Tổ chức dạy học theo dự án phần văn học nước ngoài chương trình ngữ văn 11 trung học phổ thông

- Phương pháp quan sát: quan sát dự giờ, quan sát phương pháp giảng dạy các bài văn học nước ngoài trong trường THPT.- Phương pháp điều tra phỏng vấn: phỏng vấn giáo viên và học sinh đểt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC -

PHẠM THỊ THÚY CHINH

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN PHẦN VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Chuyên ngành: LL&PP dạy học (bộ môn Ngữ Văn)

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nâng cao chất lượng dạy và học, đáp ứng mục tiêu đào tạo nguồn nhânlực trong thực tế và tương lai, cần thiết phải đổi mới giáo dục một cách toàndiện Trong nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 19-12-2000 của Quốc hội khóa

10 đã khẳng định mục tiêu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là: “Xây

dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp điều kiện và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở nước trong khu vực và trên thế giới” [3, tr.1] Xuất phát từ mục tiêu này, các nhà quản

lí, các nhà giáo dục đã xác định một trong những trọng tâm hàng đầu của việcđổi mới lần này là đổi mới phương pháp dạy học Yêu cầu của phương phápgiáo dục phổ thông hiện nay được ghi rõ trong điều 28.2

- Luật Giáo dục 2005: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [3, tr.28] Như vậy, cốt lõi của việc đổi mới phương pháp là nhằm tăng

cường tính tích cực, chủ động, hướng tới hoạt động tự học của học sinh, khắcphục thói quen học tập thụ động

Chủ trương đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lấyngười học làm trung tâm mở ra cơ hội cho giáo dục nước ta ứng dụng nhiềuthành tựu của phương pháp dạy học hiện đại trên thế giới, trong đó có nhữngphương pháp dạy học tích cực như: dạy học tình huống, dạy học qua đóngvai, dạy học theo dự án…

Nằm trong xu thế chung của chương trình đổi mới giáo dục phổ thông,việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn Ngữ văn cũng là việc cầnthiết và tất yếu Trong những năm qua, tại các hội nghị thay sách giáo khoa

Ngữ văn hay đổi mới phương pháp dạy học môn học này, các nhà giáo đãkiến nghị việc đổi mới nội dung phải song song với đổi mới phương pháp dạyhọc Trên thực tế, chất lượng dạy học môn học thời gian qua giảm sút mạnh,học sinh tỏ ra thờ ơ và ngại học môn học này Hơn nữa, trong điều kiệnphương tiện dạy học hiện đại như hiện nay cùng với việc chương trình Ngữvăn THPT hiện hành biên soạn lại theo hướng tích hợp kiến thức, tập trungphát triển năng lực tự học của học sinh, yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc môn học này càng trở nên cấp thiết Việc đổi mới phương pháp dạy vàhọc Ngữ văn với những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực

có sự trợ giúp của công nghệ thông tin và phương tiện dạy học hiện đại đang

là một hướng mới được đẩy mạnh áp dụng, trong đó có dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án đã có từ lâu trong thực tiễn dạy học ở Việt Nam,nhưng với sự trợ giúp của công nghệ thông tin và phương tiện dạy học hiện đạinhư hiện nay, dạy học theo dự án đang trở nên có nhiều ưu việt, thu hút sự chú

ý quan tâm của giáo viên và học sinh Dạy học theo dự án có đặc trưng là tổchức dạy học gắn với thực tiễn, học sinh phải tự học là chủ yếu, thầy cô chỉ là người

tổ chức, người hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập Dạy học theo dự án

đã bắt đầu triển khai áp dụng ở một số trường đại học, một số trường THPT ở HàNội, thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, ở một số môn học như vật lý, sinh học, hóahọc, tin học, địa lý và toán - là những môn học cung cấp kiến thức về tự nhiên, môitrường, có khả năng khai thác và giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn Riêng đối với cácmôn khoa học xã hội mà tiêu biểu là Ngữ văn, việc tổ chức dạy học theo dự án còn rất

ít được triển khai áp dụng

Qua thực tế, có thể thấy dạy học theo dự án đáp ứng được các yêu cầu vềđổi mới phương pháp dạy học, phát huy được vai trò tích cực chủ động của họcsinh qua các hoạt động và nhiệm vụ học tập cụ thể Nếu áp dụng cho môn Ngữvăn có thể nhìn thấy khả năng của dạy học theo dự án sẽ khắc phục được tìnhtrạng đọc - chép, tạo động cơ và hứng thú học tập cho học sinh Tuy nhiên, việcứng dụng tổ chức dạy học theo dự án vào dạy học cụ thể cho các phần kiến thức,các bài học sẽ triển khai như thế nào? Có phù hợp và nâng

cao hiệu quả dạy học môn học hay không? Đó là những vấn đề cần đượcnghiên cứu và giải đáp.

Mặt khác, tuy dạy học theo dự án đã bước đầu được quan tâm nghiêncứu và áp dụng nhưng như thế không phải là các vấn đề về mặt lí luận vàthực tiễn triển khai đã được nắm bắt cụ thể và có hệ thống trong quá trình dạyhọc Việc hiểu rõ vai trò của giáo viên và học sinh, các công việc cần thựchiện và cụ thể hóa thành quy trình dạy học, đánh giá trong dạy học dự án…vẫn còn là những điều mà giáo viên còn nhiều bỡ ngỡ, nhất là đối với các thầy

cô giáo ở các trường trung học phổ thông

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu ―Tổ chức

dạy học theo dự án phần văn học nước ngoài chương trình Ngữ văn 11 trung học phổ thông”, nhằm xây dựng một quy trình tổ chức dạy học dự án cho dạy

học phần kiến thức này để trang bị cho giáo viên có thể vận dụng vào giảng dạy,góp phần vào đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn

2 Lịch sử nghiên cứu

Những ý tưởng đầu tiên về dạy học dự án xuất hiện ở Mỹ từ nhữngnăm 30 của thế kỷ XX và sau đó được tiếp tục được nghiên cứu, tiếp cận vớinhững quan điểm khác nhau Hai nhà sư phạm Mỹ là John Dewey (1859-1952) và William H Kilpatrick (1871-1965) là những người đặt nền móngcho phương pháp dạy học dự án, dựa trên những cơ sở lý luận về tính tích cựccủa người học xuất phát từ sự quan tâm đối với chính môn học

John Dewey được coi là người đầu tiên khởi xướng phương pháp dạyhọc dự án, dựa trên cơ sở lý luận là lý thuyết học sinh là trung tâm Ông đềcập đến việc xây dựng các dự án trong dạy học theo cách tạo điều kiện chohọc sinh tư duy các vấn đề và tìm cách giải quyết các vấn đề đó Ông đánhgiá tầm quan trọng của dạy học dự án là việc người học tự rút kinh nghiệmtrong quá trình triển khai giải quyết vấn đề có liên quan đến thực tế, qua đótiếp thu kiến thức và kỹ năng mới, trau dồi những hiểu biết đã có mà khôngphải kết quả cuối cùng của dự án Với phương pháp dạy học này, học sinh trởthành trung tâm của quá trình dạy học, thầy cô có vai trò người tổ chức và

hướng dẫn Sau tiền đề nghiên cứu của John Dewey, trong suốt thời gian dài,dạy học theo dự án đã tạo nên sự vận động lớn trong nền giáo dục Mỹ Cácnhà giáo dục đã có rất nhiều báo cáo chỉ ra những lợi ích của việc học dựatrên kinh nghiệm, thực hành hướng vào người học.

Tiếp sau John DeWey, tiếp cận vấn đề dưới quan điểm của một nhàtâm lý học, nhà giáo dục William H.Kilpatric đã bổ sung vào hệ thống quanđiểm của John Dewey về dạy học theo dự án ở góc độ phương pháp thực

hành dự án Trong bài báo “Phương pháp dự án” (1925), ông đã chứng minh

rằng học sinh có thể dễ dàng bị thu hút bởi những hoạt động có mục đích đòihỏi khả năng tư duy và kỹ năng thực tế Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh dự án

là một hoạt động có mục đích cụ thể và diễn ra trong môi trường học tập dânchủ, khuyến khích sáng tạo của người học

Ở châu Âu, nhà giáo dục người Pháp Celestin Freinet (1869-1966) làngười tiên phong trong việc nghiên cứu và thực hiện phương pháp dạy học theo

dự án Freinet cho rằng học sinh nên học từ các buổi thảo luận và dã ngoại nhưmột quá trình học tâp từ việc ―thử - sai‖ Lớp học khi đó không còn là một lớphọc khép kín mà là môi trường diễn ra các hoạt động phức hợp: nghiên cứu, điềutra, khảo sát ở những phạm vi, bối cảnh khác nhau Những khẳng định này là tiền

đề đưa đến yêu cầu học sinh phải đóng các vai xã hội khác nhau để giải quyết cácvấn đề có tính thực tế trong dạy học dự án

Tại Việt Nam, dạy học dự án bước đầu được giới thiệu một cách tổng

quan qua cuốn “Giáo dục học” (2002) của tác giả Phạm Viết Vượng Với

những vấn đề lý luận vững chắc và cụ thể, tác giả đã khẳng định ưu thế củadạy học theo dự án như là một minh chứng cho việc cần có sự đổi mới,hướng tới các phương pháp dạy học hiện đại cho tương lai

Trong cuốn sách “Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông môn Ngữ Văn”, tác giả Nguyễn Hải Châu đã có phần giới thiệu và

phân tích về dạy học theo dự án Đây cũng là một dấu hiệu khẳng định quátrình hoàn thiện hóa hệ thống lý luận về phương pháp dạy học tích cực này

Bên cạnh các công trình trên thì thành tựu nổi bật nhất trong việcnghiên cứu ứng dụng dạy học theo dự án phải kể đến ―chương trình dạy họccho tương lai‖ trong chương trình giáo dục của tập đoàn Intel tại Việt Nam

với tập tài liệu “Teach to the Future” (dạy học cho tương lai) Cuốn sách này

kèm theo đĩa CD chương trình được coi là cẩm nang hỗ trợ, hướng dẫn chongười dạy cách tiếp cận và tiến hành tổ chức dạy học theo dự án theo từnggiai đoạn cụ thể từ lập kế hoạch, xây dựng hồ sơ bài dạy, đánh giá dự án, cácmẫu sản phẩm dự án, cách sử dụng công nghệ thông tin và trang web học tập

Ngoài các công trình nghiên cứu trên về dạy học dự án, còn có các bàiviết nghiên cứu trên các báo, tạp chí khoa học, giáo dục và các luận án xungquanh vấn đề dạy học dự án Tiểu biểu như các bài viết và nghiên cứu của cáctác giả Nguyễn Văn Cường và Nguyễn Thị Diệu Thảo (2004), Đỗ Hương Trà(2007), Trần Thị Hoàng Yến (2010) đăng trên tạp chí giáo dục Các bài viếtcủa các tác giả trên chủ yếu đi sâu vào tiến trình thực hiện dạy học theo dự ánthông qua việc ứng dụng trong một lĩnh vực hay một nội dung kiến thức cụthể của các bộ môn khoa học tự nhiên

Qua một số thống kê việc nghiên cứu và ứng dụng dạy học dự án, cóthể thấy rằng dạy học theo dự án không phải là xa lạ trong lĩnh vực giáo dục ởnước ta và trên thế giới Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ởnhững vấn đề về mặt lí thuyết của dạy học dự án, chưa cung cấp một sự hỗtrợ thực sự đầy đủ để người dạy có thể dễ dàng triển khai áp dụng, nhất làtrong lĩnh vực khoa học xã hội, khi mà việc triển khai dạy học theo dự án cònnhiều khó khăn Việc hiểu rõ ràng và cụ thể về dạy học theo dự án, quy trìnhhóa việc tổ chức dạy học theo dự án, đánh giá trong dạy học dự án vẫn còn lànhững vấn đề còn cần được nghiên cứu thêm

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài luận văn này là xây dựng và đề xuất quy trình tổchức dạy học theo dự án trang bị cho giáo viên Ngữ văn vận dụng vào dạyhọc văn học nước ngoài lớp 11, góp phần đổi mới và nâng cao hiệu quả dạyhọc môn học

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Ngữ văn lớp 11 ở trường THPT.

- Đối tượng nghiên cứu: Khả năng vận dụng quy trình tổ chức dạy học theo dự

án cho dạy học Ngữ văn: phần văn học nước ngoài lớp 11 (chương trình nâng cao).

5 Giả thuyết nghiên cứu

Xây dựng và ứng dụng được quy trình tổ chức dạy học theo dự án phầnvăn học nước ngoài lớp 11 sẽ phát huy được vai trò tích cực, chủ động vàsáng tạo của học sinh, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nângcao hiệu quả dạy học Ngữ văn

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề lí luận, các quan điểm về dạy học dự án

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực tế dạy học phần văn học nướcngoài hiện nay, khả năng áp dụng dạy học theo dự án trong dạy học Ngữ văn vàdạy học văn học nước ngoài lớp 11

- Xây dựng quy trình tổ chức dạy học theo dự án cho phần văn học nước ngoài lớp 11:

+ Xây dựng cơ sở lí luận của việc áp dụng dạy học theo dự án vào dạy học Ngữ văn nói chung và phần văn học nước ngoài nói riêng

+ Xây dựng được các bước trong quy trình tổ chức dạy học theo dự án cho dạy học phần văn học nước ngoài lớp 11

+ Vận dụng quy trình trên vào soạn giáo án giảng dạy

8 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu: tham khảo tài liệu, sách, bài báo đề cập tới vấn đềnghiên cứu

- Phương pháp quan sát: quan sát dự giờ, quan sát phương pháp giảng dạy các bài văn học nước ngoài trong trường THPT.

- Phương pháp điều tra phỏng vấn: phỏng vấn giáo viên và học sinh đểthu thập ý kiến về việc sử dụng phương pháp dạy học Ngữ văn hiện tại đang được

sử dụng

- Phương pháp thực nghiệm: xây dựng quy trình tổ chức dạy học theo

dự án và vận dụng soạn giáo án, thực nghiệm giảng dạy để kiểm tra tính khả thicủa phương pháp dạy học cho phần kiến thức này

- Phương pháp xử lí thông tin, phân tích kết quả: xử lý thông tin thu thập được và đưa ra những đánh giá riêng

9 Những đóng góp của luận văn

- Hệ thống hóa được một số vấn đề lí luận của dạy học theo dự án và làm

rõ được sự phù hợp của dạy học theo dự án khi áp dụng cho dạy học Ngữ văn ởtrường THPT (phần văn học nước ngoài chương trình Ngữ văn 11 nâng cao)

- Xây dựng và đề xuất vận dụng quy trình dạy học theo dự án cho giáo viên THPT trong dạy học phần văn học nước ngoài lớp 11 chương trình nâng cao.

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn có kết cấu gồm có 3 chương:Chương 1: Những vấn đề lí luận về dạy học dự án

Chương 2: Khả năng vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học văn học nước ngoài lớp 11 chương trình nâng cao

Chương 3: Quy trình tổ chức dạy học theo dự án và thực nghiệm sư phạm

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC DỰ ÁN

1.1 Khái niệm dạy học dự án

Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là project, có nguồn gốc từ tiếng La tinh và

ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảo hay một kếhoạch trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần được thực hiện nhằm đạtmục đích đề ra Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnhvực kinh tế - xã hội, trong sản xuất kinh doanh, trong nghiên cứu khoa học cũngnhư trong quản lý xã hội Khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế - xã hội vàolĩnh vực giáo dục đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục

mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học

Khái niệm Project được sử dụng trong các trường dạy kiến trúc xây

dựng ở Ý từ cuối thế kỷ XVI Từ đó tư tưởng dạy học theo dự án lan sangPháp cũng như một số nước Châu Âu khác và Mỹ, trước hết trong cáctrường đại học và chuyên nghiệp Đầu thế kỷ XX, các nhà sư phạm Mỹ đãxây dựng cơ sở lí luận cho phương pháp dự án (the project method) và coi đó

là phương pháp dạy học quan trọng nhất để thực hiện quan điểm dạy học lấyhọc sinh làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyềnthống coi thầy giáo là trung tâm

Phương pháp dạy học dự án hướng học sinh đến việc tiếp thu kiến thức

và kỹ năng thông qua giải quyết một bài tập tình huống được gọi là một dự ánhọc tập Dự án học tập này có thể là một vấn đề trong bài, một bài hoặc nhómbài học, trong đó các nhiệm vụ học tập được gắn với những vấn đề thực tiễnquen thuộc hoặc ý nghĩa đối với người học Người học sẽ lĩnh hội các kiếnthức, kỹ năng liên quan đến việc thực hiện dự án học tập, xây dựng các nhiệm

vụ thực, quan sát và giải quyết các vấn đề mang tính thực tiễn Người dạy sẽgợi ý, cung cấp các nguồn thông tin cần thiết cho người học hoặc tham giamột cách gián tiếp vào quá trình này thông qua việc định hướng, gợi ý vấn đề,kích thích hứng thú…cho người học

Ban đầu, phương pháp dự án được sử dụng trong dạy học thực hànhcác môn học kỹ thuật Về sau, dạy học dự án được dùng trong hầu hết cácmôn học khác, kể cả các môn khoa học xã hội Sau một thời gian dài được sửdụng, đến nay dạy học dự án đang là một trong những mô hình dạy học tíchcực được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thếgiới, đặc biệt ở các nước phát triển Ở nước ta, các đề án môn học, đề án tốtnghiệp từ lâu cũng đã được sử dụng trong đào tạo đại học, các hình thức nàygần gũi với dạy học theo dự án Tuy vậy, trong lĩnh vực lý luận dạy học, dạyhọc dự án chưa được quan tâm thích đáng nên việc sử dụng chưa đạt hiệuquả cao Nhìn chung, trong thời gian gần đây mới thực hiện ở các trường đạihọc, còn ít hoặc chưa được áp dụng cho các trường THPT.

Hiện nay, có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo

dự án (Project - based learning) Dạy học theo dự án được nhiều nhà nghiêncứu, nhiều tác giả coi là một hình thức tổ chức dạy học vì khi thực hiện một

dự án, có nhiều phương pháp dạy học cụ thể được sử dụng Tuy nhiên, khikhông phân biệt giữa hình thức và phương pháp dạy học người ta cũng gọi làphương pháp dạy học theo dự án (phương pháp dạy học dự án) Khi đó cầnhiểu đó là phương pháp dạy học theo nghĩa rộng, một cách tiếp cận dạy học,một phương pháp phức hợp, hay nói cách khác cần hiểu dạy học theo dự án làmột phương pháp dạy học trong nhiều phương pháp dạy học Như vậy có thểdùng hình thức tổ chức dạy học hoặc phương pháp dạy học để gọi dạy họctheo dự án, tuy nhiên cần hiểu là phương pháp theo nghĩa rộng như đã nêu

Như vậy, dù cách gọi dạy học dự án là phương pháp dạy học hay hìnhthức tổ chức dạy học thì bản chất của dạy học dự án (hay còn gọi là dạy họctheo dự án) vẫn là sự chuyển đổi người học sang cơ chế tự định hướng cánhân trong hoạt động học tập, cộng tác, chuyển từ cách dạy ―thầy nói‖ trên

bục giảng sang hướng dẫn ―trò làm‖ nhiệm vụ thực (From sage on the stage

to guide on the side, Alison King, 1993).

Khi tổ chức dạy học theo dự án tức là học sinh thực hiện một nhiệm vụhọc tập phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành; nhiệm vụhọc tập được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trìnhhọc tập từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện và kiểmtra, điều chỉnh, đánh giá kết quả Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm vàhoạt động của cá nhân, kết quả dự án là các sản phẩm có thể giới thiệu nhưcác bài viết, tập tranh ảnh sưu tầm, chương trình hành động cụ thể, các trangweb, blog học tập, bài trình diễn…

1.2 Mục đích và đặc điểm của dạy học dự án

1.2.1 Mục đích của dạy học dự án

Mục đích của dạy học dự án là tạo mọi cơ hội, điều kiện và khả năng đểngười học: chủ động lĩnh hội các kiến thức môn học từ nhiều nguồn khácnhau một cách đa dạng và hứng thú nhất; học cách vận dụng các kiến thức lýthuyết vào giải quyết các nhiệm vụ mang tính thực tiễn, khám phá, sáng tạo,tăng khả năng giao tiếp, hình thành các kỹ năng sống, kỹ năng mềm, pháttriển năng lực tìm tòi, nghiên cứu khoa học, quan sát, thu thập và xử lý thôngtin, triển khai thử nghiệm…phát triển tư duy phê phán, tư duy hệ thống Dạyhọc dự án kết hợp nhiều chiến lược dạy học và phong cách học khác nhaunhằm làm tăng thêm kinh nghiệm học tập và sử dụng thời gian hiệu quả chongười học

1.2.2 Đặc điểm của dạy học dự án

Các nhà sư phạm Mỹ đầu thế kỷ XX khi xác lập cơ sở lý thuyết chodạy học dự án đã nêu ra 3 đặc điểm cốt lõi của mô hình dạy học này, đó là:

mang những đặc điểm của dạy học dự án Có thể cụ thể hóa các đặc điểm của dạy học dự án như sau:

Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thựctiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Chẳng hạn như: vấn đề về môitrường, giao thông, văn hóa ứng xử trong xã hội…Những chủ đề đó gợi ranhững nhiệm vụ thực, yêu cầu học sinh phải đối mặt và giải quyết những nhiệm

vụ đó Nhiệm vụ dự án chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khảnăng của người học, do đó không chỉ dừng lại ở việc mô tả về mặt lý thuyết

Dạy học dự án mang ý nghĩa thực tiễn xã hội Các dự án học tập gópphần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống xã hội Trongnhững trường hợp lý tưởng việc thực hiện các dự án có thể mang lại nhữngtác động xã hội tích cực: tác động vào nhận thức của người học, hoặc kết quảcủa dự án có khả năng ứng dụng và rất sát với thực tế diễn ra trong cuộc sống

Ví dụ: dự án cải tạo hồ nước của trường, dự án làm sạch môi trường

nước nơi em ở… Với dự án như thế này học sinh sẽ đóng vai là những kỹ sưxây dựng, kỹ sư môi trường, khảo sát điều tra mức độ ô nhiễm của hồ nước

và môi trường khu phố, tìm hiểu nguyên nhân, đề xuất giải pháp, phương án

và chi phí thực hiện…Trong thực tế dự án cải tạo hồ bơi được học sinhtrường THCS Trần Văn Ơn (quận 1, thành phố Hồ Chí Minh) thực hiện ởmôn Toán Học sinh đóng vai kỹ sư xây dựng, khảo sát thiết kế, đo đạc diệntích, tính toán số lượng gạch, tìm hiểu chủng loại, giá thành…Kết quả hồ bơiđược tính toán cải tạo với giá 30 triệu đồng, gần tương ứng với số kinh phí

thật mà nhà trường phải bỏ ra nếu muốn cải tạo hồ bơi này (theo báo Thiếu niên tiền phong, số ra ngày 5/9/2006).

- Tính tích hợp, liên môn:

Nội dung kiến thức trong dạy học dự án là nội dung mang tính liên môn, tích hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải

quyết một vấn đề, một tình huống thực mang tính phức hợp Nhiều nhiệm vụđược đặt ra cùng lúc trong quá trình thực hiện một dự án.

Mặt khác, dạy học dự án cho phép áp dụng phức hợp tối đa các nhómphương pháp và kỹ thuật dạy học khác nhau trong qua trình giáo viên tổ chứcdạy học Đồng thời dạy học dự án cũng cho phép áp dụng và hiện thực hóa tối

đa những kiến thức nền vào các tình huống thực tế dạy học Đó là sự tích hợpkiến thức và phương pháp dạy học trong dạy học sự án

- Gắn lý thuyết với thực hành:

Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lýthuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thôngqua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện

kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn

- Tính hành động và tự lực cao của người học:

Học tập dựa trên dự án là học tập trong hành động Học sinh không còn

là đối tượng chứa đựng thông tin một cách bị động mà là người chủ động,tích cực nắm bắt kiến thức bằng cách thực hành giải quyết các nhiệm vụ thực,các vấn đề thực Trong dạy học theo dự án, người học phải tham gia tích cực

và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi vàkhuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học Thầy cô giáo chỉđóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ

Ví dụ: Khi học bài ―Viết quảng cáo‖ (SGK Ngữ Văn 10), thay vì đọc và

nhắc lại nội dung kiến thức trong sách, học sinh sẽ dựa trên những kiến thứctrong sách và thiết kế nội dung quảng cáo phù hợp với một loại hình quảng cáonhất định cho một sản phẩm nào đó, giới thiệu sản phẩm với khách hàng để thăm

dò phản ứng Qua thực hiện các hoạt động học tập từ thực tế đó, học sinh sẽ rút

ra được những kinh nghiệm về cách tạo lập văn bản quảng cáo

- Hướng tới sự cộng tác làm việc:

Do các nhiệm vụ đặt ra trong dạy học theo dự án tương đối phức tạpnên nó đòi hỏi phải có sự cộng tác chặt chẽ, liên tục trong quá trình làm việc

Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự phâncông công việc giữa các thành viên trong nhóm Dạy học dự án đòi hỏi và rènluyện tính sẵn sàng và kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên thamgia, giữa giáo viên và học sinh…Sự cộng tác này có thể có ở nhiều mức độ,quy mô và đối tượng khác nhau, giữa những người cùng tham gia dự án hoặc

hỗ trợ dự án:

+ Cộng tác giữa giáo viên và học sinh: Giáo viên hướng dẫn, tư vấn,nhận xét quá trình làm việc đề học sinh có sự điều chỉnh kịp thời Học sinh thườngxuyên phản hồi thông tin cho giáo viên, thông báo tiến độ thực hiện dự án học tập,

và có thể đề xuất thêm những ý tưởng mới

+ Cộng tác giữa học sinh và học sinh: Đây là sự cộng tác phổ biến nhấthiện nay, bởi việc tổ chức dạy học dự án thường phân chia nhiệm vụ học tập theonhóm và việc hoàn thành các nhiệm vụ của dự án vì thế cũng thường được tiếnhành theo nhóm Kỹ năng làm việc nhóm cũng là một tiêu chí đánh giá học sinhtrong quá trình dạy học dự án

+ Cộng tác giữa các lực lượng xã hội khác cùng tham gia dự án, ví dụ như các bậc phụ huynh, các nhà tài trợ xã hội…

Đặc điểm này của dạy học dự án khiến cho dạy học dự án được gọi là hình thức học tập mang tính xã hội

- Định hướng sản phẩm dựa trên việc xác định chuẩn:

Trong dạy học dự án, các sản phẩm được tạo ra trong quá trình thựchiện dự án Các sản phẩm không giới hạn trong những thu hoạch lí thuyết mà

đa số trường hợp sản phẩm của các dự án học tập là những sản phẩm vật chấtcủa hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công

bố, hoặc giới thiệu

Việc xác định sản phẩm của dự án được dựa trên căn cứ được gọi làchuẩn Dạy học dự án là dạy học hướng đến chuẩn và khi áp dụng tổ chức dạyhọc dự án, người dạy cần xác định: chúng ta muốn học sinh biết được những gì

và học/làm được những gì? Việc giáo viên trả lời câu hỏi đó chính là việc

xác định chuẩn - đó là căn cứ để đánh giá mức độ hoàn thành sản phẩm củahọc sinh.

Kết quả sản phẩm của dạy học theo dự án bao giờ cũng là một sảnphẩm có ý nghĩa tương đối với người học, có thể sử dụng (căn cứ tùy theomức độ ứng dụng thực tế của sản phẩm), công bố - giới thiệu như các vậtphẩm, các bản dự thảo, thiết kế, các ấn phẩm điện tử…Việc đánh giá mức độđạt chuẩn của người học chính là dựa trên mức độ hoàn thành sản phẩm của

họ bao gồm quá trình thực hiện sản phẩm, cách trình bày, giới thiệu sản phẩm

và chất lượng sản phẩm Do vậy, khi bắt đầu triển khai một dự án học tập chohọc sinh cần phải có định hướng về sản phẩm một cách rõ ràng

Trong dạy học dự án học sinh là trung tâm việc học của bản thân họ.Học sinh tham gia hoàn toàn tích cực, tự lực và chủ động vào tất cả các giaiđoạn của việc thực hiện dự án học tập như: tự xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ,lập kế hoạch, thực hiện dự án, hoàn thành sản phẩm cuối, báo cáo kết quả dựán…Giáo viên chỉ là người tư vấn, hỗ trợ và định hướng, không phải làngười điều khiển, làm trung tâm của toàn bộ quá trình dạy học

Sự phát triển trong tư duy và năng lực hành động của học sinh được

ưu tiên hàng đầu trong dạy học dự án Quá trình dạy học được thiết kế khôngtheo logic nội dung môn học mà theo logic hoạt động có tính đến yếu tố cánhân (năng lực, trình độ, khả năng thích ứng với các ―vai xã hội‖…) nhằmkích thích động cơ, sự quan tâm, hứng thú của người học Tùy vào từng đốitượng người học mà mức độ yêu cầu cũng như tính chất các nhiệm vụ họctập có sự điều chỉnh phù hợp, tương ứng Quá trình lĩnh hội kiến thức cũngđược diễn ra một cách tự nhiên, đa dạng, phong phú, có tính đến đặc điểm cánhân người học, mang tính liên ngành, xác thực và thách thức cao đối vớingười học Tốc độ thực hiện công việc và nhiệm vụ học tập không đồng nhất,phản ánh rõ nét mức độ phát triển của từng cá nhân người học

- Dạy học dự án yêu cầu áp dụng đánh giá thực và toàn diện trên cơ sở

sự thể hiện của người học trong suốt quá trình thực hiện dự án học tập

Như vậy, dạy học theo dự án có những đặc điểm riêng của nó, khi triểnkhai chúng ta nên chú ý đến những đặc điểm đó để thu được hiệu quả trongquá trình áp dụng và thực hiện

- Theo quy mô tổ chức hoạt động

- Theo thời gian thực hiện

- Theo số lượng người tham gia

- Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

- Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm trong nhiều môn khác nhau

- Dự án ngoài chuyên môn: là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vàocác môn học

 Căn cứ vào hoạt động chính của người học, Collins (1989) chia dự

án học tập thành:

- Dự án kiểu trò chơi

- Dự án tham quan, dã ngoại

- Dự án mô tả (thuyết trình, nói chuyện chuyên đề, sinh hoạt chủ đề)

- Dự án kiến tạo (ý tưởng thực hiện hoạt động tạo ra một sản phẩm cụ thể).

 Căn cứ vào hình thức, quy mô tổ chức thực hiện có thể phân loại:

- Theo sự tham gia của người học:

+ Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ học

Dự án kiểu này còn được gọi là dự án ngắn hạn

+ Dự án trung bình: dự án học tập thực hiện trong một hoặc một số ngày, giới hạn là 1 tuần hoặc 40 giờ học

+ Dự án lớn: dự án học tập thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là

2 tuần (hoặc 40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (cả học kì, năm học) Cáchphân chia này thường áp dụng ở trường phổ thông Trong đào tạo

ở các trường đại học thì thường có thể quy định quỹ thời gian lớn hơn

 Dựa theo nhiệm vụ trọng tâm của dự án có thể chia thành các dạng

dự án như sau:

- Dự án tìm hiểu là dự án khảo sát thực trạng đối tượng

- Dự án nghiên cứu là dự án nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình

- Dự án thực hành có thể gọi là dự án sáng tạo sản phẩm Trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn.

- Dự án hỗn hợp là dạng dự án có nội dung kết hợp các dạng dự án nêu trên.

Các loại dự án trên không hoàn toàn tách biệt với nhau, sự phân chiachỉ là tương đối, giúp có cái nhìn cụ thể về dạy học theo dự án Trong từnglĩnh vực chuyên môn có thể phân loại các dạng dự án học tập theo đặc thù

riêng Các loại dự án sử dụng trong dạy học thường là dự án nghiên cứu sâu

về các chủ đề thực tế và các vấn đề mà học sinh muốn tìm hiểu Các dự án sẽkết hợp được các yếu tố như hoạt động đóng vai một cách sáng tạo nhất, thiết

kế, công nghệ, cộng đồng với các chủ đề đa dạng trong chương trình nhằmgiúp học sinh tìm hiểu về nội dung và thể hiện được những điều mà các embiết Dưới đây là một số ví dụ về ý tưởng dự án:

- Học thông qua việc phục vụ cộng đồng: Những dự án này thường gắnvới cộng đồng địa phương và cho phép học sinh áp dụng bài học trong lớp học vàotình huống thực tế Chẳng hạn dự án xây dựng kế hoạch xử lý nước để làm sạchnước ở khu vực các giếng nước ở địa phương em

- Mô phỏng - đóng vai: Những dự án này thiết kế nhằm cung cấp cho họcsinh một kinh nghiệm thực tế đầu tay Học sinh sẽ vào vai một người khác, sốngtrong một tình huống mô phỏng tái tạo lại thời gian và không gian nhất định Môphỏng đóng vai là cách hữu hiệu để phản ánh lịch sử, mang lại hiệu quả tạo sự thấucảm tốt Chẳng hạn như dự án đóng vai người phát ngôn giới thiệu về đất nước bạnvới chủ đề: điểm đến Việt Nam - tương lai và hy vọng

- Xây dựng, thiết kế: Những dự án này dựa trên nhu cầu thực tế, đòi hỏihọc sinh phải xây dựng được mô hình thực sự hay lập kế hoạch đề xuất giải phápcho các vấn đề thực tế Chẳng hạn: xây dựng kế hoạch và thực hiện điều chế axitsunfuric

- Giải quyết vấn đề: Các dự án giải quyết vấn đề có thể gồm các chuỗi

sự kiện đáng tin cậy hay những vấn đề đang tranh cãi trên thực tế Có thể là nhữngvấn đề của lớp học hay nhà trường, vấn đề của cộng đồng như ô nhiễm môitrường, nguồn nước…Học sinh sẽ được yêu cầu đề xuất giải pháp cho các vấn đềthực tế bằng một kế hoạch

- Hợp tác trực tuyến: Những dự án này là các nhiệm vụ giáo dục thựchiện trực tuyến Các dự án cung cấp kinh nghiệm học tập thực tế khi hợp tác trựctuyến Các dự án cung cấp kinh nghiệm học tập thực tế khi hợp tác trực tuyến vớicác lớp khác, với các chuyên gia hay với mọi người

- Tra cứu web: Đây là các hoạt động yêu cầu định hướng trong đó một sốhay tất cả các thông tin mà người học sử dụng được lấy từ nguồn internet Các

dự án này được thiết kế nhằm nhắm đến việc lĩnh hội và tích hợp kiến thức

Mặc dù dạy học dự án có nhiều hình thức nhưng cho dù là dưới hình thức nào thì khi giáo viên xây dựng dự án học tập cũng cần chú ý đến những yêu cầu sau:

- Mục tiêu dự án rõ ràng: mục tiêu nhận thức, mục tiêu kỹ năng hành động, tổ chức, triển khai…

- Lựa chọn nội dung môn học phù hợp với các hoạt động dự án (tính

mở, tính liên ngành, tạo điều kiện hợp tác sử dụng công nghệ, các phương phápnghiên cứu đa dạng…)

- Mô tả rõ ràng các sản phẩm

- Kế hoạch chi tiết, nhiệm vụ tường minh, cụ thể

- Thiết kế các hoạt động trình bày, đánh giá sản phẩm

1.4 Tiến trình dạy học dự án và các hoạt động tương ứng của thầy - trò

1.4.1 Tiến trình dạy học dự án

Trong thực tế có rất nhiều kiểu dự án học tập dựa trên những tiêu chí phânloại khác nhau, xong đều có những đặc điểm chung của dạy học dự án và đều trảiqua một tiến trình thực hiện về cơ bản là giống nhau Có nhiều quan điểm vềcách phân chia các giai đoạn trong tiến trình dạy học theo dự án, nhưng hầu hếtcác nhà giáo dục đều thống nhất với cách phân chia thành 5 giai đoạn

 Giai đoạn 1: Xây dựng tiền đề dự án

Xây dựng tiền đề cho dự án cần tiến hành qua các bước cụ thể sau:

- Chọn chủ đề (tên, đề tài) dự án

Việc lựa đề tài, chủ đề cho dự án được coi là bước phát triển ý tưởngđầu tiên cho người học trong quá trình dạy học theo dự án Có hai cơ sở đểxác định tên đề tài, chủ đề của dự án, đó là:

Thứ nhất, căn cứ vào việc phân tích nội dung chương trình môn học, khảnăng kết hợp nội dung các bài học trong bộ môn đó hoặc với các bộ môn khác

Thứ hai, căn cứ vào các vấn đề thực tiễn đang được xã hội quan tâm,

có khả năng trở thành một tình huống cho học sinh giải quyết (còn gọi là môphỏng tình huống thực)

Tính tích cực chủ thể của người học cũng được thể hiện rõ trong bướclựa chọn tên chủ đề, đề tài dự án Trên thực tế, việc lựa chọn tên đề tài, chủ đềcủa dự án có thể tiến hành với sự tham gia của người dạy và người học ởnhững mức độ khác nhau:

+ Giáo viên lựa chọn chủ đề, đề tài, giới thiệu và yêu cầu học sinh thực hiện như là một bài tập với hình thức mới

+ Giáo viên và học sinh cùng thảo luận để đi đến việc thống nhất tên đềtài, chủ đề của dự án Ý tưởng của học sinh là cơ bản, giáo viên chỉ đóng vai trò làngười phân tích, đóng góp, điều chỉnh cho phù hợp hơn

+ Học sinh chủ động đề xuất tên đề tài, chủ đề dự án và thuyết phục giáo viên ủng hộ việc thực hiện dự án đó

Một dự án học tập được coi là lý tưởng khi phát huy tối đa vai trò chủđộng, tích cực của học sinh (học sinh chủ động đề xuất chủ đề dự án) Tuynhiên trên thực tế, việc triển khai dạy học dự án vẫn còn gặp khá nhiều khókhăn và thách thức Theo quan sát thì hiện nay hình thức giáo viên và họcsinh cùng thảo luận, lựa chọn ý tưởng dự án là phổ biến nhất Khi lựa chọn đềtài, chủ đề dự án cần chú ý đến hứng thú của người học cũng như ý nghĩa xãhội của đề tài

- Xác định sản phẩm cuối:

Sản phẩm cuối của dạy học dự án không chỉ là những sản phẩm thuần túy

về mặt vật chất mà là tất cả những gì thu được, tạo nên sự thay đổi về chất ởngười học Sau quá trình học tập, học sinh không chỉ lĩnh hội được kiến thức,không chỉ tạo ra được những thành phẩm có giá trị xác thực như: bài báo, mộtwebsite, một video, tranh ảnh…mà còn tích lũy được những kỹ năng nhất định,cần thiết cho việc học tập cũng như cho sự phát triển bản thân trong tương lai

Việc xác định sản phẩm cuối là một chiến lược được gọi là ―quy trìnhngược‖, lấy xuất phát điểm là kết quả đầu ra để định hướng cho việc xâydựng nhiệm vụ và triển khai nhiệm vụ của dự án tiếp theo Các kết quả màngười dạy và người học phải tính đến đó là:

- Các chuẩn kiến thức mà người học cần đạt được sau khi học tập theo

Dạy học theo dựa án đòi hỏi có sự chuẩn bị và lên kế hoạch chu đáo.Đây chính là bước cụ thể hóa các nhiệm vụ cần thực hiện để hoàn thành sảnphẩm cuối như yêu cầu đã xác định Khi xây dựng kế hoạch dự án, cả giáoviên và học sinh phải tham gia thảo luận, đi tới thống nhất về các công việccần làm, phương pháp thực hiện, phương tiện thực hiện, dự trù thời gian, dựkiến các nguồn kinh phí (nếu có), nguồn lực…

Trong quá trình lập kế hoạch dự án, giáo viên sẽ phải chú ý đến việc lâp

kế hoạch đánh giá dự án Đây chính là căn cứ khách quan, công khai, đượcthống nhất và tuyên bố ngay từ đầu quá trình học tập giúp học sinh xác địnhđược động cơ và phương hướng học tập cho bản thân Giáo viên sẽ viết mộtbản kế hoạch đánh giá chi tiết và công bố cho tất cả người học Đồng thờigiáo viên cũng phải chuẩn bị một phiếu tự đánh giá để giúp học sinh có thể tựđánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ dự án học tập của mình Mỗi nhóm họcsinh sẽ phải lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ học tập và giáo viên cũng cần

đánh giá kỹ năng lập kế hoạch của học sinh vì đây là một kỹ năng quan trọng

và cần thiết đối các em

- Lựa chọn nguồn tài nguyên cho dự án

Ngay từ khi bắt đầu dự án, để triển khai được dự án thuận lợi và hiệuquả học sinh cần xây dựng được cho mình nguồn tài nguyên nhất định.Nguồn tài nguyên này bao gồm các tư liệu về kiến thức, các thông tin liênquan, các công cụ hỗ trợ thực hiện dự án cả dạng tư liệu và dạng điện tử (nếucó)…Công việc này đòi hỏi học sinh phải tiến hành khoa học và có chiếnlược phù hợp Tìm kiếm, thu thập, hệ thống hóa các dạng tài nguyên là hoạtđộng chính của học sinh trong bước chuẩn bị thực hiện dự án Khi đó, vai tròcủa giáo viên chỉ là tham vấn, hỗ trợ, bổ sung khi cần thiết

Tuy nhiên, cũng cần xác định là nguồn tài nguyên được xây dựng vàlựa chọn trong giai đoạn tiền đề của dự án mới chỉ mang tính chất địnhhướng, là những nguồn tư liệu đầu tiên Trong quá trình triển khai dự án, họcsinh sẽ bổ sung, mở rộng và đa dạng hóa các nguồn tài nguyên đó

Trong dạy học dự án, làm việc theo nhóm là một trong những hình thức hoạt động chủ yếu của học sinh Tùy vào tình hình thực tế mà giáo viên sẽ lựa chọn và

áp dụng một số cách dưới đây để chia nhóm làm việc cho học sinh Cụ thể:

- Chia nhóm theo một số trật tự đã được quy định như: dựa vào thứ tựdanh sách lớp hoặc vị trí chỗ ngồi trong lớp học, giáo viên chia lớp thành từngnhóm theo số lượng thành viên đã ấn định

- Chia nhóm dựa trên năng lực người học: Cách chia nhóm này giáoviên dựa trên cơ sở phiếu điều tra về năng lực của học sinh và tiến hành phân loại,sắp xếp các nhóm sao cho đảm bảo sự đồng đều tương đối về năng lực học tậpgiữa các nhóm

- Chia nhóm theo nhu cầu của học sinh: Ở cách chia này học sinh chủ động thương lượng và thống nhất về số lượng thành viên nhóm

Thực tế, không có cách phân nhóm nào đạt đến hiệu quả tối ưu, vừađảm bảo tính khách quan, công bằng, vừa đảm bảo phát huy năng lực và sởtrường của từng cá nhân trong quá trình học tập Tuy nhiên, mục đích caonhất của việc tạo nhóm vẫn là rèn luyện kỹ năng cộng tác cho học sinh có thểlàm việc trong bất kì môi trường tập thể nào, trong học tập cũng như trongđời sống xã hội sau khi trưởng thành Tổ chức cho học sinh hoạt động theonhóm là một trong những ưu điểm nổi bật của dạy học dự án.

 Giai đoạn 2: Triển khai dự án

Giai đoạn này là giai đoạn hiện thực hóa ý tưởng của dự án bằng nhữnghoạt động cụ thể của học sinh nhằm hoàn thành nhiệm vụ học tập, tạo ra sảnphẩm cuối cùng Các nhóm phân chia công việc cho từng thành viên và cácthành viên sẽ thực hiện nhiệm vụ của mình theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm

và cá nhân Bao gồm các hoạt động sau:

- Tiếp tục tìm kiếm thông tin, xây dựng tài nguyên cho dự án

- Thảo luận cách thức triển khai nhiệm vụ dự án

- Thực hiện các vai dự án theo yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra

- Tiến hành thực hiện các nhiệm vụ theo sự phân công

- Điều chỉnh những công đoạn, các khâu chưa hợp lý

- Hoàn thành các sản phẩm và thảo luận để quyết định cách tạo ra sản phẩm cuối

Đồng hành với học sinh trong quá trình hoạt động triển khai dự án làvai trò điều phối, tư vấn, hỗ trợ, kiểm tra đánh giá, khuyến khích và thúc đẩycác hoạt động từ phía giáo viên Và cũng chính trong giai đoạn này giáo viênbắt đầu triển khai việc đánh giá học sinh thông qua theo dõi, quan sát hoạtđộng của các cá nhân, các nhóm

 Giai đoạn 3: Hoàn thiện sản phẩm cuối

Đây được xem là giai đoạn để các nhóm hoàn thành nốt công việc của mình Trong quá trình làm việc học sinh thường xuyên duy trì phản hồi, báo

cáo tiến độ công việc với giáo viên Thông qua đó, giáo viên sẽ cung cấpnhững thông tin mang tính chất định hướng, tư vấn hợp lý, giúp học sinh cóthể điều chỉnh cách thức làm việc hay suy nghĩ thêm ý tưởng để hoàn thànhsản phẩm cuối tốt hơn Giai đoạn này vẫn tiếp tục duy trì các hoạt động chínhcủa học sinh và giáo viên như trong giai đoạn trước, nhưng việc đánh giá củagiáo viên từ bên ngoài và đánh giá trong nội bộ nhóm học sinh được chú ýđẩy mạnh hơn.

 Giai đoạn 4: Trình bày sản phẩm

Bên cạnh quá trình nỗ lực tạo ra sản phẩm, chất lượng sản phẩm cònphụ thuộc vào việc trình bày sản phẩm đó một cách hấp dẫn và thuyết phục.Việc trình bày sản phẩm này cũng góp phần rèn cho học sinh kỹ năng trìnhbày vấn đề trước đám đông (kỹ năng thuyết trình) Trong nhiều dự án, các sảnphẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành, tuy nhiên sản phẩm của

dự án cũng có thể là những hoạt động phi vật chất như một vở kịch, bản báocáo (nghiên cứu lịch sử, khoa học, các bài báo…), thiết kế xây dựng (bài mẫu,

mô hình, triển lãm, giới thiệu…), bài luận cá nhân/nhóm (bài thuyết trình),bản thiết kế…hay tổ chức một hoạt động nhằm tạo ra các tác động xã hội…Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm trong lớp học, cóthể được giới thiệu trong nhà trường hay ngoài xã hội tùy theo quy mô vàmục đích của sản phẩm, yêu cầu của dự án học tập

Ở giai đoạn này học sinh vẫn giữ vai trò chủ động, là người quyết định

sự thành công của sản phẩm do chính các em tạo ra Giáo viên sẽ đóng vai trò làquan sát viên, ban giám khảo chính, người điều khiển và tổ chức quá trình thựchiện

 Giai đoạn 5: Đánh giá, phản hồi

Đánh giá được coi là một trong những khâu quan trọng và thể hiện tínhđổi mới rõ rệt nhất trong dạy học dự án: đổi từ hình thức đánh giá truyềnthống (qua bài kiểm tra viết trên giấy) sang đánh giá thực (đánh giá sự thực

hiện) Kết quả đánh giá không chỉ căn cứ vào việc đánh giá phần trình bày sảnphẩm của học sinh theo nhóm mà phải là sự tổng hợp của việc đánh giáthường xuyên suốt quá trình dạy học và được đánh giá bởi nhiều đối tượngkhác nhau:

- Học sinh chủ động nhận xét, đánh giá về năng lực học tập của mình

- Các thành viên trong nhóm nhận xét, đánh giá lẫn nhau dựa trên tinh thần làm việc và việc thực thi các nhiệm vụ nhóm phân công

- Giáo viên nhận xét, đánh giá dựa trên những quan sát ghi chép đượctrong quá trình làm việc của học sinh Giáo viên chính là người tổng hợp kết quảđánh giá cuối cùng về học sinh

Việc đánh giá sẽ được căn cứ vào những tiêu chí đã thống nhất và công

bố ngay từ đầu dự án Đây chính là điểm khác biệt giữa dạy học theo dự án vàdạy học truyền thống

Ngoài việc đánh giá thì quá trình dạy học còn được mở rộng hơn ở việctìm kiếm thông tin phản hồi: học sinh chia sẻ những thông tin nhận xét vềviệc triển khai dự án, tự đúc kết những tri thức, kinh nghiệm trước và sau quátrình học tập, đưa ra những đề xuất và kiến nghị, những điều chỉnh…

Khâu phản hồi được được coi là một trong những điểm khác biệt củadạy học dự án, giúp phát huy tính tích cực, chủ động của người học không chỉtrong việc thực hiện các nhiệm vụ dự án mà còn ở việc đánh giá, điều chỉnhcác nhiệm vụ đó để phù hợp với nhu cầu học tập của bản thân

Có thể hình dung các giai đoạn trong tiến trình dạy học theo dự án bằngbảng khái quát sau:

Bảng 1.1: Các giai đoạn trong tiến trình dạy học theo dự án

Giai đoạn Hoạt động của GV Hoạt động của HS

1 Xây dựng dự án, nhiệm vụ dự án

Chọn tên (đề tài, chủ đề) Lựa chọn, gợi ý Lựa chọn

dự án Tham gia thảo luận Thảo luận, thống nhất

Xây dựng các nội dung Định hướng Thảo luận

nhiệm vụ chi tiết Cùng tham gia thảo luận Đề xuất, thống nhất

Tạo nhóm làm việc Điều khiển Thảo luận

Tổ chức, chỉ đạo Đề xuất

Phân vai

Lựa chọn nguồn tài Hỗ trợ, bổ sung Thảo luận

nguyên, xây dựng hệ Định hướng Đề xuất

thống câu hỏi nhiệm vụ Tìm kiếm, hệ thống hóa

Xác định sản phẩm cuối, Tham gia thảo luận Thảo luận

chiến lược qui trình ngược Định hướng, hỗ trợ ―Chốt‖ sản phẩm cuối

“Backward”

2 Triển khai dự án

Trợ giúp Thực hiện theo vai Khuyến khích, thúc đẩy Thử nghiệm

Điều chỉnh

3 Hoàn thiện sản phẩm cuối

Trợ giúp Thực hiện theo vai Khuyến khích, thúc đẩy Điều chỉnh

Đánh giá ngoài Đánh giá nội bộ

4 Trình bày sản phẩm

Điều khiển, tổ chức Trình bày Xây dựng tiêu chí Chia sẻ Quan sát, đánh giá Đánh giá

5 Phản hồi

Cung cấp thông tin Chia sẻ thông tin Chia sẻ, nhận xét Rút kinh nghiệm

Như vậy, dạy học dự án với 5 giai đoạn cơ bản như trên, khi tiến hànhgiáo viên và học sinh sẽ phải thực hiện những hoạt động tương ứng để triểnkhai các nhiệm vụ một cách trình tự và hệ thống.

1.4.2 Các hoạt động của giáo viên và học sinh trong dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án kết hợp và hình thành từ nhiều chiến lược vàphong cách học khác nhau Trọng tâm của giáo viên không thay đổi, mục đíchvẫn là dạy cho học sinh những điều cần biết và cần phải làm Dạy học theo dự

án đơn giản là tạo nên những hoạt động giúp tăng thêm kinh nghiệm học tập

và sử dụng thời gian học tập hiệu quả Với mô hình dạy học theo dự án, họcsinh là người học tích cực thông qua tự giải quyết vấn đề, tự tìm ý nghĩa vàxây dựng tri thức riêng của mình, học thông qua cộng tác và làm việc với bạn

bè Thầy cô giáo đảm nhiệm vai trò hướng dẫn tri thức, tạo khung cho việchọc tập có phối hợp

Các hoạt động của giáo viên và học sinh tương ứng với các giai đoạncủa dạy học theo dự án có thể được cụ thể hóa như sau:

Bảng 1.2: Tiến trình dạy học theo dự án và hoạt động của GV và HS

Giai đoạn Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của

học sinh

1 Xây dựng tiền đề dự án, nhiệm vụ dự án

Chọn tên dự - Lựa chọn, gợi ý hoặc đề xuất một số dự án - Lựa chọn, nêu ý tưởng

án (đề tài, - Tham gia thảo luận cùng học sinh. - Thảo luận, thống nhất

Xây dựng * Lập kế hoạch dạy học theo dự án: - Thảo luận

các nội - Xác định các kỹ năng sẽ đưa vào bài học. - Đề xuất và thống nhất

dung, nhiệm - Phác họa và phát triển những ý tưởng về kế hoạch trong nhóm.

- Lập kế hoạch cho bài dạy: vai cho từng cá nhân + Xác định các chuẩn của bài học trong nhóm.

+ Xây dựng mục tiêu bài học - Lập kế hoạch, phân + Xây dựng hệ thống câu hỏi và nhiệm vụ công làm việc của nhóm + Phác thảo lịch trình đánh giá cho bài học.

+ Đánh giá nhu cầu của học sinh

* Tạo nhóm làm việc

- Tổ chức, chỉ đạo

- Điều khiển hoạt động của các nhóm.

Xây dựng * Lựa chọn nguồn tài nguyên - Lên kế hoạch tìm kiếm,

kế hoạch - Hỗ trợ, định hướng sử dụng các nguồn tài

làm việc + Lập danh mục các tài liệu trích dẫn nguyên: sách, tài liệu,

+ Sử dụng Internet và máy tính hỗ trợ hoạt internet…

động nghiên cứu, giao tiếp, cộng tác như: tạo - Học cách sử dụng wiki, blog, trang cá nhân, wiki để học sinh trao đổi blog, power point , cách

và giáo viên theo dõi, đánh giá quá trình làm tìm kiếm thông tin trên việc, khả năng cộng tác của học sinh mạng.

* Tạo mẫu sản phẩm để làm công cụ đánh

giá sản phẩm học sinh.

27

- Tạo một sản phẩm của học sinh như ấn phẩm, bài trình diễn đa phương tiện, wiki hoặc blog để làm tiêu chí đánh giá sản phẩm

* Phác thảo quy trình tiến hành bài dạy - phẩm cuối định hướng học sinh trong giờ học - Lập kế hoạch thực hiện

* Xây dựng công cụ đánh giá sản phẩm của sản phẩm.

học sinh

- Phác thảo bản tóm tắt kế hoạch đánh giá.

- Thiết kế một bản đánh giá đối với sản phẩm HS mẫu.

- Chỉnh sửa lại sản phẩm dựa theo bản đánh giá đã lập

* Lập kế hoạch để giúp HS thành công:

- Tìm hiểu các kỹ thuật dạy học phân hóa đối tượng.

- Thiết kế một bản đánh giá nhằm khuyến khích học sinh tự định hướng.

- Tạo các tài liệu trợ giúp HS

- Chỉnh sửa kế hoạch bài dạy để có thể áp dụng với các đối tượng học sinh khác nhau.

2 Triển khai dự án

- Tư vấn, điều phối - Cá nhân, nhóm tham

- Theo dõi, giúp đỡ, đánh giá trực tiếp việc gia hoạt động để tạo ra hoạt động trong quá trình triển khai sản phẩm:

- Khuyến khích, thúc đẩy các hoạt động học + Thảo luận nhóm, chia tập của học sinh nhiệm vụ cụ thể, thảo

thuận cách thức thực hiện + Hoàn thành nhiệm vụ của cá nhân

+ Thảo luận trong nhóm + Điều chỉnh, bổ sung + Hoàn thành các sản phẩm trung gian

3 Hoàn thiện sản phẩm cuối

- Khuyến khích, thúc đẩy + Hoàn thành sản phẩm

học tập + Thử nghiệm, điều chỉnh, đánh giá nội bộ + Hoàn thiện sản phẩm cuối cùng

+ Lựa chọn và thử nghiệm trình bày sản phẩm

4 Trình bày sản phẩm

- Điều khiển, tổ chức giờ học Trình bày sản phẩm học

- Đưa tiêu chí và công khai tiêu chí đã xây tập của nhóm

- Quan sát, đánh giá các nhóm với nhau

- Đánh giá sản phẩm của nhóm khác

5 Đánh giá, phản hồi

- Cung cấp thông tin, chuẩn kiến thức - Chia sẻ thông tin với

- Chia sẻ, nhận xét và bổ sung - Rút kinh nghiệm

- Định hướng cho học sinh về trọng tâm bài - Điều chỉnh học và những điều cần nhớ

Như vậy, có thể thấy dạy học theo dự án không phải là một quá trìnhkhép kín mà là một quá trình phát triển hoàn toàn mở theo hình xoáy ốc, cáchoạt động được tiến hành theo hướng thử nghiệm - điều chỉnh - thử nghiệm.Nhờ vậy mà nó tạo điều kiện cho người học phát huy được nhiều nhất khảnăng của bản thân, đặc biệt là năng lực tự học, tự nghiên cứu và thực hành

1.5 Đánh giá trong dạy học dự án

Trong dạy học nói chung, mục đích của việc đánh giá trong lớp học làthúc đẩy việc học của học sinh và cải tiến việc dạy của giáo viên Đánh giákhông phải là một hoạt động đơn lẻ mà nó là một quá trình liên tục diễn ratrong suốt dự án Đánh giá liên tục và định kì là khâu cốt yếu của việc dạy họctheo dự án Nó giúp cho người dạy biết nhiều hơn về nhu cầu của học sinhcũng như có thể điều chỉnh việc giảng dạy nhằm giúp học sinh đạt kết quả tốthơn Đánh giá trong dạy học theo dự án thường tập trung vào những mục đích

cụ thể như:

- Đánh giá học sinh hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào?

- Đánh giá học sinh sử dụng những kỹ năng tư duy nào?

- Đánh giá học sinh về mức độ nâng cao khả năng tự quản lý, tư duy sâu để học tập tốt hơn

- Đánh giá học sinh về tích hợp và sử dụng thông tin mới hiệu quả đến mức nào?

- Đánh giá học sinh về động cơ học tập

- Đánh giá học sinh về các chiến lược học tập được triển khai - có cần phải thay đổi hay điều chỉnh?

Chúng ta đều quen thuộc với việc đánh giá trong lớp học điển hình từtrước đến nay Trong dạy học truyền thống những lớp học thường được đánhgiá bằng một trong ba cách sau: học sinh được kiểm tra viết, kiểm tra miệnghay là các thầy cô đặt câu hỏi miệng và học sinh trả lời ra giấy Sau mỗi bàihọc giáo viên sẽ đánh giá bằng một trong những kỹ thuật trên, cho điểm vàchuyển sang bài mới Lớp học ngày nay được đánh giá theo nhiều cách khácnhau Bài kiểm tra, các câu hỏi vẫn được sử dụng nhưng không còn làphương pháp duy nhất để đánh giá học sinh nữa Thay vào đó là những kỹthuật đánh giá đa dạng, tại những thời điểm khác nhau của bài học Khi dạyhọc theo dự án, các công cụ được sử dụng để đánh giá như:

- Rubic: bảng mô tả chi tiết và hệ thống các kết quả về kiến thức, kỹ năng,

thái độ mà người học cần phải làm khi thực hiện nhiệm vụ học tập cụ thể

- Bảng tự đánh giá giúp học sinh hiểu được kết quả mục tiêu, quản lý

được quá trình học tập

Ngoài ra, việc đánh giá sẽ được những người tham gia vào dự án vàliên quan đến dự án học tập tiến hành Cụ thể là trong dạy học dự án việcđánh giá chất lượng sản phẩm và hoạt động sẽ do bạn học và giáo viên tiếnhành Ngoài ra cũng do các nhóm học sinh tự đánh giá trong nội bộ, bản thân

cá nhân học sinh tự đánh giá… Khi thực hiện đánh giá trong dạy học dự án,cũng khuyến khích giáo viên tích cực sử dụng các phương thức đánh giátrong giờ, chính thức và không chính thức, đánh giá qua quan sát, trao đổi,thảo luận…Đồng thời, kết hợp linh hoạt giữa kiểm tra, đánh giá định tính vàđịnh lượng để có được kết quả đánh giá chuẩn xác, khách quan và toàn diệnnhất về kết quả người học đạt được

Đặc trưng của việc đánh giá trong dạy học theo dự án chính là ở việc dạyhọc dự án sử dụng đánh giá thực (đánh giá sự thực hiện nhiệm vụ học tập trongsuốt cả quá trình) Đó là một hình thức đánh giá trong đó người học được yêucầu thực hiện những nhiệm vụ thực sự diễn ra trong cuộc sống, đòi hỏi phải vậndụng những kiến thức và kỹ năng thiết yếu Đánh giá thực cũng yêu cầu ngườihọc (người được đánh giá) phải chứng minh được các năng lực và kỹ năng đặcthù để áp dụng những kiến thức và kỹ năng đã học Đánh giá thực là một môhình đánh giá mới mẻ, được xây dựng nhằm khắc phục những bất cập trong môhình đánh giá truyền thống và là hình thức đánh giá hướng đến học sinh là trungtâm Các công cụ và phương thức đánh giá được nêu ở trên đều được sử dụng

để thực hiện ―đánh giá thực‖ trong dạy học dự án

Dạy học theo dự án, khâu đánh giá cũng căn cứ dựa trên việc lấy họcsinh làm trung tâm Học sinh được tham gia nhiều hơn vào quá trình đánhgiá, cần thêm nhiều cơ hội để học tập và thực hành hơn Khi tham gia vào quá

trình đánh giá ở mức độ này, học sinh sẽ được khích lệ, kiểm soát được việchọc, tự khẳng định thành công của bản thân Để giúp học sinh đánh giá và tựđánh giá, trong khi tổ chức dạy học theo dự án, giáo viên cần cung cấp chohọc sinh:

- Các tiêu chuẩn đánh giá rõ ràng

- Những cơ hội để theo dõi sự tiến bộ của chính học sinh

- Các phương pháp thu thập phản hồi để chia sẻ với bạn học, kết hợp với những phản hồi từ bạn học để tăng hiệu quả học tập

- Thời gian đủ để hoàn thành công việc và các sản phẩm

- Sự giúp đỡ để xác lập mục đích học tập mới trong tương lai

Môi trường lớp học truyền thống có những hạn chế bởi các phương phápđánh giá như kiểm tra viết, kiểm tra miệng Những phương pháp này được triểnkhai nhanh chóng và dễ dàng, tuy nhiên chỉ cung cấp được những thông tin hạnchế về sự tiến bộ của người học và tính hiệu quả của việc dạy Cách đánh giáliên tục và mở rộng sẽ cung cấp thêm nhiều thông tin có ý nghĩa hơn Đánh giátrong dạy học dự án kết hợp nhiều hình thức và kỹ thuật đánh giá trong suốt quátrình thực hiện dự án học tập Thực chất mục đích của việc đánh giá này là sửdụng các công cụ đánh giá nhằm: kiểm tra kiến thức sẵn có của học sinh, cungcấp những phản hồi mang tính dự báo đến giáo viên và học sinh, đánh giá vàtăng cường hiệu quả giảng dạy, phân tích điểm mạnh cũng như điểm yếu củahọc sinh, tăng cường quá trình hiểu biết của học sinh về quá trình học tập,khuyến khích học sinh tự đánh giá và giao tiếp trong học tập

1.6 Những ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án cũng giống như bất kì một phương pháp hay hình thức

tổ chức dạy học nào, bản thân nó cũng có những mặt tích cực và hạn chế nhất định.

1.6.1 Những ưu điểm

Các đặc điểm của dạy học theo dự án đã thể hiện những ưu điểm của

mô hình tổ chức dạy học này, có thể thấy rõ nhất những ưu điểm sau đây:

- Mục tiêu học tập mang tính định hướng rõ ràng:

Đây là một ưu điểm lớn của dạy học theo dự án vì khi bắt đầu dự ánhọc sinh đã nhận thức được mình sẽ làm gì và mình phải hoàn thành nhữngsản phẩm gì Việc này tuy đơn giản nhưng trong thực tế các thầy cô dặn họcsinh về học bài mà không nói rõ học sinh phải học cái gì, dặn học sinh về đọctrước bài mới mà không định hướng cho học sinh phải đọc những gì và trảlời được những câu hỏi nào Điều đó khiến cho mục tiêu và nhiệm vụ học tậpcủa học sinh không được rõ ràng, dẫn tới nhiều học sinh lơ ngơ ngay chínhtrong việc xác định nhiệm vụ và nội dung học tập, thậm chí đi lệch hướng họctập mà giáo viên cũng không biết

- Dạy học dự án gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội:

Dạy học theo dự án là phương cách hiệu quả để gắn những nội dungkiến thức với thực tiễn cuộc sống, giữa lý thuyết với thực hành, giữa môitrường học tập nhà trường với môi trường xã hội Các tình huống đưa ratrong dự án gắn liền với thực tiễn cuộc sống, học sinh được đóng các vai tròkhác nhau trong cuộc sống để thực hiện nhiệm vụ học tập do vậy không chỉtạo hứng thú học tập cho học sinh mà còn phát triển khả năng thích ứng, khảnăng tự đương đầu giải quyết những vấn đề thực tế Trong quá trình thực hiện

dự án học sinh có cơ hội vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn, vậndụng lý thuyết vào thực hành thông qua việc tạo ra sản phẩm học tập có ýnghĩa thực tiễn

- Kích thích động cơ, hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tự học, trách nhiệm, khả năng sáng tạo của người học:

Học tập theo dự án giúp người học tiếp cận với một lượng kiến thức đadạng, phong phú từ nhiều nguồn khác nhau, sử dụng kiến thức của nhiều mônhọc khác nhau để giải quyết nhiệm vụ được đặt ra Do vậy, người học đượcnghiên cứu sâu hơn về một chủ đề học tập chứ không đơn thuần là tìm ra

những câu trả lời đúng cho những câu hỏi mà giáo viên đưa ra Theo cáchnày, người học thực sự chủ động chiếm lĩnh kiến thức.

Trong quá trình thực hiện dự án, học sinh là người chủ động thực hiệntheo kế hoạch tự đề ra, đồng thời tự lực tham gia vào tất cả các giai đoạn củaquá trình dạy học: đề xuất hoặc đóng góp cho sáng kiến dự án, xây dựng kếhoạch, thực hiện dự án, trình bày và đánh giá kết quả Công việc này thực sựđòi hỏi tinh thần trách nhiệm, thái độ tích cực và sự sáng tạo của người học

- Rèn luyện những kỹ năng cần thiết cho người học trong điều kiện thực tế thời đại:

Trong dạy học theo dự án, ngoài việc tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc

về chủ đề của dự án mà học sinh còn được rèn luyện nhiều kĩ năng như: kĩ năngthuyết trình; làm việc nhóm; kĩ năng khai thác, tìm kiếm và lựa chọn thông tin;

kĩ năng đánh giá, nhận xét; kĩ năng sử dụng phương tiện công nghệ trong thiết

kế, triển khai và trình bày sản phẩm Đặc biệt, học sinh được rèn luyện các kĩnăng mềm như: kĩ năng giao tiếp, thuyết trình, lập kế hoạch, cộng tác nhóm, kĩnăng tìm kiếm - chia sẻ - sử dụng thông tin, kĩ năng tự định hướng, tự điều chỉnh

và xử lý tình huống Đây là những kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống hiệnđại, nó giúp học sinh tự tin và thành công trong cuộc sống tương lai

- Nâng cao trình độ của giáo viên:

Việc triển khai dạy học theo dự án cũng đòi hỏi người giáo viên phảikhông ngừng học hỏi các kiến thức về các lĩnh vực khác nhau, cập nhật nhữngkiến thức mới, tìm ra các phương cách khác nhau để việc dạy học có hiệu quảhơn Vì vậy, dạy học theo dự án không những mang lại nhiều lợi ích chongười học mà còn giúp giáo viên bồi dưỡng, trau dồi kiến thức chuyên môn,nghiệp vụ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên - một yêu cầu cấpbách hiện nay của ngành Giáo dục

- Nâng cao khả năng sử dụng hiệu quả công nghệ và kỹ thuật dạy học hiện đại; tạo nên môi trường lớp học hoạt động sôi nổi

- Tận dụng và điều chỉnh thời gian học tập của học sinh.

- Tận dụng được nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học đa dạng.

- Dạy học theo dự án đòi hỏi nhiều thời gian chuẩn bị với kế hoạch cụ thể

Vì vậy dạy học theo dự án không thay thế cho phương pháp thuyết trình và luyện tập,cũng không thể tiến hành thường xuyên trong chương trình môn học

+ Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên thường xuyên phải theo dõihoạt động của các nhóm học sinh, do vậy sẽ khó khăn khi giáo viên phải dạynhiều lớp và phải chịu áp lực khi phải thực hiện đúng tiến độ của chương trình.Đồng thời, dạy học theo dự án đòi hỏi giáo viên không chỉ có kiến thức củanhiều môn học liên quan mà còn phải có năng lực tổ chức, quản lý học sinh

+ Dạy học theo dự án yêu cầu nguồn kiến thức được tích hợp từ nhiềumôn học khác nhau, do vậy để thực hiện được dự án giáo viên cần phối hợpvới các giáo viên môn khác cùng thực hiện Vì vậy sẽ rất khó khăn nếu cácgiáo viên cùng phải dạy nhiều lớp và phải thực hiện theo chương trình quyđịnh Giáo viên cũng sẽ gặp khó khăn khi dự án cần phải được phối hợp vớinhiều người khác trong ban Giám Hiệu nhà trường, hội phụ huynh

- Dạy học theo dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp đểđạt hiệu quả tốt nhất Để có thể tiến hành dạy học theo dự án một cách hiệu quả đòihỏi phải có đầy đủ các phương tiện dạy học hiện đại như: máy tính, máy chiếu Cơ

sở vật chất đáp ứng được yêu cầu: phòng học được trang bị hiện đại,

máy tính nối mạng internet, nguồn tài liệu cho môn học Do vậy, ở những nơi còn thiếu những điều kiện trên thì khó triển khai dạy học theo dự án

- Dạy học dự án chủ yếu là học sinh phải có tinh thần và khả năng tựhọc cao (đây là điều học sinh, sinh viên Việt Nam rất yếu kém) Việc triển khaidạy học theo dự án sẽ gặp nhiều khó khăn khi học sinh thụ động, không thích hoạtđộng theo nhóm, hoặc chưa có những kĩ năng cần thiết về sử dụng máy tính, vềkhai thác thông tin trên mạng Internet Đây là những trở ngạ i

trong quá trình thực hiện dự án

án thực sự là một trong những phương pháp dạy học rất phù hợp cho việcthực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá học sinh tronghoàn cảnh hiện nay

Chương 2 KHẢ NĂNG VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO DỰ

ÁN TRONG DẠY HỌC VĂN HỌC NƯỚC

NGOÀI LỚP 112.1 Thực trạng dạy học Ngữ văn – văn học nước ngoài lớp 11

2.1.1 Thực trạng dạy học môn Ngữ văn

Ngữ văn là bộ môn thuộc lĩnh vực khoa học xã hội, về bản chất là mộtmột học rất dễ lôi cuốn, hấp dẫn nhưng có một thực tế đáng buồn là trong thờigian qua, đây lại là môn học mà rất nhiều học sinh không hứng thú Theo điều trakhảo sát của Viện nghiên cứu và phát triển giáo dục trên 4000 học sinh của cáctrường THCS và THPT ở các tỉnh có tính đại diện cho vùng miền trong cả nướcthu được kết quả là: có tới 47,6% số học sinh được hỏi không hứng thú với mônhọc, chỉ có 13,8% số học sinh hứng thú với môn học và còn lại là 38,6% họcsinh cảm thấy bình thường Khi tìm hiểu nguyên nhân thì có 45% học sinh chorằng do môn học khó, 48,7% cho là cách dạy và học không phù hợp…[24, tr.66].Đây cũng là một trong những lí do khiến cho chất lượng dạy và học môn Ngữvăn giảm sút, thể hiện qua chất lượng các bài thi tốt nghiệp THPT và thi vào đạihọc trong những năm qua: có rất nhiều bài thi đạt điểm kém, sai kiến thức vàmắc những lỗi diễn đạt cơ bản Thầy Trần Hinh, giảng viên trường Đại họcKhoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc Gia Hà Nội sau khi chấm 1000 bàithi môn Văn thi vào đại học năm 2009 của thí sinh

ở nhiều trường khác nhau đã bày tỏ sự thất vọng và nhận xét có quá nhiều bàiviết của học sinh viết ―vẹt, lảm nhảm, vô hồn‖ [41] Gần đây nhất là kì thi vào đạihọc năm 2010 - kì thi đại học của lứa học sinh thứ 2 học chương trình Ngữ vănmới, theo thầy Nguyễn Quang Ninh nhận xét trong số 40000 bài thi môn văn docác thầy cô trường Đại học Sư phạm Hà Nội chấm trong kì thi vào đại học năm

2010 thì chỉ có 10% số bài đạt điểm 8, 9; 20% đạt điểm 5, 6, 7; còn lại là điểmdưới trung bình và kết quả này được xem là đã cao hơn những năm trước [42]

Trên thực tế dạy học, có thể thấy Ngữ văn là một bộ môn không hề dễdàng trong việc truyền tải kiến thức cũng như tạo sự hứng thú cho học sinh.Trong những năm gần đây, phải thừa nhận rằng, với sự nỗ lực của các nhàquản lý, đội ngũ các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy trong việc quán triệt tinhthần đổi mới giáo dục nên việc dạy và học Ngữ văn ở bậc THPT đã và đang

có những bước chuyển biến tích cực Chương trình đổi mới giáo dục phổthông đã và đang mang lại những kết quả bước đầu khả quan

Trước hết là việc đổi mới chương trình sách giáo khoa Ngữ văn THPT:Đến nay tuy các nhà giáo dục vẫn đang tranh luận với nhiều ý kiến khác nhau

về cách thức biên soạn cũng như nội dung chương trình sách giáo khoa mới,song đều thừa nhận tác dụng rất tích cực của việc xây dựng và thiết kếchương trình sách giáo khoa theo nguyên tắc tích hợp Dựa trên nguyên tắctích hợp này, nội dung kiến thức của ba phân môn Văn học, Tiếng Việt vàLàm văn được kết hợp với nhau chặt chẽ, nhờ đó học sinh vừa được trang bịkiến thức văn học và ngôn ngữ lại vừa vận dụng được các kiến thức đó để rènluyện kỹ năng tạo lập văn bản Trong chương trình sách giáo khoa lần nàycòn chú trọng đến hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài có tính chất địnhhướng và phát huy vai trò tự học của học sinh rất tích cực

Từ việc đổi mới nội dung chương trình SGK, chủ trương đổi mớiphương pháp dạy học văn cũng có những thay đổi nhất định Để phát huy tínhchủ động tích cực của học sinh, phương pháp đọc hiểu đã được tổng chủ biên

- GS Nguyễn Khắc Phi đề xuất và vận dụng một cách chính thức Phươngpháp đọc hiểu là hướng dẫn học sinh đọc văn, phát hiện ý nghĩa trong ngữ cảnh,phát hiện những chỗ mâu thuẫn, phi lí, khó hiểu trong văn bản, từ đó kích thíchhứng thú tìm hiểu của học sinh Việc đưa ra phương pháp này nhằm khắc phụctình trạng học thụ động, áp đặt tư duy cho học sinh bằng con đường giáo viêntruyền thụ - học sinh lĩnh hội Điều đó đánh dấu chuyển biến lớn trong nhận thức

về việc đổi mới phương pháp dạy học văn