Phát triển năng lực tự học của sinh viên trong học tập chương động lực học chất điểm ở chương trình vật lí đại cương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ VĂN THẾ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” Ở CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ ĐẠI CƯƠNG LUẬN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ VĂN THẾ

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” Ở

CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ ĐẠI CƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ CHUYÊN NGÀNH: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí Mã số: 8140111

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Nhã

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội và các thầy cô giảng viênđã tạo điều kiện cũng như tận tình chỉ dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập tại trường.

Tiếp đếntác giả xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cùng ban chủ nhiệm khoa Khoa học cơ bản và các anh chị em đồng nghiệp tại trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong thời gian học tại Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội và trong thời gian tác giả tiến hành thực nghiệm.

Đặc biệttác giả xintrân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Văn Nhã là người trực tiếp hướng dẫn tác giả trong quá trình làm luận văn Lòng nhiệt tình, sự tận tâm chỉ dẫn cùng những lời động viên hết sức quý báu của thầy là yếu tố góp phần đáng kể để tác giả hoàn thành luận văn.

Cuối cùng, tác giả xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên và giúp đỡ tác giả trong những lúc khó khăn.

Tất cả sự động viên, giúp đỡ của nhà trường, quý thầy cô, gia đình và bạn bè là động lực giúp tác giảcó thể tiếp bước trên con đường nghiên cứu khoa học.

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2017

Tác giả

Vũ Văn Thế

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

i

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục sơ đồ, đồ thị vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC VẬT LÍ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC 4

1.1.Tổng quan lịch sử vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 4

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 6

1.2 Quá trình Dạy học - Tự học 8

1.2.1.Dạy học 8

1.2.2.Hoạt động học và bản chất của hoạt động 10

1.2.3.Quá trình tự học 15

1.2.4.Vai trò của tự học trong hoạt động học 23

1.2.5 Các hình thức tự học 25

1.2.6 Vai trò của giáo viên và sinh viên trong quá trình dạy tự học cho sinh viên 26

1.3.Năng lực tự học Vật lí của sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 29

1.3.1 Khái niệm năng lực tự học 29

1.3.2 Đặc trưng về NLTH Vật lí của sinh viên Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 30

1.3.3 Những đặc điểm tâm lý cá nhân trong năng lực tự học Vật lí của sinh viên Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 32

1.4.Phát triển năng lực tự học Vật lí của sinh viên Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 34

iii

1.4.1.Sử dụng hệ thống bài tập tự học trong dạy học theo hướng bồi dưỡngnăng lực TH của SV 341.4.2 Sử dụng hệ thống phiếu học tập trong dạy học theo hướng bồi dưỡngNLTH của sinh viên 351.4.3 Sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạyhọc Vật lí theo hướng bồi dưỡng NLTH của sinh viên 351.5.Thực trạng tự học của sinh viên trong dạy môn Vật lí ở hệ Cao đẳngTrường Đại học Công nghiệp Hà Nội 361.5.1.Thực trạng hoạt động tự học của sinh viên ở hệ Cao đẳng Trường Đạihọc Công nghiệp Hà Nội 361.5.2 Thực trạng của việc bồi dưỡng NLTH cho sinh viên hệ Cao đẳngtrong dạy học môn Vật lí ở Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 37Kết luận chương 1 38

CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRONG HỌC TẬP CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”Ở CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ ĐẠI CƯƠNG 39

2.1.Tổng quan về dạy học chương “Động lực học chất điểm” ở Trường Đạihọc Công nghiệp Hà Nội 392.1.1 Vai trò, vị trí của chương “Động lực học chất điểm” 392.1.2 Nội dung kiến thức của chương “Động lực học chất điểm” 402.1.3 Một số khó khăn khi dạy học của chương “Động lực học chất điểm”,Vật lí đại cương cho sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp

Hà Nội 492.2.Thiết kế các tài liệu hỗ trợ dạy học chương “Động lực học chất điểm”,Vật líđại cương theo hướng bồi dưỡng năng lực tự học 502.2.1 Nghiên cứu quá trình tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực

tự học cho sinh viên 50

2.2.2 Xây dựng hệ thống tài liệu hỗ trợ dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí đại cương theo hướng phát triển năng lực tự học cho sinh viên 50

2.3 Tổ chức dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí đại cương

theo hướng phát triển năng lực tự học cho sinh viên 76

2.3.1 Đề xuất phương án sử dụng các tài liệu đã xây dựng trong dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí đại cương 76

2.3.2 Đề xuất một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí đại cương theo hướng phát triển NLTH của SV 76

2.3.3 Thiết kế một số tiến trình dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí đại cương theo hướng phát triển NLTH 77

Kết luận chương 2 87

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 88

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 88

3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 88

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 89

3.3.1 Mức độ hoạt động tự lực của sinh viên trong giờ học về mặt định tính 89 3.3.2 Đánh giá định lượng kết quả của sinh viên 89

Kết luận chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 101

v

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Bảng thống kê số điểm các bài kiểm tra 90

Bảng 3.2 Bảng thống kê số sinh viên đạt điểm Xi trở xuống 91

Bảng 3.3 Bảng thống kê số % sinh viên đạt từ điểm Xi trở xuống 91

Bảng 3.4 Các thông số thống kê 91

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc hoạt động của A.N.Leonchiep 14

Sơđồ 2.1 Sơđồ tổng quát chương “Độnglực học chất điểm” 40

Sơđồ 2.2 Sơ đồ logic bài “các định luật Newton” 41

Sơđồ 2.3 Sơ đồ logic bàì “các định lí về động lượng” 42

Sơ đồ 2.4 Sơ đồ logic bài “ứng dụng phương trình cơ bản của cơ học” 44

Sơ đồ 2.5 Sơ đồ logic bài “mô men động lượng” 45

Sơ đồ 2.6 Sơ đồ logic bài “nguyên lý tương đối Galileo” 46

Sơ đồ 2.7 Sơ đồ logic bài “hệ quy chiếu không quán tính Lực quán tính”.48 Đồ thị 3.1 Phân phối tần suất lũy tích 92

Đồ thị 3.2 Phân phối tần suất 93

vii

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“All men who have turned out worth anything have had the chief hand in their own education” có nghĩa là: Tất cả những người đáng giá đều

có phần tự lập trong học vấn của mình– câu nói nổi tiếng của Walter Scott đã

khẳng định tầm quan trọng không thể thiếu của việc tự lập trong quá trình họctập Giảng viên không phải người “trút” kiến thức cho sinh viên mà phải làngười khơi gợi hứng thú học tập để từ đó người học ý thức tốt về nhu cầu họctập, nhằm xây dựng cho mình động cơ học tập đúng đắn Tự học là một vấn

đề rất được quan tâm Nó đã được đảng và nhà nước quán triệt và chỉ đạo sâusắc từ nhiều năm qua

Tại điều 5, chương I, Luật Giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê và ý chí vươn lên”.

Cũng nói về vấn đề tự học trong giáo dục, Nghị quyết trung ương Đảng

kì họp thứ 8, Quốc hội khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt

Nam đã nêu rõ:“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực; chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ

sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng phát triển năng lực”.

Như vậy bên cạnh việc đổi mới nội dung chương trình và kiểm tra đánhgiá kết quả học, đổi mới phương pháp giảng dạy thì vấn đề nâng cao năng lực

tự học của học sinh, sinh viên được các nhà giáo dục và các nhà khoa học đặcbiệt chú ý

Trong chương trình Vật lí đại cương , chương “Động lực học chấtđiểm” là nội dung trọng tâm, cơ bản Tuy nhiên, kiến thức phần này lại khó

và trừu tượng đối với sinh viên Khi dạy học chương “Động lực học chấtđiểm”, giảng viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc hình thành các kháiniệm, các định luật cho sinh viên Chính vì vậy, nghiên cứu dạy học chương

“Động lực học chất điểm” theo hướng bồi dưỡng NLTH sẽ góp phần nâng caochất lượng dạy học môn Vật lí

Xuất phát từ những vấn đề trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: Phát triển năng lực tự học của sinh viên trong học tập chương “Động lực học chất điểm” ở chương trình Vật lí đại cương.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức dạy học để thiết kế các tiến trìnhdạy học chương “Động lực họcchất điểm” Vật lí đại cương nhằm phát triểnnăng lực tự học cho sinh viên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

-Đối tượng nghiên cứu: Năng lực tự học Vật lí của sinh viên hệ Cao

đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu : Các tiến trình dạy học chương “Động lực học

chất điểm”, Vật lí đại cương

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các tài liệu và tổ chức dạy học chương “Động lựchọcchất điểm”, Vật lí đại cươngtheo hướng bồi dưỡng NLTH thì sẽ phát triểnNLTH của sinh viên góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lí

5 Phương pháp nghiên cứu

thống hoá cơ sở lí luận của việc tổ chức dạy học Vật lí theo hướng bồi dưỡngNLTH

-Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Đánh giá thực trạng bồi dưỡng

năng lực tự học trong dạy học môn Vật lí cho sinh viên hiện nay

để đánh giá tính hiệu quả và khả thi của các nội dung được đề xuất

2

- Phương pháp thống kê toán học: Phân tích, xử lý các số liệu thu được qua thực nghiệm.

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học Vật lí, vấn đề tự học và NLTH của sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

- Nghiên cứu nội dung,mục tiêu chương “Động lực học chất điểm”, Vật

lí đại cương

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn: Điều tra, đánh giá thực trạng TH và việc bồi dưỡng NLTH chosinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

- Thiết kế các tiến trình dạy học chương “Động lực họcchất điểm”, Vật

lí đại cương theo hướng phát triển năng lực TH của SV

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính cần thiết và khả thi của các tiến trình dạy học chương “Động lựchọc chất điểm” Vật lí đại cương đã đề xuất

7 Dự kiến đóng góp của luận văn

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc tổ chức dạy học môn Vật lí ở TrườngĐại học Công nghiệp Hà Nội theo hướng phát triển năng lực tự học cho sinhviên

- Thiết kế các tiến trình dạy học chương “Động lực học chất điểm”, Vật

lí đại cương theo hướng phát triển năng lực tự học cho sinh viên

8 Cấu trúc luận văn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC VẬT LÍ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ

HỌC 1.1 Tổng quan lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Tự học được con người thực hiện từ rất sớm, ngay từ khi giáo dục cònchưa trở thành một ngành khoa học thực sự Ở thời kì đó người ta đã biết quantâm đến việc làm sao cho người học chăm chỉ, tích cực ghi nhớ được nhữngđiều giáo huấn của thầy và thực hiện những điều ghi nhớ đó

Hình thức dạy học theo kiểu giáo viên là người hướng dẫn, tổ chức,giúp cho người học tự học, tích cực hoạt động để tự tìm ra tri thức đã đượcnghiên cứu rộng khắp thế giới từ lâu:Ở Mỹ từ những năm 1920 HelenPankhutots đã nghiên cứu, đề xuất và triển khai kế hoạch Dalton tại trườngDalton là: Giáo viên có vai trò vạch ra những công việc cần làm và giaonhiệm vụ cho người học, còn người học tự quyết định kế hoạch thực hiện.Toàn bộ hoạt động học tập của người học do họ tự thực hiện từ các phòng thínghiệm, thực hành bộ môn và được kiểm soát bằng các phiếu học tập

Còn G.D.Sharmo và Shall.R.Ahmed đã nhận định: Hình thức hướngdẫn sinh viên tự học là một hình thức tổ chức học có hiệu quả.Cốt lỗi của hìnhthức này là quá trình điều khiển gián tiếp của giảng viên đối với quá trình tựhọc của sinh viên thông qua việc giao nhiệm vụ nhận thức đã được thiết kếthành dạng phù hợp, nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ học tập đã đượcxác định [13]

Trong các công trình nghiên cứucủa một số nhà giáo dục ở thế kỉ thứXVII, họ đã rất quan tâm đến sự phát triển trí tuệ, tính tích cực, độc lập, sángtạo của học sinh và nhấn mạnh phải khuyến khích người đọc giành lấy trí thứcbằng con đường tự khám phá, tìm tòi và suy nghĩ trong quá trình học tập.Trong đó, A Disterweg (1790 - 1866) cho rằng: Nghệ thuật sư phạm của

4

người thầy giáo không phải chỉ: “Dạy cho họ cách tìm ra chân lý” mà phải tăng cường tổ chức hoạt động tự học, tự nghiên cứu “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học”.[14]

Theo T Makiggerchi đã nhấn mạnh: “ nhà giáo trước hết không phải

là người cung cấp thông tin mà là người hướng dẫn đắc lực cho sinh viên tự mình học tập tích cực ” Họ phải nhường quyền cung cấp tri thức cho sách

vở, tài liệu và cuộc sống, thay vào đó “Giáo viên phải là cố vấn”, là “Trọng tài khoa học”.[16]

Vào những năm đầu của thế kỷ XX, trên cơ sở phát triển mạnh mẽ củatâm lý học hành vi, tâm lý học phát sinh, nhiều phương pháp dạy học mới ra

đời: “phương pháp lạc quan”, “phương pháp trọng tâm tri thức”, “phương pháp montessori”

Sau chiến tranh thế giới thứ II, song songvới sự tiến bộ vượt trội củacác ngành khoa học cơ bản, thì khoa học giáo dục cũng có nhiều tiến bộ đáng

kể Trong đó phải nói đến sự xích lại gần nhau hơn giữa dạy học truyền thống

và các quan điểm dạy học hiện đại

Ở giai đoạn này khái niệm về người học cũng đã được thay đổi Nó

không còn bị cá thể hóa cực đoan như trước đây Theo J.Dewey: “Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục” và nêu lên khẩu hiệu “Nói, không phải là dạy học, nói ít hơn, chú ý nhiều đến việc tổ chức hoạt động của học sinh”[dẫn theo tài liệu “văn học nhà trường nhận diện tiếp cận đổi mới” của Giáo sưPhan Trọng Luân] Tư tưởng “lấy học sinh làm

trung tâm” đã được cụ thể hóa thành nhiều phương pháp cụ thể như: “Phương pháp hợp tác” (cooperative methods), “phương pháp tích cực” (active methods), “Phương pháp cá thể hóa”, “Phương pháp nêu vấn đề”, Trong tất cả các phương pháp trên thì “Phương pháp tích cực” đã được nghiên cứu

và triển khai rộng hơn cả Theo phương pháp này, giáo viên đóng vai trò gợi

sự chú ý kích thích, thúc đẩy học sinh tự hoạt động Vì thế, người học đóngvai trò trung tâm của quá trình dạy học, còn người dạy là chuyên gia của việc

học Ta có thể thấy tư tưởng “lấy học sinh là trung tâm” trong quá trình dạy

học nói riêng cũng như giáo dục nói chung, cần có sự phối hợp của nhiều

phương pháp, nhiều kĩ thuật, trong đó “phương pháp tích cực” là chủ đạo

mang tính nguyên tắc Đây chính là cơ sở để đưa ra những biện pháp bồidưỡng năng lực tự học cho học sinh, sinh viên

Đồngtình với quan điểm trên, I.E.Kharlamov, nhà giáo dục Liên Xô đã

nói “ trong hệ thống công tác dạy học phải áp dụng rộng rãi những phương pháp và thủ thuật hiệu nghiệm nhất để tổ chức việc học tập của học sinh, nhằm kích thích và phát triển của các em tính tích cực nhận thức” và “Học sinh sẽ thông hiểu và ghi nhớ những cái gì đã trải qua hoạt động nhận thức của bản thân bằng cách này hay cách khác”.[15]

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Vấn đề tự học ở Việt Nam cũng được chú ý từ rất sớm Ngay từ thời kỳphong kiến, khi giáo dục chưa phát triển nhưng đất nước vẫn có nhiều nhântài kiệt xuất Các nhân tài đó, bên cạnh yếu tố được những ông đồ tài giỏi chỉdạy, thì yếu tố quyết định sự thành công của họ vẫn là tự học của bản thân.Cũng chính vì thế mà người xưa coi trọng và nêu cao tinh thần tự học thành

tài Nhưng nhìn chung, lối giáo dục còn rất hạn chế “người học tìm thấy sự bắt chước, đúng mà không cần độc đáo, người học học thuộc lòng ”.

Đến thời kỳ thực dân Pháp đô hộ, mặc dù nền giáo dục Âu Mỹ đã rấtphát triển nhưng nền giáo dục nước ta vẫn chậm đổi mới Tự học không phải

là vấn đề được quan tâm nghiên cứu, phổ biến, nhưng thực tế thì tự học lạixuất hiện trong rất nhiều tầng lớp xã hội với nhu cầu rất cao

Từ những năm 1985, khi nền giáo dục cách mạng ra đời thì vấn đề tựhọc thực sự mới được phát động và nghiên cứu nghiêm túc, rộng rãi Trong đóChủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về tinh thần tự học, cũng như

phương pháp dạy học Người từng nói: “còn sống thì còn phải học” và cho rằng: “về cách học phái lấy tự học làm cốt” Có thể nói tự học là một tư tưởng

lớn của Hồ Chí Minh về phương pháp học tập

6

Từ những năm 60 của thế kỷ XX, tư tưởng về tự học đã được nhiều tácgiả trình bày trực tiếp hay gián tiếp trong các công trình tâm lý học, giáo dụchọc, phương pháp dạy học bộ môn Một tác giả tiêu biểu là: Nguyễn Cảnh

Toàn (Nguyễn Cảnh Toàn (1999), luận bàn và kinh nghiệm về tự học).[9]

GS.TSKH Nguyễn Cảnh Toàn là một tấm gương sáng về tự học ở nước

ta Từng là một giáo viên trung học (1947), chỉ bằng con đường tự học, tựnghiên cứu mà ông đã trở thành một nhà toán học nổi tiếng Không chỉ nghiêncứu khoa học cơ bản, ông còn có rất nhiều công trình, bài viết về khoa họcgiáo dục, về vấn đề tự học

GS.TSKH Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: Tự học là tự mình động não,

sử dụng các năng lực trí tuệ, cùng các phẩm chất của mình, rồi cả hoạt động,tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan, để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểubiết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình.[10]

Các tác giả: Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tườngtrong cuốn “Quá trình dạy – tự học” đã khẳng định:

Năng lực tự học của trò dù còn đang phát triển vẫn là nội lực quyết định sự phát triển của bản thân người học Thầy là ngoại lực, là tác nhân, hướng dẫn, tổ chức, đạo diễn cho trò tự học Nói cách khác quá trình tự học,

tự nghiên cứu cá nhân hóa việc học của trò phải kết hợp với việc dạy của thầy và quá trình hợp tác của bạn trong cộng đồng lớp học, tức là quá trình

xã hội hóa việc học [11]

Bước vào thời kì đổi mới hiện nay, thì việc tự học nói chung, cũng nhưvấn đề tự học của học sinh, sinh viên nói riêng càng được quan tâm và nghiêncứu vì vai trò quan trọng của nó trong quá trình dạy và học theo hướng đổimới với phương châm lấy người học là trung tâm

Tự học - tự đào tạo cũng là vấn đề được Nghị quyết Đại hội Đảng VIII

và Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII) hết sức quan tâm và đề cập: “Tập trung sức nâng cao chất lượng dạy và học, tạo ra năng lực tự học sáng tạo của sinh viên bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho

họcsinh, phát triển mạnh phong trào tự học - tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân ”.

Đối với GS Nguyễn Văn Đạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) thì ông đãtừng cho rằng: Tự học là công việc suốt cả cuộc đời mỗi người và tác giảnói:Sinh, bệnh, lão, tử là quy luật chung của cuộc sống đối với mọi sinh vật,song con người khác với sinh vật ở khả năng tư duy, sáng tạo và khả năng nàychỉ có thể đạt tới và phát huy trên nền kiến thức cơ bản được tạo ra thông quaquá trình học và tự học Số thời gian dành cho việc học với sự giúp đỡ củangười thầy là rất ít chỉ chiếm khoảng 1/4 của một đời người Thời gian còn lạichủ yếu là dành cho việc tự học, cho lao động sáng tạo Ngay cả trong giaiđoạn đi học, việc tự học luôn luôn có vai trò đặc biệt quan trọng Nhữngngười biết tự học, năng động, sáng tạo trong quá trình đi học là những người

có triển vọng và tiến xa trong cuộc đời này

Nguyễn Kỳ (Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học) thì lại chorằng: Tự học - tự đào tạo là con đường phát triển tối ưu Con đường phát triểntối ưu là con đường ba nhất:

Nhiều tác giả từng cho rằng: “Dạy học là bao gồm toàn bộ các thao tác

có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị về mặt văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”.

8

Quan niệm trên đã lí giải khá hoàn chỉnh cách mà nền giáo dục đang cốgắng đào tạo ra những con người thích ứng với những nhu cầu hiện tại của xãhội Tuy vậy quan niệm đó đã vôtình làm cho nền giáo dục luôn luôn đi sau sựphát triển của xã hội Bởi do nó chỉ có nhiệm vụ tái hiện lại các giá trị tinhthần xã hội đã được vật chất hóa bằng cách nào đó để trở lại thành giá trị tinhthần bên trong người học Mặt khác quan niệm trêncũng hạn chế nền giáo dụchướng đến một phương pháp giáo dục giúp mới, đó là giúp người học trởthành những con người sáng tạo, vượt xa những giá trị tinh thần hiện có của

xã hội Thời đại của chúng ta và xa hơn nữa, xã hội đang hướng đến một xãhội tri thức Một xã hội mà tri thức của con người đang được số hóa với mộttốc độ chóng mặt, nó biến tri thức dễ dàng và nhanh chóng trở thành tài sảnchung Tuy nhiên xã hội tri thức nó không chỉ có nhiệm vụ tích hợp các kiếnthức màcon người đã đạt được trong các phương tiện lưu trữ với dung lượngcực lớn, trong các cơ sở dữ liệu khổng lồ mà nó còn có nhiệm vụ nhân cáckhối lượng kiến thức này thành các khối lượng kiến thức mới có chất lượngcao hơn nữa

Triết học Mác cho rằng “Lượng đổi thì chất đổi Lượng thay đổi một cách tiệm tiến còn chất thì thay đổi một cách nhảy vọt” Phạm trù về mối

tương quan giữa lượng và chất này nó cũng hoàn toàn đúng trong các hoạtđộng giáo dục của con người Người ta đã ước tính được rằng khối lượng kiếnthức trong vòng 20 năm trở lại đây của nhân loại đã tăng bằng tổng khốilượng kiến thức mà nhân loại đạt được trong toàn bộ lịch sử trước đó của nó

Sự phát triển về khối lượng kiến thức đó thì nhất thiết sẽ kéo theo sự thay đổi

về chất tri thức của con người Vậy sự thay đổi về chất đó là gì? Con ngườicủa thời đại hiện đại không riêng chỉ có nhiệm vụ học tập, nhớ các kiến thứcsẵn có mà còn đòi hỏi con người phải có khả năng từ khối lượng tri thức đósản sinh ra các giá trị vật chất và tinh thần mới nhằm phục vụ cuộc sốngvànắm bắt tri thức mới Nếu trước đây việc tìm kiếm sở hữu tri thức là quantrọng hàng đầu trong cuộc đấu tranh sinh tồn, việc tích lũy kiến thức (nhớ) là

ưu tiên số 1 Giờ đây khi mà các phương tiện lưu trữ đã quá đầy đủ, quá sẵnsàng cho việc truy cập và xử lí thì ưu tiên số 1 lại là khả năng nhanh chóng

tiếp cận tri thức mới, khả năng vận dụng tri thức mới và khả năng “đẻ” ra tri

thức mới

Vậy có lẽsẽ hợp lí hơn khi cho rằng:“Dạy học là một quá trình bao gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức, có định hướng và có mục đích giúp người học từng bước có năng lực tư duy, năng lực hành động để có thể chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được Từ đó có khả năng giải quyếtcác tình huống mà thực

tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học”.

Dạy học là con đường tối ưu nhất để tuổi trẻ có thể tiếp cận cũng nhưnắm bắt các kinh nghiệm xã hội được phản ánh trong các khái niệm khoa học

do con người tích luỹ được Học tập là công việc suốt đời Quá trình dạy họctạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nhận thức của người học, họ vừa có thểlĩnh hội những tri thức khoa học đã được loài người tích lũy, vừa có thể hìnhthành các phương pháp nhận thức thế giới khách quan làm cơ sở cho nhữnghoạt động sáng tạo sau này của họ

1.2.2 Hoạt động học và bản chất của hoạt động

* Khái niệm hoạt động học

Khi nói đến hoạt động học, trước tiên ta cần làm rõ khái niệm học vàkhái niệm hoạt động học

Trong cuộc sống đời thường con người luôn có quá trình học tập, tíchlũy những kinh nghiệm sống,trên cơ sở đó tạo nên những tri thức tiền khoahọc, làm cơ sở tiếp để tiếp thu những khái niệm khoa học ở nhà trường.Đóđược coi là việc học, là cách học theo phương pháp của cuộc sống thườngngày Trên thực tế, chỉ có phương thức nhà trường mới có khả năng tổ chức đểcác cá nhân tiến hành hoạt động đặc biệt đó là hoạt động học, qua đó hìnhthành ở cá nhân những tri thức khoa học, năng lực mới phù hợp với đòi hỏicủa thực tiễn Trong tâm lý học sư phạm thì hoạt động học là khái niệm được

10

dùng để chỉ hoạt động học diễn ra theo phương thức đặc thù, nhằm chiếm lĩnhnhững tri thức, kĩ năng, kĩ xảo.

Hoạt động học là hoạt động tiếp thu các tri thức lý luận và khoa học Hoạt động học không chỉ đơn thuần là việc tiếp thu các tri thức, kĩnăng, kĩ xảo mà nó còn tập trung vào việc tiếp thu cả những tri thức của chínhbản thân hoạt động học trong quá trình học tạo ra

Hoạt động học là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi học sinh Vì vậy nó cóvai trò quyết định nên việc tạo dựng và phát triển tâm lý học của người học ởlứa tuổi này

Còn học là quá trình chủ động, tích cực, tự lực chiếm lĩnh kiến thức,thông qua sự hướng dẫn sư phạm của giáo viên

Học là quá trình tương tác, trao đổi giữa cá thể với môi trường, kết quả

là dẫn đến sự thay đổi về nhận thức cũng như thái độ hay hành vi của cá thểđó

Học là hoạt động có đối tượng, ở đó người học là chủ thể còn nhữngkhái niệm khoa học là đối tượng để người học chiếm lĩnh

Học, xét về mặt bản chất thì đó là sự tiếp thu, xử lý thông tin chủ yếubằng các thao tác trí tuệ

Tâm lí học liên tưởng cho rằng: Hoạt động học là sự hình thành các liên

tưởng, phát triển trí nhớ của người học, thông qua quá trình học tập

Tâm lí học hành vi thìlại định nghĩa hoạt động học là quá trình hình

thành các hành vi mới, hay tạo nên những thay đổi trong hành động để đápứng lại những ảnh hưởng do bên ngoài tác động Với quan điểm về hoạt độnghọc như này, thì việc học sẽ ở trạng thái bị động và chất lượng của hoạt độnghọc phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả của sự tác động từ giáo viên

Hoạt động học được xác định là quá trình người học hình thành, xâydựng tri thức: Người học chủ động xây dựng những cấu trúc trí tuệ riêng chomình về những tài liệu tham khảo, lựa chọn những thông tin phù hợp, giảinghĩa thông tin dựa vào vốn kiến thức đã có và nhu cầu hiện tại của bản thân,

bổ sung thêm những thông tin mới, cần thiết để từ đó tìm ra ý nghĩa của tàiliệu mới Lý thuyết kiến tạo chú ý đến các đặc điểm tâm lý bên trong củangười học và việc thể hiện các đặc điểm đó, những yếu tố đó được xem làquan trọng hơn là những yếu tố tác động từ môi trường bên ngoài.

Lý thuyết thông tin thì cho rằng loài người thường xuyên phải xử lýthông tin Vì vậy hoạt động học được xem là quá trình xử lý thông tin Ngườihọc có vai trò là người tiếp nhận và xử lý thông tin Từ đó, giáo trình, tài liệuhọc tập và các nguồn cung cấp thông tin khác đóng vai trò rất quan trọngtrong quá trình học tập

Tâm lí xã hội – văn hóalại nhấn mạnh vai trò của các hoạt động xã hội

và văn hóa đối với việc học Đầu tiên,Tâm lí xã hội – văn hóa cho rằng: Hoạtđộng học thực chất là quá trình sinh viên tham gia vào các hoạt động xã hội –văn hóa mà giáo viên là người tổ chức Hoạt động học là quá trình sinh viên

tự khám phá môi trường Giáo viên và sinh viên cùng nhau hoạt động và tácđộng qua lại lẫn nhau để từ đókiến tạo tri thức mới cho sinh viên

Như vậy, có thể xem hoạt động học chính là quá trình mà sinh viên tựchiếm lĩnh những phương thức hoạt động đã tồn tại trong một nền văn hóanhất định nào đó, thông qua việc tham gia vào các hoạt động xã hội – văn hóa

mà giáo viên là người tổ chức

Có tác giả đã phân biệt việc học trong cuộc sống hàng ngày và hoạtđộng học diễn ra trong nhà trường Hoạt động học được xem là một hoạt độngđặc biệt, chú trọng đến sự thay đổi của chính bản thân mỗi người học Hoạtđộng học được diễn ra một cách chủ định, có mục đích và không phải là yếu

tố bổ sung cho bất kỳ một hoạt động chủ đạo nào khác Hoạt động học có chủđịnh là hoạt động có các đặc điểm cơ bản sau đây: Một là, có đối tượng là trithức tương ứng, nhằm mục đích phát triển trí tuệ và năng lực người học Từđólàm thay đổi bản thân người học Hai là, có tính chất tái tạo để tiếp thu cảphương pháp chiếm lĩnh tri thức và được điều khiển một cách có ý thức

Ngoài ra, họ còn phân biệt việc học có tính chất kinh nghiệm (empirical

12

learning) với việc học có tính chất lý thuyết (theoretical learning) Việc học

có tính chất kinh nghiệm dựa trên quá trình so sánh một số đối tượng khácnhau để từ đó tìm ra các đặc điểm chung có thể quan sát được Từ đó hìnhthành khái niệm chung về nhóm đối tượng Ta thấy, khái niệm được hìnhthành thông qua con đường đi từ cụ thể đến cái khái quát Đây là hình thứchọc mang tính chất cơ bản, đặc trưng của người học trước khi đến trường vàcũng được sử dụng trong hệ thống giáo dục truyền thống Hình thức này vẫnđạt hiệu quả cao, nếu người học thấy việc học hấp dẫn và thật sự muốn học.Tuy vậy điểm yếu nhất của hình thức học này là người học có thể hình thànhnhững khái niệm sai lệch

Hình thức học lý thuyết dựa trên việc cung cấp cho người học phươngpháp chung, hoàn thiện để từ đó người học giải quyết một nhóm những vấn đềnhất định Phương pháp này hướng người học đến những đặc điểm chủ yếucủa mỗi nhóm Người học từ từ chiếm lĩnh và nội tâm hóa việc sử dụngphương pháp đó thông qua các hoạt động được tổ chức một cách chuyên biệt.Đây là một quá trình đi từ khái quát đến cụ thể Nó giúp người học hình thànhnhững khái niệm khoa học Các nhà khoa học Nga đã chứng minh: Hình thứchọc này đòi hỏi luyện tập ít và không phải nhớ một cách máy móc, dập khuônnên thường hấp dẫn người học, ít bị lỗi Ngoài ra, hình thức học này đưangười học đến sự chiếm lĩnh hoàn toàn, mức độ lưu giữ cao

* Vận dụng lý thuyết hoạt động trong dạy học

Theo quan điểm của tâm lí học tư duy thì sự học là một sự thay đổivềchất của cấu trúc hành động Tùy thuộc vào cấu trúc của hành động học cụthể, mà cùng một biểu hiện hành vi bên ngoài giống nhau nhưng chất lượnghiệu quả của sự học là khác nhau

Như vậy, sự học phải có quá trình hình thành và phát triển ở các dạnghành động xác định cụ thể Nó còn là sự thích ứng của chủ thể

Hoạt động của chủ thể tương ứng với động cơ thúc đẩy hoạt động đó.Động cơ là cái khách quan hàm chứa nhu cầu Cái khách quan ấy làm cho

hoạt động có đối tượng và có mục đích nhất định Khi đó hoạt động của conngười là hoạt động của chủ thể, có ý thức, nó bao gồm một hệ thống các hànhđộng tương ứng với các điều kiện và phương tiện hành động.

Cấu trúc của lý thuyết hoạt động được xây dựng theo sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc hoạt động của A.N.Leonchiep[5]

Từ những phân tích lý thuyết hoạt động và vận dụng nó vào trong dạyhọc như đã nêu ở trên thì ta cần hiểu:

Học là hành động của chủ thể để thích ứng với tình huống, qua đó chủ thể tự chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách cá nhân Mỗi tri thức mới học được của người học là sản phẩm hoạt động xây dựng tri thức mới.

Phương tiện không thể thiếu để giáo viên định hướng hành động nhậnthức cho sinh viên đó là câu hỏi

* Định hướng hành động trong dạy học Vật lí

Nghiên cứu sự định hướng hành động nhận thức của sinh viên trongdạy học,ta có ba mức độ định hướng có thể áp dụng được trong quá trình dạyhọc, cụ thể:

- Hướng dẫn tái tạo là định hướng trong đó giáo viên là người hướng

để sinh viên huy động, áp dụng những kiến thức, cách thức hoạt động mà sinh

14

viên đã nắm được hoặc đã được giáo viên chỉ ra một cách tường minh, từ đó sinh viên có thể thực hiện được những nhiệm vụ họ đảm nhận.

- Định hướng tìm tòi Đó là định hướng trong đó giáo viên không chỉ ra

cho sinh viên một cách tường minh các kiến thứccũng như cách thức hoạtđộng mà sinh viên cần áp dụng Giáo viên chỉ đưa ra cho sinh viên những gợi

ý để sinh viên có thể tự tìm tòi, huy động hoặc xây dựng những kiến thức vàcách thức hoạt động thích hợp để từ đó giải quyết các nhiệm vụ mà họ đảmnhận, có nghĩa ở đây đòi hỏi sinh viên phải tự xác nhận hành động thích hợptrong tình huống không phải đã quen thuộc đối với mình

- Định hướng khái quát hóa chương trình Đây là kiểu định hướng

trong đó giáo viên nêu gợi ý cho sinh viên tương tự kiểu định hướng tìm tòinhưng vạch ra cho sinh viên đường lối khái quát của việc tìm tòi để giải quyếtvấn đề Sự định hướng được chương trình hóa theo các bước dự định hợp lí và

cụ thể Sự định hướng ban đầu đòi hỏi sinh viên tự lực tìm tòi giải quyết vấn

đề đã đặt ra.Nếu sinh viên không đáp ứng được thì có sự trợ giúp tiếp theo củagiáo viên.Nếu sinh viên vẫn không đáp ứng được thì sự hướng dẫn của giáoviên chuyển sang kiểu định hướng tái tạo

Trên cơ sở dựa vào ba kiểu định hướng nêu trên, giáo viên cần chuẩn bị

kĩ hệ thống câu hỏi định hướng đặt ra cho sinh viên, đó là điều kiện tốt nhất

để tổ chức hoạt động tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên

1.2.3 Quá trình tự học

* Một số quan điểm về tự học

Chữ “tự” trong “tự học” có nghĩa là mỗi người học phải chủ động kiếm

tìm kiến thức bằng cách đọc sách, tham khảo tài liệu, suy ngẫm, khám phá vàphát hiện Để từ đó biến kiến thức tiếp thu được từ sách vở, cuộc sống thànhkiến thức của mình

Quá trình tự học thực chất là quá trình tự rèn luyện tri thức cho bảnthân, cho nên có bao nhiêu hoạt động học tập thì cũng sẽ có bấy nhiêu cách tựhọc

Từ xa xưa, nhân dân ta đã coi trọng vị trí của người thầy trong xã hội.

Nó thể hiện qua các câu ca dao, tục ngữ như: Nhất tự vi sư, bán tự vi sư, haymuốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy…

Trong nhà trường, vai trò của người thầy vô cùng quan trọng Thầy dạycho trò những kiến thức cần thiết thông qua bài giảng Thầy là người dẫnđường chỉ lối, mở rộng, nâng cao tri thức cho học sinh Đồng thời với việcdạy chữ, dạy nghĩa, thì thầy còn dạy bảo những điều hay lẽ phải, quan tâmgiáo dục đạo đức cho học sinh, giúp học sinh sống theo đạo lí làm người

Nhưng không phải vì thế mà thầy có thể thay thế tất cả Thầy hết lònggiảng dạy, thì trò cũng phải hết sức nỗ lực trong học tập thì mới mong đạtđược kết quả cao

Tự học khi nghe thầy giảng bài thể hiện qua việc thực hiện đồng bộ bốnthao tác: Tai nghe, mắt nhìn, óc suy nghĩ và tay ghi bài

Khi học phải chăm chú nghe lời thầy giảng Người xưa đã phân loại bacách nghe: Một là nghe bằng tai, hai là nghe bằng óc và ba là nghe bằng tim.Trong đó nghe bằng tai là cách nghe dửng dưng, không cần hiểu, không cầnnhớ Còn nghe bằng óc là vừa nghe vừa suy nghĩ và có nhận xét đúng saitrong lời giảng Còn cách nghe bằng tim là cách mà trò nghe một cách say mê

để cảm nhận được cái hay, cái đẹp của nội dung, nghệ thuật của tác phẩm vănhọc hay vẻ đẹp của một bài lí khó

Đặc biệt khi nghe giảng, học sinh phải chăm chú nhìn lên bảng xemthầy viết những gì, quan sát xem động tác, cử chỉ của thầy ra sao

Một thao tác vôcùng quan trọng khác là ghi chép lời giảng của thầy

Người xưa đã có câu: “Một lần ghi bằng năm lần nghe” Nhưng ghi chép như

thế nào thì lại là một nghệ thuật, không phải thầy nói gì cũng ghi hết Mà phảibiết chắt lọc, cô đọng những ý chính, những điều mà thầy nhấn mạnh trongbài giảng…

Tự học theo sách giáo khoa cũng quan trọng không kém Ví dụ: Vềmôn Vật lí, tự học có nghĩa là suy nghĩ, tìm tòi cách giải các bài tập của phần

16

lí thuyết vừa học, đọc trước bài sắp học và tự mình tìm hiểu, nâng cao kiếnthức.

Tự học khi làm bài tập là tự mình giải bài tập, không sao chép, khôngnhờ người khác giải dùm Tuy nhiên, khi gặp bài tập khó, có thể nhờ bố mẹ,thầy cô, bạn bè… chỉ dẫn cách thức hoặc hướng giải quyết

Tự học theo sách tham khảo là việc tìm hiểu thêm những kiến thức mới

có liên quan đến bài học, môn học hoặc những phương pháp tiếp cận bàiToán, bài Vật lí hay của những sách tham khảo Tuyệt đối không được chépnhững bài giải đã có sẵn để đối phó

Tự học còn là rèn luyện cho mình kĩ năng học thuộc lòng những phầnghi nhớ, những kiến thức cơ bản và các dạng bài tập…có trong sách giáokhoa

Tự học trong phòng thí nghiệm là tự mình chuẩn bị kiến thức và nhữngdụng cụ liên quan để tiến hành thí nghiệm, từ đó rút ra những kết luận, nhữngbài học

Tự học trong cuộc sống là sự quan sátnhững điều xảy ra hàng ngàyxung quanh ta và thông qua các buổi sinh hoạt cũng như tham quan và cáccông tác xã hội khác để nâng cao vốn sống

Tự học còn là quá trình rèn luyện nghị lực cũng như ý chí phấn đấuvươn lên để đem lại cho bản thân khả năng hiểu biết, phân tích, cảm thụ vàsáng tạo

Trong tập bài giảng chuyên đề dạy tự học cho SV trong các nhà trườngtrung học chuyên nghiệp và Cao đẳng, Đại học GS – TSKH Thái Duy Tuyên

cho rằng: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo,

là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…)cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học”.

Còn tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/ 1998 cũng

viết: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lý các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”.

Trong cuốn “Học tập hợp lí” R.Retke chủ biên, coi “Tự học là việc hoàn thành các nhiệm vụ khác không nằm trong các lần tổ chức giảng dạy”.

Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Phó giáo sư Hà Thị Đức trong cuốn

“Lý luận dạy học đại học” thì: Tự học là một hình thức tổ chức dạy học cơ

bản ở đại học Đó là một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững hệthống tri thức và kỹ năng do chính người học tự tiến hành ở trên lớp hoặc ởngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã được quiđịnh.[7]

Từ những quan điểm về tự học nêu trên, tác giảđi đến định nghĩa về tự

học như sau: Tự học là quá trình người họcchủ động,tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở những lĩnh vực nào đó trong cuộc sống bằng hành động cụ thể của mình đểđạt được mục đích nhất định nào đó.

* Quá trình tự học

Bàn về hoạt động tự học cũng như phương pháp tổ chức cho SV tự học

ra sao để đạt hiệu quả tốt, quả là một vấn đề không hề đơn giản Ngoài việctìm hiểu khái niệm, tìm hiểu các vấn đề liên quan như: Động cơ, thói quenhọc tập của SV thì GV rất cần đến quá trình nghiên cứu để tìm ra nội dung cơbản, những phương cách tối ưu để rèn luyện phương pháp tự học cho SV Đặcbiệt là GV còn cần phải xem những phương pháp đó ngoài sự thích ứngchung cho mọi SV còn có đáp ứng được cho từng nhóm đối tượng SV trongnhững giai đoạn, điều kiện và hoàn cảnh khác nhau trong suốt quá trình đàotạo hay không

18

Để đáp ứng được các yêu cầu nêu trên, ta cần xác định rõ những yêucầu cơ bản của hoạt động tự học như: Nội dung của hoạt động tự học gồmnhững vấn đề nào, để tiếp cận nó phải tuân thủ theo qui trình nào, điều kiện

để ápdụng nó có hiệu quả ra sao…để từ đó ta có kế hoạch xây dựng nhữngbiện pháp dạy tự học cho phù hợp

Đối với mọi lĩnh vực khoa học, việc dạy tự học đều có những điểmchung, thống nhất về cách thức cũng như phương pháp tổ chức theo các cáchsau:

* Xây dựng động cơ học tập

GV cần khơi gợi hứng thú học tập để trên cơ sở đó SVý thức tốt về nhucầu học tập của mình Tiếp đến người học phải tự xây dựng cho mình động cơhọc tập đúng đắn Bởi vì, thành công không bao giờ đến đối với một quá trìnhngẫu hứng tùy tiện thiếu tính toán, kể cả trong học tập lẫn nghiên cứu Nhucầu xã hội hiện tại đòi hỏi mỗi người cần có những tố chất cần thiết để đápứng công việc chứ không phải là những điểm số đẹp

Những bằng cấp, những chứng chỉ, chỉ như là những vật trang sức đểbạn vào đời Khi có động cơ học tập tốt người ta sẽ luôn tự giác say mê, họctập với những mục tiêu cụ thể rõ ràng với một niềm vui sáng tạo bất tận

Trong rất nhiều động cơ học tập của SV, ta có thể tách thành hai nhóm

cơ bản sau:

- Các động cơ hứng thú nhận thức

- Các động cơ trách nhiệm trong học tập

Thông thường các động cơ hứng thú nhận thức được hình thành mộtcách tự nhiên khi bài học có nội dung mới lạ, thú vị, bất ngờ, chứa nhiềunhững yếu tố nghịch lí, gây sự tò mò cho người học Động cơ này sẽ xuấthiện thường xuyên hơn nếu GV biết tăng cường tổ chức các trò chơi nhậnthức, các cuộc thảo luận hay các biện pháp kích thích tính tự giác tích cực từngười học

Còn động cơ nhiệm vụ và trách nhiệm thì đòi hỏingười học phải có tưduy và ý thức cao hơn Giống như nghĩa vụ đối với Tổ quốc, trách nhiệm đốivới gia đình, thầy cô hay uy tín danh dự trước bạn bè…Từ đó các em mới có

ýthức, trách nhiệm trong học tập, nghiêm túc tự giác thực hiện mọi nhiệm vụ học tập

Cả hai động cơ nói trên không thể là một quá trình tự phát, cũng chẳngđược đem lại từ bên ngoài mà nó hình thành và phát triển một cách tự giác,thầm lặng từ bên trong Do đó GV phải tùy vào đặc điểm của từng môn học,đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của từng đối tượng để từ đó tìm ra những biệnpháp thích hợp nhằm khơi dậy hứng thú học tập và năng lực tiềm tàng nơingười học

Mà đặc biệt hơn cả là GV cần tạo mọi điều kiện để các em tự kích thíchđộng cơ học tập của chính mình

Đối với đa số những bạn trẻ, việc tạm gác những thú vui, những trò giảitrí hấp dẫn để toàn tâm toàn sức cho việc học là một việc không hề đơn giản

Nó đòi hỏi phải có một sự quyết tâm rất cao để chiến thắng chính bản thânmình Đối với người trưởng thành, khi mục đích cuộc đời đã rõ, ý thức tráchnhiệm đối với công việc đã được xác định và sự học đã trở thành niềm vui thìviệc xác định động cơ thái độ học tập nói chung không khó khăn như thế hệtrẻ

* Xây dựng kế hoạch học tập

Bất kì ai muốn việc học thật sự có hiệu quả thì mục đích, nhiệm vụ và

kế hoạch học tập phải được xây dựng một cáchrõ ràng,cụ thể Trong đó kếhoạch phải được xác định với tính hướng đích cao Tức là kế hoạch ngắn hạn,dài hạn, hay cụ thể hơn là từng môn, từng phần phải được xây dựng rõ ràng,nhất quán để phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của mình

Vấn đề kế tiếp là phải chọn đúng trọng tâm, cái gì là cốt lõi là quantrọng để ưu tiên tác động trực tiếp và dành thời gian công sức cho nó Nếukhông thì việc học chắc chắn sẽ đạthiệu quả không cao

20

Cuối cùng phải sắp xếp các phần việc một cách hợp lí, logic cảvề nộidung lẫn thời gian Đặc biệt cần tập trung hoàn thành dứt điểm, đúng kế hoạchtừng hạng mục theo thứ tự mà ta đã vạch ra.

* Tự mình nắm vững nội dung tri thức

Đây là giai đoạn được xem là quyết định đến sự thành công hay khôngcủa người học Khối lượng kiến thức cùng các kĩ năng được hình thành nhanhhay chậm, nắm bắt vấn đề nông hay sâu, rộng hay hẹp, có bền vững không…tùy thuộc vào nội lực của chính bản thân người học trong bước mang tính độtphá này Nó gồm các hoạt động:

- Tiếp cận thông tin: Là chọn lọc cũng như chủ động tiếp nhận thông tin

từ nhiều nguồn khác nhau và từ những hoạt động được xác định trước Tronghoạt động này rất cần sự tỉnh táo để có thể chọn lọc thông tin một cách thôngminh và linh hoạt

Xã hội hiện đại khiến phần lớn SV rời xa sách vở và chỉ quan tâm đếncác phương tiện nghe nhìn khác Bởi vì nó thỏa mãn trí tò mò, giúp cho tainghe mắt thấy tức thời Đó là chưa kể đến sự nhiễu loạn thông tin mà nếukhông vững vàng thì rất dễ sa vào những cạm bẫy thiếu lành mạnh, ảnh hưởngtrực tiếp đến sự phát triển nhân cách, tâm hồn của giới trẻ Trong khi từ cổ chíkim, muốn làm chủ tri thức thìcon đường tốt nhất không gì khác là đọc sách.Đọc sách là phương pháp tự học rẻ tiền mà đem lại hiệu quả nhất

Do vậy, rèn luyện thói quen đọc sách là một công việc không thể thiếutrong yêu cầu tự học Song song việc tiếp nhận tri thức thì còn phải biết gợi

mở, thắc mắc hay đề xuất những vấn đề cần lưu ý sau khi đọc, hoặc chí ít làhọc cách viết, lối diễn đạt từ những cuốn sách hay Đó là cách đọc sáng tạo.Khác với sự giải trí đơn giản hay cảm nhận thông thường

- Xử lí thông tin: Trong quá trình tự học việc xử lí thông tin không bao

giờ diễn ra trong vô thức mà cần có sự chọn lọc, gia công thì mới có thể sửdụng được Quá trình này được tiến hành thông qua việc cụ thể như: Phântích, đánh giá, tóm lược, tổng hợp, so sánh…

- Vận dụng tri thức, thông tin: Việc vận dụng các thông tin tri thức

khoa học để giải quyết các vấn đề liên quan, SV thường gặp rất nhiều khókhăn Có khitìm được một khối lượng lớn tư liệu nhưng việc tập hợp phânloại nội dung để kiến giải một vấn đề lại không thể thực hiện được Ở trườnghợp này SV cần khoanh vùng vấn đề trong một giới hạn nhất định

Sau đó chỉ cần tập trung đào sâu một vấn đề đó nhằm phát hiện ra cái mới có giá trị thực tiễn là đáp ứng yêu cầu

- Trao đổi, phổ biến thông tin: Việc trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông

tin tri thức thông qua các hình thức: hội thảo, báo cáo khoa học, thảo luận,thuyết trình,… là công việc cuối cùng của quá trình tiếp nhận tri thức.Hoạtđộng này tạo điều kiện để người học hình thành và phát triển kĩ năng trìnhbày (bằng lời nói hay văn bản) Giúp người học tự tin, chủ động trong giaotiếp, phát triển năng lực hợp tác và làm việc nhóm tốt hơn

* Tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập

Để đánh giá kết quả học tập ta có nhiều hình thức: Dùng các thang đomức độ đáp ứng yêu cầu của GV, bản thân người học tự đánh giá, nhận xétcủa tập thể thông qua thảo luận, người học tự đối chiếu so sánh với mục tiêuđặt ra ban đầu… Tất cả những đánh giá trên đều mang ý nghĩa tích cực, cầnđược quan tâm thường xuyên Để từ đó người học tự đối thoại và thẩm địnhmình, biết được cái gì làm được, cái gì chưa làm được để từ đó có hướng khắcphục hay phát huy.Qua đó ta có thể nói vấn đề tự học rõ ràng không hề đơngiản Muốn hoạt động học tập đạt hiệu quả thì nhất thiết SV phải chủ động, tựgiác học tập bất cứ lúc nào có thể, bằng chính khả năng của mình

Ngoài ra vai trò của người thầy cũng rất quan trọng, với tư cách làngoại lực trong việc trang bị cho SV một hệ thống tri thức cũng như kĩ năng,thái độ cùng với phương pháp tự học cụ thể, khoa học Để từ đó hoạt động tựhọc tự đào tạo của SV được đi vào chiều sâu thực chất

22

1.2.4 Vai trò của tự học trong hoạt động học

Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học ở đại học nói riêng, giáoviên luôn nắm một vai trò quan trọng, không thể thiếu, đó là sự tổ chức,hướng dẫn, điều khiển, chỉ đạo hoạt động học tập của sinh viên Nhưng thực

tế lại cho thấy rằng, dù giáo viên có kiến thức uyên thâm hay phương phápgiảng dạy hay đến mấy nhưng học sinh không chịu đầu tư thời gian, công sức,không có sự lao động của cá nhân, không có niềm khao khát chinh phục trithức, thiếu sự say mê học tập hay không có kế hoạch và phương pháp học tậphợp lý, không tự giác tích cực trong học tập thì kết quả học tập sẽ không baogiờ cao

Qua đó, chúng ta có thể khẳng định với nhau rằng,vai trò của hoạt động

tự học luôn luôn chiếm một vị trírất quan trọng trong quá trình học tập củangười học Yếu tố để quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động họctập, không gì khác chính là tự học

Nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười, trong Hội thảo khoa học nghiên cứu

phát triển tự học, tự đào tạo, đã phát biểu: “Tự học, tự đào tạo là con đường phát triển suốt cuộc đời của mỗi người, trong điều kiện kinh tế – xã hội nước

ta hiện nay và cả mai sau, đó cũng là truyền thống quý báu của người Việt Nam và dân tộc Việt Nam Chất lượng và hiệu quả giáo dục được nâng cao khi tạo ra được năng lực sáng tạo của người học, khi biến được quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục.” (Trích thư gửi Hội thảo khoa học

nghiên cứu phát triển tự học, tự đào tạo ngày 6/1/1998), khi bàn về vấn đề tựhọc

Ở đại học, đòi hỏi sinh viên phải tiếp thu một lượng kiến thức lớn vàkhó,vì thế quá trình tự học của sinh viên là vô cùng quan trọng Cũng chínhthông qua hoạt động tự học này sẽ giúprất nhiều cho sinh viên trong quá trìnhhọc tập để lĩnh hội tri thức

- Thứ nhất, tự học giúp sinh viên nắm vững kiến thức, kỹ năng kỹ xảo

về nghề nghiệp trong tương lai Thông qua quá trình tự học sẽ giúp sinh viên

từng bước, từng bước biến vốn kinh nghiệm của nhân loại thành vốn trithứccủa riêng bản thân mình Hoạt động tự học còn tạo điều kiện giúp chosinh viên hiểu sâu tri thức, mở rộng kiến thức, củng cố ghi nhớ vững chắc trithức để vận dụng chúng vào giải quyết các nhiệm vụ học tập liên quan.

- Thứ hai, tự học không chỉ giúp sinh viên nâng cao chất lượng và hiệu

quả học tập khi còn ngồi trên ghế nhà trường mà còn giúp SV có

được hứng thú, thói quen và phương pháp tự học thường xuyên để từ đó làmphong phú, hoàn thiện thêm vốn hiểu biết của mình Giúp họ tránh được sựtụt hậu trước sự biến đổi như vũ bão của khoa học và công nghệ thời đại ngàynay

- Thứ ba, tự học thường xuyên, tích cực không những giúp sinh

viên

mở rộng, đào sâu kiến thức mà còn giúp sinh viên phát triển được nhữngphẩm chất trí tuệ và rèn luyện nhân cách của chính mình Từ đó giúp họ cóniềm đam mê, sự hứng thú trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Thứ tư, trong quá trình học tập ở trường đại học, nếu bồi dưỡng được

ý chí và năng lực tự học cần thiết thì sẽ khơi dậy được ở sinh viên tiềm năng

to lớn vốn có của họ, tạo nên động lực nội sinh để có thể vươn lên trong quátrình học tập dù có khó khăn hay vất vả như thế nào Khả năng tự học chính

là nhân tố nội lực quyết định chất lượng đào tạo

Nói vậy không có nghĩa là vai trò của giáo viên và tập thể sinh viêntrong nhà trường bị hạ thấp Họ có vai trò to lớn trong việc động viên, khuyếnkhích và hướng dẫn sinh viên tự học một cách đúng hướng để có thể đạt hiệuquả

Ngày nay vai trò của giáo dục càng quan trọng, nó thúc đẩy sự pháttriển và tiến bộ của xã hội Giáo dục có nhiệm vụ đào tạo ra thế hệ trẻ năngđộng, sáng tạo, có tri thức, có năng lực và có khả năng thích ứng với đời sống

xã hội, làm xã hộiphát triển

Muốn vậy thế hệ trẻ phải tự học, tự nâng cao, tự hoàn thiện chính bảnthân mình ngay từ rất sớm

24

1.2.5 Các hình thức tự học của sinh viên

Hoạt động tự học diễn ra dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau:

+ Hình thức 1: SV tự mày mò theo sở thích và hứng thú độc lập

của

mình mà không có sách vở hay sự hướng dẫn của GV

Hình thức này đượccác nhà khoa học gọi là tự nghiên cứu Kết quả củanghiên cứu đi đến sự sáng tạo và phát minh ra các tri thức khoa học mới, nóthể hiện đỉnh cao của hoạt động tự học Hình thức tự học này phải được dựatrên một niềm khát khao, say mê khám phá tri thức và cũng phải có một vốntri thức vừa rộng, vừa sâu Ở trình độ tự học này người học không thầy, khôngsách mà chỉ cọ sát với thực tiễn vẫn có thể tổ chức hoạt động của mình mộtcách có hiệu quả

+ Hình thức 2: Tự học có sách nhưng bên cạnh không có giáo

viên

Ở hình thức này có thể diễn ra ở hai mức:

Thứ nhất, tự học theo sách mà không có sự hướng dẫn của giáo

viên:Trường hợp này bản thân người học tự học để hiểu, để thấm các kiếnthức trong sách qua đó sẽ phát triển về tư duy

Thứ hai, tự học theo sách nhưng có giáo viên hướng dẫn từ xa:Mặc dù

giáo viên ở xa nhưng vẫn có thể trao đổi thông tin giữa thầy và trò bằng cácphương tiện trao đổi thông tin để giúp người học phản ánh hay giải quyết cácthắc mắc

+ Hình thức 3: Tự học có sách, có giáo viên trực tiếp hướng dẫn một số

tiết trong ngày, sau đó sinh viên về nhà tự học dưới sự chỉ dẫn gián tiếp củagiáo viên

Trong quá trình học tập trên lớp, thầy có vai trò là nhân tố hỗ trợ, làchất xúc, tạo điều kiện để trò thúc đẩy quá trình tự chiếm lĩnh tri thức Trò cóvai trò là chủ thể của quá trình nhận thức: tự giác, tích cực, say mê tham giavào quá trình học tập Mối quan hệ giữa thầy và trò ở đây chính là mối quan

hệ giữa nội lực và ngoại lực, ngoại lực dù có quan trọng đến mấy thì cũng chỉ

25

Với quá trình tự học ở nhà, mặc dù SV không gặp trực tiếp giáo viên,nhưng dưới sự hướng dẫn gián tiếp của giáo viên, người học phải phát huytính tích cực, sự tự giác và chủ động tự sắp xếp kế hoạch để huy động mọi trítuệ, kỹ năng của bản thân để hoàn thành tốt những yêu cầu được giao Tự họccủa SV theo hình thức này liên quan chặt chẽ với yêu cầu của giáo viên, đượcgiáo viên định hướng về nội dung, cũng như vạch ra phương pháp cụ thể đểngười học thực hiện Như vậy ở hình thức thứ ba này ta có thể nói, quá trình

tự học của sinh viên liên quan trực tiếp với quá trình dạy học, chịu sự tác độngcủa nhiều yếu tố, trong đó không thể thiếu yếu tố tổ chức và quản lý quá trìnhdạy học của giáo viên và quá trình tự học của sinh viên

1.2.6 Vai trò của giáo viên và sinh viên trong quá trình dạy tự học cho sinh viên

Trong vấn đề của giáo dục nói chung và việc học nói riêng thì tự học cóvai trò hết sức quan trọng Tự học giúp người học có thể hiểu sâu, mở rộng vàcủng cố tri thức Đồng thời, nó cũng giúp người học hình thành tính tích cực,

sự độc lập, tự giác trong học tập cũng như nghiên cứu khoa học

Do đặc thù học tập ở đại học khác cơ bản so với học tập ở phổ thông, ởđại học không có sự kiểm tra, giám sát hàng ngày của giáo viên nên việc họctập của SV phần lớn là tự học Hoạt động đó được diễn ra liên tục, trong một

phạm vi lớn nhằm lĩnh hội rất nhiều tri thức Có thể coi: Bản chất công việc

tự học của SV đại học là quá trình nhận thức một cách tự giác, tích cực, tự lực và chủ động.

Trước kia, trong phương thức đào tạo theo hình thức niên chế, sinh viêntuân thủ theo một chương trình do nhà trường định sẵn Còn với phương thứcđào tạo theo tín chỉ như hiện nay, kế hoạch học tập phụ thuộc vào chính bảnthân sinh viên Khi đó đòi hỏi sinh viên phải có ý thức xây dựng kế hoạch tựhọc, tự nghiên cứu sao cho quá trình học tập của mình đạt hiệu quả tốt nhất

Mặt khác, hình thức tổ chức dạy học theo phương thức tín chỉ qui địnhhoạt động tự học của sinh viên là một thành phần bắt buộc trong thời khóa

biểu và là một nội dung quan trọng của đánh giá kết quả học tập Hoạt động

dạy - học theo tín chỉ được tổ chức theo ba hình thức: lên lớp, thực hành và tự học Ba hình thức tổ chức dạy học tương ứng với ba kiểu giờ tín chỉ: giờ tín chỉ lên lớp, giờ tín chỉ thực hành và giờ tín chỉ tự học.

Tùy thuộc tính chất đặc thù riêng của từng môn học mà có các hìnhthức tổ chức dạy - học khác nhau Có những môn học chỉ có một kiểu giờ tínchỉ,cũng có những môn học có hai hoặc cả ba kiểu giờ tín chỉ

Trong hình thức đào tạo theo niên thìhoạt động tự học của SV chỉ mangtính chất tự nguyện, còn với phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ thì tựhọc là một thành phần hợp pháp và bắt buộc phải có trong hoạt động học tậpcủa SV Để có thể học được 1 giờ lý thuyết hay 2 giờ thực hành, thực tập ởtrên lớp thì đòi hỏi sinh viên phải có 3 giờ chuẩn bị trước ở nhà Đó chính làmột trong những yêu cầu bắt buộc trong cơ cấu giờ học của SV

Tiếp đến, nội dung một bài giảng trong hệ thống tín chỉcũng gồm 3thành phần chính:

- Một là: Phần nội dung bắt buộc (A1) được giảng trực tiếp trên lớp

- Hai là: Phần nội dung nên biết (A2) có thể không được giảng trên lớp

mà giáo viên có nhiệm vụ hướng dẫn SV tự học, tự nghiên cứu ở ngoài lớp

- Ba là: Phần nội dung có thể biết (A3), nội dung này dành riêng cho

việc tự học, chuẩn bị bài, làm bài tập, làm thí nghiệm, seminarhay thảo luậnnhóm,… và các hoạt động liên quan đến môn học

Như vậy, kiến thức của mỗi môn học được tích lũy qua tìm tòi củangười học dưới sự chỉ bảo, hướng dẫn vàgiúp đỡ của giáo viên Nếu sinh viênkhông tự học thì họ chỉ lĩnh hội được 1/3 khối lượng kiến thức của môn học

và như thế có nghĩa họ đã không hoàn thành được yêu cầu của môn học

Ngoài ra, một điểm rất quan trọng, khác biệt giữa học chế niên chế vàhọc chế tín chỉ đó là hoạt động tự học ở học chế tín chỉ được kiểm tra, đánhgiá thường xuyên, nghiêm túc thông qua các bài kiểm tra, bài tập…trong suốtquá trình học

Qua đó ta thấy, trong phương thức đào tạo theo hình thức tín chỉ, hoạt động tự học của SV trở thành hoạt động bắt buộc với các chế tài cụ thể.

* Vai trò của giảng viên trong quá trình tự học của sinh viên

Giảng viên có vai trò rất quan trọng trong việc định hướng và kích thích

ýthức tự học cho SV Ngoài những giờ học ở trên lớp, thì ngay đối với nhữnggiờ tự học, tự nghiên cứu của SV, giảng viên cũng rất cần phải quan tâm, theodõi để từ đó có những tư vấn kịp thời khi SV gặp vướng mắc

Một số nhiệm vụ của giảng viên đối với hoạt động tự học của sinh viên:

-Giúp sinh viên nắm được đề cương môn học: Khi bắt đầu một môn

học,

giảng viên cần phải giới thiệu và cung cấp cho sinh viên đề cương chi tiết mônhọc Để từ đó SV chủ động trong việc học, việc tìm hiểu thêm tài liệu thamkhảo liên quan cũng như xây dựng kế hoạch hoạt động học tập cụ thể, chi tiết

-Xác định rõ nội dung tự học và phương cách thực hiện nội dung đó:

Trong hình thức tín chỉ, nội dung A2, A3 như đã nêu ở trên là những nội dung

mà SV phải tự học Khi đó GVcần thiết kế các nhiệm vụ cụ thể để SV có thể

tự chiếm lĩnh kiến thức, đáp ứng mục tiêu và yêu cầu của môn học Mặt khácgiảng viên cũng cần giới thiệu đầy đủ các tài liệu bắt buộc, cũng như tài liệutham khảo và cách thu thập, tra cứu, xử lý thông tin trong tài liệu với nhữnghướng dẫn chi tiết, đầy đủ, cụ thể cho SV

-Kiểm tra - đánh giá hoạt động tự học của sinh viên: Với phương thức

đào tạo theo học chế tín chỉ và hoạt động tự học đã trở thành bắt buộc, khôngthể thiếu trong cơ cấu môn học thì cần phải có các hình thức kiểm tra - đánhgiá hoạt động này một cách chi tiết Nếu giảng viên chỉ giao nhiệm vụ màkhông tổ chức kiểm tra, đánh giá thì hoạt động học tập này chỉ mang tính hìnhthức, đối phó, không đem lại kết quả như mong muốn

Vì vậy giảng viên phải thường xuyên đánh giá sinh viên trong suốt quátrình của môn học thông qua các hình thức như bài tập cá nhân; bài tập nhóm;bài tập lớn Qua đó hình thành cho sinh viên ý thức tự học và làm việcnghiêm túc để được đạt kết quả cao trong học tập

28

* Vai trò của sinh viên đối với hoạt động tự học

Muốn tự học đạt kết quả cao thì ngoài sự hướng dẫn, chỉ dạy của giảngviên, cũng như công tác quản lý, giáo dục của nhà trường thì một yếu tốkhông thể thiếu đó là: sự nỗ lực của chính bản thân sinh viên Khi chuyểnsang phương thức đào tạo mới, đòi hỏi sinh viên phải thay đổi nhận thức, để

từ đó có những phương pháp học tập phù hợp nhằm thích ứng với những yêucầu học hiện nay

Một số nhiệm vụ của sinh viên trong với hoạt động tự học:

- Chuẩn bị tốt về động cơ, về thái độ học tập, cũng như tinh thần tráchnhiệm, tự lực để “tự chủ, tự chịu trách nhiệm” trong học tập một cách chủđộng và có hiệu quả

- Nắm chắc các mục tiêu, các yêu cầu của môn học Cụ thể hơn

1.3 Năng lực tự học Vật lí của sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

1.3.1 Khái niệm năng lực tự học

Năng lực tự học là khả năng hoàn thành hiệu quả các nhiệm vụ học tập một cách độc lập và biểu hiện thông qua các kĩ năng tự học

Ở đây có thể hiểu kĩ năng chính là mặt kĩ thuật của năng lực và kĩ năng

tự học là phương thức hành động trên cơ sở lựa chọn và vận dụng những trithức, kinh nghiệm đã có để thực hiện các mục tiêu học tập đặt ra

Ta có thể coi năng lực tự học giống như cách học,vậy trước tiên ta cần hiểu cách học ở đây là gì?