Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT tây hồ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC HOÀNG THỊ TÌNH QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ TÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂY HỒ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ TÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂY HỒ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các Thày côgiáo Trường Đại học Giáo Dục, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, tạomọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoànthành luận văn

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS.

Đinh Thị Kim Thoa - người hướng dẫn khoa học - đã tận tình giúp đỡ, động viên,

chỉ bảo ân cần trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Tôi xin cảm ơn BGH trường THPT Tây Hồ cùng tập thể cán bộ, giáo viên,cha mẹ học sinh và học sinh của Nhà trường đã nhiệt tình cộng tác, cung cấp số liệu,các tư liệu trong quá trình nghiên cứu đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên,khích lệ, cổ vũ và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân tôi đãrất cố gắng, nỗ lực, nhưng do khả năng nghiên cứu và thời gian có hạn nên khótránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy cô

và các bạn đồng để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 06 năm 2017

Tác giả

Hoàng Thị Tình

Giáo dục và đào tạoGiáo viên

Học sinhKinh tế - xã hộiNhà xuất bảnPhó giáo sư, Tiến sỹ

Số lượngTrung bìnhTHCSTrung học phổ thông

Ủy ban Nhân dân

Xã hội Chủ nghĩa

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục từ viết tắt ii

Danh mục các bảng vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ CỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HS THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Quản lý giáo dục 11

1.2.3 Hướng nghiệp 12

1.2.4 Giáo dục hướng nghiệp 13

1.2.5 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo 20

1.2.6 Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 26

1.3 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường trung học phổ thông 27

1.3.1 Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về giáo dục hướng nghiệp 27

1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục 29

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trường trung học phổ thông 33 1.4.1 Mục tiêu, nội dung, cách tiếp cận của hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông 33

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại các trường trung học phổ thông 36

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trung học phổ thông 40

1.5.1 Yếu tố khách quan 40

1.5.2 Yếu tố chủ quan 42

Kết luận chương 1 43

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤCHƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẢI ̉n NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HOPHÔC̣ THÔNG TÂY HỒ 44

2.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu 44

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội của quận Tây Hồ 44

2.1.2 Tình hình giáo dục của quận Tây Hồ 45

2.1.3 Đặc điểm về trường trung học phổ thông Tây Hồ 45

2.2 Thực trạng về hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trung học phổ thông Tây Hồ 49

2.2.1 Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại trường trung học phổ thông Tây Hồ 49

2.2.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua trải nghiệm sáng tạo.51 2.2.3 Thực trạng về nội dung hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trung học phổ thông Tây Hồ 55

2.2.4 Thực trạng về hình thức, cách thức tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trung học phổ thông Tây Hồ 56

2.3 Thực trạng về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường trung học phổ thông Tây Hồ 57

2.3.1 Quản lý xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 57

2.3.2 Quản lý chỉ đạo, hướng dẫn triển khai hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 58

2.3.3 Quản lý hoạt động xây dựng chương trình, nội dung hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 60

2.3.4 Quản lý bồi dưỡng nâng cao trình độ của đội ngũ thực hiện hoạt

động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 62

2.3.5 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 63

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường trung học phổ thông Tây Hồ 65

2.4.1 Ưu điểm 65

2.4.2 Hạn chế, tồn tại 66

2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế 68

Kết luận chương 2 70

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂY HỒ 71

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 71

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 71

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 71

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 72

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 73

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông Tây Hồ 74

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết phải quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 74

3.2.2 Xây dựng kế hoạch biên soạn nội dung và tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp có tính phù hợp với đặc thù của nhà trường cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 76

3.2.3 Bồi dưỡng giáo viên năng lực thiết kế chương trình và kĩ năng tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 77

3.2.4 Quản lý đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và tạo môi trường hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 80

3.2.5 Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho

học sinh trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 81

3.2.6 Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng trong và ngoài trường tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 86

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 86

3.4.2 Phương pháp khảo nghiệm 86

3.4.3 Đối tượng và địa điểm khảo nghiệm 87

3.4.4 Tiến trình khảo nghiệm 87

Kết luận chương 3 90

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC 98

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Sự khác biệt giữa môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo

trong nhà trường 22Bảng 2.1 Qui mô phát triển HS trong những năm gần đây 46Bảng 2.2 Chất lượng giáo dục văn hóa của trường THPT Tây Hồ qua các

Bảng 2.3 Thống kê về đội ngũ GV trường THPT Tây Hồ năm học 2016 - 2017

48Bảng 2.4 Ý kiến của cha mẹ HS về hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại

trường THPT Tây Hồ 50Bảng 2.5 Ý kiến của CBQL và GV về hoạt động giáo dục hướng nghiệp

tại trường THPT Tây Hồ 50Bảng 2.6 Đánh giá của CBQL và GV về tính cần thiết của việc đưa nội dung

giáo dục hướng nghiệp thông qua trải nghiệm sáng tạo vào các hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp, các tiết dạy và ngoại khóa 51Bảng 2.7 Nhận thức của CBQL và GV về vai trò của Hiệu trưởng trong quản

lý các hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải

nghiệm sáng tạo 52Bảng 2.8 Nhận thức của CBQL và GV về vai trò của GV trong quản lý hoạt

động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt trải nghiệm sáng tạo 54Bảng 2.9 Thực trạng về quản lý xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động

giáo dục hướng nghiệp cho HS thông qua hoạt động trải nghiệm

sáng tạo 57Bảng 2.10 Thực trạng về quản lý chỉ đạo, hướng dẫn triển khai hoạt động

giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo 59Bảng 2.11 Thực trạng về quản lý hoạt động xây dựng chương trình, nội

dung giáo dục hướng nghiệp cho HS thông qua hoạt động trải

nghiệm sáng tạo 61Bảng 2.12 Thực trạng về quản lý bồi dưỡng nâng cao trình độ của đội ngũ

thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp 62Bảng 2.13 Thực trạng về quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

giáo dục hướng nghiệp cho HS thông qua hoạt động trải nghiệm

sáng tạo 64Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết của các biện pháp 88Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 89

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hướng nghiệp nhằm giúp HS chọn nghề phù hợp với nhu cầu xã hội đồng thờithỏa mãn phần nào nguyện vọng và thích ứng với những năng lực sở trường, tâm lý cánhân Với hơn 2,88 triệu HS THPT hiện nay, giáo dục hướng nghiệp sẽ góp phần quantrọng trong việc phân bố hợp lý và sử dụng có hiệu quả lực lượng lao động

Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của giáo dục toàn diện giúp mỗi HS

có sự hiểu biết về tính chất của ngành nghề mà mình hướng tới thông qua quá trìnhtìm hiểu những nội dung của giáo dục hướng nghiệp Trong hoạt động giáo dụchướng nghiệp ở trường THPT thì Hiệu trưởng, ban hướng nghiệp, GV chủ nhiệm,

GV bộ môn… đều có trách nhiệm như nhau Thực tiễn cho thấy Đảng và Nhà nước

ta luôn quan tâm đến sự nghiệp trồng người và công tác giáo dục hướng nghiệpđược thể hiện rõ trong đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng cũng như trongLuật Giáo dục, các Quyết định, Nghị định Chỉ thị thông tư của Ngành

Trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2006 đã khẳng

định: “Coi trọng bồi dưỡng cho HS, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất

nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc… Hoàn chỉnh và ổn định lâu dài hệ thống giáo dục quốc dân; chú trọng phân luồng sau THCS bảo đảm liên thông giữa các cấp đào tạo” [20].

Từ những năm đầu của thập kỷ 80, hội đồng Chính phủ đã ban hành một sốquyết định về công tác hướng nghiệp trong trường THPT và việc sử dụng HS các cấpTHCS và THPT tốt nghiệp ra trường Những quyết định này đã khẳng định, công táchướng nghiệp trong trường THPT được tiến hành theo 4 con đường mà mục tiêu chung

là giúp HS định hướng chọn nghề sao cho vừa phù hợp với hứng thú, năng lực và hoàncảnh của cá nhân, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển ngành nghề trong xã hội

Mặt khác hoạt động giáo dục ở trường THPT sau năm 2015 cần quán triệttinh thần và mục tiêu của Nghị Quyết số 29-NQ/TW về Đổi mới căn bản, toàn diệnGD&ĐT, nghĩa là cần tổ chức các hoạt đông giáo dục trong đó có hoạt động giáodục hướng nghiệp theo hướng tăng cường sự trải nghiệm, nhằm phát huy tính sángtạo cho HS, tạo ra các môi trường khác nhau để HS được trải nghiệm nhiều nhất,

đồng thời là sự khởi nguồn sáng tạo, biến những ý tưởng sáng tạo của HS thànhhiện thực để các em thể hiện hết khả năng sáng tạo của mình [1].

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm định hướng, tạo điều kiện cho HS quansát, suy nghĩ và tham gia các hoạt động thực tiễn, qua đó tổ chức khuyến khích,động viên và tạo điều kiện cho các em tích cực nghiên cứu, tìm ra những giải phápmới, sáng tạo những cái mới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhà trường và những

gì đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành ý thức, phẩm chất, kĩ năngsống và năng lực cho HS

Thực tiễn cho thấy hiện nay, hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trườngTHPT thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo còn nhiều hạn chế về mục tiêu nộidung, chương trình, phương pháp giáo dục…dẫn đến chất lượng giáo dục hướngnghiệp chưa tốt Một trong các nguyên nhân là công tác quản lý hoạt động này,trong giai đoạn hiện tại còn nhiều bỏ ngỏ, nhất là thiếu sự quan tâm sâu sát của cáccấp lãnh đạo Công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo ở các trường THPT hiện nay còn nhiều hạn chế ở nhiềumặt, chưa đề ra được các biện pháp hữu hiệu làm cho hiệu quả của công tác quản lýchưa tốt, cần sớm có những biện pháp khắc phục những tồn tại đó

Trường THPT Tây Hồ trong nhiều năm qua đã thực hiện tốt các chức năng

và nhiệm vụ của mình, đã có nhiều thành tích trong hoạt động giáo dục nói chung

và hoạt động giáo dục hướng nghiệp nói riêng Song vẫn còn nhiều những hạn chếnhất định trong công tác giáo dục hướng nghiệp cho người học Đặc biệt là công tácquản lý hoạt động này còn nhiều bất cập, lãnh đạo nhà trường chưa phát huy hết vaitrò của mình, chưa có những biện pháp mang tính hệ thống, đồng bộ nhằm quản lýtốt công tác này, làm cho hiệu quả giáo dục của nhà trường chưa cao

Xuất phát từ các lý do như trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý hoạt

động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ” để nghiên cứu.

3 Câu hỏi nghiên cứu

3.1 Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS tại trường THPTTây Hồ hiện nay đang có khó khăn gì?

3.2 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS thông quahoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ có khó khăn gì trước yêucầu đổi mới trong giáo dục?

3.3 Cần có những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho

HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo nào để đạt được mục đích của đề tài?

4 Giả thuyết khoa học

Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT Tây Hồ, Hà Nội đã được thực hiệntheo các văn bản hướng dẫn của cơ quan quản lý giáo dục cấp trên Tuy nhiên, việc tổchức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệmchưa được triển khai rộng rãi vì gặp một số khó khăn, bất cập trong quá trình tổ chứcnên còn mang tính hình thức, chất lượng và hiệu quả chưa cao Các biện pháp quản lýhoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THPT Tây Hồ chưa có những đánh giákết quả cụ thể Việc áp dụng triển khai rộng khắp phương pháp giáo dục hướng nghiệpthông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai docác nguyên nhân chủ quan, khách quan Trước thực tế phát triển giáo dục THPT hiệnnay thì việc quản lý cần có những định hướng phù hợp Theo đó, xuất phát từ tình hìnhthực tiễn đặt ra, cần thiết phải đề xuất và thực hiện các biện pháp quản lý phù hợp sẽgóp phần nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục hướng nghiệp, đáp ứng yêu cầu đổimới giáo dục bậc THPT trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệpcho HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp và thựctrạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS thông qua hoạt động trảinghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho

HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu: hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS thông

qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT

6.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng

nghiệp cho HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ

7 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung vào nghiên cứu quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệpcho HS lớp 11 và 12 thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây

Hồ trong giai đoạn năm học 2016 - 2017

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Đề tài sử dụng các phương pháp hồi cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, sosánh và đánh giá các tài liệu lý luận, các văn bản, chỉ thị về hoạt động hướng nghiệp,hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường THPT về quản lý hoạt động hướng nghiệp,quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo và quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệpthông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

8.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Đề tài tiến hành thiết kế và điều trabằng phiếu hỏi đối với các đối tượng khảo sát là CBQL và GV trong trường THPT Tây

Hồ nhằm thu thập thông tin cho hoạt động đánh giá thực trạng

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Đề tài tiến hành phỏng vấn đối với một số đốitượng trong BGH, Hiệu trưởng và một số GV cốt cán nhằm thu thập thông tin cho hoạtđộng đánh giá thực trạng

- Phương pháp chuyên gia: Đề tài lấy ý kiến của một số chuyên gia trong vàngoài nhà trường THPT Tây Hồ am hiểu sâu về công tác quản lý hoạt động giáo dụchướng nghiệp để có những kết luận chính xác về thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Đề tài tiến hành sử dụng các phép toán thông kê, nhằm xử lý số liệu thu thập được, để phục vụ cho hoạt động đánh giá thực trạng và khảo nghiệm

4

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn chia thành 3 chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho

HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT.

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS

thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ.

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho HS

thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trường THPT Tây Hồ.

CHƯƠNG 1

CƠ CỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HS THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG

TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Ngay từ thế kỉ thứ 19 tại Pháp, cuốn sách “Hướng nghiệp chọn nghề”[25]

xuất bản ở Pháp vào năm 1848 đã đề cập tới xu thế phát triển đa dạng của nghềnghiệp do sự phát triển của nền sản xuất công nghiệp tạo nên và nhất thiết phải giúp

đỡ thanh niên trong sự lựa chọn nghề nghiệp Cuốn sách đã khẳng định tính cấpthiết phải giúp đỡ thanh niên, HS vào thế giới nghề nghiệp nhằm khai thác có hiệuquả lực lượng lao động trẻ

Đến đầu thế kỉ 20, các tác giả Rolf Oberliesen, Helmut Keim, MichaellSchumann, Gehart Duismanm,… (Đức) [25]đã có những công trình nghiên cứu vềphương thức tổ chức cho thanh niên, HS thực tập ở các nhà máy, xí nghiệp, các cơ

sở kinh doanh, dịch vụ Quan điểm của họ là phải tiến hành phân loại người học dựavào khả năng học tập của từng người để định hướng cho người học trở thành côngnhân lành nghề song song với việc học hết chương trình phổ thông Vì thế ngườihọc có thể học nghề ngay khi đang học phổ thông Bên cạnh đó, các nhà khoa học

sư phạm ở Đức đã nghiên cứu những vấn đề cơ sở khoa học sư phạm của tổ chứchoạt động dạy học lao động nghề nghiệp, trong đó quan tâm đến công tác phối hợp,cộng tác chặt chẽ giữa trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp và các trường phổthông trong việc lập kế hoạch thực tập cho người học

Đến những năm 70 của thế kỷ 20, các nhà giáo dục Xô Viết đã làm nổi bậtvai trò to lớn của giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường nước Nga, coi đó là mộttrong những bộ phận quan trọng nhất của giáo dục Cộng sản chủ nghĩa, có tác dụnggiúp người học tiếp nhận về mặt lý thuyết và thực tiễn về những nguyên lý cơ bảncủa nền sản xuất hiện đại, hình thành kĩ năng, kỹ xảo trong lao động và hướngnghiệp cho người học, tạo khả năng lựa chọn có ý thức con đường lao động, xâydựng cơ sở cho việc đào tạo nghề về sau Đặc biệt, N.K.Krupxkaia (Liên Xô) đã

phát triển những nguyên lý giáo dục hướng nghiệp của V.I.Lenin, nhấn mạnh yêucầu phải quán triệt nguyên lý này vào các môn học của nhà trường, giữa các mônhọc với nhau phải có sự quan hệ mật thiết, liên hệ với hoạt động thực tiễn và nhất làđối với môn kỹ thuật [25].

Ngày nay, ở Mỹ, chương trình “Giáo dục nghề nghiệp” đã được đưa vào các

cơ sở giáo dục của từng Bang và toàn Liên Bang Chương trình này đã tạo điều kiệncho người học được tham gia vào các hoạt động khoa học công nghệ để giải quyết

các vấn đề thực tế của đất nước Allan Walker (Mỹ) trong công trình khoa học “Một

số vấn đề về quản lý giáo dục ở Mỹ” đã chỉ ra rằng, các cơ sở giáo dục hiện nay

không chỉ là nơi dạy lý thuyết, mà phải cung cấp cho người học một khả năngchuyển đổi thật nhanh và có sự bình đẳng trong tất cả các người học, làm cho ngườihọc vừa có kĩ năng lao động, vừa có tri thức [25]

Tại Trung Quốc rất chú trọng đến giáo dục lao động kỹ thuật nghề nghiệpcho người học Họ được học môn kỹ thuật lao động và được thực hành ngay trongtrường học một số nội dung như: chế biến, gia công đồ gỗ, kim loại, lắp ráp điện,điện tử, các nghề thủ công truyền thống Người học được tham gia lao động tại địaphương và các nhà máy, cơ sở sản xuất dịch vụ Trong các cơ sở giáo dục có bộphận chuyên môn làm công tác tư vấn tâm lý và tư vấn nghề cho người học nhằmgiúp họ khắc phục trở ngại về tâm lý trong quá trình học tập và định hướng chọnngành nghề phù hợp với năng lực bản thân và thị trường lao động Đặc biệt, giáodục nghề nghiệp đã đưa vào nhiểu loại hình trường lớp khác nhau trong đó có các

“Center Learning of Life” (Trung tâm học tập suốt đời) với các chương trình dạy

nghề rất sớm Ở đó người học vừa được trang bị học vấn phổ thông và có kĩ năngcần thiết để có thể học lên bậc đại học hoặc ra làm việc theo ngành nghề được đàotạo ngay từ khi còn học phổ thông [25]

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Do nhu cầu xã hội, nhu cầu dạy nghề trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thốnggiáo dục quốc dân Việt Nam, công tác giáo dục hướng nghiệp đã được đưa vàotrong chương trình giáo dục từ khá lâu Từ cuối những năm 70 của thế kỷ 20, cáccông trình khoa học của các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học trong nước đãtiếp cận nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp ở nhiều khía cạnh khác nhau:

Tác giả Phạm Minh Hạc, trong tác phẩm “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng

cửa thế kỉ 21”[22] đã phân tích tình hình GD&ĐT trong nước và xây dựng phương

hướng đổi mới giáo dục từ việc xây dựng một nền giáo dục kỹ thuật, đó là nền giáodục được chỉ đạo bằng tư tưởng phục vụ phát triển công nghệ Tác giả đã đưa raquan điểm về con người trong công cuộc đổi mới, đó là ưu tiên đến việc giáo dụcnghề nghiệp, đây cũng là quan điểm của giáo dục hướng nghiệp sau này

Tác giả Phạm Tất Dong, Nguyễn Văn Hộ, Phạm Huy Thụ trong đề án “Hướng

nghiệp và sử dụng hợp lí HS ra trường” [17] đã đề cập đến việc hình thành các luận

chứng cho hệ thống giáo dục hướng nghiệp trong điều kiện phát triển KT - XH của đấtnước và đề xuất một số hình thức phối hợp giữa cơ sở giáo dục với các cơ sở đào tạonghề, cơ sở sản xuất trong việc hướng nghiệp - dạy nghề cho người học

Tác giả Nguyễn Văn Lê và nhóm công tác đã nghiên cứu vấn đề: “Hướng

nghiệp - nền tảng để phát triển nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Việt Nam”[33] Đề tài đã tìm hiểu thực trạng tiềm năng nghề nghiệp

của người học, đặt ra phương hướng, nhiệm vụ cho giáo dục nói chung, giáo dụchướng nghiệp nói riêng nhằm phát triển tiềm năng nghề nghiệp cho người học

Đối với công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp được nhiều tácnghiên cứu trong các công trình luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục như:

Tác giả Nguyễn Văn Toàn với “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục

hướng nghiệp của Hiệu trưởng trường THPT theo hướng tạo nguồn đào tạo cán bộ

xã ở huyện Mường Khương tỉnh Lào Cai” năm 2007.

Tác giả Ngô Tuấn Tăng “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả

hoạt động giáo dục hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông cho HS trung học tại trung tâm kĩ thuật tổng hợp tỉnh Thái Nguyên” năm 2009.

Tác giả Nguyễn Thị Thu “Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại

trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” năm 2010.

Đối với công tác quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo cũng chưa có nhiềucông trình nghiên cứu, tuy nhiên là chủ đề thu hút những nghiên cứu có chất lượng

và sâu sắc của nhiều tác giả Trong đó, phải kể đến nghiên cứu của tác giả Bùi Ngọc

Diệp về: “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường

phổ thông” [15] Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực

tiễn

được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông, được

tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá ở trên lớ ổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạyhọc Bài viết nêu một số hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trongnhà trường phổ thông bao gồm: Hoạt động câu lạc bộ; tổ chức trò chơi; tổ chức diễnđàn; sân khấu tương tác; tham quan dã ngoại; hội thi/cuộc thi; tổ chức sự kiện; hoạtđộng giao lưu; hoạt động chiến dịch; tình nguyện, nhân đạo Bên cạnh đó có một

số công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trườngphồ thông như:

Tác giả Nguyễn Thanh Liêm với “Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo

hướng trải nghiệm sáng tạo ở trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh”

năm 2014

Tác giả Bùi Tố Nhân với “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở các

trường THCS huyện Lê Chân, thành phố Hải Phòng” năm 2015.

Tác giả Nguyễn Văn Phương với “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo thông

qua dạy học môn Vật lý ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An”, năm 2016.

Như vậy, trên thế giới và trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu vềgiáo dục hướng nghiệp và quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp, hoạt động trảinghiệm sáng tạo và quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo Các công trình khoa họckhác nhau về lĩnh vực này ở trong và ngoài nước đều quan tâm đến hoạt động dạyhọc lao động, giáo dục hướng nghiệp, hoạt động trải nghiệm sáng tạo Qua nghiêncứu ta có thể rút ra nhận xét sau:

Thứ nhất là: Mục tiêu chung của các công trình nhằm nâng cao hiệu quả giáodục hướng nghiệp, tạo nền tảng cho việc đào tạo nguồn nhân lực Các công trìnhnhấn mạnh đế hoạt động dạy học lao động chuẩn bị nghề nghiệp cho người họcdưới các hình thức khác nhau

Thứ hai là: Đối tượng giáo dục hướng nghiệp được các tác giả quan tâm chủyếu tập trung vào lực lượng HS trong các nhà trường chính quy, được giáo dục khátoàn diện với sự kết hợp hài hòa các môn học Không có nhiều công trình nghiêncứu về hoạt động giáo dục hướng nghiệp và quản lý hoạt động giáo dục hướngnghiệp ở các trường THPT

Thứ ba là: Giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

là một nội dung giáo dục nổi bật và cơ bản trong các trường THPT phải được gắnvới quan điểm xây dựng tạo điều kiện để tất cả HS ở các điều kiện, hoàn cảnh khácnhau đều “được học” và có thể “học được”, tri thức và kĩ năng của mỗi cá nhânthường xuyên được bổ sung, rèn luyện, đáp ứng yêu cầu phát triển.

Thứ tư là: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một nội dung giáo dục mới ởtrường THPT, đang được dần lồng ghép với các nội dung giáo dục khác, nhằm đadạng hóa hình thức giáo dục cho học sinh Việc quản lý hoạt động giáo dục hướngnghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho HS trong trường THPT chưađược nhiều tác giả quan tâm và hệ thống hóa thành cơ sở lý luận

Từ những kết luận như trên và căn cứ vào “Công văn Số:

3119/BGD&ĐT-GDHN về việc hướng dẫn phối hợp để thực hiện giáo dục hướng nghiệp, đào tạo kĩ năng nghề nghiệp cho HS phổ thông” là những cơ sở quan trọng để đẩy mạnh thực

hiện tốt công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại trường THPT nhất làthông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo, góp phần quan trọng trong việc phânluồng HS sau khi tốt nghiệp THPT ở địa phương

1.2 Một số khái niệm cơ bản

Theo Fredrick Winslow Taylor (1856-1915) thì khẳng định: “Quản lí là biết

được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”[3].

Theo Harold Koontz, Cyri O’Donnell và Heinz Weihrich thì: “Quản lí là một

hoạt động thiết yếu bảo đảm sự hoạt động nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức [27].

Ở Việt Nam, tác giả Trần Kiểm: “Quản lý một hệ thống xã hội là tác động có

mục đích đến tập thể người - thành viên của hệ - nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mục đích dự kiến”[28].

Như vậy, mỗi quan niệm nhấn mạnh mặt này hay mặt khác của quản lý nhưng nội hàm các khái niệm đều có điểm chung đó là:

- Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội

- Hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích

- Hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằmthực hiện mục tiêu của tổ chức

Từ những phân tích ở trên, chúng tôi quan niệm: Quản lí là một quá trình

tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức đã đề ra.

có tổ chức, quản lý giáo dục

Theo MI.Kôndacôp: “Quản lý giáo dục là tập hợp các biện pháp tổ chức,

cán bộ kế hoạch hóa, tài chính, cung tiêu nhằm đảm bảo vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả

về mặt chất lượng lẫn số lượng”.[35]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có

mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối nguyên lý của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường XHCN điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến tiến bộ trạng thái về chất” [21].

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là

điều hành phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ theo yêu cầu phát triển của xã hội Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục phổ thông, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi người Cho nên quản

lý giáo dục được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân” [2].

Từ ý kiến trên ta có thể quan niệm quản lý giáo dục là: Quản lý giáo dục là

hệ thống tác động có hướng đích của chủ thể quản lý trong việc vận dụng nguyên

lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch đến đối tượng quản lý ở các cơ sở giáo dục khác nhau trong toàn bộ hệ thống giáo dục, nhằm phát triển quy mô cả về số lượng và chất lượng để đạt tới mục tiêu giáo dục.

1.2.3 Hướng nghiệp

Theo từ điển Tiếng Việt thì: “Hướng nghiệp là thi hành những biện pháp

nhằm đảm bảo sự phân bố tối ưu (có chú ý tới năng khiếu, năng lực, thể lực) nhân dân theo ngành và loại lao động” hoặc được hiểu với nghĩa “giúp đỡ lựa chọn hợp

lý ngành nghề” [36].

Tuy nhiên, theo các nhà giáo dục học, tâm lý học ở nước ngoài cũng như ởtrong nước đã nghiên cứu về vấn đề này và cho rằng: để giúp các em trong việcchọn nghề cần làm tốt công tác hướng nghiệp cho các em, dưới nhiều hình thứckhác nhau và có thể hiểu theo hai cách sau:

Hướng nghiệp trên bình diện xã hội, đó là: “Một hệ thống tác động của xã

hội về giáo dục học, y học, xã hội học, kinh tế học.vv nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghề vừa phù hợp hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trường của cá nhân, vừa đáp ứng được nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh

tế quốc dân” [33] Trên bình diện này thì người được hướng nghiệp phải được chọn

nghề theo hứng thú, sở thích và công tác hướng nghiệp phải giúp chúng ngày càngnhận thức sâu sắc nghĩa vụ lao động, nhu cầu nhân lực mà xã hội đặt ra Do đó,hướng nghiệp phải là công việc được xã hội quan tâm đặc biệt Không nên để họchọn nghề một cách tự phát, cũng không nên để cho số phận nghề nghiệp của mỗi

HS, mỗi thanh thiếu niên phụ thuộc vào những gì hết sức ngẫu nhiên Hướng nghiệp

đề cập ở đây đã vượt ra khỏi phạm vi nhà trường phổ thông, liên quan đến cả tuyểnchọn nghề, thích ứng nghề và hơn nữa là tư vấn và dịch vụ việc làm (cho cả đốitượng ngoài xã hội)

Hướng nghiệp trên bình diện giáo dục, đó là: “Một một hệ thống tác động sư

phạm của người thầy, nhằm làm cho các em HS chọn được nghề tương lai một cách hợp lý” [33] Trên bình diện này thì với hướng nghiệp còn gọi là “giáo dục hướng nghiệp”, là hoạt động dạy của thầy, là công việc của tập thể GV, tập thể sư phạm,

có mục đích giáo dục HS trong việc chọn nghề, giúp các em tự quyết định nghềnghiệp tương lai trên cơ sở phân tích khoa học về năng lực, hứng thú của bản thân

và nhu cầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội

Từ hai bình diện trên cho thấy hướng nghiệp trong giáo dục là một bộ phậncủa công tác hướng nghiệp ngoài xã hội, các cơ sở giáo dục sẽ giúp các người học

đi vào các nghề trong xã hội Vì vậy, hướng nghiệp trong giáo dục phải thống nhấtvới hướng nghiệp ở ngoài xã hội, hai bộ phận này có quan hệ hết sức mật thiết vớinhau, bổ sung lẫn nhau, hỗ trợ lẫn nhau

Như vậy, từ các phân tích trên có thể rút ra kết luận: Hướng nghiệp là hệ

thống những biện pháp dựa trên cơ sở tâm lí học, sinh lý học, y học và nhiều khoa học khác để giúp đỡ HS chọn nghề phù hợp với nhu cầu xã hội, đồng thời thoả mãn tối thiểu nguyện vọng, thích hợp với những năng lực, sở trường và tâm sinh lý cá nhân, nhằm mục đích phân bố hợp lý và sử dụng có hiệu quả lực lượng lao động dự trữ có sẵn của đất nước.

1.2.4 Giáo dục hướng nghiệp

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì “Giáo dục hướng nghiệp là một hệ

thống các biện pháp giáo dục nhằm chuẩn bị cho HS sớm có ý thức chọn ngành nghề vừa phù hợp với nguyện vọng cá nhân, vừa phù hợp với sự phân công lao động xã hội” [30] Đây là một khái niệm về giáo dục hướng nghiệp trên phương

diện giáo dục học

Trong cơ sở giáo dục, hoạt động giáo dục hướng nghiệp là một hệ thống cáctác động của các lực lượng giáo dục, trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo,nhằm hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động theo nhữngđịnh hướng nhất định, giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội về khả năngđóng góp của mỗi người vào cuộc sống lao động sản xuất, đem lại lợi ích cho mỗi

cá nhân và toàn xã hội Với đặc điểm của chương trình là phổ thông, cơ bản và giáodục hướng nghiệp cũng bao gồm hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò.Giáo dục hướng nghiệp được coi như là công việc của toàn thể GV, tập thể sư phạmtrong nhà trường nhằm mục đích giáo dục HS trong việc chọn nghề, giúp các em tựquyết định nghề nghiệp tương lai trên cơ sở phân tích khoa học về năng lực, hứngthú của bản thân và nhu cầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội

Từ những phân tích trên cho thấy: Giáo dục hướng nghiệp là một hệ thống

tác động sư phạm đến sự phát triển kiến thức, kĩ năng và thái độ thông qua một chương trình hoạch định sẵn và sẽ giúp người học có quyết định về sự lựa chọn trong trường học và sau khi tốt nghiệp, giúp HS làm việc hiệu quả hơn Vì vậy, khi

xem xét giáo dục hướng nghiệp với tư cách là một trong những nội dung của hoạtđộng giáo dục trong các cơ sở giáo dục, thông qua hoạt động giáo dục hướng nghiệpngười học lĩnh hội được những thông tin về nghề nghiệp trong xã hội, đặc biệt lànghề nghiệp ở địa phương, nắm được hệ thống yêu cầu của từng nghề cụ thể màmình muốn chọn, có kĩ năng tự đối chiếu những đặc điểm tâm - sinh lý của bản thânvới hệ thống yêu cầu của nghề đang đặt ra cho người lao động sự lựa chọn và sự tựquyết định

Trong các nhà trường phổ thông, việc giáo dục hướng nghiệp nhằm thực hiện các mục tiêu sau:

- Một là, hình thành ở HS những biểu tượng đúng đắn về những nghề cầnphát triển, giúp cho họ được làm quen với những nghề cơ bản trong xã hội, những nghề

có vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, những nghề cần thiết phải phát triển ngay ởđịa phương mình Trước hết, cần phải cho họ thấy được yêu cầu phải tạo cho mình nghềnghiệp trong tương lai Người lao động đã qua đào tạo sẽ được cung cấp trình độ tri thức,rèn luyện kĩ năng, kỹ xảo hành nghề, có thể làm ra sản phẩm và tạo ra thu nhập cho chính

họ Đây là con đường để thực hiện lý tưởng nghề nghiệp của mỗi con người Để làmđược điều này, yêu cầu HS nghề phải có trình độ học vấn, sức khỏe và yêu cầu tâm lýphù hợp với nghề và phải đạt được những tiêu chuẩn quốc gia về kiến thức, kĩ năng, kỹxảo, có tay nghề theo mục tiêu xã hội đòi hỏi, có được bằng cấp hay chứng chỉ về nghề

Từ nhận thức đó, HS sẽ tự giác trong việc tìm hiểu bản mô tả nghề

- Hai là, phát hiện, hướng dẫn và phát triển hứng thú nghề nghiệp của HS.Trong quá trình giúp họ tìm hiểu nghề, giáo dục hướng nghiệp sẽ phát hiện vàhướng dẫn sự phát triển hứng thú của HS trên cơ sở phân tích những đặc điểm, điềukiện, hoàn cảnh riêng của từng cá nhân

- Ba là, tạo điều kiện để HS hình thành năng lực tương ứng với hứng thú

14

nghề nghiệp đã có thông qua hoạt động lao động sản xuất kết hợp với dạy nghề.Việc tổ chức các hoạt động dạy nghề ở đây phải được triển khai một cách khoa học,phù hợp với các đối tượng HS, các đặc điểm vùng miền mà họ đang sinh sống HSđược thử sức trong các hoạt động nói trên sẽ làm thay đổi nhận thức và phát triểnnăng lực nghề nghiệp.

- Nguyên tắc đảm bảo tính giáo dục của hoạt động giáo dục hướng nghiệp.Đảm bảo tính giáo dục là nguyên tắc cao nhất của giáo dục hướng nghiệp, nó đòi hỏi giáodục hướng nghiệp trong Trường THPT phải vừa đóng góp phần hình thành nhân cáchtoàn diện cho HS vừa tiến hành đồng bộ các mặt giáo dục khác nhằm đảm bảo giáo dụctoàn diện Giáo dục hướng nghiệp tại Trường THPT có nhiệm vụ trang bị cho HS nhữnghiểu biết về thế giới nghề nghiệp, yêu cầu của nghề…và hình thành năng lực nghềnghiệp, nhận thức, tư duy sáng tạo, bồi dưỡng trau dồi tình cảm nghề nghiệp, tăng cườngkhả năng cảm thụ thẩm mỹ đối với hoạt động lao động kỹ thuật Một trong những đặcđiểm của giáo dục hướng nghiệp tại Trường

THPT là HS được tiếp thu các khái niệm tri thức về nghề, mặt khác bước đầu đượctham gia vào quá trình lao động sản xuất trực tiếp của xã hội Đảm bảo tính giáo dụctrong giáo dục hướng nghiệp còn có nghĩa là phải tránh các tư tưởng lệch lạc xảy ratrong trường học, tư tưởng cường điệu hóa hay coi nhẹ một mặt nào đó trong quátrình giáo dục

- Nguyên tắc đảm bảo tính kỹ thuật tổng hợp trong giáo dục hướng nghiệp.Trong quá trình giáo dục ở Trường THPT thì giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dụchướng nghiệp là hai quá trình giáo dục riêng biệt song chúng có mối quan hệ khăng khítvới nhau, cùng nhau thực hiện mục tiêu chung là đào tạo con người lao động mới Mụctiêu chính của giáo dục kỹ thuật tổng hợp góp phần đào tạo con người phát triển toàndiện có khả năng lao động sáng tạo và có tiềm lực để chuyển đổi nghề khi kỹ thuật vàquy trình công nghệ đổi mới Mặc dù giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dục hướngnghiệp không đồng nhất với nhau nhưng đều có chung mục tiêu là đào tạo con người mớikhông những sẵn sàng lao động mà còn có khoa học và đạt kết quả cao Chính vì vậygiáo dục hướng nghiệp phải tiến hành trên tinh thần giáo dục toàn diện, giáo dục kỹ thuậttổng hợp

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ trong quá trình giáo dụchướng nghiệp Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục hướng nghiệp ở Trường

THPT phải được tiến hành sao cho quá trình tiếp thu các tri thức và kĩ năng nghềnghiệp của các ngành nghề khác nhau của HS, phải diễn ra nghiêm ngặt, phù hợpvới các ngành nghề khác nhau của HS, phù hợp với logic khoa học của lĩnh vựcnghề nghiệp tương ứng, cũng như phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi và laođộng nhận thức của cá nhân HS Nguyên tắc này đòi hỏi giáo dục hướng nghiệptrong các trường THPT phải tiến hành bằng nhiều con đường khác nhau và phải huyđộng được sự tham gia đóng góp của nhiều lực lượng như gia đình, nhà trường và

xã hội Trên cơ sở nguyên tắc này, quá trình lĩnh hội tri thức về nghề nghiệp của HSmới diễn ra một cách có ý thức, HS mới có khả năng vận dụng linh hoạt, có hiệuquả các tri thức đã học vào quá trình lao động thực tiễn

- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn của quá trình giáo dục hướng nghiệp.Đây là nguyên tắc cơ bản cần quán triệt trong giáo dục hướng nghiệp Mục đích cao nhất

và cuối cùng của toàn bộ hệ thống giáo dục là đảm bảo cho giáo dục phục vụ tốt nhất cácyêu cầu của thực hiện và trở thành động lực cơ bản thúc đấy thực tiễn phát triển Trongquá trình giáo dục hướng nghiệp nếu đảm bảo tính thực tiễn sẽ làm tăng khả năng ứngdụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống, giúp HS có khả năng sáng tạo, khảnăng học tập suốt đời, thích nghi nhanh chóng hơn với đời sống xã hội đầy sự thay đổinhư ngày nay Đặc biệt đối với giáo dục hướng nghiệp tại các

trường THPT phải đáp ứng các thực tiễn những đòi hỏi về năng lực lao động, yêu cầu nghề và khả năng đáp ứng việc làm của thị trường lao động tại địa phương

Nội dung giáo dục hướng nghiệp trại các trường THPT cuối cùng phải đápứng được mục tiêu đào tạo con người toàn diện, năng động, sánh tạo, có khả năng

xử lý tốt các vấn đề thực tiễn đặt ra Theo định hướng này, nội dung giáo dục hướngnghiệp cần có các đặc trưng sau:

- Nội dung giáo dục hường nghiệp vừa mang tính chất cơ bản, đơn giản, tinhgiản, thiết thực, vừa mang tính “chìa khóa” để tạo điều kiện cho HS chiếm lĩnh được các nộidung khác và khả năng phát triển sâu hơn, rộng hơn ngành nghề đã học

- Nội dung giáo dục hướng nghiệp phải đủ mềm dẻo bao gồm phần cứng và

phần mềm linh hoạt, phù hợp với năng lực, sở trường của HS, tăng thời lượng thựchành, vận dụng tri thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn, đặc biệt chú ýnăng lực khai thác và xử lí thông tin để biến các nguồn thông tin thành tri thức.

- Nội dung giáo dục hướng nghiệp phải hướng vào việc làm cho HS biết tiếpvới trình độ khoa học, kĩ thuật, công nghệ tiên tiến của nhân loại, đồng thời phải biết pháthuy bản sắc văn hóa dân tộc bằng việc phát triển các ngành nghề truyền thống ở địaphương và đất nước

- Nội dung giáo dục hướng nghiệp phải bảo đảm được sự cân đối giữa trithức văn hóa phổ thông, khoa học kĩ thuật - công nghệ phù hợp với các chương trình giáodục; tạo điều kiện cho HS nhanh chóng tiếp cận với nghề nghiệp, đặc biệt các ngànhnghề trong định hướng phát triển của địa phương và đất nước

Hiện nay, giáo dục hướng nghiệp trong các Trường THPT đang được thựchiện bằng nhiều phương pháp khác nhau: học nghề phổ thông, tham gia hoạt độngngoại khóa, tìm hiểu thông tin nghề nghiệp và tư vấn hướng nghiệp Dù bằngphương pháp nào cũng đều hướng tới một mục đích chung là hình thành hứng thú,khuynh hướng và năng lực nghề cho HS:

- Học nghề phổ thông: Một trong những cách mà GV có thể giúp cho HS thuđược các kinh nghiệm làm việc trong quá trình là học nghề phổ thông, là khuyến khích

HS tham gia học nghề phổ thông Học nghề phổ thông là một phương pháp rất hữu hiệu

để giúp HS trong quá trình học tăng thêm nhận thức về kiến thức nghề nghiệp, nhận ra

sự khác biệt giữa lí thuyết học thuật và ứng dụng lí thuyết đó trong công việc, hiểu rõ

sở thích và khả năng của bản thân giúp cho quyết định nghề nghiệp sau này, đối chiếu

và quan sát sự phù hợp nếu có giữa bản thân với nghề nghiệp

- Tham gia hoạt động ngoại khóa: Việc tham gia các hoạt động ngoại khóanhư hoạt động Đoàn, văn nghệ, thể thao, hoạt động từ thiện và làm tình nguyện viên chonhững hoạt động cộng đồng sẽ giúp HS rất nhiều trong việc khám phá sở thích, khả năng,

cá tính và giá trị sống của mình Trường THPT nên tạo điều kiện cho HS

có thể tham gia các loại hình ngoại khóa khác nhau, càng nhiều càng tốt

- Tìm hiểu thông tin nghề nghiệp: Một trong những hoạt động dễ thực hiện

và nên được thực hiện hàng năm của Trường THPT là khuyến khích và tạo điều

kiện cho HS tìm hiểu về các nghề nghiệp khác nhau qua những cuộc trò chuyện vềnghề nghiệp Điều này có thể được thực hiện theo các hình thức sau: Tọa đàm traođổi với các chủ doanh nghiệp và người lao động trong những ngành nghề khácnhau Chương trình này có thể được làm toàn trường hay theo khối và có thể được

tổ chức với sự hợp tác của đoàn trường với các doanh nghiệp trong vùng Nguồn lựcđầu tiên mà nhà trường nên sử dụng là cha mẹ HS trong trường; Các sự kiện xâydựng mạng lưới chuyên nghiệp; Tổ chức những buổi giao lưu với người lao độngtrong những ngành nghề khác nhau và các chủ doanh nghiệp trong vùng theo kiểu tổchức các sự kiện xây dựng mạng lưới chuyên nghiệp cho HS cuối cấp Nguồn lựcđầu tiên mà trường nên sử dụng cho mục tiêu này là cựu HS của trường hiện đangthành công trong nghề nghiệp; Mở những cuộc thi đua tìm hiểu, thuyết trình hayviết về thông tin nghề nghiệp để khuyến khích HS tìm hiểu về các nghề nghiệp khácnhau càng sớm càng tốt Những hoạt động này có thể được lồng ghép vào các dịpnhư ngày Hiến chương các nhà giáo, ngày Quốc tế lao động, ngày thành lập Quânđội nhân dân Việt Nam v.v

- Tư vấn hướng nghiệp: cuối cùng và quan trọng nhất là công tác tư vấnhướng nghiệp cho HS trong toàn trường Các GV làm công tác hướng nghiệp sắp xếpthời gian biểu cố định cho người viên có thể tới gặp, nêu câu hỏi thắc mắc, trò chuyện vàtìm hiểu thông tin cơ bản về hướng nghiệp bất cứ lúc nào Và đối với những trường hợpcần tư vấn đặc biệt, HS có thể được gửi đến gặp các nhà tư vấn hướng nghiệp cấp caohơn

Giáo dục hướng nghiệp tại trường THPT được thực hiện thông qua nhiều hình thức, giữa chúng có tính hệ thống, liên quan chặt chẽ và hỗ trợ lẫn nhau như:

- Giáo dục hướng nghiệp thông qua các môn học: Giáo dục hướng nghiệp quacác bộ môn nhằm khai thác mối liên hệ giữa kiến thức khoa học với các ngành nghề, gắn nộidung của các bài học với cuộc sống sản xuất Quá trình đó có tác dụng, mở rộng tầm nhìnnghề nghiệp của HS, lôi cuốn họ vào thế giới nghề nghiệp nhằm tìm hiểu và có những dựkiến nghề nghiệp cho bản thân trong tương lai Các môn học góp phần vào việc gắn nội dunggiảng dạy với công tác giáo dục tư tưởng, chính trị, giáo dục nhân sinh quan, bồi dưỡngphẩm chất đạo đức của người lao động mới

- Giáo dục hướng nghiệp qua giảng dạy kỹ thuật: Với tư cách là môn họcứng dụng, bộ môn kỹ thuật trong chương trình giáo dục phổ thông cung cấp cho HSnhững nguyên lý kỹ thuật chung của các quá trình sản xuất chủ yếu, củng cố nhữngnguyên lý khoa học và làm cho HS hiểu được những ứng dụng của chúng trong sảnxuất, trong các hoạt động nghề nghiệp khác nhau Môn kỹ thuật thật sự là chiếc cầunối giữa kiến thức khoa học với sản xuất, là điều kiện để phát triển cá nhân, pháttriển năng lực cần thiết để HS học tốt một nghề, đồng thời có ý nghĩa dẫn dắt HStìm hiểu thế giới nghề nghiệp, làm cho họ biết định hướng trong hệ thống sản xuất

xã hội, tự giác tìm hiểu nghề nghiệp và biết chọn hướng học tập và nghệ nghiệp maisau một cách có ý thức

- Giáo dục hướng nghiệp qua hoạt động lao động, dạy nghề: Lao động, họcnghề của HS có tác dụng bồi dưỡng đạo đức, tác phong của người lao động mới, làm

cho HS hiểu rõ vai trò hoạt động có ý thức của con người trong sự phát triển xã hội Tổchức lao động và dạy nghề phổ thông làm cho HS thấy được sự phát triển của khoa học

- kỹ thuật, sự cần thiết phải hợp tác lao động, phải có trách nhiệm trước công việc, phải

có phẩm chất và năng lực phù hợp với các đòi hỏi của nghề, trên cơ sở đó giáo dục HS

có ý thức lao động đúng đắn đối với nghề nghiệp, bồi dưỡng đạo đức, hình thành lýtưởng nghề nghiệp Mặt khác hoạt động dạy nghề giúp rèn luyện cho HS những kĩ năng

sử dụng công cụ, đặc biệt là công cụ làm những nghề phổ biến

ở địa phương, giúp HS có khả năng tính toán, định ra kế hoạch, biết phối hợp giữa

cá nhân và tập thể, hình thành thói quen lao động có văn hóa

- Giáo dục hướng nghiệp thông qua các buổi sinh hoạt hướng nghiệp: Các buổisinh hoạt hướng nghiệp với tư cách là hoạt động dạy và học nhằm mục đích giới thiệu cho

HS những ngành chủ yếu, nghề cơ bản của đất nước, những ngành nghề mà Nhà nước đangcần phát triển một cách có hệ thống Các buổi sinh hoạt hướng nghiệp nhằm giới thiệu họa

đồ nghề nghiệp, bao gồm các nội dung: Vai trò, vị trí của ngành, nghề đối với nền kinh tếquốc dân, những thuận lợi, khó khăn và triển vọng phát triển cũng như ý nghĩa đóng góp củanghề đối với trong và ngoài nước; điều kiện làm việc và vệ sinh lao động, điều kiện tâm sinh

lý và tình trạng sức khỏe, những phẩm chất do nghề đòi hỏi, những kiêng kỵ trong nghề…và

hệ thống đào tạo nghề Quá trình giới thiệu phải luôn kết hợp với việc hướng dẫn HS chọnnghề

1.2.5 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Trải nghiệm, theo nghiên cứu của Тлегенова Т.Е., với quan điểm triết học,trải nghiệm được hiểu là kết quả của sự tương tác giữa con người với thế giới kháchquan Sự tương tác này bao gồm cả hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễntrong xã hội, bao gồm cả kỹ thuật và kĩ năng, cả những nguyên tắc hoạt động vàphát triển thế giới khách quan Nói cách khác, trải nghiệm là kiến thức kinh nghiệmthực tế; là thể thống nhất bao gồm kiến thức và kĩ năng Trải nghiệm là kết quả của

sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.Theo đó, bản thân trải nghiệm giúp con người ta tiếp xúc nhanh hơn và có phản ứng

rõ ràng hơn khi trực tiếp va chạm vào hoàn cảnh thực tế

Hoạt động trải nghiệm đối với HS là kiến thức, kĩ năng mà HS nhận đượcbên ngoài các cơ sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với người lớn, hayqua những tài liệu tham khảo không được giảng dạy trong nhà trường…Ngoài ra,bản thân HS còn được trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) - là một trongnhững phương pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiếtlập hoặc minh họa cho một quan điểm lý luận cụ thể

Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động

cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của HS, đượcthực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường.Đối tượng

để trải nghiệm nằm trong thực tiễn Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có đượckiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giảiquyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyếtvấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có

Bản chất của quá trình giáo dục là quá trình tổ chức rèn luyện những nét tínhcách của nhân cách, hình thành những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xãhội thông qua việc tổ chức cho họ các hoạt động và giao lưu Đó là quá trình vậndụng, trải nghiệm các quan hệ xã hội giúp cho người HS tích lũy được những kinhnghiệm xã hội (thực tiễn) tốt và có nhu cầu, hành vi, thói quen, biết thể hiện đúngđắn các quan hệ xã hội

Cũng vì thế, trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam,

kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp).Khái niệm hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động giáo dụcđược tổ chức ngoài giờ dạy học các môn học và được sử dụng cùng với khái niệmhoạt động dạy học các môn học Như vậy, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) baogồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp).

Còn trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồmcác môn học, chuyên đề học tập (gọi chung là môn học) và hoạt động trải nghiệm;hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động trảinghiệm sáng tạo

Hoạt động giáo dục trải nghiêm thực chất là giáo dục mang tính định hướngcủa nhà trường, được tổ chức để người học trải nghiệm, từ đó thu nhận được nhữnggiá trị cần thiết cho bản thân Như vậy, hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt độngđược tổ chức theo đúng qui luật hoạt động, qui luật hình thành nhân cách cá nhântrong xã hội

Mục đích chính là giúp hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng,

ý chí, tình cảm, giá trị, kĩ năng sống và những kĩ năng chung cần có ở con ngườitrong xã hội hiện đại; với hình thức tổ chức đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt để

HS có nhiều cơ hội trải nghiệm Theo đó, chương trình trải nghiệm và sáng tạo cấp tiểuhọc và THCS chú trọng nhấn mạnh cảm xúc và ý tưởng sáng tạo; cấp THPT phát triểncông dân toàn cầu có suy nghĩ sáng tạo

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồm cácmôn học, chuyên đề học tập (gọi chung là môn học) và hoạt động trải nghiệm sángtạo; hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo

Bảng 1.1 Sự khác biệt giữa môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong

nhà trường [15]

Đặc trưng Môn học Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hình thành và phát triển hệ Hình thành và phát triển những phẩm

Mục đích thống tri thức khoa học, chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kĩ

năng lực nhận thức và hành năng sống và những năng lực chung cần

chính

động của HS có ở con người trong xã hội hiện đại

- Kiến thức khoa học, nội - Kiến thức thực tiễn gắn bó với đờidung gắn với các lĩnh vực sống, địa phương, cộng đồng, đấtchuyên môn nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh

Nội dung - Được thiết kế thành các vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận

phần chương, bài, có mối dụng vào thực tế

liên hệ logic chặt chẽ - Được thiết kế thành các chủ điểm

mang tính mở, không yêu cầu mối liên

hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm

- Đa dạng, có quy trình - Đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linhchặt chẽ, hạn chế về không hoạt, mở về không gian, thời gian, quygian, thời gian, quy mô và mô, đối tượng và số lượng

Hình thức đối tượng tham gia - HS có nhiều cơ hội trải nghiệm

- HS ít cơ hội trải nghiệm - Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo,

tổ chức

- Người chỉ đạo, tổ chức tổ chức các hoạt động trải nghiệm vớihọat động học tập chủ yểu các mức độ khác nhau (GV, phụ

là GV huynh, nhà hoạt động xã hội, chính

quyền, doanh nghiệp…)

Tương tác, - Chủ yếu là thầy - trò, - Đa chiều

phương - Thầy chỉ đạo, hướng dẫn, - HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính

pháp trò hoạt động là chính

- Nhấn mạnh đến năng lực - Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng

Kiểm tra, - Theo chuẩn chung - Theo những yêu cầu riêng, mang tính

đánh giá - Thường đánh giá kết quả cá biệt hóa, phân hóa

đạt được bằng điểm số - Thường đánh giá kết quả đạt được

bằng nhận xét

Từ phân tích trên có thể hiểu rằng: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo sáng tạo

trường để HS tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện phẩm chất, năng lực, nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê; bộc lộ và điều chỉnh cá tính,

22

giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân; góp phần thực hiện tốt hoạt động dạy học và đạt được mục tiêu giáo dục.

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở các trường phổ thông gồm bốn nhóm hoạtđộng chính: Hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo độc lập);hoạt động câu lạc bộ (hội thanh niên, văn hóa nghệ thuật, thể thao, thực tập siêngnăng); hoạt động tình nguyện (chia sẻ, quan tâm tới hàng xóm láng giềng và nhữngngười chung quanh, bảo vệ môi trường); hoạt động định hướng (tìm hiểu thông tin

về hướng phát triển tương lai, tìm hiểu bản thân) Những hoạt động nói trên cáctrường phổ thông có thể lựa chọn và tổ chức thực hiện một cách linh động sao chophù hợp với đặc điểm của HS ở các cấp học, khối học, nhà trường và điều kiện địaphương Có thể nói, hoạt động trải nghiệm sáng tạo góp phần giúp cho HS phát triểntoàn diện hơn trong quá trình hình thành nhân cách cũng như tăng sự hiểu biết vềđời sống xã hội

Mục tiêu chung: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm góp phần hình thành

và phát triển cho HS những phẩm chất và năng lực chung, nhất là trách nhiệm vớibản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên; tính tự lập, tự tin,

tự chủ; các năng lực sáng tạo, hợp tác, giao tiếp, tự quản lý bản thân [15]

Mục tiêu cụ thể: Giúp HS củng cố, bổ sung và nâng cao hiểu biết về các lĩnhvực khác nhau của đời sống xã hội, hoàn thiện những tri thức môn học được họctrên lớp Giáo dục kĩ năng sống và giúp HS rèn luyện các kĩ năng cơ bản, phát triểnnăng lực bản thân phù hợp với lứa tuổi (Kĩ năng tham gia hoạt động tập thể, kĩ nănggiao tiếp, kĩ năng hợp tác, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau giữa HS) Giúp HS có nhậnthức, thái độ, hành vi, cách ứng xử phù hợp trong quan hệ với GV, CBQL, với giađình, cộng đồng và với môi trường tự nhiên Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúpnâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho HS [15]

Căn cứ lựa chọn nội dung: Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo đảm bảotính thiết thực - bổ ích, tính thực tiễn - khả thi, có tính ứng dụng – thực hành cao,gắn bó với đời sống, địa phương, cộng đồng Nội dung được thiết kế thành các chủđiểm mang tính mở, mang tính logic khoa học và tính giáo dục Song, nội dung lựachọn phải có ưu thế để đạt được mục tiêu năng lực đề ra [15]

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có nội dung đa dạng và mang tính tích hợp,tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dụcnhư: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống,giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, hướng nghiệp,giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy,giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội Nội dung giáo dục của hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo cần phải phù hợp đặc điểm tâm lý – nhận thức của HS,đáp ứng được nhu cầu hoạt động của HS, giúp các em vận dụng những hiểu biết củamình vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi.

Phương pháp tổ chức trải nghiệm sáng tạo là cách thức tác động của nhà giáodục lên đối tượng giáo dục nhằm đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện thông quahoạt động gắn với thực tiễn (cuộc sống, xã hội, chính trị ) nhằm hình thành giá trịsống cho HS (Giáo dục HS phát triển toàn diện)

Có thể lựa chọn và tổ chức thực hiện các hoạt động một cách linh động saocho phù hợp với đặc điểm của HS, cấp học, khối lớp, nhà trường và điều kiện xã hộicủa địa phương Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có thể tổ chức theo các quy môkhác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường.Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm 4 nhóm hoạt động chính:

- Nhóm các hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo

độc lập ): Hoạt động tự chủ thường kết hợp với tư duy độc lập Người học tự nghiên cứuvấn đề, tự thể hiện và tự điều chỉnh Một trong những mục tiêu giáo dục trong thời đạimới là phải bồi dưỡng năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề Vì vậy cần phải đổimới mạnh mẽ về nội dung phương pháp sao cho vai trò tự chủ của HS trong hoạt độngxây dựng kiến thức ngày một nâng cao, để từ đó năng lực sáng tạo được bộc lộ và pháttriển HS phải được tham gia vào quá trình hoạt động nghĩa là nhà trường đưa ra các hoạtđộng đa dạng, lấy HS làm trung tâm và HS có thể tham gia một cách chủ động vào tất cảcác hoạt động giáo dục đó, GV có vai trò tổ chức kiểm tra định hướng hoạt động theochiến lược hợp lý [15]

- Nhóm các hoạt động câu lạc bộ (hội thanh niên, văn hóa nghệ thuật, thể

thao, thực tập siêng năng ): câu lạc bộ là hoạt động ngoại khóa của những nhóm

HS cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu…HS có thể đăng ký tham gia các nhóm câulạc bộ tùy theo sở thích và khả năng của mình, dưới sự định hướng của những nhàgiáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các HS với nhau vàgiữa HS với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động câu lạc bộ tạo cơhội để HS được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các

em quan tâm nhằm thúc đẩy phát triển các kĩ năng của HS kĩ năng hoạt động nhóm,tinh thần đoàn kết, hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau [15]

- Nhóm các hoạt động tình nguyện (chia sẻ quan tâm tới hàng xóm láng

giềng và những người xung quanh , bảo vệ môi trường ): Là hoạt động mang tính tự

nguyện, tự giác cao HS luôn sẵn sàng tự minh̀ nhâṇ lấy trách nhiêṃ để tham gia vào bất cứ hoạt động nào dù biết thực hiện sẽ rất khó khăn, gian khổ Thông qua hoạt động tình nguyện HS không những được bồi dưỡng tăng cường sự hiểu biết xã hội mà còn biết chia sẽ, bao dung với những người xung quanh, từ đó, giúp các em sống có ý thức cộng đồng Khi các em quan tâm và tham gia vào các hoạt động, các

em sẽ nhận thức được vai trò cũng như trách nhiệm xã hội của bản thân , từ đó, các

em sẽ có thái độ đúng đắn , đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng địa phương

mình Ý nghĩa hàng đầu của hoạt động tình nguyện là : tăng cường tinh̀ đoàn kết ,

sự hỗtrơ,̣tin câỵ lâñ nhau , biết trơ ̣giúp, biết đồng tâm hiêp ̣ lực với nhữ ng người xung quanh, từ đónuôi dưỡng tinh thần tương thân , tương ái Tất cả các hoạt động này đóng góp đáng kể đối với chất lượng cuộc sống [15]

- Nhóm các hoạt động định hướng (Tìm hiểu thông tin về hướng phát triển

tương lai, tìm hiểu bản thân ): Mục tiêu hoạt động này nhằm giúp HS phát hiện nănglực, tố chất và sở thích của bản thân, xây dựng được bản sắc, cá tính riêng Đồng thời, cóđược nhiều thông tin liên quan đến học tập và công việc, giúp các em biết lập kế hoạch

và chuẩn bị cho hớng đi tương lai của bản thân một cách đúng đắn, hiệu quả Có thể chia

cụ thể các nhóm hoạt động định hướng, như: Hoạt động giúp hiểu rõ bản thân, hoạt độnghướng nghiệp và hoạt động thể hiện trực tiếp nghề nghiệp Nội dung hoạt động địnhhướng gắn với việc xây dựng mô hình trường phổ thông gắn với sản xuất, liên kết với cácngành, các cơ sở sản xuất tạo điều kiện cho

HS trải nghiệm thực tế Để thực hiện được mô hình này, nhà trường đã phối hợp

chặt chẽ với Hội cha mẹ HS, các doanh nghiệp, làng nghề, cơ sở sản xuất, kinhdoanh… để được tư vấn, hướng dẫn, tham khảo tài liệu, giúp thẩm định và đưa ranội dung hoạt động thiết thực, có ích trong việc định hướng nghề nghiệp cho HSnhằm đào tạo ra những thế hệ HS có định hướng tương lai rõ ràng với đầy đủ trí tuệ

và thể chất, biết vận dụng tích cực những kiến thức đã học vào thực tế, biết chia sẻ,quan tâm đến cộng đồng, biết trân trọng những giá trị sống tốt đẹp [15]

1.2.6 Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc định hướng

và đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước Ở nước ta hiện nay, giáo dục hướng nghiệpđược tập trung thực hiện ở nhiều trường THPT Chính vì vậy, quản lý hoạt độnggiáo dục hướng nghiệp là một nội dung không thể thiếu trong công tác quản lý nhàtrường và các cơ sở giáo dục nói chung

Quản lý giáo dục là cách thức tiến hành của chủ thể quản lý có kế hoạch, cómục tiêu, có nội dung tác động lên khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu giáo dục

Vì thế, thực chất của quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cũng là cách thứctiến hành của chủ thể quản lý có kế hoạch, có mục tiêu, có nội dung tác động lênkhách thể quản lý nhằm hướng các lực lượng tham gia hoạt động giáo dục hướngnghiệp vào hướng dẫn, chuẩn bị cho thế hệ trẻ những tri thức hiểu biết về nghềtrước khi lựa chọn nghề nào đó phù hợp với năng lực, điều kiện bản thân Mục tiêucủa quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp chính là tư vấn, giúp đỡ HS lựa chọnnghề phù hợp với năng lực, sở trường và điều kiện, hoàn cảnh gia đình, điều kiện xãhội để HS phát huy nghề Xét trong bối cảnh xã hội hiện nay, nạn thất nghiệp giatăng bởi các cuộc khủng hoảng về tài chính, kinh tế Sự phân bố không đồng đều vềđào tạo nghề, trình độ nghề cũng là một trong những hướng cần điều chỉnh sao chophù hợp với bối cảnh đó, do vậy quản lý tốt hoạt động giáo dục hướng nghiệp làbiện pháp hữu hiệu nhất để có thể tác động lên những bất cập, điều chỉnh sự phâncông lao động trong xã hội

Mặt khác hoạt động trải nghiệm sáng tạo với tư cách là một con đường đểđưa các nội dung giáo dục hướng nghiệp cho HS tại các nhà trường phổ thông Hoạtđộng này trong nhà trường phổ thông được thực hiện nhằm mục tiêu đào tạo ra

những con người có chí hướng, có đạo đức, có định hướng tương lai, có khả năngsáng tạo, biết vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế, đồngthời biết chia sẻ và quan tâm tới mọi người xung quanh Hoạt động trải nghiệm sángtạo về cơ bản mang tính chất là các hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân,với sự nỗ lực nhằm phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhântrong tập thể.

Khi đưa nội dung giáo dục hướng nghiệp vào hoạt động trải nghiệm sáng tạonhằm giáo dục cho HS ở các trường phổ thông cần coi trọng các hoạt động thực tiễnmang tính tự chủ của HS, vì vậy nên tổ chức cho HS và GV cùng tham gia bàn bạc,nêu ý kiến hoặc tự HS xây dựng kế hoạch và phân chia công việc, nhiệm vụ rồi thựchiện Tùy thuộc vào đặc trưng về văn hóa, khí hậu, đặc điểm vùng miền, điều kiện

KT - XH của mỗi địa phương, nhà trường có thể lựa chọn nội dung và hình thức tổchức sao cho phù hợp và hiệu quả Vì vậy, việc quản lý hoạt động giáo dục hướngnghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần chú ý tới đặc trưng trên

Với đề tài này, tác giả quan niệm: Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

cho HS thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một hoạt động tác động hợp lý

có kế hoạch, nội dung, phương pháp, chương trình, mục đích của nhà quản lý đến các lực lượng tham gia giáo dục hướng nghiệp, nhằm điều khiển, điều chỉnh, định hướng, quá trình tự giáo dục của HS thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo,từ đó nâng cao hiệu quả việc giúp các em lựa chọn ngành nghề phù hợp với hứng thú, năng lực, sở thích cá nhân và nhu cầu của xã hội.

1.3 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về giáo dục hướng nghiệp

Muốn có được đội ngũ lao động có kỹ thuật, đồng bộ về ngành nghề, phùhợp với yêu cầu phân công lao động xã hội, thì chúng ta phải hướng nghiệp cho HStrong nhà trường phổ thông Bởi vì, hướng nghiệp giúp HS điều chỉnh xu hướngchọn nghề phù hợp với sở thích, khả năng và thị trường lao động, tạo ra nguồn nhânlực có tay nghề cao, phù hợp với các ngành nghề, thúc đẩy nền KT - XH phát triển

Quyết định 126/CP ngày 19 tháng 3 năm 1981 của Hội đồng Chính phủ đã

mở ra bước phát triển mới cho nền giáo dục phổ thông nước nhà Kiên định mục

tiêu, nguyên lý của Đảng, các trường phổ thông đẩy mạnh công tác giáo dục Laođộng - Kỹ thuật Tổng hợp - Hướng nghiệp, gắn chặt công tác đào tạo và giáo dụcvới các mục tiêu Kt - XH của địa phương.

Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương khóa VIII nói rõ:

“Mở rộng và nâng cao chất lượng dạy Kỹ thuật - Tổng hợp - Hướng nghiệp ở

trường trung học” [18].

Đại hội Đảng lần thứ IX lại tiếp tục khẳng định mục tiêu “Học đi đôi với

hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng HS trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương” [19].

Mục tiêu phát triển cấp THPT của Chiến lược phát triển giáo dục 2011

-2020 khẳng định: “Thực hiện chương trình phân ban hợp lý nhằm đảm bảo cho HS

có học vấn phổ thông, cơ bản theo một chuẩn thống nhất, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát huy năng lực của mỗi HS, giúp HS có sự hiểu biết về kỹ thuật, chú trọng hướng nghiệp, để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân luồng sau trung học phổ thông, để HS vào đời hoặc chọn ngành nghề học tiếp sau khi tốt nghiệp”[12].

Trên cơ sở quán triệt các quan điểm cơ bản về giáo dục của Nghị quyết Đạihội Đảng lần IX, Nghị quyết 40/2000/QH10 ngày 09/12/2000 của Quốc hội và Chỉthị 14/2001 CT-TTg ngày 11/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ,đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước;

Trên tinh thần Nghị quyết 40 của Quốc hội và Chỉ thị 14 của Thủ tướngChính phủ, Bộ GD&ĐT ban hành Chỉ thị 33/2003/CT-BGD&ĐT ngày 23/7/2003

về việc tăng cường giáo dục hướng nghiệp cho HS phổ thông Bộ trưởng chỉ thị các

sở Giáo dục và Đào tạo, các trường thổ thông, các trung tâm Kỹ thuật Tổng hợp Hướng nghiệp và các cơ quan thuộc Bộ GD&ĐT thực hiện tốt 6 yêu cầu nhằm tăngcường giáo dục hướng nghiệp, góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phânluồng HS, chuẩn bị cho HS đi vào cuộc sống lao động hoặc được tiếp tục đào tạophù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu của xã hội

-Thực hiện tốt công tác giáo dục hướng nghiệp là một trong những trọng tâmcủa công cuộc cải cách giáo dục hiện nay và chắc chắn thực hiện tốt việc phânluồng HS sau khi tốt nghiệp ra trường.

1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Mục tiêu giáo dục của nước ta là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàndiện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp Nhân cách HS đượchình thành và phát triển chịu sự chế ước của nhiều yếu tố, trong đó, môi trường làđiều kiện, giáo dục là chủ đạo, còn hoạt động cá nhân là cơ sở và là nhân tố quyếtđịnh sự phát triển nhân cách Đối với HS THPT giáo dục hướng nghiệp là một bộphận của nội dung giáo dục, nhằm dẫn dắt HS hòa nhập với đội ngũ những ngườilao động xã hội Giáo dục hướng nghiệp ở Trường THPT là quá trình điều chỉnhhứng thú nguyện vọng của người học trong chọn nghề, để tránh chọn nghề một cách

tự phát

Đất nước ta đang trong giai đoạn đẩy mạnh CNH - HĐH, chuyển dịch cơ cấukinh tế sẽ giảm dần tỷ trọng lao động nông nghiệp và tăng tỷ trọng lao động ngànhcông nghiệp Vì thế, điều chỉnh xu hướng chọn nghề của thanh thiếu niên phù hợpvới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một yêu cầu quan trọng của hướng nghiệp.Ngày nay, cuộc chạy đua về sản xuất đang diễn ra rất mãnh liệt Trong cuộc chạyđua này, những nước bị tụt lại phần lớn là do không làm tốt công tác đào tạo ngườilao động, đào tạo một đội ngũ thợ lành nghề và những cán bộ khoa học, kỹ thuật cótrình độ cao, hay nói khác đi, là những nước chưa làm tốt công tác giáo dục nóichung và giáo dục hướng nghiệp nói riêng Người học thiếu những kĩ năng học tậpsuốt đời, không được định hướng nghề nghiệp trước những biến động khó lườngcủa KT - XH Nếu làm tốt công tác hướng nghiệp trong các Trường THPT, sẽ gópphần vào xây dựng những lớp người đủ năng lực và phẩm chất cách mạng để xâydựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN

Mặt khác, giáo dục hướng nghiệp cũng luôn hướng vào việc sử dụng hợp lýtiềm năng lao động trẻ tuổi của đất nước, từ đó, nâng cao năng suất lao động của xãhội Đưa thanh thiếu niên vào đúng vị trí lao động nghề nghiệp, giúp họ phát huyđược hết năng lực, sở trường lao động, phát triển cao những hứng thú nghề nghiệp,

làm nảy nở óc sáng tạo trong lao động là việc làm hết sức quan trọng đối với hướngnghiệp Làm như vậy, nghề nghiệp không phải là nơi kiếm sống, mà là nơi thể hiệnnhân cách, phát triển tài năng, cống hiến sức lực và trí tuệ cho công cuộc xây dựngXHCN và bảo vệ Tổ quốc Để đảm bảo ý nghĩa kinh tế của giáo dục hướng nghiệp,Trường THPT phải gắn mục tiêu giáo dục với những mục tiêu KT - XH Sự pháttriển KT - XH phụ thuộc rất nhiều vào việc chuẩn bị cho thế hệ trẻ đi vào lao độngsản xuất, đi vào sự phân công lao động trong phạm vi cả nước và từng địa phương.Giáo dục hướng nghiệp ở Trường THPT có nhiệm vụ quan trọng đối với công việcnày, bởi vì thông qua đó, giáo dục hướng nghiệp là một trong những yếu tố làmđồng bộ hóa đội ngũ lao động nghề nghiệp, phân bố lại lực lượng lao động xã hội,chuyên môn hóa tiềm năng lao động trẻ tuổi.

Xét ở bình diện xã hội, giáo dục hướng nghiệp ở Trường THPT có tác dụnggóp phần điều chỉnh sự phân công lao động xã hội, tạo ra sự cân bằng trong việcphân bố lực lượng dân cư Khi xã hội gặp khó khăn trong việc tìm kiếm "công ăn,việc làm" cho thanh, thiếu niên, hướng nghiệp kết hợp chặt chẽ với lao động sảnxuất và dạy nghề có tác dụng làm ổn định đời sống xã hội Từ đó góp phần tạo điềukiện để xã hội sử dụng có hiệu quả lực lượng lao động trong lĩnh vực kinh tế, kể cảkinh tế quốc doanh, ngoài kinh tế quốc doanh và kinh tế gia đình

Quán triệt tinh thần Nghị Quyết số 29-NQ/TW về Đổi mới căn bản, toàn diệnGD&ĐT.Hoạt động giáo dục ở trường THPT, tổ chức các hoạt động giáo dục nóichung và giáo dục hướng nghiệp nói riêng sẽ cần phải thực hiện theo hướng tăngcường sự trải nghiệm, nhằm phát huy tính sáng tạo cho HS, tạo ra các môi trườngkhác nhau để HS được trải nghiệm nhiều nhất, đồng thời là sự khởi nguồn sáng tạo,biến những ý tưởng sáng tạo của HS thành hiện thực để các em thể hiện hết khảnăng sáng tạo của mình Theo đó, trải nghiệm sáng tạo đồng nghĩa với việc HS phảikinh qua thực tế, tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện nào đó và tạo

ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần, tìm ra cái mới, cách giải quyết mớikhông bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có

Giáo dục hướng nghiệp là một quá trình xã hội hóa nhân cách của con người.Trên thực tế, hướng nghiệp của cá nhân được hình thành thông qua nhiều phươngthức, trong đó giáo dục là hoạt động được tiến hành có chủ đích của các nhà trường,