Sử dụng phần mềm geometer’s sketchpad trong dạy học chủ đề đường tròn, hình học 9

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐẶNG VĂN BIỂU SỬ DỤNG PHẦN MỀM GEOMETER’S SKETCHPAD TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐƯỜNG TRÒN, HÌNH HỌC 9 LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN HÀ NỘI – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG VĂN BIỂU

SỬ DỤNG PHẦN MỀM GEOMETER’S SKETCHPAD TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐƯỜNG TRÒN, HÌNH HỌC 9

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

HÀ NỘI – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG VĂN BIỂU

SỬ DỤNG PHẦN MỀM GEOMETER’S SKETCHPAD TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐƯỜNG TRÒN, HÌNH HỌC 9

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

BỘ MÔN TOÁN

Mã số: 60 14 01 11

HÀ NỘI – 2016

ỜIC MƠN

Lời đầu tiên trong luận văn, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, hết lòng giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Bản luận văn này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của PGS.TS Nguyễn Chí Thành Trong quá trình nghiên cứu cùng thầy, tôi học được tinh thần làm việc khoa học, nghiêm túc, trách nhiệm Tôi xin tỏ lòng biết

ơn chân thành và sâu sắc tới thầy.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo trường THCS Đông Dư đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu hoàn thành đề tài luận văn.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã luôn bên tôi, cổ vũ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.

Hà ội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Đặ g Vă Biểu

i

MỤC LỤC

M ƠN

D NHMỤ DANH MỤC CÁC B NG

DANH MỤ DANH MỤC CÁC HÌNH M Đ

d c 2 Mục đ c Đ n và k N m vụ n P ạm v n P ơn 7 Giả thuyết nghiên c ấ HƯƠN .N Đ n 1.2 Khái ni m tích cực hóa hoạ động học tập c a học sinh

1.2.1 Hoạt động học tập c 1.2.2 Xác lập v trí ch động và sáng tạo c a hoạ động học tập

1.3 Các tình hu n đ 1.3.1 Dạy học khái ni m toán học

1.3.2 Dạy học đ nh lí toán học

1.3.3 Dạy học giải bài tập toán học

1.4 Ứng dụng công ngh thông tin trong dạy học

1.4.1 Sử dụng Công ngh

iii

3.1.2 Ứng dụn

3.1.3 Ứng dụn

iv

3.2 Thiết kế giáo án đ hình thành bởi dạy học có sử dụng GSP 86

3.2.1 Mục tiêu 86

3.2.2 Một s chú ý khi thiết kế 87

3.2.3 Quy trình tri n khai vi c tích h p GSP trong dạy học toán 88

3.2.4 Ví dụ về giáo án sử dụng GSP trong dạy học 89

Kết luận c ơn 98

HƯƠN : THỰC NGHI M SƯ PHẠM 99

4.1 Mục đ c kế hoạch c a thực nghi m s p ạm 99

4.1.1 Mục đ c ực nghi m 99

4.1.2 Kế hoạch c a thực nghi m: 99

4.2 Nội dung c a thực nghi m s p ạm 101

4 Đ ng thực nghi m 101

4.2.2 Giáo án thực nghi m 101

4.3 Kết quả c a thực nghi m s p ạm 107

4.3.1 Kết quả phiếu học tập c a học sinh 107

4.3.2 Một s sản phẩm c a học sinh 108

4.3.3 Một s nhận xét c a giáo viên và học sinh khi dạy và học hình học bằng GSP 110

Kết luận c ơn 114

K T LU N VÀ KHUY N NGHỊ 115

1 Kết luận chung 115

2 Khuyến ngh 116

TÀI LI U THAM KH O 117

PHỤ LỤC 119

v

Hình 1.1 Phân chia khái ni m theo hình th

Hình 3.16 Liên h giữa dây và khoảng cách t

Hình 3.17 Liên h giữa dây và khoảng cách t

Hình 3.18 Liên h giữa dây và khoảng cách t

Hình 3.25 Tính chất góc tạo bởi tiếp tuyến và dây cung

Hình 3.26 Tính chất góc tạo bởi tiếp tuyến và dây cung

Hình 3.27 Tính chấ óc có đỉnh nằm bên trong, bên ngoài

d rừ n đến

n vì vậtoán nói riêng, xu

vai trò tiên quyế

công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức, đưa nước ta cơ bản

trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 " [10].

Trong các nguồn lực đ phát tri n đấ n c nhanh, hi u quả, bền vữn đ n đ n ng thì nguồn lực c n n ời là yếu t cơ ản Mu n xây dựng nguồn lực c n n ời, phả đẩy mạn đồng bộ giáo dục đà ạo, khoa học công ngh và xây dựng nền văn óa n ến đậm đà ản sắc dân tộc.

1

Mu n phát tri n đ c giáo dục, một trong những vấn đề cấp thiết có tínhchiến l c là đ i m p ơn p p dục P ơn p p dục đ c quy đ nh trong Luật Giáo dục n

c Cộng hoà xã hội ch n ĩa t Nam tại mục 2

Đ ềrõ: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ

động tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [23].

Tr c b i cản đó đ i m p ơn p p dạy học là cần thiết Ngh quyết hội ngh lần

2 Ban chấp àn Tr n ơn Đảng khóa VIII chỉ rõ: "Đổi mới

mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học " [21].

Tạ đ ều 28 c a Luật giáo dục đ c Qu c hội khóa XI, Kỳ họp th 7 thông qua n à n

năm 00 q đ nh:“Phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng

làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh" [23].

Chiến l c phát tri n giáo dục 2001- 0 0 đã n : "Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trinh tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi

cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập " [19].

Nhận th c đ c tầm quan trọng c a NTT đ i v đ i m i giáo dục, trong Chỉ th s29/2001/CT-B D&ĐT Bộ r ởng Bộ giáo dục và Đà ạ đã

chỉ rõ: “Ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin trong giáo dục và đào tạo

2

sẽ tạo ra một bước chuyển biến cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung,

chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục" [2].

- Thiết kế giáo án dạy học có sử dụng GSP.

3 Đối tư g á t ể g iê

n c : Thiết kế các tình hu ng dạy học đờng tròn, hình học l p 9

n c : HS l p 9 và q rìn dạ ọc ìn

n hình và

ọc l p 9 ở

4

dụng GSP trong ch đề đ ờng tròn, hình học 9.

- Tr n k a ực n m, từ kế q ả ực n m đ a ra kế

n đ v c n dụn SP và ản dạ môn hình học có hi u quả cao

5

P

i g iê

- ề nộ d n : Ch

h

sẽ p HS p

th c về khái ni m

ơn

đ c tính tích cực, khả năn biết, hi u, vận dụng các kiến đ

nh lí hình học trong các bài toán cụ th đ c nâng cao

8

ủ đ

t i

NỘI DUNG

-TÀI LI U THAM KHPHỤ LỤC

6

Khi phân tích về nhu cầ đ i m i PPDH tác giả Nguyễn Bá Kim có viết:

“P ơn p p dạy học ở n c ta còn có nhữn n c đ m ph biến:

- Thầy thuyết trình tràn lan;

- Kiến th c đ c truyền thụ d i dạng có sẵn, ít yếu t tìm tòi, phát hi n;

- Thầ p đặt, trò thụ động;

- Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạ động tự giác, tích cực và sáng tạo

c a n ời học;

- Không ki m s đ c vi c học

Mâu thuẫn giữa yếu t đà ạ c n n ời xây dựng xã hội con nghi p

hóa, hi n đại hóa v i thực trạng lạc hậu c a PPDH đã làm nả s n và c đẩy

cuộc vận độn đ i m i PPDH ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đà ạo

“T ếp tục đ i m i mạnh mẽ p ơn p p dạy và học e ng hi n đại; phát huy tính

tích cực, ch động, sáng tạo và vận dụng kiến th c, kỹ năn c a

n ời học; khắc phục l i truyền thụ p đặt một chiều, ghi nh máy móc Tập

trung dạy cách học

n ạ k óa, nghiên c u khoa học Đẩy mạnh ng dụng công ngh thông tin và

truyền thông trong dạy và học.”

Tr n

n

1.

2 K h

ái ni m tí ch c ự

c h óa h

o

t đ ộ n

g

h

c tậ

p củ

a

h

c si n h

TheoNg

c sinh là sử dụng các biện pháp dạy

học gây ảnh hưởng đến quá trình

học tập của học sinh, làm thay đổi

vị thế của học sinh trong quá trình

c c

n ppảndạ

n ằm p

c c n

m vụọc

ập n ằmđạđ

c c c mụcọc

ập đề

ra Đ

c cực

óa ạ độn

r ờnọc

ập c

ọc

s năn

c ờn

c cìnclàmvcenómnnpảnồ

nan

…

Đìmmccựcóaạđộnọcậpcaọc

s naìmvềạ độnọ

c

10

1.2.1 Hoạt động học tập của học sinh

đến sự biến đ i bền vững về nhận th c

n àlạễn

pc

chủ thể của người học, bảo đảm

đn

ờọcn

làc

“

t

k

ến

ự

ó

ạ r crèn l n

t độ g

tậ ”

11va

Trong quá trình dạy học môn

Toán, việc dạy học những khái

niệm và

định nghĩa, những định lí và chứng

minh, việc dạy giải bài tập toán học

được lặp đi lặp lại rất nhiều lần,

ta gọi đó là những tình huống điển

hình trong dạy học môn toán [4].

1.3.1 ạy học kh

1.3.1.1 Vị trí và yêu cầu

rọnànr

c

mộ

12

1.3.1.2 Các con đường hình thành khái niệm:

q nạp c a đựn k ả

ọc s n là c n đ ờn

p ừ đ n n ĩa c a

Tuy nhiên, ngay sa k đ a và đ n n ĩa k n m rấ cần

Vi c dạy học đ nh lí cần đạt những yêu cầu sau:

vận dụng chúng vào các hoạ động giả n cũn n và c c ng dụng khác;

- Làm cho học sinh thấ đ c sự cần thiết phải ch ng minh chặt chẽ, suy

luận chính xác (v i m c độ thích h p ở n à r ờng ph thông)

- Phát tri n năn lực ch ng minh toán học

1.3.2.2 Các con đường dạy học định lí

Sơ đồ 1.4

17

Vi c đ e c n đ ờng nào không phải là tùy ti n mà tùy theo nộ d n và tùy

theo nộ d n đ n l và ù e đ ều ki n cụ th về học sinh

đ nh lí

1.3.2.3 hững hoạt động củng

cố định lí

Trong dạy học đ

nh lí,

ta cầngiúp học sinh c

ng c kiến

th c bằng cách cho

họ tập luy n nhữn

g hoạđộng:

- Truyền thụ những tri th c p ơn p p về ch ng minh,

- Phân bậc hoạ động ch ng minh

n c

h nm

n : Tìm

c c

k ẳn

đ nNvậ

kế

q ả

đã đcếvấn

đề

là làm

rõ

vì sa

c â

n l

c

a mộmnđề.cókếqảđó

1.3.3.3 Các bước của hoạt động giải toán

bài giản đ n tử, h th ng Internet) và nguồn nhân lực (bao gồm cả thầy

và trò) m i chính là linh hồn đ ng dụng CNTT trong giáo dục Bộ Giáodục & Đà

tạo yêu cầ “cần l i vai trò c a CNTT và vi c ng dụng nó vào QTDH bộ

Ứng dụng CNTT trong dạy học T n cũn k n có n ĩa là c ỉ sử dụng các

công ngh (ví dụ n p ần mềm dạy học, máy tính bỏ ) đ trình diễn, minh họa các

kết quả tính toán hay mô phỏng mà còn cần phải xây dựng các

c u c a Piaget J và đ c Von Glaserfeld phát tri n thành luận đ m cơ ản c a lí

thuyết dạy học kiến tạ m r ờng là một khái ni m cơ sở trong vi c xây

dựng các tình hu ng didac c “ Một tình hu ng đ c coi là tình hu ng diddactic

Một trong những vai trò mấu ch t c a m r ờng trong tình hu ng didactic là

cung cấp n n và c động phản hồi tr n đó “ c động phản hồi

21

là mộ n n đặc bi t có từ m r ờng : n ĩa là mộ n n đến v i HS

n một sự xác nhận tích cực hay tiêu cực r n àn động c a họ và cho phép

họ đ ều chỉn àn động này, cho phép họ chấp nhận hay loại bỏ một giả

thuyết, hay tiến hành một lựa chọn giữa nhiều cách giải quyế ” (Bessot 2003)

phép thử cho lời giải c a mình mà HS xây dựng các thích

c a mình cho tình hu ng gây cho HS một vấn đề nà đó

chính là nguồn g c c

cơ sở trong lí thuyế d dac c là c c m r ờng này phả đ c t ch c đ tạo ra các thích ng

mong mu n ở phía HS

Theo Nguyễn Bá Kim (2006), mộ r n c c

thông tin và truyền n n c n cụ dạy học là “ tạ

ơn c đ n ời học hoạ động và thích nghi v m

đồ sử dụng công ngh ra

m r ờng học tập r ờng Vi c dạy học

diễn ra trong quá trình hoạ độn

1.4.3 Công nghệ th ng t n như một phương t ện trực quan trong dạy học

Kết luậ ươ g I

Tr n c ơn , chúng tôi đã làm đ c:

- Nghiên c u nhu cầ đ i m i dạy học và các xu thế đ i m i trong dạy học Đ

i m i PPDH là một nhu cầu tất yếu trong dạy học ngày nay Làm rõ

đ c đ i m i PPDH thực chất là phát huy tính tích cực, ch động, sáng tạo c a học

sinh

- Nghiên c u về các tình hu n

cầu, cách th c và c c p ơn p p học đ

nh lí và dạy học giải bài toán

đ n hình trong dạy học Chỉ rõ đ c yêuờng dùng trong dạy học khái ni m, dạy

CHƯƠNG II

2 1 Cá ă bản chỉ đ o ng d ng CNTT trong d y h c

Năm ọc m i 2016-2017 bộ r ởng giáo dục Phùng Xuân Nhạ đã p

bi u về 9 nhóm nhi m vụ l n c a n àn Tr n đó có n óm n m vụ về phát tri n ng dụng CNTT trong dạy học:

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy, học và quản lý giáo dục

“ Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá một cách sáng tạo, thiết thực và hiệu quả Xây dựng kho bài giảng e-Learning trực tuyến đáp ứng nhu cầu tự học và học tập suốt đời của người học, thu hẹp khoảng cách tiếp cận các dịch vụ giáo dục và đào tạo có chất lượng của người học giữa các vùng, miền”.[3]

Tr n văn ản ng dẫn vi c tri

(CNTT) c năm ọc 2016 - 2017 c a bộ

n khai nhi m vụ công ngh thông tin

D & ĐT có đ ạn n sa :

Ứng dụng C TT đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học

“ Ứng dụng C TT đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng giáo viên tự tích hợp C TT vào từng môn học để nâng cao hiệu quả bài giảng Giáo viên sử dụng thành thạo phần mềm trình chiếu, kết hợp các phần mềm mô phỏng, thí nghiệm ảo và phần mềm dạy học Tránh lạm dụng C TT trong dạy học hoặc ứng dụng một cách miễn cưỡng, lúng túng”.[4]

Theo h n dẫn s 9273/SGD&ĐT-KHCN ngày 0 / 0/ 0 c a SởD&ĐT về v c H n dẫn thực hi n nhi m vụ Ứn dụn CNTT năm học

27

2013- 0 có đ ạn n sa :

Ứng dụng C TT trong đổi mới phương pháp dạy và học

a) Các trường chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn cụ thể cho giáo viên sử dụng các công cụ CNTT vào quá trình dạy học nhằm kích thích sự sáng tạo, độc lập suy nghĩ, tăng cường khả năng tự học, tự tìm tòi của học sinh.

b) Trong năm học, mỗi giáo viên có trình độ tin học cơ bản cần thực hiện

ít nhất từ 2 đến 4 bài giảng có ứng dụng CNTT Khuyến khích 100% bài hội giảng, thi dạy giỏi của giáo viên được sử dụng các phương tiện hỗ trợ dạy học, ứng dụng CNTT

c) Tổ chức các chuyên đề từ trường đến Quận, Huyện về đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có sử dụng phương tiện CNTT một cách hợp lý, nhằm nâng cao chất lượng bài giảng.

d) Các trường tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên sử dụng nternet tại nhà trường, các giáo viên cần tích cực, chủ động tham khảo và sử dụng các phần mềm ứng dụng tích hợp vào các môn học trên website http://e- learning.hanoiedu.vn để cùng chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi học tập [18]

2.2.2.2 Phân phối chương trình hình học lớp 9

Theo sách giáo k a đã c ỉnh lý năm 0 c ơn rìn ìn ọc 9 ồm n ữn nộ d n sa :

C ươ g

I H th c

lư ng trong tam giác vuông

(19 tiết)

II Đường tròn

(17 tiết)

III Góc v i đường tròn

(21 tiết)

IV Hình

tr - Hình

nón - Hình cầu

38

PHI ĐIỀU TRA SỐ 1

Câu 1 : Theo Thầy (cô) những khó khăn lớn nhất khi dạy học chủ đề Đường

p p

giảng dạy

Câu 2 : Thầy (cô) đánh giá thế nào về tính hiệu quả trong việc ứng dụng

C trong dạy học toán học ?

Câu 4 : Thầy (cô) có thường xuyên sử dụng phần mềm Sketchpad (GSP) hoặc

Cabri hoặc phần mềm hình học động nào khác trong dạy học hình học không ?

Câu 6 : Theo Thầy (cô) khi sử dụng PMHHĐ vào dạy học hình học thì có thể

áp dụng vào các tình huống nào ?

- Nhận xét:

Đa sphần kiến th

rằng : vì cách dạy học truyền th n c c đ nh lí hầ n

rấ r ờng h p tạo nên tâm lý thụ thụ động trong vi c tiếp thu kiến th

học sinh

Hầu hết các giáo viên dạy Toán c a

trên các giáo viên sử dụn đ

toán biết và sử dụn c c PMHHĐ còn

Các giáo viên biết và sử dụn

m c độ trình chiếu và bi u diễn trên máy chiếu projector Vi c cho học sinh

đ c học và thao tác trực tiếp trên các t p phần mềm GSP còn rất ít (14,3 %)

Mặc dù c cv n đã từng sử dụn PMHHĐ đều cho rằng : Vi c cho học

sinh thao tác trên các t p SP đ c thiết kế sẵn e ng dẫn tạo nên sự h ng

đặc bi t trong vi c tiếp thu kiến th c Tuy nhiên vi c hạn chế về CSVC làm

cho vi c thực hi n bài giảng theo mô hình này còn ít (hầ n đều phả m n phòng tin

học đ thực hi n)

2.3.3.2 Phiếu điều tra học sinh:

- Phiế đ ều tra:

PHI ĐIỀU TRA SỐ 2

Câu 1 : Cảm nhận của em như thế nào khi học chủ đề Đường tròn – hình học

lớp 9 ?

A Khó hi u

42