Quản lý hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường ở trường tiểu học chu hoá, thành phố việt trì, tỉnh phú thọ

Nếu đề xuất đượccác biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trên cơ sở đánhgiá khách quan thực trạng văn hóa nhà trường; kế hoạch hóa nội dung xâydựng văn hóa nhà trường

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ LAN ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HOÁ NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CHU HOÁ, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ LAN ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HOÁ NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CHU HOÁ, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành : QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ THUÝ HẰNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực Nhữngkết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất

kỳ công trình nào

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Thị Lan Anh

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả của quá trình học tập và rèn luyện tại trườngĐại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâusắc tới cô giáo - TS Vũ Thị Thuý Hằng - người cô đã trực tiếp hướng dẫn emtrong suốt quá trình em nghiên cứu và thực hiện luận văn này Em xin chânthành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý giáo dục – Trường

ĐH Giáo dục đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo em trong quá trình học tập và rènluyện ở trường, cũng như trong thời gian hoàn thành bài luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo - chuyên viên phòngGD&ĐT TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ; Ban giám hiệu cùng các thầy cô giáo vàcác em học sinh Trường Tiểu học Chu Hoá đã tạo điều kiện giúp đỡ em thựchiện luận văn này

Do khả năng và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học của em còn hạn chế,thời gian nghiên cứu có hạn nên kết quả nghiên cứu có thể còn những thiếusót, kính mong nhận được nhiều đóng góp của quý thầy cô và các bạn để đềtài nghiên cứu được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Thị Lan Anh

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các từ viết tắt iii

Mục lục iv

Danh mục các bảng viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu về văn hóa nhà trường 6

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý văn hóa nhà trường 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Quản lý và quản lý nhà trường 10

1.2.2 Văn hóa và văn hóa nhà trường 12

1.2.3 Xây dựng văn hóa nhà trường 16

1.2.4 Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường 17

1.3 Trường Tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam 18

1.4 Một số vấn đề lý luận về hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học 20

1.4.1 Vai trò xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học 20

1.4.2 Mục tiêu xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học 22

1.4.3 Nội dung xây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học 22

1.4.4 Một số yêu cầu xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học 24

1.5 Lý luận về quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học 25

1.5.1 Vai trò quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường 25

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường 26

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học 29

1.6.1 Các yếu tố chủ quan 29

1.6.2 Các yếu tố khách quan 31

Kết luận chương 1 33

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CHU HÓA, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ 34

2.1 Khái quát về Trường Tiểu học Chu Hóa, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 34 2.2 Giới thiệu về tổ chức khảo sát 35

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 35

2.2.2 Nội dung khảo sát 36

2.2.3 Đối tượng và địa bàn khảo sát 36

2.2.4 Phương pháp khảo sát 36

2.3 Thực trạng văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu hóa, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 36

2.3.1 Đánh giá của học sinh về văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu Hóa 36

2.3.2 Đánh giá của GV, CBQL về văn hóa học tập của học sinh 38

2.3.3 Đánh giá của GV, CBQL về thực trạng văn hóa giảng dạy của giáo viên 40

2.3.4 Thực trạng môi trường, cảnh quan sư phạm của Trường TH Chu Hóa .43

2.4 Thực trạng hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu Hóa 45

2.4.1 Nhận thức của GV, CBQL về mục tiêu và nội dung xây dựng văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu Hóa hiện nay 45

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa học tập cho học sinh của Trường Tiểu học Chu Hóa 47

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa giảng dạy của Trường TH Chu Hoá 53

2.4.4 Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trường và các điều kiện phục vụ hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường 60

2.4.5 Thực trạng lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng văn hóa nhà trường ở

Trường Tiểu học Chu Hóa 64

2.4.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động xây dựng VHNT của Trường TH Chu Hóa 69

Kết luận chương 2 73

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CHU HÓA, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ 74

3.1 Một số căn cứ định hướng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học Chu Hóa, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 74

3.1.1 Định hướng phát triển giáo dục bậc tiểu học của tỉnh Phú Thọ 74

3.1.2 Định hướng phát triển GD&ĐT của thành phố Việt Trì 75

3.1.3 Một số định hướng phát triển của Trường Tiểu học Chu Hóa 77

3.2 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp xây dựng VHNT ở trường TH Chu Hóa, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 77

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 77

3.2.2 Đảm bảo tính kế thừa 78

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 78

3.2.4 Nguyên tắc đảm bảo phát huy vai trò chủ thể của các lực lượng trong nhà trường 79

3.3 Một số biện pháp quản lý xây dựng VHNT ở trường TH Chu Hóa, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 79

3.3.1 Tổ chức truyền thông nâng cao nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường cho cán bộ, giáo viên, học sinh và các lực lượng có liên quan 79

3.3.2 Xây dựng kế hoạch tổng thể các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trên cơ sở phát huy trí tuệ tập thể lãnh đạo và các thành viên nhà trường .83 3.3.3 Thống nhất quy trình tổ chức và quy tắc ứng xử trong xây dựng văn hoá nhà trường 86

3.3.4 Chỉ đạo giáo viên và các thành viên nhà trường tích cực tham gia hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường 89

3.3.5 Huy động các nguồn lực xã hội tham gia hoạt động xây dựng văn

hoá nhà trường 91

3.3.6 Tổ chức giám sát, đánh giá thường xuyên các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường 92

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 94

3.5 Khảo sát tính cần thiết và khả thi của biện pháp 95

Kết luận chương 3 97

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

PHỤ LỤC 105

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Đánh giá của học sinh về văn hóa nhà trường của Trường

Tiểu học Chu Hóa

Bảng 2.2: Đánh giá của GV, CBQL về các biểu hiện VHHT của học

sinh Trường Tiểu học Chu Hóa

Bảng 2.3: Thống kê số lượng HS vi phạm nội quy nhà trường năm học

2016 -2017

Bảng 2.4: Đánh giá của GV, CBQL về VHGD của GV Trường Tiểu học

Chu Hóa

Bảng 2.5: Đánh giá của GV, CBQL về môi trường và các điều kiện

phục vụ hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Bảng 2.6: Nhận thức của GV, CBQL về nội dung xây dựng văn hóa

nhà trường ở Trường Tiểu học Chu Hóa

Bảng 2.7: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa học tập cho

học sinh Trường Tiểu học Chu Hóa

Bảng 2.8: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa giảng dạy

của Trường Tiểu học Chu Hóa

Bảng 2.9: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trường và các

điều kiện phục vụ hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Bảng 2.10: Thực trạng lãnh đạo xây dựng văn hóa nhà trường ở

Trường Tiểu học Chu Hóa

Bảng 3.1: Kết quả đánh giá về mức độ cần thiết của các biện pháp

quản lý hoạt động xây dựng VHNT được đề xuất

Bảng 3.2: Kết quả đánh giá về mức độ khả thi của những biện pháp

quản lý hoạt động xây dựng VHNT đã đề xuất

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn hóa nhà trường (VHNT) là nền tảng tinh thần để nhà trường tồn tại

và phát triển, tạo nên cái “tôi” của nhà trường và định hướng cho các thànhviên nhà trường cùng nhau làm việc Trong xu thế đổi mới và hội nhập hiệnnay, vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường đang đặt ra nhiều thách thức đối vớicông tác quản lý, lãnh đạo trường học Xây dựng văn hóa lành mạnh trong cácnhà trường với ý nghĩa là tổ chức học tập trở nên tất yếu

Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản thể hiện rõ sự quantâm đặc biệt tới hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường Chỉ thị 06/CT-TWngày 7/11/2006 của Bộ Chính trị về việc thực hiện cuộc vận động “Học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức HCM”; Chỉ thị số 40/2008/CT - BGDĐT ngày22/7/2008 về việc phát động phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực”, Sự chỉ đạo, định hướng của Đảng, của Nhà nước,của ngành Giáo dục và Đào tạo có ảnh hưởng to lớn việc tổ chức các hoạtđộng xây dựng văn hóa nhà trường Ở Việt Nam, những nghiên cứu quản lýtrường học thường dành cho những vấn đề chính sách, quản lý nhân sự, quản

lý chương trình giáo dục, quản lý tài chính, v.v Thế nhưng, nghiên cứu vềvăn hóa nhà trường và tìm kiếm các biện pháp quản lý hoạt động xây dựngvăn hóa nhà trường hiện nay chưa được quan tâm đúng mức Các yếu tố từvăn hoá nhà trường đang hàng ngày, hàng giờ tác động rất sâu sắc đến quátrình giáo dục - đào tạo trong các nhà trường Vậy các nhà Quản lý giáo dụccần phải làm gì để xây dựng và phát triển một môi trường VHNT lành mạnh,tích cực? Đây là câu hỏi lớn dành cho các nhà quản lý trường học, trong đó cóquản lý trường tiểu học

Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ được coi làmột trong những trường top đầu của thành phố Việt Trì về chất lượng giáodục Công tác quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trong nhữngnăm qua đạt được nhiều thành tựu Phần lớn học sinh nhà trường chăm ngoan,học tập tốt, vâng lời thầy cô, biết đoàn kết, giúp đỡ bạn bè Tập thể giáo viên

yêu trường, yêu lớp Nhà trường có học sinh đạt học sinh giỏi cấp thành phố,cấp tỉnh Nhà trường có giáo viên dạy giỏi cấp thành phố, cấp tỉnh Năm2016-2017 nhà trường đạt danh hiệu cơ quan văn hóa cấp tỉnh Trước yêu cầuđổi mới giáo dục của ngành, với mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học,nhà trường phấn đấu đạt tiêu chí trường chuẩn cấp độ 2 Để thực hiện mụctiêu đó, việc đánh giá thực trạng văn hóa nhà trường, xác định những điểmmạnh và điểm yếu trong công tác quản lý hoạt động văn hóa nhà trường là cầnthiết và có ý nghĩa Với mong muốn nghiên cứu và đề xuất các biện phápquản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học Chu hóa,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, chúng tôi chọn đề tài:

“Quản lý hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường ở trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ" làm đề tài luận văn.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực trạng xây dựng văn hóa nhà trường ở TrườngTiểu học Chu Hóa, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động xây dựng vănhoá nhà trường góp phần nâng cao chất lượng xây dựng văn hóa nhà trườnghiện nay Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và dạy học củaTrường Tiểu học Chu Hóa

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trườngTiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, Tỉnh Phú Thọ

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về xây dựng văn hóa nhàtrường tiểu học làm cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhàtrường ở trường tiểu học

4.2 Khảo sát thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường ở TrườngTiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ; Phân tích nguyên nhâncủa thực trạng

4.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhàtrường ở Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.

5 Câu hỏi nghiên cứu

Hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường được thực hiện như thế nào ởtrường Tiểu học Chu Hoá, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ?

Cần có những biện pháp quản lý hoạt động xây dựng VHNT nào nhằmnâng cao chất lượng văn hoá nhà trường ở trường Tiểu học Chu Hoá, thành phốViệt Trì, tỉnh Phú Thọ để đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường của trườngTiểu học Chu hóa đã đạt được nhiều thành tựu, đóng góp vào sự phát triển củaNhà trường Bên cạnh đó, quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường củatrường TH Chu Hóa vẫn còn có những hạn chế nhất định Nếu đề xuất đượccác biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trên cơ sở đánhgiá khách quan thực trạng văn hóa nhà trường; kế hoạch hóa nội dung xâydựng văn hóa nhà trường đảm bảo tính khoa học, thống nhất; tạo động lực,khuyến khích và phát huy vai trò tự giác, tích cực dựa trên thế mạnh của cácthành viên, tổ chức nhà trường; xây dựng được cơ chế phối hợp hiệu quả giữacác thành viên nhà trường thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng các hoạt độngxây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học Chu hóa hiện nay

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn về nội dung và địa bàn nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung quản lý hoạt động xây dựng văn hóahọc tập của học sinh, văn hóa giảng dạy của giáo viên, hoạt động xây dựng môitrường và các điều kiện phục vụ hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ởTrường Tiểu học Chu Hóa trong 2 năm học: 2015-2016 và 2016-2017

7.2 Giới hạn về khách thể khảo sát

Luận văn tập trung vào khách thể khảo sát là giáo viên, cán bộ quản lýhiện đang công tác tại trường Tiểu học Chu Hóa (36 người) và 102 học sinhkhối 4 và khối 5

8 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóanhững tài liệu, sách báo, tạp chí, luận văn có liên quan đến vấn đề nghiên cứu,

hệ thống hóa thành cơ sở lý luận về văn hóa, văn hóa tổ chức, văn hóa nhàtrường, văn hóa nhà trường tiểu học

8.2 Các nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

8.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường của Trường Tiểuhọc Chu Hóa nhằm thu thập, kiểm chứng các thông tin về: thực trạng hoạtđộng học tập của học sinh, hoạt động dạy học và giáo dục của giáo viên, cáchoạt động xây dựng môi trường, điều kiện phục vụ hoạt động xây dựng vănhóa nhà trường

8.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu

hỏi Mục đích

Điều tra bằng phiếu để nắm bắt, tổng hợp và đánh giá thực trạng côngtác nhận thức, xây dựng văn hóa nhà trường Tìm ra những hạn chế, tồn tại vànguyên nhân của thực trạng đó

8.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Nhằm thu thập thông tin định tính về thực trạng quản lý hoạt động xâydựng văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu Hóa, đề tài xây dựng 3 mẫuphiếu dành cho CBQL, GV, Phụ huynh học sinh nhằm phỏng vấn, trao đổi vớicán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh của nhà trường về cácvấn đề liên quan đến hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường hiện nay

8.2.4 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Xin ý kiến tư vấn khoa học về khung lý luận của đề tài, về tính phù hợp

và khả thi của hệ thống các biện pháp đề xuất

8.3.Nhóm phương pháp bổ trợ

Sử dụng toán thống kê với các phép toán định lượng như tính %, điểmtrung bình để xử lý và phân tích số liệu thu thập được bằng các phương phápnghiên cứu thực tiễn

9 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Về lý luận: Hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết làm cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học

- Về thực tiễn: Xác định thực trạng quản lý hoạt động xây dựng vănhóa nhà trường ở trường Tiểu học Chu hóa hiện nay Khái quát được nhữngnguyên nhân chủ yếu dẫn đến thực trạng đó Đề xuất một số biện pháp quản

lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường cho trường Tiểu học Chu Hóa đápứng yêu cầu đổi mới hiện nay

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, phụ lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng VHNT ở

trường Tiểu học.

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà

trường của Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

ở Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG

VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về văn hóa nhà trường

Tổng hợp các nghiên cứu về văn hóa nhà trường, chúng tôi nhận thấy các tác giả đang nghiên cứu dưới hai góc độ:

- Tiếp cận dưới góc độ văn hóa tổ chức: các nghiên cứu quan tâm nhiềuđến cấu trúc tổ chức và mối liên hệ giữa các bộ phận, cấu trúc trong tổ chức

ấy Các nghiên cứu khẳng định, nhà trường là một tổ chức tương đối ổn định,

là tổ chức có tính chất hành chính - sư phạm Các nghiên cứu dưới góc độ nàyđều khẳng định văn hóa nhà trường là yếu tố quan trọng trong xây dựng vàphát triển nhà trường

Trong bài báo cáo “Văn hóa tổ chức - hình thái cốt lõi của VHNT” (Phạm

Quang Huân, 2007) in trong Kỷ yếu Hội thảo văn hóa học đường (Viện Nghiêncứu sư phạm, trường ĐHSP Hà Nội), tác giả đã phân tích vai trò, đặc điểm củanhà trường - một tổ chức hành chính-sư phạm, từ đó khẳng định: văn hóa nhàtrường là văn hóa tổ chức, chỉ ra vai trò, cấu trúc của văn hóa nhà trường, yêucầu đối với hiệu trưởng trong xây dựng văn hóa nhà trường

Các nghiên cứu về văn hóa nhà trường dưới góc độ văn hóa học đường

đề cập đến nhiều nội dung phong phú Có thể kể đến rất nhiều bài báo khoa học

trong chủ đề này như: “Bàn về một số nội dung cơ bản của văn hóa học đường” (2009) của Nguyễn Ngọc Phú, “Giáo dục giá trị xây dựng văn hóa học đường” (2009) của Phạm Minh Hạc, “Văn hóa học đường- nhìn từ khía cạnh lý luận và thực tiễn” (2009) của Vũ Dũng,… Một số đề tài như “Lý luận phát triển văn hóa nhà trường phổ thông” của Nguyễn Tiến Hùng,… đã phân tích tường minh khái

niệm văn hóa học đường, chỉ ra những thành phần cấu trúc tạo lập văn hóa họcđường gắn với chủ thể hoạt động dạy, hoạt động học trong nhà trường Xác địnhvăn hóa học đường là tổ hợp những giá trị tốt đẹp hình thành và phát triển trongcác hoạt động của nhà trường, phân biệt nhà

trường với các tổ chức khác Theo đó, văn hóa học đường biểu hiện ở văn hóahọc, văn hóa dạy, văn hóa giao tiếp, ứng xử, các điều kiện về cơ sở vật chấtphục vụ hoạt động dạy và học trong nhà trường Các tác giả đã đề xuất nhiềubiện pháp để xây dựng văn hóa học đường như nâng cao nhận thức cho cácthành viên nhà trường; tăng cường vai trò lãnh đạo, quản lý của tổ chức; thựchiện các tác động tâm lý - xã hội; đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho các hoạtđộng xây dựng văn hóa học đường.

Một số nghiên cứu về văn hóa người học, tiếp cận dưới góc độ hẹp nhưgiáo dục hành vi đạo đức cho học sinh; giáo dục hành vi kỷ luật, nề nếp họctập cho học sinh; hành vi văn hóa giao tiếp, ứng xử cho học sinh cũng đượccác nhà nghiên cứu, các tác giả đề cập tới như là một yếu tố tạo lập bộ mặt

văn hóa nhà trường Có thể kể đến các công trình: “Giáo dục hành vi đạo đức

cho học sinh nhỏ tuổi” (tác giả Mạc Văn Trang, 1983); “Biện pháp giáo dục tính kỷ luật trong hoạt động học tập trên lớp cho học sinh đầu bậc tiểu học”

(tác giả Phạm Minh Hùng, 1999); “Hình thành tính kỷ luật học tập cho học

sinh lớp 1” (Tác giả Nghiêm Thị Phiến, 1996);… trình bày quan điểm giáo

dục hành vi tốt, hành vi đẹp cho người học là hành vi nề nếp, hành vi giaotiếp, hành vi học tập tích cực Coi đó là những văn hóa học tập cần hình thành

và phát triển cho học sinh

Dưới góc độ coi văn hóa nhà trường là môi trường giáo dục, một số tác giả

đã tập trung làm rõ môi trường văn hóa tinh thần, văn hóa vật chất phục vụ hoạt động dạy tốt, học tốt trong nhà trường Có thể kể đến một số nghiên cứu như:

Cuốn sách “Môi trường giáo dục” (Phạm Hồng Quang, 2006) trình bày

hệ thống khái niệm về môi trường giáo dục, các yếu tố ảnh hưởng đến sự pháttriển nhân cách người học Trong đó đề cập đến hệ thống chuẩn mực, bầukhông khí tâm lý, sự hợp tác, hỗ trợ trong giảng dạy, học tập, khung cảnhtrường học, lớp học,…như là các yếu tố cấu thành môi trường giáo dục cầnquan tâm trong nhà trường

Trong công trình “Xây dựng môi trường văn hóa cơ sở” (Văn Đức

Thanh, 2001), tác giả đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường vănhóa cơ sở, chỉ ra cấu trúc và các giai đoạn hình thành môi trường văn hóa, từ

đó đề xuất các biện pháp xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, coi trọng cácbiện pháp xây dựng nhận thức và xây dựng dư luận xã hội, bầu không khí tâm

lý tạo lập môi trường văn hóa

Trong tác phẩm “Văn hóa giao tiếp ứng xử” (Đinh Viễn Trí, Đông

Phương Tri, 2003 ), (do Ngọc Anh dịch), các tác giả đã phân tích vấn đề theotiếp cận theo quan điểm văn hóa giao tiếp là những giá trị tốt đẹp, phù hợptrong quá trình con người thực hiện hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ hoặcphi ngôn ngữ Từ đó liệt kê các biểu hiện văn hóa trong giao tiếp, ứng xử vớicác hành vi điển hình: yêu cầu của hành vi chào hỏi, tạo ấn tượng trong giaotiếp, giao tiếp hiệu quả Đồng thời đưa ra một số yêu cầu, điều kiện để giaotiếp, ứng xử thành công

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý văn hóa nhà trường

Nghiên cứu về nội dung này, chúng tôi nghiên cứu một số công trìnhtiêu biểu như:

Cuốn “Quản trị hiệu quả trường học” (K.B EVERARD GEOFREYMORRIS IAN WILSON, 2011) đề cập đến nhiều vấn đề về quản trị trườnghọc, trong đó có vấn về quản lý, quản trị môi trường gồm: môi trường tựnhiên, sự tương tác, phối hợp với phụ huynh học sinh; vai trò của người quản

lý và các thành viên hội đồng trường trong xây dựng văn hóa nhà trường

Trong đề cương bài giảng “Quản lý văn hóa nhà trường” của GS

Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã trình bày chi tiết, hệ thống về khái niệm, cấu trúc củavăn hóa nhà trường, các đặc điểm của văn hóa thời kỹ thuật số Từ đó, chỉ ranhững công việc lãnh đạo nhà trường cần thực hiện như xây dựng hệ thốngchuẩn mực văn hóa, đánh giá văn hóa nhà trường, lôi kéo học sinh tham giavào các hoạt động của nhà trường, hướn dẫn sự thay đổi, giao tiếp hiệu quả, tổchức các lễ hội kỷ niệm và lập hồ sơ văn hóa nhà trường

Trong tác phẩm “Kiến giải về văn hóa nhà trường và quản lý xây dựng

văn hóa nhà trường” (Đặng Quốc Bảo, 2012) đã trình bày quan điểm về Văn

hóa nhà trường – là những giá trị tốt đẹp được hình thành và phát triển trongquá trình hoạt động cùng nhau của các thành viên nhà trường, qua đó các

thành viên tự nguyện thực hiện và xây dựng văn hóa nhà trường Tác giả trìnhbày cấu trúc của văn hóa nhà trường gồm văn hóa giảng dạy, văn hóa học tập,văn hóa môi trường và các điều kiện phục vụ xây dựng văn hóa nhà trường.Tác giả chỉ ra vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng và sự tích cực của các thànhviên nhà trường, sự đoàn kết, thống nhất, cởi mở, dân chủ trong quản lý lànhững yếu tố then chốt trong xây dựng văn hóa nhà trường.

Bài báo “Vai trò của hiệu trưởng trong việc xây dựng văn hoá nhà

trường” (Trần Thi Bích Liễu, 2007) trong hội thảo Văn hóa học đường tổ

chức tại trường Đại học sư phạm Hà Nội trình bày một cách hệ thống về kháiniệm văn hóa nhà trường, vai trò của hiệu trưởng và những ảnh hưởng củahiệu trưởng đến các thành viên nhà trường Từ đó, tác giả đã trình bày nhữngđặc điểm của môi trường dạy và học trong một nhà trương có môi trường vănhóa tốt và những tác động của môi trường giảng dạy tốt đến giáo viên, tácđộng của môi trường học tập tốt đến học sinh và sự cộng hưởng của môitrường giảng dạy tốt, môi trường học tập tốt đến chất lượng dạy và học, chấtlượng giáo dục nhà trường

Luận án tiến sĩ “Quản lý trường tiểu học việt nam theo tiếp cận văn

hóa tổ chức” của tác giả Lê Thị Ngọc Thúy (2012) đã trình bày những cơ sở

lý luận, cơ sở thực tiễn trong quản lý trường tiểu học Việt Nam theo tiếp cận

văn hóa tổ chức Tác giả đã chứng minh luận điểm: Quản lý trường tiểu họcviệt nam theo tiếp cận văn hóa tổ chức chính là việc xây dựng các giá trị đểnhà trường là tổ chức văn hóa cao và là công cụ để quản lý nhà trường Từ đó,trên cơ sở xây dựng Chuẩn để đưa ra Bộ tiêu chí đánh giá nhà trường tiểu học

để nó trở thành thước đo đánh giá, định hướng cho việc xây dựng hệ thốngquản lý trường học đạt chuẩn quốc gia Tác giả đề xuất hệ thống giải phápquản lý trường tiểu học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở VIệt Nam

Rõ ràng, văn hóa nhà trường và quản lý văn hóa nhà trường là nhữngvấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của nhà trường, ảnhhưởng đến giáo viên, học sinh, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và dạy họccủa nhà trường Trong quá trình tổng quan, chúng tôi nhận thấy, nghiên cứu

về văn hóa nhà trường và quản lý văn hóa nhà trường có tính chất chuyên sâu,

có những kiến giải khoa học chưa nhiều Mặt khác, mỗi nhà trường có đặcđiểm văn hóa nhà trường khác nhau Do mỗi nhà trường có lịch sử hình thànhkhác nhau, có những đặc điểm riêng về truyền thống nhà trường, về đội ngũgiáo viên, về cán bộ quản lý, về học sinh, về cơ sở vật chất,… Sự khác nhau

đó tạo ra bộ mặt văn hóa nhà trường khác nhau Do đó, nghiên cứu về quản lývăn hóa nhà trường là một khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng

rõ hơn Mặt khác, chưa có nghiên cứu khoa học làm sáng rõ, toàn diện các đặcđiểm về văn hóa trường Tiểu học Chu hóa và đề xuất các giải pháp quản lývăn hóa cho trường Tiểu học Chu Hóa Vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu đềtài “Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học ChuHóa” là nghiên cứu có ý nghĩa

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý và quản lý nhà trường

1.2.1.1 Quản lý

Hiện nay có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản lý xuất phát từcách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu khác nhau Định nghĩa khái niệm “quảnlý” có trong nhiều công trình nghiên cứu:

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sựphân công, hợp tác lao động Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm đếnhiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong việc đòi hỏi phải có sự chỉ huyphối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý… phải có người đứng đầu Đây làhoạt động để người thủ trưởng phối hợp nỗ lực với các thành viên trongnhóm, trong cộng đồng, trong tổ chức đạt được mục tiêu đề ra [1]

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: Quản lý là sự tácđộng có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) - trong tổchức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức

Cũng theo đó các tác giả còn phân định rõ hơn về hoạt động quản lý làquá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng kếhoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [4]

Như vậy, có thể xem quản lý là một quá trình tác động có mục đích, có

kế hoạch dựa trên các chức năng đặc thù của chủ thể quản lý nhằm gây ảnhhưởng đến khách thể quản lý thông qua cơ chế quản lý, nhằm đạt được mụctiêu quản lý, từ đó nhằm thực hiện tốt nhất các mục tiêu của tổ chức

Hiện nay, quản lý được định nghĩa rõ ràng hơn : “Quản lý là quá trìnhđạt tới mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng: Kế hoạch -

Tổ chức- Chỉ đạo - Kiểm tra”

Ta có thể thấy rằng: Quản lý là quá trình tác động có định hướng của chủthể quản lý đến khách thể quản lý trong tổ chức nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

1.2.1.2 Quản lý nhà trường

Nhà trường là tổ chức giáo dục, là đơn vị cấu trúc cơ sở của hệ thốnggiáo dục quốc dân Về mặt bản chât, trường học là tổ chức mang tính hànhchính- sư phạm Các hoạt động giáo dục nhà trường thể hiện bản chất giaicấp, bản chất xã hội và bản chất sư phạm

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáodục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình đưa nhà trường vận hành theonguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngànhgiáo dục, đối với thế hệ trẻ và đối với từng học sinh” ( Phạm Minh Hạc (1986),

Một số vấn đề giáo dục và Khoa học giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội).

Khi nhìn nhận Nhà trường là bộ phận, thành phần của hệ thống giáodục quốc dân, các quan điểm, đường lối, chính sách giáo dục đều được thựchiện trong nhà trường thì quản lý nhà trường có nghĩa là tổ chức các lực lượngtrong và ngoài trường, biến các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sáchgiáo dục của Đảng và Nhà nước thành hiện thực

Ở cấp độ Nhà trường, quản lý nhà trường là hệ thống những tác động cóhướng đích của hiệu trưởng đến các thành viên của nhà trường (giáo viên, họcsinh, cán bộ nhà trường), đến các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài chính, thông tin,

…) một cách hợp quy luật nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường

Nhà trường ở Việt Nam đa số có hình thức quản lý với chế độ một thủ trưởng, tức là mỗi nhà trường đều có một hiệu trưởng và hội đồng giáo viên làchủ thể quản lý trực tiếp vận hành hệ thống giáo dục Bản chất của quản lý

trường học là quản lý quá trình giáo dục theo nghĩa rộng Đối tượng quản lýnhà trường có thể hiểu là tất cả các thành tố cấu thành quá trình giáo dục nhàtrường và những nguồn lực được huy động, sử dụng cho quá trình đó.

1.2.2 Văn hóa và văn hóa nhà trường

1.2.2.1 Khái niệm văn hoá.

Văn hóa làkhái niêṃ có nội hàm rộng với nhiều cách hiểu khác nhau

Về mặt thuật ngữ , văn hóa (culture) có xuất xứ từ chữ Latinh Cultura

-có nghĩa là khai hoang , trồng troṭ, trông nom cây lương thưcc̣ ; nói ngắn gọn là

sư c̣vun trồng Sau đó, từ Cultura đươcc̣ mởrôngc̣ nghiã , dùng trong lĩnh vực xã hôịchỉsư c̣vun trồng , giáo dục , đào taọ vàphát triển moịkhảnăng của con

người Ở phương Đông , trong tiếng Hán cổ, từ Văn hóa bao gồm Văn là vẻ

đepc̣ của nhân tinh́, cái đẹp của tri thức, trí tuệ con người; có thể đạt được bằng

sư c̣tu dương cua ban thân Chư Hóa trong văn hoa la viêcc̣ đem cai Văn (cái

̃̃

đepc̣, cái tốt , cái đúng ) để cảm hóa , giáo dục , hiêṇ thực hóa trong thưcc̣ tiêñ , trong đời sống Như vâỵ, trong từ nguyên của cảphương Đông vàphương Tâyđều cómôṭnghiã chung căn bản làsư c̣giáo hóa , vun trồng nhân cách con người(cá nhân, côngc̣ đồng, xã hội loài người ); cũng có nghĩa là làm cho con người vàcuôcc̣ sống trởnên tốt đepc̣ [22]

Các quan niệm, định nghĩa nhấn mạnh tính giá trị của văn hóa thì coitrọng tính chuẩn mực, xem văn hóa như là những cái tốt đẹp, hoàn thiện Ví

dụ “Văn hoa la môṭhê c̣thống hưu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con

đich́ của cuôcc̣ sống, loài người mới sáng tạo và phát sinh ngôn ngữ , chữviết,đaọ đức, pháp luật, khoa hocc̣, tôn giáo, văn hocc̣, nghê c̣thuâṭ, những công cuc̣cho sinh hoaṭhàng ngày vềmăcc̣, ăn,ở và các phương tiện sử dụng Toàn bộsáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [3, tr 17]

Các quan niệm, định nghĩa nhấn mạnh thành phần tạo lập văn hóa thìcoi trọng khía cạnh tổ chức cấu trúc của văn hóa Ví dụ như Ralph Linton(1893-1953) nhà nhân loại học người Mỹ cho rằng: “a Văn hóa suy cho cùng

là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên xã hội; b Vănhóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà các thành tố của nó được các thành viêncủa xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa” [30, tr 12];

Năm 2002 Unessco đã đưa ra định nghĩa , văn hóa làtổng thểnhững nét riêng biệt tinh thần và vật chất , trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghê c̣thuâṭ ,

văn chương , nhưng lối suy nghi , quyền cơ ban cua con ngươi ; là những hệthống gia tri c̣,

những giátri cợ bản nhằm nâng cao phẩm giácon người Văn hóa có tính lịch

sử, tính hệ thống, tính giá trị, tính nhân sinh tương ứng có chức năng tổ chức

xã hội, điều chinhh̉ xa ̃hôị, chức năng giao tiếp, chức năng giáo ducc̣, chức năngthẩm mỹ, chức năng nhâṇ thức

Trong luận văn, chúng tôi thống nhất với quan niệm: văn hóa là tổng

thể các giá trị, chuẩn mực, là những cái tốt đẹp được tích lũy trong đời sống con người làm khái niệm công cụ cho các nghiên cứu tiếp theo của luận văn.

1.2.2.2 Văn hóa tổ chức

Văn hóa tổ chức là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và

hành vi ứng xử của một tổ chức tạo nên sự khác biệt của tổ chức với các tổchức khác

Văn hóa tổ chức liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất, tinh thần củamột tổ chức Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu, triết

lý, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý…, bầu không khí tâm lý Thểhiện thành một hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xửđược xem là tốt đẹp và được mỗi người trong tổ chức chấp nhận

+ Các đặc tính cơ bản văn hóa tổ chức.

Qua nhiều công trình nghiên cứu về VH tổ chức có thể khái quát cácđặc tính cơ bản VH tổ chức bao gồm:

-Sự tự quản của các cá nhân trong tổ chức (trách nhiệm, tính độc lập, ứng xử, phong cách làm việc…)

- Các cơ chế của tổ chức đó (các quy tắc, quy chế, điều lệ… riêng)

- Sự hỗ trợ của các nhà quản lý với nhân viên

- Tinh thần đoàn kết và thể hiện tinh thần đồng đội trong tổ chức

- Sự khen thưởng, cách khen thưởng và những căn cứ, cơ sở của nó

- Xung đột, sức chịu đựng và cách giải quyết những xung đột

- Các rủi ro có thể và sự chịu đựng những rủi ro có thể có, Văn hóa nhà trường là văn hóa của tổ chức Nhà trường nào cũng có

VH của riêng mình VH đó được hình thành như là kết quả của cả một quátrình xây dựng có chủ đích rõ ràng của quản lý nhà trường cũng như sự thốngnhất của tập thể sư phạm

1.2.2.3 Văn hóa nhà trường

Nhà trường xuất hiện từ xa xưa, được xem là thành tựu vĩ đại trong sự pháttriển văn minh loài người Nhà trường thực chất là cộng đồng học tập Với ýnghĩa là thiết chế chuyên biệt của xã hội, nơi tổ chức, thực hiện và quản lý quátrình giáo dục tương ứng với chức năng, nhiệm vụ nhất định, văn hóa nhà trườngđặt ra như là một yếu tố cấu thành, ảnh hưởng đến sự phát triển của Nhà trường

Văn hóa nhà trường chính là văn hoá một tổ chức học tâp Đó là tậphợp các giá trị và qui tắc được các cá nhân và các nhóm trong một tổ chứcchia sẻ với nhau Các giá trị và qui tắc này qui định cách thức ứng xử của mọi

14

người với nhau và giữa những người trong tổ chức với các bên có liên quannằm ngoài tổ chức Các giá trị có tính lịch sử, được tích lũy và xây dựng trongquá trình tương tác giữa các chủ thể: nhà giáo, người học,… gắn với hoạtđộng và thể hiện qua các hoạt động của nhà trường Văn hóa nhà trường là cáitốt, cái đẹp, cái hay mang những nét đặc trưng của nhà trường Văn hóa Nhàtrường tạo ra môi trường thuận lợi để các chủ thể, mọi người trong nhà trườnggiảng dạy, học tập, tương tác cùng nhau, mang lại cảm giác an toàn, đặc trưngcho các chủ thể trong nhà trường.

Theo Kent D Peterson và Terrence E Deal: văn hóa nhà trường là một

dòng chảy ngầm của những chuẩn mực, giá trị, niềm tin, truyền thống và nghi

lễ được hình thành theo thời gian do con người làm việc cùng nhau, giải quyếtcác vấn đề và đối mặt với các thách thức… định hình suy nghĩ, cảm xúc và

hành động của con người trong nhà trường… tạo cho nhà trường sự khác biệt.

[11] Văn hóa nhà trường là tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin vàhành vi ứng xử … đặc trưng của một trường học tạo nên sự khác biệt với các

tổ chức khác

*Các yếu tố cấu thành văn hóa nhà trường.

- Các mục tiêu và chính sách, các chuẩn mực và nội quy

- Biểu tượng Các Giá trị và Truyền thống của nhà trường

- Niềm tin Các loại thái độ Cảm xúc và ước muốn cá nhân

- Các mối quan hệ giữa các nhóm và các thành viên

- Nghi thức và hành vi Đồng phục

Theo mô hình tảng băng, văn hóa nhà trường bao gồm phần nổi vàphần chìm Phần nổi là những dấu hiệu quan sát được như các biểu tượng,logo,khẩu hiệu, biểu ngữ, trang phục, mục đích, mục tiêu cảu nhà trường,chính sách và các quá trình, các mô tả công việc… Phần chìm là những vấn

đề liên quan đến tình cảm, niềm tin, các giá trị, nhu cầu và ước muốn cá nhân,quyền lực và các ảnh hưởng, quan điểm về các mối quan hệ và tầm nhìn trongcông việc

Văn hóa nhà trường liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất, tinh thầncủa một nhà trường Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn, sứ mạng, triết lý,

mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầu không khí tâm lý.Tất cả những cái đó thể hiện thành một thành hệ thống các chuẩn mực, các giátrị, niềm tin, quy tắc ứng xử… được xem là tốt đẹp được mỗi người trong nhàtrường chấp nhận và làm theo.

Nhấn mạnh tính lịch sử, sự hình thành của văn hóa nhà trường, JoanRichardson cho rằng: VHNT là sự tích lũy các giá trị và chuẩn mực của nhiềungười Đó là sự đồng thuận về những gì quan trọng Đó là những kì vọng củatập thể chứ không phải những kì vọng của một cá nhân

Như vậy, văn hóa nhà trường là hệ các chuẩn mực, giá trị tốt đẹp giúpcác cán bộ quản lý nhà trường, các thầy cô, các vị phụ huynh và các em họcsinh có các cách thức suy nghĩ, tình cảm và hành động tốt đẹp, thông qua đó

mà các thành viên của nhà trường được kết nối với nhau để phấn đấu cho mụctiêu chung, trách nhiệm chung

1.2.3 Xây dựng văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường có tác động đến mọi khía cạnh sư phạm của GV, làyếu tố lan tỏa khắp nhà trường VHNT có thể tác động tích cực hoặc cản trởđến sự vận hành của nhà trường Văn hóa nhà trường được hình thành, pháttriển và biểu hiện trong quá trình tương tác, hoạt động cùng nhau của cácthành viên trong nhà trường, không bất biến, không có sẵn Văn hóa nhàtrường thay đổi theo định hướng giá trị và sự tương tác, sự phát triển của các

cá nhân, tập thể trong nhà trường Vì vậy, để văn hóa nhà trường ngày càngtốt hơn, phù hợp hơn, cần phải quan tâm đến xây dựng văn hóa nhà trường

Theo Từ điển Tiếng Việt, xây dựng là: “Làm cho hình thành một cộngđồng, một chỉnh thể về xã hội, kinh tế, chính trị, văn hoá theo đường lối chủtrương nhất định” Hay “Xây dựng là gây dựng, tạo nên, làm nên, tạo ra cái cónội dung nào đó” Xây dựng văn hóa nhà trường là hoạt động có mục đích, có

kế hoạch nhằm củng cố và làm gia tăng hệ thống giá trị, chuẩn mực tốt đẹp đãhình thành và gắn bó với sự phát triển của Nhà trường, là kế thừa và phát triểncác giá trị văn hóa nhà trường

Xây dựng văn hóa nhà trường là quá trình lâu dài Khi xây dựng vănhóa nhà trường, nhà trường phải căn cứ vào: Mục tiêu đào tạo và các nhiệm

vụ chính trị của nhà trường; Các mục tiêu, điều lệ và các chương trình côngtác của các tổ chức đoàn thể; Lịch sử phát triển và truyền thống của nhàtrường; Các chuẩn mực cần có trong các quan hệ: thầy với thầy, trò với trò,thầy với trò, giữa người quản lý với GV và học sinh; Các chuẩn mực đạo đức

và các giá trị VH thẩm mỹ; Các điều kiện cơ sở vật chất…

Như vậy, xây dựng văn hóa nhà trường là làm cho văn hóa nhà trườngphát triển ngày càng tốt hơn, phù hợp hơn Giúp các chủ thể trong nhà trườngkhông ngừng phát triển, giúp nhà trường phát triển và thích ứng với yêu cầungày càng cao hơn của xã hội, của cộng đồng

1.2.4 Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường

Nhà trường là 1 thiết chế tổ chức chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xãhội, thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì vàphát triển của XH Nhà trường là cơ sở GD, là nơi tổ chức thực hiện mục tiêu

GD Để tồn tại và phát triển theo đường hướng nhất định, Nhà trường cầnquan tâm quản lý nhiều mặt Đó là quản lý hoạt động dạy học và giáo dục,quản lý con người, quản lý các mối quan hệ trong nhà trường, giữa nhà trườngvới thế giới bên ngoài, quản lý tài sản công, … Quản lý hoạt động xây dựngvăn hóa nhà trường được xem như là một nội dung của quản lý nhà trường

Hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường là hoạt động có mục đíchhướng đến xây dựng và phát triển hệ giá trị, chuẩn mực định hướng cho hành

vi, cách ứng xử của các lực lượng trong nhà trường, xây dựng môi trườnggiáo dục lành mạnh Xây dựng văn hóa nhà trường là hoạt động có tính lâudài, có tính kết hợp nhiều loại hình hoạt động, do tất cả các lực lượng trongnhà trường tham gia và tự nguyện tham gia xây dựng Do đó, các hoạt độngcủa học sinh, của giáo viên, của các lực lượng giáo dục nhằm làm cho hoạtđộng học tập của học sinh ngày càng tốt hơn, hoạt động dạy học và giáo dụcngày càng chất lượng hơn, các mối quan hệ trong nhà trường ngày càng thânthiện, … đều là các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường Với nội dungphong phú, nhiều mặt, các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường cần đượcthống nhất, tổ chức, hướng tới đạt kết quả cao nhất

Quản lý hoạt động xây dựng VHNT là hệ thống những tác động có mụcđích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (BGH, các bộ phận chứcnăng,…) nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV, HS và các lực lượng

GD, huy động tối đa các nguồn lực GD để duy trì và phát triển hệ thống giátrị, niềm tin, các chuẩn mực, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tíchcực, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

1.3 Trường Tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam

* Vị trí, vai trò của trường Tiểu học:

Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của bậc tiểu học – bậc học nền tảngcủa hệ thống giáo dục quốc dân Trường Tiểu học là noi đầu tiên hoạt độnghọc tập – với tư cách là hoạt động chủ đạo của học sinh – được thực hiện.Thông qua hoạt động giáo dục, dạy học nhà trường thực hiện nhiệm vụ xâydựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất cho họcsinh, giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu, những nét cơ bản củanhân cách, từ đó tiếp tục học lên bậc học trên Do vậy giáo dục ở bậc tiểu học

có tính chất đặc biệt, có bản sắc riêng, với tính sư phạm đặc trưng, giáo dụctiểu học được gọi là bậc học “cách học” Trường tiểu học là cơ sở giáo dụcthực hiện nhiệm vụ phổ cập giáo dục tiểu học cho học sinh

Trong Điều lệ trường Tiểu học qui định về vị trí của trường TH:

“Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân,

có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” (Điều 2, Chương I).Trường Tiểu học được tổ chức theo nhiều loại hình: công lập, tư thục

Học sinh tiểu học có độ tuổi từ 6 đến dưới 14 tuổi với đặc điểm ngâythơ, hồn nhiên, kinh nghiệm về thế giới, về các mối quan hệ, về các hoạt độngcòn hạn chế Giáo dục nhà trường tiểu học thực hiện: (1) Trang bị cho họcsinh những hiểu biết cơ bản về thiên nhiên, xã hội và con người, có được kỹnăng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết, làm tính toán, về phương pháp suy nghĩ

và làm việc khoa học; (2) Phát triển ở học sinh tiểu học lòng nhân ái, tính tựtin, tính kỷ luật, yêu lao động, yêu hòa bình, yêu quê hương đất nước; (3)Giáo dục học sinh về nếp sống vệ sinh, văn minh, hướng dẫn, rèn luyện đểphát triển về sức khỏe; giáo dục sử dụng và bảo vệ môi trường sống

Vì những lý do đó nên chúng ta có thể khẳng định Trường tiểu học có

vị trí quan trọng trong hệ thống các cơ sở giáo dục, là nơi triển khai bậc họcđầu tiên, nền tảng của giáo dục phổ thông

* Mục tiêu của GD tiểu học:

Theo điểu 2, 3 Luật Phổ cập GD tiểu học thì mục tiêu của GD tiểu học

là: Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có

nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất của trẻ em, nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa (điều 2)

Giáo dục tiểu học phải bảo đảm cho học sinh nắm vững các kỹ năng nói, đọc, viết, tính toán, có những hiểu biết cần thiết về thiên nhiên, xã hội và con người; có lòng nhân ái, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, yêu quý anh chị em; kính trọng thầy giáo, cô giáo, lễ phép với người lớn tuổi; giúp đỡ bạn bè, các em nhỏ; yêu lao động, có kỷ luật; có nếp sống văn hoá; có thói quen rèn luyện thân thể và giữ gìn vệ sinh; yêu quê hương đất nước, yêu hoà bình (điều 3)

* Nhiệm vụ, quyền hạn của trường tiểu học: Theo điểu 3 - Điều lệtrường Tiểu học ban hành năm 2017 thì nhiệm vụ và quyền hạn của trườngtiểu học là:

1 Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

2 Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ

em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý các hoạt động giáo dục của các cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo sự phân công của cấp có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường

và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách.

3 Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ Giáo dục

và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địa phương.

4 Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục.

5 Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.

6 Quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật.

7 Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục.

8 Tổ chức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng.

9 Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

Những quy định về trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân làcăn cứ quan trọng để nghiên cứu về quản lý văn hóa trường tiểu học ở VIệtNam hiện nay

1.4 Một số vấn đề lý luận về hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học

1.4.1 Vai trò xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học

Văn hóa nhà trường là tài sản quý báu, ảnh hưởng đến sự phát triển củanhà trường VHNT tạo nên động lực làm việc cho các thành viên nhà trường,chỉ dẫn hành vi, cách ứng xử, giúp thống nhất và tạo nên sự hòa hợp giữa cácmối quan hệ nội bộ trong nhà trường và giữa nhà trường với các lực lượng xãhội Xây dựng văn hóa nhà trường là vấn đề quan trọng giúp nhà trường thực

sự trở thành trung tâm văn hóa giáo dục nơi hội tụ sức mạnh của trí tuệ vàlòng nhân ái trong xã hội, thực hiện tốt sứ mệnh giáo dục toàn diện cho họcsinh tiểu học; Xây dựng VHNT giúp nhà trường có sức mạnh để thích ứng với

sự phát triển không ngừng của xã hội Xây dựng VHNT với ý nghĩa làm pháttriển, hoàn thiện hệ giá trị, chuẩn mực góp phần nâng cao chất lượng giảngdạy và học tập của học sinh và giáo viên, nâng cao vị thế của nhà trường trongcộng đồng của địa phương Vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường ảnh hưởngđến các thành viên và hoạt động của họ trong nhà trường

* Đối với học sinh: Học sinh tiểu học ngây thơ, hồn nhiên và chưa cónhiều kinh nghiệm, hiểu biết về cuộc sống, về các mối quan hệ, cách ứng xử

Do những đặc điểm phát triển lứa tuổi về tâm lý – xã hội, những ảnh hưởng từmôi trường nhà trường như hành vi, lời nói, cách ứng xử của giáo viên,… sẽ

để lại những dấu ấn ở học sinh Những yếu tố từ môi trường nhà trường ảnhhưởng đến hành vi, cách ưng xử, định hướng giá trị ở các em Sự phát triểnnhân cách của học sinh chịu ảnh hưởng rất lớn của môi trường văn hóa nhàtrường Xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh sẽ:

+ Tạo ra một môi trường học tập có lợi nhất cho HS HS cảm thấy thoảimái, vui vẻ và ham học HS được thừa nhận, được tôn trọng, cảm thấy mình

có giá trị HS tích cực khám phá, liên tục trải nghiệm và tích cực tương tác với

GV và nhóm bạn HS nỗ lực học tập và đạt thành tích học tập tốt nhất

+ Tạo ra môi trường thân thiện cho HS: Đó là một môi trường an toàn,cởi mở và tôn trọng HS; Cởi mở và chấp nhận các nhu cầu và hoàn cảnh khácnhau của HS; Khuyến khích HS phát triển/ bày tỏ quan điểm cá nhân; Xâydựng mối quan hệ ứng xử quan trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhaugiữa thầy và trò

* Xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh tạo ra những ảnh hưởng tíchcực đến GV:

+ Khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫnnhau của các GV: GV cảm thấy thoải mái dễ dàng thảo luận về những vấn đềhay khó khăn mà họ đang gặp phải; GV sẵn sàng chia sẻ kiến thức và kinhnghiệm chuyên môn cho đồng nghiệp; GV tích cực trao đổi phương pháp và

kỹ năng giảng dạy cho nhau; GV quan âm đến công việc của nhau; GV cùnghợp tác với lãnh đạo NT để thực hiện mục tiêu GD đã đề ra

+ Tạo bầu không khí tin cậy thúc đẩy GV quan tâm đến chất lượng vàhiệu quả giảng dạy, học tập: Bầu không khí cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhautạo động lực để GV quan tâm cải tiến nâng cao chất lượng dạy và học; Cảithiện thành tích giảng dạy và học tập

* Đối với cán bộ quản lý: VHNT là yếu tố ảnh hưởng, tác động đếnviệc ra quyết định quản lý, ảnh hưởng đến tâm lý và phong cách quản lý củacán bộ quản lý nhà trường

Tóm lại, VNHT tạo nên đời sống tâm lý, tinh thần của tập thể nhàtrường, có tác động tới chất lượng và hiệu quả hoạt động của nhà trường.

1.4.2 Mục tiêu xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học

Mục tiêu xây dựng văn hóa nhà trường nhằm xây dựng văn hóa nhàtrường lành mạnh Xây dựng VHNT là quá trình tổ chức các mối quan hệ,định hướng hành vi cho các cá nhân, tập thể trong nhà trường theo các chuẩnmực, quy tắc nhất định tạo nên sự thống nhất chung trong nhà trường Thựcchất là xây dựng nền nếp, kỷ cương, dân chủ trong mọi hoạt động của nhàtrường, xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp giữa thầy - trò, giữa trò - trò, giữathầy - thầy theo các chuẩn mực chung

Mục tiêu xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học nhằm hìnhthành, củng cố và phát triển hệ giá trị văn hóa lành mạnh, giúp nhà trườngphát triển bền vững: thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của nhà trường đápứng yêu cầu của ngành giáo dục; giúp nhà trường không ngừng nâng cao chấtlượng giáo dục, thích ứng với những thay đổi và yêu cầu ngày càng cao của

xã hội

1.4.3 Nội dung xây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học

Theo các tiếp cận khác nhau về cấu trúc văn hóa nhà trường, các nhànghiên cứu đã tiếp cận và xác định nội dung xây dựng văn hóa nhà trườngkhác nhau

Theo Clive Dimmock (2005), văn hóa nhà trường được mô tả thành cácphần chìm và phẩn nổi của tảng băng, trong đó phần chìm của tảng băng rấtquan trọng Xây dựng văn hóa nhà trường phải chú trọng đến các thành phầntạo lập phần chìm đó là: hệ giá trị, nhu cầu cảm xúc của cá cá nhân, quanđiểm và tầm nhìn, kỹ năng và năng lực,…

Theo Gerald C.Ubben, Larry Ư Hugies Cynthia J Norris (2004), chorằng một nhà trường tốt có chuẩn chất lượng cao, mong đợi cao đối với họcsinh và có môi trường học tập, giảng dạy tốt hay có văn hóa nhà trường tốt.Theo đó, xây dựng văn hóa nhà trường tập trung vào xây dựng môi trườnghọc tập tốt cho học sinh và môi trường giảng dạy tốt cho giáo viên

Dựa theo các mối quan hệ ứng xử trong nhà trường, nhấn mạnh đặctrưng của chủ thể, văn hóa nhà trường là tổ hợp thống nhất, là chỉnh thể đượctạo lập bởi: văn hóa học của người học; văn hóa giảng dạy của người thầy;văn hóa quản lý (chất xúc tác); văn hóa môi trường (CSVC), cảnh quan sưphạm Bất kỳ thành phần nào trong số các thành phần đó yếu kém sẽ ảnhhưởng đến sự phát triển văn hóa nhà trường nói chung Sự phát triển của bất

kỳ thành phần nào trong số các thành phần văn hóa người học, văn hóa ngườithầy, văn hóa các lực lượng quản lý trong nhà trường đều có thể là căn cứ đểđánh giá trình độ phát triển văn hóa của nhà trường [kỷ yếu hội thảo “Vănhóa học đường – lý luận và thực tiễn”, Tr29] Theo đó, nội dung xây dựng vănhóa nhà trường chủ yếu hướng đến xây dựng và thực hiện hệ giá trị của vănhóa học tập, văn hóa giảng dạy, văn hóa quản lý, văn hóa cảnh quan, môitrường sư phạm Việc xây dựng VHNT cần đặt trọng tâm ở các nội dung cốtlõi của VHNT, đó là các giá trị và các chuẩn mực VH ứng xử:

Ở trường Tiểu học, xây dựng văn hóa nhà trường hướng đến:

- Xây dựng văn hóa người học: Giáo dục học sinh các giá trị: Đối vớibản thân, luôn trung thực, ham học hỏi, cầu tiến bộ; kính yêu thầy cô; đoànkết, thân ái, sẵn sàng giúp đỡ bạn bè; Học tập nghiêm túc, thích học, say mêhọc tập; ý thức bảo vệ và xây dựng môi trường học tập

- Xây dựng văn hóa giảng dạy: Giáo dục giáo viên trọng đạo làm thầy,mẫu mực trong hành vi, trong sạch trong lối sống; yêu thương và vì sự pháttriển của người học; nghiêm túc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà giáotrong trường tiểu học; đoàn kết, thân ái, hợp tác với đồng nghiệp; thích ứng vàsáng tạo, tích cực đổi mới phương pháp, tự học, tự nâng cao trình độ đáp ứngchuẩn giáo viên

- Xây dựng văn hóa quản lý thể hiện tính khoa học, dân chủ, sáng tạo;cán bộ quản lý gương mẫu, có lối sống lành mạnh, là tâm điểm thống nhất giátrị trong nhà trường; các quyết định quản lý phù hợp với đường lối, chủtrương của Đảng, vì sự phát triển của nhà trường, tạo lập uy tín của nhà

trường với cộng đồng xã hội; xây dựng môi trường làm việc kỷ cương, tình thương, trách nhiệm

- Xây dựng môi trường, cảnh quan sư pham thân thiện, xanh, sạch, đẹp

1.4.4 Một số yêu cầu xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học

Do những đặc trưng riêng của trường Tiểu học về chức năng, nhiệm vụ, tổchức nhà trường, nội dung chương trình, đối tượng người học… VHNT Tiểu học

có những đặc trưng riêng biệt so với VHNT ở các bậc học khác Cụ thể đó là:

- Về kiến trúc không gian: cần được xây dựng, tổ chức để đáp ứng đượcnhu cầu của trẻ: nhu cầu vui chơi, tham gia các hoạt động vận động Khônggian – cảnh quan xanh - sạch - đẹp, không gian lớp học được sắp xếp hợp lý,trang trí màu sắc vui tươi, thuận lợi cho trẻ tham gia các hoạt động học tập

- Hiện vật, các biểu tượng của nhà trường: Trong trường Tiểu học, hiệnvật thường phong phú, đa dạng, màu sắc bắt mắt, ý nghĩa tương đối rõ ràng dễhiểu để phù hợp với HS tiểu học

- Hệ thống các chuẩn mực: thường được cụ thể hóa thành những cụm từ

dễ nhớ, dễ hiểu và được thể hiện thông qua bảng nội quy, tranh ảnh, khẩuhiệu, băng rôn trong nhà trường Các chuẩn mực được thể hiện cụ thể quahành vi, ngôn ngữ, cách ứng xử của các thành viên trong nhà trường như mộtkhuôn mẫu để trẻ theo

- Lịch sử - truyền thống: được thể hiện sinh động dưới hình thức các câu chuyện, tranh ảnh, phòng truyền thống

- Các nghi thức, nghi lễ của nhà trường: vừa mang tính trang trọng,chuẩn mực đồng thời cũng phải thu hút sự tham gia của các HS nhờ sự vui vẻ,sôi nổi, hài hước, phù hợp với đặc điểm tâm lý của HS tiểu học

Con người và các mối quan hệ trong nhà trường: trong trường Tiểu học,mối quan hê giữa GV- GV, GV- HS, HS- HS cần được xây dựng trên nhữngchuẩn mực và tuyệt đối tuân theo những chuẩn mực đó HS tiểu học thườngchịu ảnh hưởng rất lớn bởi những tác động từ bên ngoài, từ những điều các

em nhìn thấy, được nghe, được xem, được chứng kiến Vì vậy, các mối quan

hệ trong môi trường nhà trường cần được xây dựng để trở thành

24

một khuôn mẫu cho các em học theo Mặt khác: các mối quan hệ trong nhàtrường tiểu học được xây dựng gần với các mối quan hệ trong gia đình để tạocho các HS có cảm giác thân thiện, yêu thương, tự tin.

Xây dựng văn hóa nhà trường là quá trình lâu dài Văn hóa nhà trườngphải được xây dựng, giúp nhà trường khẳng định vị trí, thương hiệu và giúpnhà trường phát triển phù hợp với bối cảnh, yêu cầu của xã hội Quản lý nhàtrường cần thống nhất về viễn cảnh phát triển của nhà trường trong tương lai,thống nhất mục tiêu phát triển nhà trường Mặt khác, văn hóa nhà trường làsản phẩm hoạt động, xây dựng của các thành viên nhà trường, do đó cầnkhuyến khích và huy động các lực lượng tích cực tham gia xây dựng văn hóanhà trường

1.5 Lý luận về quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học

1.5.1 Vai trò quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Lãnh đạo và quản lý là các yếu tố đảm bảo cho sự phát triển bền vững của

1 tổ chức nói chung và 1 trường học nói riêng Trong xây dựng văn hóa nhàtrường, quản lý là yếu tố đảm bảo xây dựng văn hóa nhà trường thành công

Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường là yếu tố quan trọngđảm bảo sự thống nhất, tính liên kết của các hoạt động xây dựng văn hóa nhàtrường Giúp các lực lượng trong nhà trường xác định rõ trách nhiệm, bổnphận, quyền hạn trong xây dựng văn hóa nhà trường

QUản lý là yếu tố đảm bảo các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trườngđược triển khai đúng hướng, đúng mục tiêu, phù hợp theo những nguyên tắc,đảm bảo tính khoa học, đảm bảo hiệu quả của các hoạt động

Quản lý hoạt động xây dựng VHNT một cách khoa học, hợp lý sẽ giúpnhà trường thực hiện thắng lợi mục tiêu, sứ mệnh xây dựng trường tiểu học

“Nhà trường văn hóa, nhà giáo mẫu mực, học sinh thanh lịch” Để xây dựngVHNT, hiệu trưởng vừa thực hiện vai trò của một nhà quản lý, vừa thực hiệnvai trò của một nhà lãnh đạo Trong đó vai trò lãnh đạo có ý nghĩa đặc biệtquan trọng, với vai trò này, quản lý nhà trường chính là người định hướngVHNT, là tâm điểm thống nhất các giá trị trong nhà trường Triết lý giáo dục,

giá trị của BGH theo đuổi có ảnh hưởng lớn đến người thầy, đến người học,đến tính chất các mối quan hệ trong nhà trường Ban giám hiệu có vai tròthống nhất các chuẩn mực, niềm tin, hệ giá trị là mục tiêu theo đuổi của Nhàtrường Xây dựng nhà trường trở thành nhà trường như thế nào, thế mạnh, uytín, thương hiệu nhà trường đều do BGH định hướng thông qua phươnghướng phát triển nhà trường; các lực lượng trong nhà trường có thống nhất,đồng lòng, đoàn kết hay không phụ thuộc nhiều vào quan điểm quản lý,phương pháp quản lý, các quyết định quản lý.

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý xây dựng văn hóa nhà trườngcho thấy, có nhiều mô hình xây dựng văn hóa nhà trường

Tác giả Julie Heifetz & Richard Hagberg đưa ra mô hình xây dựng vănhóa tổ chức gồm 11 bước cụ thể là: (1) Tìm hiểu môi trường và các yếu tố ảnhhưởng tới chiến lược phát triển của nhà; (2) Xác định giá trị cốt lõi làm cơ sở chothành công; (3)Xây dựng tầm nhìn mà nhà trường sẽ vươn tới; (4) Đánh giá vănhóa hiện tại và xác định những yếu tố văn hóa nào cần thay đổi; (5) Đề xuất giảipháp để thu hẹp khoảng cách của những giá trị văn hóa hiện có và văn hóa tươnglai của nhà trường; (6) Xác định vai trò của lãnh đạo trong việc dẫn dăt thay đổi

và phát triển văn hóa nhà trường; (7) Soạn thảo một kế hoạch, một phương ánhành động cụ thể; (8) Phổ biến nhu cầu thay đổi, viễn cảnh tương lai để mọingười cùng chia sẻ; (9) Giúp cho mọi người, mọi bộ phận nhận rõ những trởngại; (10) động viên mọi người noi theo các hình mẫu lý tưởng phù hợp với môhình văn hóa nhà trường đang hướng tới; (11) Thường xuyên đánh giá văn hóanhà trường và thiết lập các chuẩn mực mới Dựa theo tiếp cận chức năng, nộidung quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường được xác định:

1.5.2.1 Xác lập các chuẩn mực văn hóa trong tổ chức xây dựng văn hóa nhà trường

Các chuẩn mực văn hóa có vai trò quan trọng, chỉ dẫn cán bộ quản lý,giáo viên, học sinh, và các lực lượng khác hành động Các chuẩn mực đóngvai trò như những quy tắc chi phối hành vi, cách ứng xử cách đánh giá, cáchtham gia các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường của từng đối tượng,

từng chủ thể tương ứng với vị trí, vai trò xác định trong nhà trường Trong nhàtrường có quy chế dành cho giáo viên, cán bộ quản lý, có hệ thống quy tắcứng xử, nội quy học tập của học sinh,… Căn cứ vào các chuẩn mực, mỗi chủthể trong nhà trường biết rõ vị trí, chức năng, nhiệm vụ của mình và củangười khác trong nhà trường.

Việc xác lập các chuẩn mực dựa trên trên các chuẩn mực đang được sửdụng trong trường tiểu học, những yêu cầu mới đối với trường tiểu học trongtình hình mới, nguyện vọng, ý tưởng của các thành viên nhà trường

Việc tổ chức biên soạn chuẩn mực văn hóa chỉ dẫn hoạt động xây dựngvăn hóa nhà trường cần được thực hiện trên cơ sở phân tích thực tiễn với yêucầu thay đổi, xác định khoảng cách, tổ chức viết và soạn thảo các chuẩn mực,các quy tắc, nội quy hoạt động, đưa ra phương hướng xử lý khi có vi phạmchuẩn, có lộ trình thực hiện, đánh giá, hoàn thiện các chuẩn cho từng nhómđối tượng, thành viên nhà trường

1.5.2.2 Lập kế hoạch các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường là hoạt động có mục đích, có ýthức, có tính tự giác rõ ràng Do đó, để hoạt động xây dựng văn hóa nhàtrường thành công cần có sự chuẩn bị chu đáo, tường minh thông qua việc lập

kế hoạch hoạt động Sản phẩm của việc lập kế hoạch là bản kế hoạch rõ ràng,chi tiết về mục tiêu, nội dung, cách thực hiện, lực lượng tham gia, thời gian,tiến độ dự kiến của các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường cụ thể Đểviệc lập kế hoạch thành công, nhà trường cần quan tâm:

- Phân tích, đánh giá thực trạng văn hóa nhà trường, xác định điểm mạnh, điểm yếu, nguyên nhân của thực trạng

- Xác định và thiết lập mục tiêu các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trên cơ sở đối chiếu với sứ mệnh, viễn cảnh phát triển của nhà trường

- Thiết lập các nội dung, các hình thức tổ chức hoạt động xây dựng VHNT cụ thể

- Xác định các chuẩn đánh giá, đo kết quả trước, trong và sau hoạt động

- Xác định và lên phương án huy động các nguồn lực tham gia xây dựng văn hóa nhà trường phù hợp với đặc điểm, thế mạnh các lực lượng

- Xác định các biện pháp, phương thức tiến hành hoạt động khả thi, hiệu quả.

Để nội dung kế hoạch hóa hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường đảmbảo chất lượng, cần phải căn cứ mục tiêu, phương hướng phát triển, viễn cảnhhướng tới của nhà trường, đặc điểm và trình độ văn hóa các chủ thể, điều kiệnnhà trường,

1.5.2.3 Tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường là quá trìnhhiện thực hóa kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường thành hiện thực Đây lànội dung quan trọng, kết quả của hoạt động xây dựng VHNT phụ thuộc nhiềuvào khâu này Để tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng văn hóa nhà trườnghiệu quả, nhà trường cần làm tốt mấy việc:

- Tổ chức truyền thông tốt về kế hoạch hoạt động xây dựng văn hóanhà trường Đảm bảo các thành viên trong nhà trường nhận thức được mụcđích hoạt động, nội dung và đích đến của các hoạt động Từ đó đồng thuậntham gia các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường;

- Phân công nhiệm vụ, xác định trách nhiệm, quyền hạn của các lực lượng trong nhà trường;

- Hướng dẫn quy trình, cơ chế phối hợp trong quá trình thực thi hoạtđộng xây dựng văn hóa nhà trường giữa các lực lượng, các đối tượng thànhviên trong nhà trường

- Triển khai các hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường theo lộ trình,

kế hoạch đã xây dựng

- Huy động các nguồn lực phục vụ hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường.

1.5.2.4 Chỉ đạo hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường

Chỉ đạo hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường là tác động, ảnh hướngđến thái độ, hành vi của người khác nhằm đạt tới mục tiêu xây dựng văn hóa nhàtrường lành mạnh Đó là tác động của Hiệu trưởng tới các hoạt động của GV, HS

và các lực lượng tham gia xây dựng VHNT nhằm biến các yêu cầu của chuẩnmực thành nhu cầu của từng thành viên nhà trường, từ đó mỗi thành viên