập giúp phát hiện và đào tạo HS khá giỏi

- Hệ thống bài tập giúp HS phát triển tư duy, phát triển trí thông minh, hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho HS

- Hệ thống bài tập phải thuận tiện sử dụng cho cả GV và HS: GV đỡmất thời gian và công sức tìm kiếm bài tập cho HS và HS có thể sử dụng hệthống bài tập phục vụ việc tự học

Nội dung của hệ thống bài tập phải bao quát được kiến thức của chương trình Để ra một bài tập hóa học, GV phải trả lời được các câu hỏi sau:

- Bài tập giải quyết vấn đề gì?

- Vị trí của bài tập trong bài học

- Loại bài tập dự định xây dựng (định tính, định lượng hay thí

nghiệm)

- Có liên hệ với những kiến thức cũ và mới không?

- Có phù hợp với năng lực nhận thức của HS không?

- Có phối hợp với những phương tiện khác không (thí nghiệm)?

- Bài tập được biên soạn có phù hợp với yêu cầu sư phạm định trước không?

hệ thống bài tập đa cấp

- Phân loại các bài tập, sắp xếp theo từng dạng bài toán

- Phân hóa các bài toán, tìm quy luật dọc ngang của sự hình thành các bài toán, sắp xếp theo thứ tự từ bài dễ đến bài khó

- Hệ thống bài tập phải bao quát hết các kiến thức cơ bản, cốt lõi nhất cầncung cấp cho HS Tránh bỏ sót, trùng lặp, phần thì quá kỹ, phần thì qua loa

định trước Nếu nắm được sự phân loại các kiểu điển hình và các quy

luật dọc

ngang của các bài tập, GV có thể biên soạn những bài tập mới bằng cách vậndụng những quy luật biến hóa nói trên Tùy theo yêu cầu sư phạm ta có thể đơngiản hóa hay phức tạp hóa bài tập, soạn những bài tập có độ khó tăng dần, cóchứa đựng những yếu tố giúp rèn luyện những kỹ năng riêng biệt nào đó

Có thể xây dựng bài tập mới theo một số cách sau:

- Xây dựng theo mẫu bài tập có sẵn

- Xây dựng bài tập mới

sung Thông qua thực nghiệm, trao đổi với các GV sử dụng bài tập trong

các

bài giảng theo các mức độ nhận thức và tư duy để khẳng định lại tính khả thi,tính hữu ích của hệ thống bài tập, cũng như điều chỉnh bổ sung để hệ thống bàitập ngày càng hoàn thiện hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của việc dạy vàhọc

2.4 Xây dựng hệ thống bài tập chương anđehit- xeton và axitcacboxylic đểnâng cao hứng thú và kết quả học tập cho HS

27

2.4.1 Hệ thống bài tập bổ sung kiến thức

C CH3COOH, Cu(OH)2/OH-, C6H5OH

Câu 3: Cho hai phản ứng hoá học sau

C (3) < (1) < (2) D (2) < (1) < (3).

Câu 8: Dẫn hỗn hợp gồm khí H2 và hơi anđehit axetic đi qua ống đựng Ni

nung nóng Sản phẩm thu được sau phản ứng không có

A Anđehit hai chức no

C Anđehit không no, đơn chức

Câu 13: Để điều chế anđehit từ ancol bằng một phản ứng, người ta dùng

29

D Dung dịch AgNO3/NH3 hoặc Cu(OH)2/OH-, to.

Câu 15: Để điều chế anđehit từ ancol bằng một phản ứng, người ta dùng