Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở nguyễn bá ngọc hải phòng

Để đảm bảothành công, nhất định phải thực hiện bằng được việc chuyển từ PPDH theo lốitruyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹnăng, hình thành năng lự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HÀ HUY HIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGUYỄN BÁ NGỌC – HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HÀ HUY HIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGUYỄN BÁ NGỌC – HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Nguyễn Đức Chính

HÀ NỘI - 2015

LỜI CẢM ƠN

Luận văn khoa học này được hoàn thành với sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy giáo, cô giáo và sự nỗ lực học tập, nghiên cứu của tác giả trong suốt thời gian học tập tại trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu, tập thể cán bộ, giảng viên trường Đại học Giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện tốt nhất giúp em hoàn thành chương trình học tập, có được những kiến thức, kỹ năng cần thiết để nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất gửi đến Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Đức Chính - người thầy mẫu mực đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn khoa học, định hướng nghiên cứu và giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện nhiệm vụ của đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh trường THCS Nguyễn Bá Ngọc, thành phố Hải Phòng - nơi tôi đang công tác, đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, khảo sát, thu thập các dữ liệu liên quan đến đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thời gian làm luận văn để đề tài được hoàn thành!

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 16 tháng 9 năm 2015

Tác giả

Hà Huy Hiệp

Cơ sở vật chấtĐiểm trung bìnhGiáo dục và Đào tạoDạy học

Giáo viênHọc sinhKiểm traKiểm tra - đánh giáPhó hiệu trưởngPhương phápQuản lýQuản lý giáo dụcTrung học cơ sở

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Câu hỏi nghiên cứu 2

3 Giả thuyết nghiên cứu 3

4 Mục đích nghiên cứu 3

5 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3

5.1 Khách thể nghiên cứu 3

5.2 Đối tượng nghiên cứu: 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Những đóng góp của đề tài 4

9.1 Ý nghĩa lý luận 4

9.2 Ý nghĩa thực tiễn 4

10 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KT - ĐG VÀ QL HOẠT ĐỘNG KT - ĐG TRONG DH Ở TRƯỜNG THCS 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 5

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 7

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường 7

1.2.2 Kiểm tra 11

1.2.3 Đánh giá 11

1.2.4 Kiểm tra - đánh giá trong dạy học 12

1.3 Một số vấn đề lý luận về kiểm tra - đánh giá 13

1.3.1 Vị trí, vai trò, chức năng của KT - ĐG trong quá trình dạy học 13

1.3.2 Cơ sở và nguyên tắc kiểm tra - đánh giá 15

1.3.3 Các yêu cầu sư phạm khi KT- ĐG kết quả học tập của học sinh 18

1.3.4 Các hình thức, phương pháp kiểm tra - đánh giá 19

1.3.5 Đánh giá thực kết quả học tập của học sinh 20

1.4 Kiểm tra đánh giá trong dạy học: 21

1.4.1 Đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh (assessment for learning) 21

1.4.2 Đánh giá như một phương pháp dạy học, một công cụ để học (assessment as learning, learning tool) 23

1.4.3 Đánh giá kết quả học tập (assessment of learning) 23

1.4.4 Mối quan hệ qua lại giữa 3 hình thức kiểm tra đánh giá 24

1.5 Năng lực của HS và KT - ĐG theo hướng phát triển năng lực 25

1.5.1 Năng lực học sinh 25

1.5.2 Kiểm tra đánh giá trong DH theo hướng phát triển năng lực 26

1.6 Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá 28

1.6.1 Xây dựng kế hoạch kiểm tra - đánh giá cho các môn học 28

1.6.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm tra - đánh giá cho giáo viên 29

1.6.3 Xây dựng quy trình tổ chức một kỳ kiểm tra - đánh giá 29

1.6.4 Tập huấn làm đề, viết câu hỏi kiểm tra - đánh giá 30

1.6.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra - đánh giá 32

1.6.6 Chuẩn bị cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động KT - ĐG 34

1.7 Những yếu tố tác động tới quản lý hoạt động KT - ĐG trong DH 35

1.7.1 Những yếu tố chủ quan 35

1.7.2 Những yếu tố khách quan 35

Tiểu kết chương I ……… … 36

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS NGUYỄN BÁ NGỌC - HẢI PHÒNG 37

2.1 Khái quát về trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng 37

2.2 Thực trạng về hoạt động kiểm tra - đánh giá trong dạy học ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng 40

2.2.1 Thực trạng lập kế hoạch kiểm tra - đánh giá 42

2.2.2 Thực trạng thực hiện kế hoạch kiểm tra - đánh giá của GV 43

2.2.3 Thực trạng quy trình tổ chức một kỳ kiểm tra - đánh giá 50

2.2.4 Thực trạng khâu làm đề, viết câu hỏi kiểm tra - đánh giá 52

2.2.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra - đánh giá 54

2.2.6 Thực trạng chuẩn bị cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động kiểm tra - đánh giá 56

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá trong dạy học ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng 56

2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch kiểm tra - đánh giá cho từng môn học trong suốt năm học 57

2.3.2 Thực trạng việc tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm tra - đánh giá cho giáo viên 58 2.3.3 Thực trạng quản lý quy trình tổ chức một kỳ kiểm tra - đánh giá 59

2.3.4 Thực trạng quản lí việc ra đề, viết câu hỏi kiểm tra - đánh giá của giáo viên 62 2.3.5 Thực trạng quản lí cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ hoạt động kiểm tra - đánh giá 63

2.4 Đánh giá chung, nguyên nhân 64

2.4.1 Đánh giá chung 65

2.4.2 Nguyên nhân 66

Tiểu kết chương 2……… 66

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HS Ở TRƯỜNG THCS NGUYỄN BÁ NGỌC - HẢI PHÒNG 67

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp: 67

3.1.1 Nguyên tắc đồng bộ 67

3.1.2 Nguyên tắc khả thi 67

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 67

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng 68

3.2.1 Xây dựng kế hoạch kiểm tra - đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho từng môn học trong suốt năm học cụ thể, rõ ràng 69

3.2.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS cho GV một cách đồng bộ 77

3.2.3 Xây dựng quy trình tổ chức một kỳ kiểm tra - đánh giá trong DH theo định

hướng phát triển năng lực học sinh hoàn chỉnh, đúng yêu cầu 80

3.2.4 Tập huấn kỹ thuật ra đề, viết câu hỏi kiểm tra - đánh giá trong DH theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho mỗi giáo viên ngay từ đầu năm học 91

3.2.5 Tăng cường công tác quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá trong DH theo định hướng phát triển năng lực học sinh, cải tiến công tác kiểm tra đánh giá cho phù hợp yêu cầu và thực tiễn nhà trường 95

3.2.6 Huy động các nguồn tài chính đầu tư thêm cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ hoạt động kiểm tra - đánh giá trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 98

3.3 Kiểm chứng tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp 100

Tiểu kết chương 3 ……… 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 105

1 Kết luận 105

2 Khuyến nghị 107

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN ……… ……… 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

PHỤ LỤC 112

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Chỉ tiêu tuyển sinh các năm 37

Bảng 2.2 Tỷ lệ HS thi đỗ vào các trường THPT quốc lập 37

Bảng 2.3 Tổng hợp giải HSG cấp Quận các năm 38

Bảng 2.4 Tổng hợp giải HSG cấp Thành phố các năm 39

Bảng 2.5 Thống kê phân bổ nhân sự trường THCS Nguyễn Bá Ngọc 39

Bảng 2.6 Kết quả khảo sát CBQL, GV về về việc lập kế hoạch KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS của GV 42

Bảng 2.7 Kết quả khảo sát GV và HS về việc thông báo mục tiêu môn học của GV đến HS 47

Bảng 2.8 Kết quả khảo sát và GV và HS về sự đa dạng của các hình thức KT - ĐG 48 Bảng 2.9 Kết quả khảo sát GV và HS với câu hỏi “GV và HS đã cùng tham gia tốt hoạt động KT - ĐG trong quá trình DH” 49

Bảng 2.10 Kết quả khảo sát CBQL, GV về mức độ thực hiện quy trình tổ chức một kỳ KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS 52

Bảng 2.11 Kết quả khảo sát CBQL, GV về mức độ thực hiện việc thiết lập ma trận, viết câu hỏi KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS của GV 54

Bảng 2.12 Kết quả khảo sát CBQL, GV về công tác QL của BGH trong việc xây dựng kế hoạch KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS của GV 57

Bảng 2.13 Kết quả khảo sát CBQL, GV về công tác QL của BGH đối với việc tổ chức thực hiện kế hoạch KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS 59

Bảng 2.14 Kết quả khảo sát CBQL, GV về công công tác QL quy trình tổ chức một kỳ KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS hiện nay của BGH nhà trường 61

Bảng 2.15 Kết quả khảo sát GV và HS về sự cần thiết phải đổi mới KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS 63

Bảng 2.16 Kết quả khảo sát CBQL, GV về công tác QL cơ sở vật chất, kỹ thuật

phục vụ hoạt động KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng

lực HS của BGH nhà trường hiện nay 64

Bảng 3.1 Kế hoạch kiểm tra - đánh giá của GV 70

Bảng 3.2 Khung ma trận đề KT 45 phút (Dùng cho loại đề kiểm tra tự luận hoặc trắc nghiệm khách quan) 74

Bảng 3.3 Khung ma trận đề KT 45 phút (Dùng cho loại đề kiểm tra kết hợp tự luận và trắc nghiệm khách quan) 75

Bảng 3.4 Hình thức KT - ĐG các môn học trong chương trình 83

Bảng 3.5 Các bậc nhận thức ứng với mỗi nội dung bài KT 15 phút 84

Bảng 3.6 Các bậc nhận thức ứng với mỗi nội dung bài KT 45 phút 85

Bảng 3.7 Số câu hỏi ứng với từng mục tiêu và điểm cho mỗi câu trong bài KT 45 phút. 85

Bảng 3.8 Mẫu thống kê điểm KT định kỳ (45 phút; 90 phút; Học kỳ) 89

Bảng 3.9 Kết quả khảo sát mức độ cần thiết và tính khả thi 100

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Quy trình đào tạo 14

Sơ đồ 1.2 Các phương pháp trắc nghiệm 21

Sơ đồ 1.3 Mục tiêu môn học 33

Sơ đồ 1.4 Nhận thức 34

Sơ đồ 1.5 Kỹ năng 34

Sơ đồ 1.6 Thái độ 34

Biểu đồ 2.1 Tỉ lệ HS thi đỗ vào các trường THPT quốc lập 38

Biểu đồ 2.2 Tỉ lệ đạt giải HSG cấp quận các năm 38

Biểu đồ 2.3 Tỉ lệ ý kiến khảo sát CBQL và GV về việc lập kế hoạch KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS 43

Biểu đồ 2.4 Tỉ lệ ý kiến khảo sát GV và HS về việc thông báo mục tiêu môn học tới HS của GV. 47

Biểu đồ 2.5 Tỉ lệ ý kiến khảo sát GV và HS về sự đa dạng của các hình thức KT -ĐG. 48

Biểu đồ 2.6 Tỉ lệ ý kiến khảo sát GV và HS với câu hỏi: “GV và HS đã cùng tham gia tốt hoạt động KT - ĐG trong quá trình DH 50

Biểu đồ 2.7 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về mức độ thực hiện quy trình tổ chức một kỳ KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS 52

Biểu đồ 2.8 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về mức độ thực hiện việc thiết lập ma trận, viết câu hỏi KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS của GV 54

Biểu đồ 2.9 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về mức độ thực hiện công tác QL của BGH trong việc xây dựng kế hoạch KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS của GV 58

Biểu đồ 2.10 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về công tác QL của BGH đối với việc tổ chức thực hiện kế hoạch KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS 59 Biểu đồ 2.11 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về công tác QL quy trình tổ chức một kỳ KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực HS hiện nay của BGH 62 Biểu đồ 2.12 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của GV và HS về sự cần thiết phải đổi mới KT

Biểu đồ 2.13 Tỉ lệ ý kiến ý kiến của CBQL và GV về công tác QL cơ sở vật chất,

kỹ thuật phục vụ hoạt động KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực

HS của BGH hiện nay 64

Biểu đồ 3.1 Tỉ lệ ý kiến CBQL và GV về mức độ cần thiết của các biện pháp

QL 102Biểu đồ 3.2 Tỉ lệ ý kiến CBQL, GV về tính khả thi của các biện pháp QL …… 102

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục phổ thông hiện nay của nước ta đang thực hiện chuyển dần từchương trình GD tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học Để đảm bảothành công, nhất định phải thực hiện bằng được việc chuyển từ PPDH theo lốitruyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹnăng, hình thành năng lực cho HS, đồng thời phải chuyển cách ĐG kết quả GDnặng về KT trí nhớ sang KT - ĐG năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề,coi trọng cả KT - ĐG kết quả học tập với KT - ĐG trong quá trình học tập để có thểtác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động DH và GD

Vấn đề đổi mới GD - ĐT nói chung và đổi mới PPDH nói riêng luôn đượcĐảng và Nhà nước ta quan tâm và được đặt ra một cách cấp thiết ở trường phổthông Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD

- ĐT nêu rõ: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, đảm bảo trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”

DH là một quá trình khép kín, để điều chỉnh quá trình này một cách có hiệuquả cả người dạy và người học đều phải tiếp thu được những thông tin ngược từviệc KT - ĐG Việc KT - ĐG có nhiệm vụ làm sáng rõ mức độ nắm kiến thức của

HS, sự hình thành kỹ năng, kỹ xảo, góp phần phát huy tính tích cực, chủ động, độclập, tự giác trong mỗi HS Thông qua KT - ĐG, GV có thể rút kinh nghiệm để điềuchỉnh PPDH của mình để đạt mục đích đã đặt ra

Xu hướng quốc tế hiện nay xem mục đích chính của việc ĐG là nâng cao chấtlượng học tập của HS, giúp HS tiến bộ, KT - ĐG là vì người học KT - ĐG khôngcòn hoạt động của riêng GV mà còn là trách nhiệm người hiệu trưởng nhà trường.Hiệu trưởng QLhoạt động KT - ĐG của GV nhằm tư vấn, thúc đẩy, nâng cao chấtlượng dạy và học của GV và HS nhà trường Áp dụng xu hướng quốc tế trong KT -

ĐG là một khó khăn với các trường học ở nước ta hiện nay Trước hết là về nhậnthức của GV cũng như CBQL về tầm quan trọng của KT - ĐG trong hoạt động DH.Thực tiễn hoạt động KT - ĐG trong DH ở trường THCS cho thấy: Nhận thức

về sự cần thiết phải đổi mới PPDH, KT - ĐG và ý thức thực hiện đổi mới của một

bộ phận CBQL, GV còn thấp Hoạt động KT - ĐG chưa đảm bảo yêu cầu kháchquan, việc KT chủ yếu yêu cầu tái hiện kiến thức và ĐG qua điểm số đã dẫn đếnviệc nhiều năm qua GV và HS duy trì lối dạy và học theo kiểu “đọc - chép”, thiếuquan tâm đến vận dụng kiến thức vào thực tiễn; Lýluận về PPDH và KT - ĐG chưađược nghiên cứu và vận dụng một cách có hệ thống nên chưa tạo ra sự đồng bộ do

đó hiệu quả chưa cao Nhiều GV chưa quan tâm đến quy trình biên soạn đề KT nên

đề KT còn mang nặng chủ quan của người dạy Hoạt động KT - ĐG ngay trên lớpcòn chưa được thực hiện khoa học Còn khá nhiều GV quan niệm việc ra đề KT cho

HS đơn giản là để có đủ điểm số theo quy định làm căn cứ để cuối học kỳ, cuối nămđánh giá, xếp loại học sinh, trong khi đó có CBQL GD thì coi đó là công việc bìnhthường của GV

Trường THCS Nguyễn Bá Ngọc thuộc phường An Dương, quận Lê Chân,thành phố Hải Phòng có đội ngũ GV với nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy, cónhiều GV dạy giỏi cấp quốc gia, cấp Thành phố và cấp quận, số lượng HS tương đốiđông Song nhiều năm qua, chất lượng dạy và học chưa thực sự tương xứng vớitiềm năng và lợi thế của nhà trường Hoạt động KT - ĐG trong DH còn nhiều hạn

chế, bất cập Trước thực trạng đó, tôi đã chọn đề tài: " Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng"

-2 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi được đặt ra cho nghiên cứu của tác giả là:

- Vị trí, vai trò, yêu cầu của KT - ĐG trong DH là như thế nào?

- Thực trạng hoạt động KT - ĐG trong DH như thế nào?

- Thực trạng công tác QL hoạt động KT - ĐG trong DH như thế nào?

- Cần những biện pháp QL nào đối với hoạt động KT - ĐG theo định hướngphát triển năng lực HS để nâng cao chất lượng DH ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc -Hải Phòng?

3 Giả thuyết nghiên cứu

KT - ĐG là một trong những hoạt động quan trọng, quyết định chất lượng củaquá trình DH Hiện nay hoạt động này ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - HảiPhòng được thực hiện chưa đúng mục đích của ĐG trong GD, chưa thực hiện đượcchức năng, vai trò của nó trong việc tạo động lực, giúp HS tiến bộ trong quá trìnhhọc tập

Nếu tìm được và vận dụng một cách đồng bộ các biện pháp đề xuất trong luậnvăn sẽ góp phần nâng cao chất lượng DH theo định hướng phát triển năng lực HS ởtrường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng

4 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng QL hoạt động KT - ĐG trong DH ởtrường THCS, từ đó đề xuất một số biện pháp QL hoạt động KT - ĐG trong DHtheo định hướng phát triển năng lực HS nhằm nâng cao chất lượng DH tại trườngTHCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng

5 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu

- Hoạt động KT - ĐG trong dạy học ở trường THCS

5.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quản lý hoạt động KT - ĐG trong DH ở trường THCS

6 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung đánh giá biện pháp QL hoạt động KT - ĐG trong DH ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng từ năm 2011 đến ăm 2014

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, tác giả dự kiến một số nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về KT - ĐG và QL hoạt động KT - ĐG trong DH

- Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động KT - ĐG và QL hoạt động KT - ĐGtrong DH ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng

- Đề xuất một số biện pháp QL hoạt động KT - ĐG trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Bao gồm các PP phân tích, tổng hợp, hồi cứu các tài liệu về KT - ĐG và QL hoạt động KT - ĐG trong DH

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra khảo sát, thu thập thông tin thựctiễn hoạt động KT - ĐG và QL hoạt động KT - ĐG trong DH ở trường THCS Nguyễn BáNgọc - Hải Phòng

- Phương pháp thống kê: Sử dụng để xử lý các số liệu thu thập được từ khảo sát thực tế

9 Những đóng góp của đề tài

9.1 Ý nghĩa lý luận

Tổng kết lý luận về quản lý hoạt động KT - ĐG trong DH ở trường THCSNguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng, chỉ ra những thành công và hạn chế, cung cấp cơ sởkhoa học để xây dựng một số biện pháp QL hiệu quả cho hoạt động này

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng hiệu quả cho công tác QL hoạt động

KT - ĐG giá trong DH ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng và các trườngTHCS trong cả nước

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận khuyến nghị, mục lục và tài liệu tham khảo, nộidung luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm tra - đánh giá và quản lý hoạt động kiểm tra

- đánh giá trong dạy học ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra - đánh giá và quản lý hoạt động

kiểm tra - đánh giá trong dạy học ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá trong dạy học

theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc Hải Phòng

-CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Từ giữa thập niên 80 của thế kỉ XX, trên thế giới đã có cuộc cách mạng về KT

- ĐG với những thay đổi căn bản về triết lí, quan điểm, PP và các hoạt động cụ thể,coi người học và quá trình học tập là trung tâm của toàn bộ hoạt động GD Trong hơn 3thập kỉ qua, KT - ĐG đối với GD phổ thông quốc tế đã có những bước tiến lớn cả về líluận và thực tiễn, thể hiện rõ xu hướng KT - ĐG hướng đến ĐG năng lực HS tức là “ĐGkhả năng tiềm ẩn của HS dựa trên kết quả đầu ra cuối một giai đoạn học tập, là quá trìnhtìm kiếm minh chứng về việc HS đã thực hiện thành công các sản phẩm đó” nhằm giúp

GV có thông tin về kết quả học tập của HS để điều chỉnh hoạt động DH, giúp HS điềuchỉnh PP học tập PP ĐG được sử dụng đa dạng, sáng tạo và linh hoạt

Nhiều quốc gia đã đẩy mạnh ĐG quá trình bằng các hình thức, PP ĐG mớinhư: quan sát, phỏng vấn, hồ sơ, dự án, HS tự ĐG, ĐG kết quả học tập thông qua dự

án Ở Hoa Kì, để KT - ĐG mức độ tiếp nhận và cảm thụ văn học về một tác phẩmnào đó, GV yêu cầu HS hoạt động nhóm để phân tích nội dung, nghệ thuật của tácphẩm và có thể lập dự án tham quan bảo tàng của nhà văn HS được tự do trao đổi,tìm hiểu thực tế, vận dụng nhiều kiến thức liên môn, hợp tác nghiên cứu và có thểđưa ra nhiều nhận định sáng tạo Ở Canada, sau mỗi học kì, cha mẹ HS nhận đượcbản nhận xét với 9 nội dung: (1) Kĩ năng làm việc độc lập; (2) Năng lực sáng tạo;(3) Mức độ hoàn thành các bài tập; (4) Năng lực sử dụng công nghệ thông tin; (5)Khả năng hợp tác với những người xung quanh; (6) Khả năng giải quyết nhữngxung đột của cá nhân; (7) Mức độ tham gia các hoạt động tập thể của lớp; (8) Khảnăng giải quyết vấn đề; (9) Khả năng biết đặt mục tiêu để hoàn thiện trong tươnglai Trong từng mục trên, GV chủ nhiệm nhận xét cả điểm mạnh, hạn chế của HS đãđạt được trong quá trình học tập, rèn luyện ở trường, có nhận xét để HS khắc phục;Một số trường tiểu học ở Hoa Kì, trong cuộc họp phụ huynh đầu năm, GV

chủ nhiệm giới thiệu chương trình học tập trong năm, mục tiêu cuối năm, cách traođổi giữa bố mẹ và GV, cách chấm điểm bẳng nhận xét

Ngoài ĐG trên lớp, hầu hết các quốc gia đều ĐG HS thông qua các kì thi như:tuyển sinh đầu cấp học, thi tốt nghiệp các cấp và tuyển sinh đại học Các quốc giađều tăng cường ĐG cấp quốc gia ở GD bắt buộc (như SAT1 ở Singapore, SAT2 vàSCAT3 ở Hàn Quốc, SAT, AIMS ở Hoa Kì…) và chủ yếu vào các năng lực cơ bản

là đọc, viết, làm toán…

Các nước tạo ra một số công cụ KT - ĐG hữu hiệu như: Nghiên cứu về xu thếtrong Toán học và Khoa học quốc tế; về sự tiến bộ về năng lực đọc hiểu quốc tế;cuộc thi và ĐG quốc tế đối với trường học; chương trình ĐG HS quốc tế; chươngtrình chuẩn so sánh điện tử trong GD ở Australia, đã triển khai ĐG các trường phổthông quốc tế; ICAS triển khai bởi UNSW Global Pty Limited được sử dụng trên 60quốc gia, cung cấp các bài KT - ĐG hàng năm về các môn Toán, Khoa học, TiếngAnh, viết và kĩ năng máy tính, cung cấp thông tin chi tiết về mỗi HS, lớp và trườngtham gia; PISA là hệ thống ĐG quốc tế tập trung vào khả năng đọc, kĩ năng toán vàkhoa học của HS ở lứa tuổi 15, được thực hiện bởi Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Pháttriển (OECD), thực hiện ĐG 3 năm một lần Trong đánh giá PISA, đề thi chú trọngđến các tình huống trong thực tiễn gần gũi với kiến thức đã học ở phổ thông, giúpcho các quốc gia tham gia có cơ hội nhìn nhận một cách khá toàn diện về những “kĩnăng cơ bản”, “năng lực cá nhân” mà HS quốc gia họ đạt được, để từ đó đưa rachính sách mới nhằm phát triển GD một cách bền vững

bổ sung một số điều tại Quyết định 40; Thông tư số 58/2011/TT-BGD&ĐT ngày12/12/2011 ban hành Quy định ĐG và xếp loại HS THCS, THPT; Công văn số8773/BGDĐT-GDTrH ngày 30/12/2010 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn soạn

đề KT và một số quyết định, thông tư liên quan đến tuyển sinh THCS, THPT, thi tốt

nghiệp THPT…; Một số cải tiến quan trọng trong KT - ĐG như: bỏ thi tốt nghiệptiểu học (năm 2004), bỏ thi tốt nghiệp THCS (năm 2006) và cải tiến hình thức thivào lớp 10 THPT, thi tuyển sinh ĐH đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực.

Từ năm 1998 đến 2000, Viện Khoa học GD Việt Nam (NIES) đã thực hiệnmột nghiên cứu về kết quả học tập của HS lớp 3, lớp 5 thuộc 14 trường Tiểu học vàTHCS thuộc 5 tỉnh, thành phố Bộ GD&ĐT đã tiến hành nhiều nghiên cứu về chấtlượng GD, hiệu quả GD và các yếu tố tác động đến kết quả học tập ở cấp tiểu học

và THCS, nhằm đề xuất các chính sách GD ở cấp quốc gia và tỉnh

Việt Nam đã tham gia ĐG PISA từ năm 2012

Cùng với đổi mới chương trình, sách giáo khoa, PP giảng dạy, việc đổi mới

KT - ĐG được khẳng định là khâu quan trọng trong quá trình DH Nhiều cải tiếntheo xu hướng khoa học KT - ĐG của thế giới đã được triển khai tại Việt Nam vàmang lại kết quả bước đầu

Để nâng cao chất lượng DH ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng, đã

có một số đề tài nghiên cứu về các lĩnh vực: Xây dựng và phát triển đội ngũ GV;Rèn kỹ năng sống cho HS THCS Tuy nhiên, đến nay chưa có đề tài nào nghiên

cứu về QL hoạt động KT- ĐG trong DH Do đó, đề tài: "Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Nguyễn Bá Ngọc - Hải Phòng" thực sự là vấn đề hết sức cần thiết

trong công tác GD của nhà trường trong giai đoạn hiện nay

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường

1.2.1.1 Quản lý

Khoa học QL xuất hiện cùng với sự phát triển của xã hội loài người, nó ra đờimột cách tất yếu khách quan do nhu cầu của mọi tổ chức, mọi chế độ xã hội, mọiquốc gia và mọi thời đại Khoa học QL gắn liền với tiến trình phát triển của xã hộiloài người, nó mang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc và tính thời đại

QL không chỉ là một khoa học sử dụng tri thức của nhiều môn khoa học xãhội, mà còn là một nghệ thuật đòi hỏi sự khéo léo và tinh tế để đạt được mục đích

Vì thế người ta có thể tiếp cận khái niệm QL theo nhiều cách khác nhau TheoC.Mác, “quản lý” là chức năng được sinh ra từ tính chất xã hội hóa lao động, “quảnlý” có tầm quan trọng đặc biệt vì mọi sự phát triển của xã hội đều thông qua QL

Người viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện như chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quản độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn dàn nhạc thì cần phải

có nhạc trưởng” [7, tr.480].

Thuật ngữ “quản lý” ngày nay đã trở nên khá phổ biến, tuy nhiên có khá nhiềuquan điểm khác nhau phụ thuộc vào cách nhìn chủ quan và tính mục đích của hoạtđộng Có thể kể đến một số khái niệm:

Theo F.W.Taylo (1856 - 1915) “QL là biết được chính xác điều mình muốn người khác làm và sau đó biết được họ làm việc đó có tốt hay không, có rẻ nhất không” [13, tr.28].

Theo Henri Fayol (1841 - 1925) xuất phát từ các loại hình QL cho rằng: “QL

là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và KT” [13, tr.31].

Còn các nhà nghiên cứu người Mỹ Harold Koontz, Cyril O’Donnell, Heinz

Weihrich trong cuốn “Những vấn đề cốt yếu của QL” lại cho rằng “QL là một loại hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp, nỗ lực của các nhân hướng vào mục tiêu tổ chức - Đó là hình thành một môi trường có những điều kiện tốt nhất, thời gian ít nhất, công sức bỏ ra ít nhất, sự bất mãn cá nhân ít nhất để đạt hiệu quả cao nhất” [14, tr.50].

Mary Parker Follett (Mỹ) thì khẳng định: “QL là nghệ thuật khiến công việc được thực hiện thông qua người khác” [14, tr.39].

Ở nước ta, các nhà nghiên cứu cũng đưa ra những định nghĩa khác nhau về thuật ngữ “quản lý” tùy theo mỗi cách tiếp cận khác nhau:

Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì: “Hoạt động

QL là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể QL (người QL) đến khách thể QL (người bị QL) - trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”.[14]

Trong từ điển Tiếng Việt thì: “QL là hoạt động của con người tác động vào tập thể người khác để phối hợp điều chỉnh phân công thực hiện mục tiêu chung”

[32]

Thuật ngữ “Quản lý” lột tả bản chất của hoạt động này trong thực tiễn, nó bao

gồm hai quá trình: Quá trình “quản” gồm coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định; Quá trình “lý” gồm sự sắp xếp, sửa sang, điều chỉnh hệ, đưa hệ vào thế phát triển Nếu người QL chỉ chú trọng việc “quản” thì tổ chức dễ rơi vào tình trạng trì

trệ; Còn nếu người QL chỉ chú ý đến “lý” thì sự phát triển của tổ chức có thể sẽkhông bền vững Chính vì thế, người QL phải luôn phối hợp tốt “quản” và “lý” mộtcách linh hoạt, mềm dẻo, sáng tạo, làm cho trạng thái của hệ thống mình QL luônluôn ở trạng thái cân bằng động

Với cách tiếp cận trên, có thể thấy khái niệm “quản lý” bao hàm một số ýnghĩa chung như sau:

- QL là quá trình lao động có mục đích để điều khiển lao động

- QL có sự tương tác giữa chủ thể QL và khách thể QL

- QL có liên quan tới môi trường xác định

Có thể khái quát lại là: QL là một hoạt động nhằm thực hiện những tác động hướng đích của chủ thể QL nhằm sử dụng có hiệu quả những tiềm năng, các cơ hội của tổ chức nhằm đạt đến mục tiêu của tổ chức đặt ra trong một môi trường luôn luôn thay đổi.

1.2.1.2 Quản lý nhà trường

Nếu xem QL là một thuộc tính bất biến, nội tại của mọi hoạt động xã hội thìQLGD cùng là một thuộc tính tất yếu của mọi hoạt động GD có mục đích Có nhiềuquan niệm khác nhau về QLGD, song thường người ta đưa ra quan niệm QLGDtheo hai cấp độ chủ yếu: Cấp vĩ mô và vi mô

Như vậy, QLGD theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp cáclực lượng xã hội nhằm làm cho toàn bộ hệ thống GD vận hành theo đường lốinguyên lý GD của Đảng, thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triểnGD&ĐT thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội.

Chủ thể QL điều khiển các thành tố trong hệ thống QL thông qua hoạt độngcủa các tổ chức thành viên trong hệ thống đó

Tính chất chỉ huy - chấp hành là đặc trưng nổi trội trong quan hệ QL Tuynhiên, chủ thể QL và đối tượng QL đều có mục đích chung

QLGD có nhiệm vụ tạo và duy trì môi trường thuận lợi để mỗi cá nhân hoạtđộng đạt được hiệu quả cao trong quá trình đạt đến mục đích chung

* Ở cấp độ vi mô

QL vi mô tương ứng với khái niệm về QL một nhà trường

QLGD là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể QL vào hệ thống tổ chức GD của nhà trường nhằm điều khiển các thành tố trong hệ thống phối hợp hoạt động theo đúng chức năng, đúng kế hoạch, đảm bảo cho quá trình GD đạt được mục đích, mục tiêu đã xác định với hiệu quả cao nhất.

Tiếp cận theo góc độ điều khiển học, có thể hiểu quá trình QLGD là hoạt động

tổ chức và điều khiển quá trình GD nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích, mục tiêu

GD của nhà trường

Theo khái niệm trên, quá trình QLGD được hiểu như một quá trình vận độngcủa các thành tố có mối quan hệ tương tác lẫn nhau trong hệ thống tổ chức của nhàtrường Hệ thống đó bao gồm các thành tố cơ bản là: Chủ thể QL; Đối tượng QL;Nội dung QL; Phương pháp QL; Mục tiêu QL Các thành tố đó luôn vận động trongmối liên hệ tương tác lẫn nhau, đồng thời diễn ra trong sự chi phối, tác động qua lạivới môi trường kinh tế, chính trị, xã hội xung quanh

Như vậy, thuật ngữ “QL nhà trường” có thể xem là đồng nghĩa với QLGD ởtầm vi mô Tuy nhiên cần nhận rõ tác động của chủ thể QL đến nhà trường có hailoại tác động từ bên ngoài và tác động bên trong nhà trường: Tác động từ bên ngoàinhà trường là tác động của các cơ quan QLGD cấp trên nhằm hướng dẫn và tạo điềukiện cho các hoạt động DH, GD của nhà trường; Tác động từ bên trong là hoạt độngcủa các chủ thể QL của chính nhà trường nhằm huy động, điều phối, giám sát các

lực lượng GD của nhà trường thực hiện có chiến lược, có hiệu quả các nhiệm vụ DH

và GD đặt ra Đó là sự tác động của thủ trưởng, người chỉ huy cấp trên đối với các

tổ chức cấp dưới thuộc quyền Sự tác động đó phải có mục đích, có kế hoạch vàphải tuân theo các nguyên tắc QL

1.2.2 Kiểm tra: Có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh khái niệm KT:

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “KT là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét” [32].

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “KT là PP xem xét thường xuyên quá trình học tập của HS Mục đích của KT là tích cực hóa hoạt động của HS, tăng cường chất lượng học tập KT là khâu quan trọng trong quá trình DH nhằm đánh giá kết quả học tập” [33, tr.40].

Theo tác giả Đặng Bá Lãm “KT là quá trình xác định mục đích, nội dung, lựa chọn PP, tập hợp số liệu, bằng chứng để xác định mức độ đạt được của người học trong quá trình học tập, rèn luyện và phát triển KT bao gồm việc xác định điều cần

KT, công cụ KT và sử dụng kết quả KT, tức đánh giá” [28, tr.20].

Theo G.S Nguyễn Đức Chính (2005): “Đo lường (kiểm tra) là quá trình thu thập thông tin một cách định lượng và định tính về các đại lượng đặc trưng như nhận thức, tư duy, kỹ năng và các phẩm chất nhân cách khác trong quá trình giáo dục”[13, tr.4].

Từ các định nghĩa đã nêu, có thể khái quát lại: KT là công việc nhằm đo hay xác định mức độ về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người học đạt được sau một quá trình học tập.

1.2.3 Đánh giá

Trong GD thì ĐG là quá trình thu thập thông tin và dữ liệu một cách có hệ thống nhằm mục đích giúp người học hoạch định chính sách, lựa chọn một phương pháp khả thi để tiến hành công việc giáo dục của mình”.

Theo từ điển Tiếng Việt:“ĐG là nhận thức cho rõ giá trị của một người hoặc một vật.” [32].

Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “ĐG là một quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích, giải thích thông tin nhằm xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu dạy học” [28].

Theo GS Nguyễn Đức Chính: “ĐG là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào” Hoặc “ĐG là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống để đưa ra các quyết định” [16, tr.4].

Tóm lại, ĐG trong GD là sự xem xét, so sánh độ tương thích giữa nhữngthông tin thu được từ quá trình GD với hệ thống chuẩn kiến thức, kỹ năng tươngứng nhằm đưa ra những quyết định về người học và việc tổ chức quá trình DH

1.2.4 Kiểm tra - đánh giá trong dạy học ở trường THCS

KT- ĐG kết quả học tập là quá trình thu thập các thông tin định tính và địnhlượng, xử lý các thông tin đó ở từng giai đoạn khác nhau của hoạt động DH, so sánhvới mục tiêu DH ở giai đoạn đó và đối chiếu với chuẩn kiến thức, kĩ năng của mônhọc trong chương trình GD để ĐG sự tiến bộ của HS ở từng giai đoạn và ĐG chất

lượng của quá trình DH (với cách hiểu chất lượng là sự trùng hợp với mục tiêu, với chuẩn kiến thức, kĩ năng) đồng thời điều chỉnh hoạt động DH giúp HS tiến bộ.

KT - ĐG không chỉ là một biện pháp quan trọng nhằm đi sâu cải cách GD màcòn là một biện pháp để nâng cao chất lượng DH Đây là công việc của cả GV và

HS GV KT- ĐG kết quả học tập của HS nhằm điều chỉnh PP DH giúp HS tiến bộ;

HS tự KT việc học tập của mình hoặc KT- ĐG lẫn nhau nhằm biết được mình đang

ở đâu, từ đó tiếp tục đổi mới PP học để tiến bộ không ngừng Thông tin thu được từKT- ĐG sẽ rất cần thiết và bổ ích giúp nhà QL có những điều chỉnh trong việc tổ chứcquá trình GD Như vậy KT - ĐG không chỉ ở thời điểm cuối cùng của mỗi giai đoạn GD

mà quan trọng hơn cả là trong cả quá trình ĐG thời điểm cuối mỗi giai đoạn sẽ trở thànhkhởi điểm của một giai đoạn GD tiếp theo với yêu cầu cao hơn, chất lượng cao hơn

KT - ĐG bản chất là quá trình "đo lường", cho nên việc xác định trình độ kiếnthức, kỹ năng mà HS đạt được không tiến hành theo phép đo mà bằng thang điểmhay bậc thang xếp hạng KT - ĐG là hai mặt của một quá trình, KT là thu thập thôngtin, số liệu, bằng chứng về kết quả đạt được; ĐG là so sánh đối chiếu với mục tiêu

DH đưa ra những phán đoán kết luận về thực trạng và nguyên nhân của kết quả đó

ĐG gắn liền với KT, nằm trong chu trình kín của quá trình DH

Các thành tố: Mục tiêu DH, thiết kế và thực hiện chương trình DH và KT - ĐG

là một chỉnh thể tạo thành chu trình DH khép kín và có mối quan hệ chặt chẽ vớinhau, nếu được thực hiện tốt thì quá trình DH sẽ đạt hiệu quả cao Mục tiêu DH

là cơ sở cho việc xác định nội dung, xây dựng chương trình DH, lựa chọn PP vàhình thức tổ chức DH tương ứng phù hợp Mặt khác mục tiêu DH chi phối toàn bộquá trình KT - ĐG kết quả học tập của HS, từ việc xác định mục đích KT- ĐG đếnviệc lựa chọn nội dung, PP, hình thức tổ chức và yêu cầu KT- ĐG.

Như vậy, KT - ĐG không đơn thuần chỉ là sự ghi nhận kết quả dạy - học, màkết quả KT - ĐG còn là căn cứ để đưa ra những quyết định làm thay đổi thực trạng,giúp hoạt động DH diễn ra tốt hơn

1.3 Một số vấn đề lý luận về kiểm tra - đánh giá trong DH ở trường THCS

1.3.1 Vị trí, vai trò, chức năng của KT - ĐG trong quá trình dạy học

1.3.1.1 Vị trí của kiểm tra - đánh giá trong quá trình dạy học

Trên quan điểm hệ thống, quy trình đào tạo được xem như một hệ thống baogồm các yếu tố: Mục tiêu; Nội dung; Hình thức tổ chức dạy - học; PP dạy - học; vàcuối cùng là KT- ĐG kết quả của người học

KT - ĐG kết quả học tập của HS là bộ phận cấu thành trong quá trình thựchiện kế hoạch DH, trong hệ thống các nguyên tắc DH và thực hiện các nội dung

DH KT- ĐG kết quả học tập của HS là điều kiện đủ để hoàn thành mục tiêu vànâng cao hiệu quả của quá trình DH

Sơ đồ 1.1 Quy trình đào tạo

Yêu cầu của xã hộiĐỊNH HƯỚNGMục tiêu đào tạoNội dung đào tạoHình thức tổ chức dạy - họcPhương pháp dạy Phương pháp học

(KT - ĐG thường xuyên)

Kiểm tra - đánh giá(Tổng kết)

Các yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau theo một sơ đồ cấu trúc nhất định: Từphân tích nhu cầu của xã hội, trên cơ sở triết lý của nền GD và các cơ sở hệ mụctiêu của một cấp học, bậc học, ngành học được xác định Đây là mốc cơ bản để thiết

kế chương trình, lựa chọn và sắp xếp nội dung đào tạo Hệ mục tiêu còn định hướngcho việc tìm ra các hình thức tổ chức và PP dạy - học phù hợp nhằm đạt mục tiêu

Ở sơ đồ trên, KT - ĐG không chỉ là khâu cuối cùng cho ta biết quá trình đàotạo có đạt được mục tiêu hay không, mà còn được diễn ra thường xuyên trong suốt quátrình DH, cung cấp thông tin hữu ích để điều chỉnh quá trình DH diễn ra tiếp theo sao cho

có hiệu quả nhất, đồng thời giúp các nhà QL có những điều chỉnh cần thiết trong quátrình dạy - học trước đó

1.3.1.2 Vai trò của kiểm tra - đánh giá kết quả học tập

KT - ĐG kết quả học tập là một trong những hoạt động quan trọng nhất củaquá trình DH Bản chất của KT - ĐG là thu thập các thông tin định tính và địnhlượng, xử lý các thông tin đó và xác định xem mục tiêu của chương trình đào tạo,của môn học có đạt được không và nếu đạt được thì ở mức độ nào

KT - ĐG là định hướng tới đích cuối cùng với những giai đoạn mang tínhtrung gian để GV hướng dẫn HS vươn tới và cũng là để HS tùy theo năng lực củabản thân mà tìm cách riêng để mình hướng tới KT- ĐG định hướng cách dạy của

GV và cách học của HS sao cho hiệu quả nhất, cùng hướng tới việc đạt mục tiêu.Nếu xem chất lượng của quá trình dạy - học là “trùng khớp với mục tiêu” thì

KT - ĐG là cách tốt nhất để ĐG chất lượng của quy trình đào tạo

Thông qua KT - ĐG, GV thu được thông tin trực tiếp, nhanh nhất về mức độnắm bắt kiến thức, kỹ năng, biết được năng lực HS cũng như những phần kiến thức,

kỹ năng HS còn thiếu và yếu cần phải bổ sung, từ đó chủ động điều chỉnh hoạt động

DH của mình để đạt mục tiêu DH đã đề ra

Thông qua KT - ĐG thường xuyên của GV, của HS với HS sẽ giúp HS xácđịnh được kiến thức của mình ở thời điểm hiện tại so với mục tiêu, từ đó chủ độngđiều chỉnh PP học để có thể đạt được mục tiêu học tập đã đề ra

Dựa trên kết quả KT - ĐG, nhà QL có thể ra những quyết định phù hợp choviệc cải tiến, điều chỉnh chương trình, mục tiêu, nội dung DH và các hình thức tổchức DH, các kỹ thuật DH tích cực để đạt mục tiêu GD

1.3.1.3 Chức năng của kiểm tra - đánh giá kết quả học tập

* Chức năng định hướng: ĐG GD được tiến hành trên cơ sở của mục tiêu

GD, tiến hành phán đoán sự sai lệch giữa thực tế đạt được và mục tiêu đề ra trước

đó, làm cho khoảng cách này ngày một thu hẹp Vì thế KT - ĐG là đích để GVhướng dẫn HS cùng vươn tới, hơn nữa KT- ĐG giúp nhà trường lập kế hoạch dạy -học để cùng hướng tới việc đạt mục tiêu

* Chức năng đốc thúc, kích thích, tạo động lực: Thông qua KT - ĐG để

kích thích, tạo động lực, tinh thần ham học hỏi và không ngừng vươn lên của HS, từ đótạo ra môi trường cạnh tranh chính thức hoặc không chính thức Kết quả KT sẽ giúp HSbiết được mức độ nắm bắt kiến thức của mình để có hướng tiếp tục phấn đấu Đối vớimỗi đối tượng HS khác nhau, kết quả KT- ĐG sẽ có những tác dụng khác nhau: Với HShọc giỏi thì kết quả học tập tốt sẽ động viên khích lệ các em tiếp tục hăng say học tập,còn đối với HS học yếu thì kết quả sẽ là một minh chứng thôi thúc các em cố gắng vươnlên

* Chức năng sàng lọc, lựa chọn: Trong thực tế, GD phải thường xuyên tiến

hành lựa chọn, sàng lọc, phân loại đối tượng Kết quả KT - ĐG sẽ giúp phân loại, sànglọc đối tượng và từ đó sẽ có những chiến lược phù hợp với từng loại đối tượng, giúp đốitượng tiến bộ không ngừng

* Chức năng cải tiến dự báo: KT - ĐG giúp phát hiện được những yếu kém,

bất cập trong dạy - học, từ đó sử dụng các biện pháp thích hợp để bù đắp những thiếu hụthoặc loại bỏ những sai sót không đáng có - Đó là chức năng cải tiến, dự báo của ĐG

(Chẳng hạn: Nhờ phân tích và nghiên cứu từng khâu, từng bước trong

QLGD và KT - ĐG tính chính xác, mức độ phù hợp của các hoạt động GD, chúng

ta có thể phán đoán hoặc dự báo các vấn đề hoặc các khâu còn hạn chế, yếu kém trong công tác dạy - học Đây sẽ là căn cứ đáng tin cậy để tiến tới việc xác lập mục tiêu cải tiến GD)

1.3.2 Cơ sở và nguyên tắc kiểm tra - đánh giá trong DH

1.3.2.1 Cơ sở đánh giá kết quả học tập của HS

Cơ sở quan trọng nhất của KT - ĐG trong GD chính là mục tiêu GD

Để ĐG kết quả học tập của HS cần dựa vào mục tiêu môn học, mục đích họctập và mối quan hệ giữa mục tiêu của môn học, mục đích học tập và ĐG kết quả họctập.

Mục tiêu của môn học là những gì HS cần phải đạt được sau khi học xongmôn học, bao gồm các thành tố sau:

- Hệ thống các kiến thức khoa học, bao gồm cả các PP nhận thức

- Hệ thống kỹ năng, kỹ xảo

- Khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế

- Thái độ, tình cảm đối với nghề nghiệp, đối với xã hội

Mục đích học tập là những gì HS cần có được sau khi đã học xong một đơn vị kiến thức Mục đích học tập có thể bao gồm các nội dung sau:

- Chiếm lĩnh kho tàng tri thức của nhân loại để thỏa mãn nhu cầu nhận thức về

cơ sở cho việc xác định nội dung chương trình, hình thức, PP và quy trình dạy - học.Đồng thời đó cũng là cơ sở để chọn PP và quy trình KT - ĐG kết quả học tập của

HS KT - ĐG trong DH dựa trên tiêu chí của mục tiêu DH sẽ nhận được thông tinphản hồi chính xác nhằm bổ sung, hoàn thiện quá trình dạy - học

1.3.2.2 Những nguyên tắc để KT - ĐG kết quả học tập của HS

Để đảm bảo chất lượng của KT- ĐG thì quy trình KT- ĐG phải đáp ứng đượccác nguyên tắc sau:

* Tính quy chuẩn: KT - ĐG dù dưới bất kỳ hình thức nào cũng đều hướng đến

mục tiêu phát triển hoạt động dạy và học, bởi vậy KT - ĐG phải tuân theo những chuẩnmực nhất định: Hoạt động KT - ĐG phải được tiến hành công khai với người

được KT - ĐG Việc KT- ĐG phải được xác định rõ về mặt nội dung, cách thức,thời điểm thực hiện có như vậy mới tránh được sự tùy tiện trong quá trình KT- ĐG

và kết quả mới đảm bảo tính khách quan Việc KT- ĐG phải trả lời được các câuhỏi sau:

- Mục tiêu KT- ĐG là gì? (Khi ĐG phải chọn mục tiêu ĐG rõ ràng, các mục tiêu phải được biểu hiện dưới dạng những điều có thể quan sát được).

* Tính khách quan: Tính khách quan là nguyên tắc đầu tiên và tiên quyết của

quá trình KT - ĐG trong GD Khi đảm bảo được yêu cầu này thì kết quả KT - ĐG mới có

độ tin cậy cần thiết Việc KT - ĐG công bằng, chính xác, khách quan có tác dụng kíchthích động cơ tích cực của HS và ngược lại nếu ĐG thiếu công bằng sẽ làm nảy sinh cáctác động xấu, tiêu cực đến tâm lý và kết quả của HS

Tính khách quan trong KT - ĐG phụ thuộc vào: Năng lực, phẩm chất củangười ĐG; Tính quy chuẩn của việc KT - ĐG; Quan điểm, PP và phương tiện KT -

ĐG Đảm bảo tính khách quan trong KT - ĐG không chỉ là yêu cầu tự thân của quátrình KT- ĐG mà còn góp phần tạo nên các yếu tố tâm lý tích cực đối với ngườiđược ĐG, qua đó phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của họ

* Tính toàn diện: Tính toàn diện ở đây được hiểu là đầy đủ các mặt, các khía

cạnh kiến thức, kỹ năng cần đạt của quá trình GD đã được quy định bởi mục tiêu

GD Yêu cầu toàn diện trong KT - ĐG là rất cần thiết bởi nó cho ta cái nhìn chínhxác, khách quan về chất lượng GD Trong GD, ĐG toàn diện không chỉ xét về mặt

số lượng mà còn xét về mặt chất lượng, không chỉ quan trọng về mặt kiến thức màcòn quan tâm đến kỹ năng, hành vi, thái độ

* Tính hệ thống: Quá trình KT - ĐG cần được thực hiện theo kế hoạch, có hệ

thống KT- ĐG theo hệ thống giúp ta thu thập chính xác, đầy đủ thông tin cần thiết

cho việc ĐG khách quan, toàn diện Mặt khác với những thông tin đầy đủ sẽ giúpcho các nhà GD có cơ sở chắc chắn để điều chỉnh hoạt động GD Bởi vậy cần kếthợp tốt các hình thức KT - ĐG thường xuyên với KT- ĐG định kỳ.

* Tính xác nhận và tính phát triển: Tính xác nhận là việc KT- ĐG phải

khẳng định được hiện trạng của nội dung cần ĐG so với mục tiêu ĐG và nguyên nhâncủa hiện trạng đó dựa trên các tư liệu khoa học và các lập luận xác đáng Tuy nhiên KT -

ĐG cần phải mang tính nhân đạo và phát triển do bản chất của GD có tính nhân đạo vàphát triển KT - ĐG không chỉ ĐG hiện trạng của người học mà còn cần giúp họ có niềmtin vào khả năng của mình trong việc khắc phục những hạn chế và phát huy ưu điểm, nóicách khác thì KT - ĐG không đơn thuần là phán xét kết quả học tập của người học màcòn là một nội dung của hoạt động DH

1.3.3 Các yêu cầu sư phạm khi KT- ĐG kết quả học tập của HS

- KT - ĐG phải xuất phát từ mục tiêu DH

- Phải đảm bảo tính khách quan trong quá trình KT - ĐG: Là sự phản ánhtrung thực kết quả nắm bắt nội dung tài liệu học tập của HS so với yêu cầu chương trìnhqui định; Nội dung KT - ĐG phải phù hợp với các yêu cầu chung của chương trình đề ra;

Tổ chức KT - ĐG phải nghiêm minh Để đảm bảo tính khách quan trong

KT - ĐG, cần cải tiến, đổi mới các PP, hình thức KT - ĐG từ khâu ra đề, tổ chức thitới khâu chấm điểm Xu hướng chung là tùy theo đặc trưng môn học mà lựa chọnhình thức KT - ĐG phù hợp

- Yêu cầu đảm bảo tính toàn diện

- Yêu cầu đảm bảo tính thường xuyên và hệ thống

- Yêu cầu đảm bảo tính phát triển: Phải trân trọng sự cố gắng của học sinh, ĐGcao những tiến bộ trong học tập của họ

- Phải đảm bảo tính thuận tiện của việc sử dụng công cụ ĐG

- GV cần phải biết rõ những hạn chế của từng công cụ ĐG để sử dụng chúng

có hiệu quả

- ĐG bao giờ cũng gắn với việc học tập của HS, nghĩa là trước tiên phải chú ýđến việc học tập, sau đó mới kích thích sự nỗ lực học tập của các em và cuối cùng mới làđánh giá bằng điểm số

- ĐG bao giờ cũng đi kèm theo nhận xét để HS nhận biết những thiếu sót củamình về kiến thức, kỹ năng, PP để các em tiếp tục bổ sung hoàn thiện kiến thức củamình Từ những lỗi HS còn mắc, GV cần rút kinh nghiệm để phát hiện ra những thiếu sóttrong quá trình DH và đánh giá của mình để điều chỉnh PPDH cho phù hợp với HS.

- Trong ĐG nên sử dụng nhiều PP và hình thức ĐG khác nhau nhằm tăng độ tin cậy và chính xác

- Lôi cuốn, khuyến khích HS cùng tham gia vào quá trình ĐG

- GV phải thông báo rõ các loại hình câu hỏi để KT - ĐG giúp HS định hướng khi trả lời

- Phải dựa trên những cơ sở của PPDH mà xem xét kết quả của câu trả lời, kết hợp với chức năng chẩn đoán hoặc quyết định về mặt sư phạm

- Trong các câu hỏi định lượng, GV yêu cầu HS giải thích bằng lời để xác định

rõ nhận thức của HS

- PP và cách thức tiến hành KT- ĐG phải diễn ra trong hoàn cảnh thoải mái,

HS cảm thấy tự nguyện, không lo lắng hay sợ sệt

- Không nên đặt câu hỏi mà bản thân GV không thể trả lời một cách chắc chắnđược Cần đảm bảo tính khách quan và mức độ chính xác của câu hỏi để từ đó GV

có thể đưa ra kết quả tối ưu nhất

1.3.4 Các hình thức, phương pháp kiểm tra - đánh giá trong DH ở trường THCS

kết

vấn đề quan trọng nào đó ĐG chẩn đoán giúp cho GV biết được HS đã biết những kiếnthức, kỹ năng liên quan nào, những lỗ hổng về kiến thức, kỹ năng cần bổ sung

từ đó quyết định cách dạy cho phù hợp

thông tin cần thiết, từ đó GV và HS kịp thời điều chỉnh cách dạy - học cho phù hợp nhằmđạt mục tiêu đặt ra ban đầu

- Đánh giá tổng kết: Tiến hành khi kết thúc một môn học hay khóa học bằng

những kỳ thi nhằm đánh giá tổng quát kết quả học tập của người học, đối chiếu với mục

tiêu đề ra ban đầu

Ra quyết định: Là khâu cuối cùng của KT- ĐG Dựa vào những định hướng

trong khâu ĐG, GV quyết định những biện pháp cụ thể để giúp đỡ HS hay cả lớp về

những sai sót cá biệt hay những thiếu sót phổ biến

* Các phương pháp KT - ĐG: PP quan sát; PP vấn đáp; PP trắc nghiệm tự

luận; PP trắc nghiệm khách quan

Sơ đồ 1.2 Các phương pháp trắc nghiệm

CÁC PP TRẮC NGHIỆM

Ghép đôi Điền khuyết Trả lời ngắn Đúng, sai Nhiều lựa chọn

1.3.5 Đánh giá thực kết quả học tập của HS

ĐG thực là hình thức ĐG trong đó HS được yêu cầu giải quyết tình huống

thực diễn ra trong cuộc sống, đòi hỏi HS phải vận dụng một cách có ý nghĩa những

kiến thức, kĩ năng thiết yếu

ĐG thực, đó là những vấn đề, những câu hỏi, những tình huống trong cuộc

sống thực mà người học phải sử dụng kiến thức, kỹ năng để thiết kế từng hoạt động

nhằm giải quyết thành công những vấn đề đó Những nhiệm vụ đó có thể là sự mô

phỏng lại hoặc tương tự như những vấn đề mà một công dân trưởng thành, những

nhà chuyên môn phải giải quyết trong cuộc sống

Một bài ĐG thực thông thường sẽ bao gồm những nhiệm vụ mà HS phải hoàn

thành và một bản miêu tả những tiêu chí ĐG việc hoàn thành những nhiệm vụ đó

Đặc trưng của đánh giá thực:

- Yêu cầu HS phải kiến tạo một sản phẩm chứ không phải chọn viết ra một câutrả lời đúng.

- Đo lường cả quá trình và cả sản phẩm của quá trình đó

- Trình bày một vấn đề thực trong thế giới thực cho phép HS bộc lộ khả năngvận dụng kiến thức vào tình huống thực tế

- Cho phép HS bộc lộ quá trình học tập tư duy của họ thông qua việc thực hiệnbài thi

Tác động của ĐG thực tới việc lựa chọn phương pháp dạy học

Trong ĐG thực, GV được khuyến khích để dạy những gì HS phải KT để giúpcác em có thể hoàn thành bài KT tốt nhất HS cần học để thực hiện thành côngnhững nhiệm vụ có ý nghĩa thực Để hỗ trợ HS thực hiện tốt những nhiệm vụ này,trong quá trình DH, GV cần hướng dẫn HS để biết cách thực hiện thế nào cho tốt.Mặt khác GV cần cung cấp cho HS một bản hướng dẫn bao gồm những tiêu chí cầnđạt để được ĐG cao nhất nhằm giúp HS biết các dấu hiệu đặc trưng của việc hoànthành tốt nhiệm vụ, từ đó các em sẽ huy động kiến thức, kỹ năng cần thiết để hoànthành tốt nhiệm vụ

Ngoài ra, ĐG thực còn khuyến khích việc dạy - học gắn liền với KT - ĐG Ví

dụ, khi đưa vấn đề để HS giải quyết, HS sẽ học được nhiều điều trong quá trình tìm

ra các biện pháp, còn GV hỗ trợ trực tiếp HS trong suốt quá trình đó Các biện pháp

do HS tìm ra để giải quyết vấn đề trở thành bài làm giúp GV đánh giá HS đã vậndụng kiến thức một cách có ý nghĩa như thế nào

ĐG thực là động lực để HS thể hiện cách thức hoàn thành nhiệm vụ một cách

đa dạng Mỗi HS khác nhau sẽ có những điểm mạnh, điểm yếu khác nhau và vì thế

sẽ có những cách giải quyết vấn đề bằng kiến thức, kỹ năng đã học, đã biết bằngnhững cách khác nhau

Trong hình thức ĐG này, nếu bài trắc nghiệm này được thiết kế tốt sẽ giúp xácđịnh được vị trí từng HS so với HS khác trong cùng lĩnh vực

1.4 Kiểm tra đánh giá trong dạy học ở trường THCS

1.4.1 Đánh giá vì sự tiến bộ của HS (assessment for learning)

ĐG vì sự tiến bộ của HS diễn ra trong suốt quá trình học tập, tiến hành thôngqua việc dạy và học nhằm phán đoán những nhu cầu của HS, lên kế hoạch cho các

định hướng DH tiếp theo, cung cấp cho HS những phản hồi để các em cải thiện chấtlượng học tập, hỗ trợ HS quan sát và cảm nhận việc điều chỉnh định hướng để đạtđược thành công Mỗi bước trong tiến trình bộc lộ được sự phát triển tiến bộ của HS

và làm sao để học tập tốt hơn trong giai đoạn tiếp theo

KT- ĐG vì sự tiến bộ cung cấp cho HS những thông tin hướng dẫn, điều chỉnh

PP học, phát triển các thao tác tư duy, năng lực nhận thức Nhờ đó HS sẽ tự tin hơn,

tự chịu trách nhiệm về việc học tập của họ và đó cũng là những phẩm chất cần có để họhọc tập suốt đời

Lý do đánh giá: Thúc đẩy sự tiến bộ trong học tập nhằm hỗ trợ HS đạt được

nhiều các chuẩn kiến thức kỹ năng hơn, hỗ trợ sự phát triển tiếp theo và sự tiến bộcủa HS

Đối tượng đánh giá: HS biết về chính bản thân họ.

Trọng tâm của ĐG: Những mục tiêu thành tích cụ thể được GV lựa chọn

nhằm cho phép HS xây dựng hướng tới các chuẩn kiến thức kỹ năng

Thời gian: Tiến hành trong suốt quá trình học tập.

Người sử dụng: HS, GV, phụ huynh HS.

Mục đích sử dụng: Cung cấp cho HS những kiến thức sâu sắc, vững chắc

nhằm cải thiện thành tích học tập; Hỗ trợ GV chẩn đoán và đáp ứng được nhữngnhu cầu của HS; Giúp cha mẹ có thể nắm được tình hình học tập trong toàn bộ quátrình từ đó có thể hỗ trợ con cái trong học tập

Vai trò của GV: Chuyển đổi các tiêu chuẩn thành mục tiêu trong lớp học; Cho

HS biết về những mục tiêu; Xây dựng các PP ĐG; Điều chỉnh quá trình DH dựatheo kết quả; Cung cấp các phản hồi chi tiết cho HS; Thu hút HS vào việc ĐG

Vai trò của HS: Tự ĐG và phát huy khả năng của bản thân trong quá trình ĐG;

Xác định các mục tiêu cần đạt; Thực hiện để đạt được kết quả tốt hơn trong giaiđoạn tiếp theo trong hoạt động ĐG trên lớp học

Động lực chính: Tin tưởng rằng thành công trong quá trình học tập chính là

thành tích đạt được

1.4.2 Đánh giá như một phương pháp dạy học, một công cụ để học (assessment

as learning, learning tool)

KT - ĐG là một phần không thể thiếu được của quá trình DH nhằm giúp HStiến bộ Không chỉ GV biết các cách thức, kỹ thuật ĐG HS mà quan trọng khôngkém là HS phải học được cách ĐG của GV, phải biết ĐG lẫn nhau và biết tự ĐG kếtquả học tập, rèn luyện của bản thân mình Có như vậy HS mới tự phản hồi với bảnthân xem kết quả học tập của mình đạt đến mức độ nào, đến đâu so với yêu cầu, tốthay chưa tốt như thế nào?

Kế hoạch DH có đan xen các đợt KT - ĐG liên tục trong suốt quá trình sẽ địnhhướng cho GV giúp HS vượt qua từng chặng đường một cách vững chắc Chínhnhững thông tin thu được sau mỗi đợt KT - ĐG sẽ giúp GV có cơ sở để quyết địnhdạy cái gì, dạy như thế nào, ĐG cái gì và ĐG như thế nào, xử lý các thông tin thuđược ra sao

KT - ĐG cần có sự tham gia tích cực và tự nguyện của cả GV và HS Bằng sựhợp tác trong ĐG, HS được củng cố kiến thức thu được trong quá trình học tập đồngthời rèn luyện năng lực tự ĐG bản thân, qua đó động lực học tập của họ được nângcao do nhận thấy GV đầu tư công sức và sự thành công trong học tập của các em

GV trong quá trình KT - ĐG cũng điều chỉnh PP DH của mình thông qua việc

trả lời các câu hỏi: Tôi đang giúp HS rèn luyện những kiến thức, kỹ năng gì?; Làm thế nào để biết HS có được kiến thức, kỹ năng đó ở mức nào?; Làm như thế nào để giúp họ tốt hơn?

Quá trình dạy - học, KT - ĐG liên tục như vậy giúp HS tiến bộ không ngừng,

GV ngày càng tích lũy được nhiều kiến thức, kinh nghiệm Như vậy KT - ĐG đãthực sự trở thành một PP giảng dạy của GV và một công cụ để học tập của HS

1.4.3 Đánh giá kết quả học tập (assessment of learning)

ĐG kết quả học tập là những ĐG diễn ra sau khi HS học xong một giai đoạnhọc tập nhằm xác định xem các mục tiêu GD có được thực hiện không ĐG này sửdụng để báo cáo về tình trạng học tập của HS ở một thời điểm, có thể sử dụng đểđưa ra các quyết định về chương trình Nó được sử dụng trên lớp học và cho các

cuộc ĐG ngoài Sử dụng ĐG trên lớp học khi thu thập được các căn cứ để xác địnhcho HS lên lớp, thi cuối kỳ.

Lý do ĐG: Ghi nhận lại những thành tích của cá nhân, nhóm hoặc khả năng

nắm vững các chuẩn kiến thức, kỹ năng; ĐG kết quả học tập tại một thời điểm nhằmmục đích báo cáo; trách nghiệm giải trình

Đối tượng ĐG: Các đối tượng khác biết về HS.

Trọng tâm của ĐG: Những tiêu chuẩn thành tích để phục vụ cho mục đích giải

trình của nhà trường, GV và HS

Thời gian: Một hoạt động sau học tập.

Người sử dụng: Các nhà hoạch định chính sách, những người viết chương

trình, giám sát, GV, HS

Mục đích sử dụng: Xác định, chứng nhận được năng lực của HS; Phân loại HS

theo thành tích

Vai trò của GV: Tiến hành ĐG cẩn thận nhằm đảm bảo tính chính xác và so

sánh của kết quả; Sử dụng kết quả nhằm hỗ trợ HS đáp ứng được chuẩn; Giải trìnhkết quả cho cha mẹ HS; Xây dựng ĐG cho báo cáo lên lớp

Vai trò của HS: Nghiên cứu đạt được các chuẩn; Thực hiện các bài KT; Cố

gắng đạt được các điểm số cao nhất có thể, tránh trượt

Động lực chính: Hứa hẹn những khen thưởng hoặc những sự trừng phạt.

1.4.4 Mối quan hệ qua lại giữa 3 hình thức kiểm tra - đánh giá

Qua ĐG chẩn đoán cả GV và HS đều nắm rõ kiến thức nền có liên quan của

HS trước khi bắt đầu chủ đề học tập mới Từ đó điều chỉnh cách dạy - học dẫn đếnkết quả học tập của HS được cải thiện, kết quả ĐG quá trình về kiến thức, kỹ năngcủa HS sẽ đạt kết quả cao hơn, mang lại nhiều niềm tin, động lực cho tất cả các đốitượng HS trong lớp để các em tiếp tục nỗ lực vươn lên ĐG quá trình giúp cho GV

và HS tiếp tục kịp thời bổ khuyết, điều chỉnh những nội dung dạy - học phù hợp để

có thể đạt mục tiêu từng chặng trên cả quãng đường của một kỳ học, năm học Nếulàm tốt ĐG chẩn đoán và ĐG quá trình để tạo động lực cho HS học tập thì HS sẽchờ đón ĐG cuối kỳ như một ngày hội để báo cáo kết quả học tập sau cùng, nhữngkiến thức, kỹ năng mà mình đã nỗ lực đạt được trong suốt kỳ học, năm học HS tiếptục phấn chấn để bước tiếp vào một kỳ học mới, năm học mới

Như vậy có thể thấy ba hình thức KT - ĐG đã nêu có mối quan hệ mật thiết vàgắn bó hữu cơ với nhau, cùng tạo động lực cho HS tích cực học tập vươn lên làmchủ kiến thức, kỹ năng của môn học, nó được diễn ra thường xuyên, liên tục từ khi

HS bắt đầu học tập, trong suốt và sau quá trình học tập

1.5 Năng lực của HS và KT - ĐG theo hướng phát triển năng lực HS

1.5.1 Năng lực học sinh

Theo PGS.TS Nguyễn Công Khanh (2012): Năng lực của HS là khả năng làmchủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành(kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giảiquyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống Năng lực của

HS là một cấu trúc động, có tính mở, đa thành tố, đa tầng bậc, hàm chứa trong nókhông chỉ là kiến thức, kỹ năng, mà còn là cả niềm tin, giá trị, trách nhiệm xãhội thể hiện ở tính sẵn sàng hành động của các em trong môi trường học tập phổthông và những điều kiện thực tế đang thay đổi của xã hội [31]

Nhóm tác giả nghiên cứu biên soạn chương trình GD phổ thông sau 2015 đãtách các năng lực cần hình thành ở người học phổ thông thành 2 nhóm năng lực:

1.5.1.1 Các năng lực chung

* Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân: Năng lực tự học; Năng lực

giải quyết vấn đề; Năng lực sáng tạo; Năng lực tự QL

* Nhóm năng lực về quan hệ xã hội: Năng lực giao tiếp; Năng lực hợp tác.

* Nhóm năng lực công cụ: Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền

thông (ICT); Năng lực sử dụng ngôn ngữ; Năng lực tính toán

1.5.1.2 Các năng lực chuyên biệt môn học/lĩnh vực học tập:

(1) Tiếng Việt; (2) Tiếng nước ngoài; (3) Toán; (4) Khoa học Tự nhiên, công nghệ; (5) Khoa học xã hội và nhân văn; (6) Thể chất; (7) Nghệ thuật; …

Mối quan hệ giữa năng lực với kiến thức, kĩ năng, thái độ

Một năng lực là tổ hợp đo lường được các kiến thức, kỹ năng và thái độ màmột người cần vận dụng để thực hiện hiệu quả một nhiệm vụ trong một bối cảnhthực và có nhiều biến động Để thực hiện một nhiệm vụ, một công việc có thể đòihỏi nhiều năng lực khác nhau Vì năng lực được thể hiện thông qua việc thực hiện

nhiệm vụ nên HS cần phải chuyển hoá những kiến thức, kĩ năng, thái độ có đượcvào giải quyết những tình huống mới và xảy ra trong môi trường mới.

Kiến thức là cơ sở để hình thành năng lực, là nguồn lực để HS tìm được cácgiải pháp tối ưu để thực hiện nhiệm vụ hoặc có cách ứng xử phù hợp trong bối cảnhphức tạp Khả năng ứng đáp phù hợp với bối cảnh thực là đặc trưng quan trọng củanăng lực, tuy nhiên, khả năng đó có được lại được dựa trên sự đồng hoá và sử dụng

có cân nhắc các kiến thức, kĩ năng cần thiết trong từng hoàn cảnh cụ thể

Những kiến thức là cơ sở để hình thành và rèn luyện năng lực là những kiếnthức mà HS phải năng động, tự kiến tạo, huy động được Việc hình thành và rènluyện năng lực được diễn ra theo đường xoáy trôn ốc, trong đó các năng lực cótrước được sử dụng để kiến tạo kiến thức mới, và đến lượt mình, kiến thức mới lạiđặt cơ sở để hình thành những năng lực mới

“Kĩ năng hiểu theo nghĩa hẹp là những thao tác, những cách thức thực hành,vận dụng kiến thức, kinh nghiệm đã có để thực hiện một hoạt động nào đó trongmột môi trường quen thuộc Kỹ năng hiểu theo nghĩa rộng, bao hàm những kiếnthức, những hiểu biết và trải nghiệm giúp cá nhân có thể thích ứng khi hoàn cảnhthay đổi.” [25]

Kiến thức, kĩ năng là cần thiết để hình thành năng lực trong một lĩnh vực hoạtđộng nào đó Không thể có năng lực về toán nếu không có kiến thức và được thựchành, luyện tập trong những dạng bài toán khác nhau Tuy nhiên, nếu chỉ có kiếnthức, kĩ năng trong một lĩnh vực nào đó thì chưa chắc đã được coi là có năng lực,

mà còn cần đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn kiến thức, kĩ năng cùng với thái

độ, giá trị, trách nhiệm của bản thân để thực hiện thành công các nhiệm vụ và giảiquyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn khi điều kiện và bối cảnh thay đổi

1.5.2 Kiểm tra - đánh giá trong DH theo hướng phát triển năng lực HS

ĐG dựa trên năng lực (còn gọi là ĐG năng lực) là quá trình trong đó người

ĐG tương tác với người học để thu thập các minh chứng về năng lực, sử dụng cácchuẩn ĐG đã có để đưa ra kết luận về mức độ đạt hay không đạt về năng lực nào đócủa người học

Để ĐG năng lực cần chú trọng đến ĐG quá trình học tập Việc kết hợp cáchình thức từ ĐG sơ khởi, ĐG quá trình và ĐG kết thúc sẽ góp phần giúp người dạy

có được thông tin phản hồi đầy đủ và có giá trị để điều chỉnh và cải tiến hoạt động

DH ĐG theo tiếp cận năng lực là hướng tới việc ĐG khả năng vận dụng kiến thức,

kĩ năng và thái độ học trong nhà trường vào cuộc sống, chứ không chỉ ĐG nhữngđơn vị kiến thức, kĩ năng riêng lẻ Để chứng tỏ được người học có năng lực ở mộtmức độ nào đó, người dạy phải tạo cơ hội để người học được vận dụng các kiếnthức, kĩ năng và cả kinh nghiệm của bản thân vào giải quyết các vấn đề trong bốicảnh thực Thông qua việc hoàn thành các nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người học

sẽ chứng minh được khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng thực hiện của mình cùngvới thái độ của bản thân [25]

ĐG năng lực hướng tới việc ĐG sự tiến bộ của người học so với chính bảnthân họ trong những giai đoạn khác nhau hơn là ĐG để so sánh, xếp hạng giữanhững người học với nhau ĐG vì sự tiến bộ của người học sẽ giúp họ nhận ra đượcmình đang ở đâu trên con đường đạt đến đích, còn cách đích bao xa và làm cách nào

để đến được đích ĐG vì sự tiến bộ của người học còn phải tính đến mức độ phùhợp với đặc điểm tâm lý đối tượng được ĐG, chẳng hạn, những nhận xét, phản hồikhông làm người học lo sợ, bị thương tổn, mất tự tin ĐG phải diễn ra trong suốtquá trình DH, giúp người học liên tục được phản hồi để biết mình mắc lỗi, thiếuhoặc yếu ở điểm nào để cả người dạy và người học cùng điều chỉnh hoạt động dạy

và học [17]

Các nhiệm vụ được xây dựng để ĐG năng lực của HS nên được xây dựng với

độ khó tăng dần, đảm bảo các mức độ năng lực từ thấp đến cao Tuỳ theo điểm xuấtphát của từng đối tượng mà GV lựa chọn những nhiệm vụ phù hợp về nội dung và

độ khó HS trên cơ sở tham gia vào hoạt động ĐG có thể tự ĐG và kiểm soát được

sự tiến bộ trong năng lực của bản thân hay nói cách khác hình thành được khả năngsiêu nhận thức

Như vậy, nếu chỉ thông qua một bài KT thì khó có thể ĐG được năng lực củamột người học Trong suốt học kỳ, HS cần được giao thực hiện một chuỗi cácnhiệm vụ với các mục đích ĐG khác nhau, kết quả tổng hợp từ những bài ĐG này

sẽ được dùng để kết luận HS có hay không có một năng lực nào đó

Quá trình ĐG năng lực ở THCS nên được xem như là một phần trong QTDH,giúp nhận biết những lỗ hổng trong DH và những cơ hội để HS rèn luyện và phát

triển các kĩ năng bản thân Đây là một quá trình hợp tác, được thống nhất giữa GV

và HS và giữa các HS với nhau Dưới sự định hướng, hỗ trợ của GV, HS được traonhững cơ hội để chứng tỏ việc chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức, kĩ năng của mình,quá trình ĐG cần được diễn ra đồng thời để lưu giữ lại những minh chứng chonhững gì mà HS đã thực hiện

Như vậy, ĐG dựa trên năng lực (đánh giá năng lực):

- Là quá trình thu thập minh chứng để chứng tỏ rằng một HS có thể thực hiện hoặc hành động theo một tiêu chuẩn cụ thể nào đó

- Hình thức ĐG được lựa chọn dựa trên hệ mục tiêu học tập đã được cụ thể hoá dựa trên các chuẩn năng lực

- Kết quả ĐG cho phép GV đưa ra kết luận HS đạt hay không đạt một năng lực nào đó

1.6 Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá trong DH theo định hướng phát triển năng lực HS

1.6.1 Xây dựng kế hoạch kiểm tra - đánh giá cho các môn học

QL hoạt động KT - ĐG bao gồm 3 mảng lớn liên quan mật thiết với nhau, đólà: Chính sách về KT - ĐG, QL hoạt động KT - ĐG và QL nguồn nhân lực KT -

ĐG, được thực hiện bằng các hoạt động QL như lập kế hoạch, tổ chức, KT - tự KT,

ĐG - tự ĐG, chỉ đạo - tự chỉ đạo Đối tượng của những hoạt động này không phảinội dung học vấn, mà là kết quả học tập và rèn luyện, thời gian, tiến độ học tập,hành vi học tập, nhu cầu và thái độ học tập, phong cách, cường độ và nhịp độ họctập, các nguồn lực học tập như học liệu, phương tiện, dụng cụ, thiết bị, môi trườnghọc tập

Ở khâu xây dựng kế hoạch KT - ĐG cần xác định rõ các nội dung sau: - Mục tiêu KT chung, tức là những năng lực cần đạt

- Các mục tiêu chi tiết, tức là những kiến thức, kĩ năng giúp hình thành nănglực

- Hình thức KT - ĐG

- Kiến thức cần đạt đối với từng mức độ

- Cấu trúc đề KT