Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông nam trực tỉnh nam định theo yêu cầu đổi mới giáo dục

biện pháp quản lý có hiệu quả hoạt động dạy và học của giáo viên và họcsinh đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới là việc làm cần thiết và quantrọng.Việc đưa ra được các biện pháp quản l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM -* -

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM VIẾT NHỤ

Luận văn được bảo vệ tại Khoa Sư phạm Đại học quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học:

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3

5 Phạm vị nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 5

1.1 Một số khái niệm cơ bản 5

1.1.1 Quản lý giáo dục 5

1.1.2 Quản lý nhà trường. 6

1.1.3 Quản lý trường THPT. 8

1.1.4 Biện pháp và biện pháp quản lý 10

1.2 Quản lý hoạt động dạy và học. 10

1.2.1 Khái niệm về dạy và học. 10

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy và học. 12

1.3 Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục THPT. 20

1.3.1 Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục phổ thông 20

1.3.2 Những yêu cầu và nội dung đổi mới giáo dục phổ thông 22

Chương 2 : THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

DẠY VÀ HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT NAM

TRỰC - NAM ĐỊNH 27

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu. 27

2.1.1 Điều kiện kinh tế xã hội của huyện Nam Trực 27

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục của huyện Nam Trực và của trường 28 THPT Nam Trực - Nam Định

2.2 Đặc điểm chính của trường nghiên cứu đề tài 29

2.2.1 Quy mô phát triển lớp và học sinh của trường 29

2.2.2 Chất lượng giáo dục của trường THPT Nam Trực 30

2.2.3 Đội ngũ cán bộ quản lý 33

2.2.4 Đội ngũ giáo viên với hoạt động dạy học 35

2.2.5 Cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học 36

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT Nam Trực - Nam Định. 37

2.3.1 Việc thực hiện các biện pháp quản lý hoạt động dạy và học 37

2.3.2 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên 39

2.3.3 Quản lý hoạt động học của học sinh. 51

2.3.4 Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học 54

2.3.5 Quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh. 56

2.4 Đánh giá thực trạng của công tác công tác quản lý hoạt động dạy và học của nhà trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định 57

Chương 3 : NHỮNG BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT NAM TRỰC -NAM ĐỊNH 60

3.1 Cơ sở đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy và học theo yêu cầu ổi mới giáo dục THPT 60

3.1.1 Xu hướng đổi mới giáo dục. 60

3.2 Những biện phỏp quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng theo

ờu cầu đổi mới giỏo dục THPT. 64

3.2.1 Quản lý hoạt động dạy học của giỏo viờn. 65

3.2.2 Quản lý hoạt động học của học sinh. 69

3.2.3 Quản lý đổi mới phương phỏp dạy học theo yờu cầu đổi mới giỏo ục 73

3.2.4 Quản lý hoạt động đỏnh giỏ học sinh theo yờu cầu đổi mới giỏo ục. 75

3.2.5 Quản lý đổi mới phương phỏp theo yờu cầu đổi mới giỏo dục THPT 78

3.2.6 Quản lý hoạt động đỏnh giỏ học sinh theo yờu cầu đổi mới giỏo dục THPT 83

3.3 Khảo sỏt về mức độ hợp lý và tớnh khả thi của cỏc biện phỏp được đề xuất 87

3.3.1 Tớnh đồng bộ của biện phỏp 87

3.3.2 Mức độ thiết thực và tính khả thi của các biện pháp 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC

: Cán bộ quản lý: Chương trình: Cơ sở vật chất: Cao đẳng: Đại học: Dạy học: Giáo dục: Giáo viên: Giáo dục đào tạo: Học sinh

: Kinh tế xã hội: Nhà xuất bản: Sách giáo khoa: Thiết bị dạy học: Trung ương: UBND

DANH MỤC SƠ ĐỒ BẢNG BIỂU

Các thành tố của quá trình dạy học

Số lớp, số học sinh của trường THPT Nam TrựcKết quả xếp loại hạnh kiểm - học lực của học sinh trườngTHPT Nam Trực

Thống kê kết quả học sinh giỏi cấp Huyện, tỉnh của trườngTHPT huyện Nam Trực

Kết quả tốt nghiệp THPT của trường THPT Nam TrựcThống kê đội ngũ CBQL của trường THPT Nam TrựcThực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT Nam Trực nămhọc 2005-2006, 2006-2007

Thực trạng cơ sở vật chất trường THPT Nam Trực năm học2006-2007

Đánh giá của CBQL về thực trang quản lý hoạt động dạy vàhọc của hiệu trưởng nhà trường

Thực trạng quản lý sử dụng đội ngũ giáo viên trường THPTNam trực

Thực trạng quản lý giờ lên lớp và sinh hoạt chuyên mônThực trạng quản lý việc thực hiện chương trình của giáo viênThực trạng quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp củagiáo viên

Bảng 2.13 Thực trang QL thực hiện nề nếp hồ sơ chuyên môn của giáo

Bảng 2.18 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học

tập của học sinhBảng 3 Trưng cầu ý kiến về tính hợp lý, khả thi

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thế kỷ XXI, phương pháp đào tạo của các nhà trường sẽ chuyểndần sang hợp tác/cộng tác thay vì phương pháp truyền dẫn một chiều cổđiển, phương pháp giáo dục trong nhà trường sẽ là phương pháp tương

tác/giao diện trên cơ sở “thiết kế tổ chức dạy học linh hoạt” với vai trò ngày

càng lớn của công nghệ hiện đại Và như vậy, tổ chức đào tạo của các nhàtrường cần đa dạng - linh hoạt - phù hợp với nền văn minh tri thức

Những đặc điểm của nền văn minh tri thức đã tác động một cách mạnh

mẽ và sâu sắc vào sự biến đổi về nội dung, hình thức, phương thức… hoạtđộng dạy và học của giáo viên và học sinh trong các nhà trường hiện nay

Chính vì vậy, những năm gần đây, việc đổi mới giáo dục toàn diện đãđược các cấp quản lý đặc biệt quan tâm Các chương trình giáo dục đào tạothường xuyên được đổi mới; phương pháp, phương tiện giáo dục mới, hìnhthức dạy và học mới thường xuyên được nghiên cứu, triển khai và áp dụngvào các nhà trường

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được trong qúa trình đổimới, giáo dục Việt Nam vẫn còn nhiều điểm bất cập, yếu kém Văn kiện Đạihội Đảng toàn quốc lần thứ X đã đánh giá những yếu kém của giáo dục trong

5 năm lại đây: “Chất lượng giáo dục còn nhiều yếu kém, khả năng chủ động, sáng tạo của học sinh, sinh viên ít được bồi dưỡng, năng lực thực hành của học sinh còn yếu Chương trình, phương pháp dạy và học còn lạc hậu, nặng

biện pháp quản lý có hiệu quả hoạt động dạy và học của giáo viên và họcsinh đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới là việc làm cần thiết và quantrọng.

Việc đưa ra được các biện pháp quản lý hiệu quả hoạt động dạy và học

sẽ là đòn bẩy hỗ trợ đắc lực cho quá trình đổi mới giáo dục, nâng cao chấtlượng giáo dục

Trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định là một trường nằm trên địabàn huyện giáp ranh thành phố Nam Định, một mặt hưởng được những điềukiện thuận lợi của việc gần trung tâm thành phố, một mặt gặp khó khăn củamột huyện thuần nông nghèo Những năm gần đây, công cuộc đổi mới cảicách giáo dục của cả nước đã tác động mạnh tới hoạt động dạy và học củacác nhà trường Tuy nhiên, để thích ứng với những thay đổi, việc áp dụngcác biện pháp quản lý hoạt động dạy và học đáp ứng được yêu cầu của quátrình đổi mới giáo dục vẫn còn nhiều hạn chế

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài : "Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng Trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục" làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định.

- Đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệutrưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dụcphù hợp với đặc điểm trường THPT Nam Trực

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT theo yêu cầu đổi mới giáo dục

- Hoạt động dạy của giáo viên

- Hoạt động học của học sinh

- Đổi mới phương pháp dạy học

- Đánh giá kết quả học tập của học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các Nghị quyết của Đảng, các văn bản của Nhà nước về giáo dục - đào tạo

- Các tài liệu khác có liên quan đến đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động dạy và học, hoạt động

quản lý dạy và học của các trường trên địa bàn

- Phương pháp điều tra: Sử dụng bảng câu hỏi để thu thập các thông tin

về thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy và học trong các trường THPT.Phương pháp này còn được sử dụng để trưng cầu ý kiến về tính khả thi và tầm quan trọng của các biện pháp quản lý được đề xuất

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia (qua khảo sát hoặc

phỏng vấn) những vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý giáo dục trong tình hình đổi mớigiáo dục THPT hiện nay

- Phương pháp thống kê: Được dùng để xử lý dữ liệu và kết quả điều

tra thu được

7 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụlục, luận văn được trình bày trong 3 chương :

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy và học theoyêu cầu đổi mới giáo dục THPT

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy và học của hiệutrưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định

Chương 3: Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệutrưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáodục

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRƯỜNG THPT THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n

1.1.1 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một bộ phận của xã hội, nên quản lý giáo dục (QLGD) làmột loại hình quản lý xã hội Quản lý xã hội là tác động có ý thức của chủthể quản lý tới khách thể quản lý trên cơ sở nhận thức và vận dụng nhữngquy luật khách quan của đối tượng nhằm đảm bảo cho nó vận động và pháttriển hợp lý để đạt mục tiêu đã định

Về quản lý giáo dục có nhiều cách định nghĩa:

- M.I.Kôndacôp “Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp tổ chức, cán bộ, kế hoạch hoá nhằm đảm bảo vận hành bình thường của cơ

quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả

về số lượng và chất lượng” [20]

- P.V.Khuđôminxky cho rằng: "Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức, có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ trên cơ sở nhận thức và sử dụng các quy luật chung của xã hội cũng như quy luật khách quan của quá trình dạy học và giáo dục, của sự phát triển thể chất và tâm trí của trẻ em’’.

Ở Việt Nam, các nhà khoa học giáo dục định nghĩa quản lý giáo dục như sau:

- "Quản lý giáo dục theo định nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội" [11, tr 31]

- "Quản lý nhà trường, QLGD nói chung là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành tiến tới mục tiêu đào tạo theo nguyên lý giáo dục" [24, tr 61].

- "Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường

xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới

về chất " [34, tr 35].

Từ những khái niệm về quản lý giáo dục, ta có thể hiểu là: Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng tới đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý mà chủ yếu nhất là quá trình dạy học và giáo dục ở các trường học.

- “Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường“ [26, tr 38]

1.1.2 Quản lý nhà trường

Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt đặc thù của xã hội, được hìnhthành từ nhu cầu mang tính tất yếu khách quan của xã hội nhằm thực hiệnchức năng truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội để đạt mục tiêu tồn tại

và phát triển của cá nhân, phát triển cộng đồng và xã hội

Nhà trường là tổ chức giáo dục mang tính chất nhà nước, xã hội, trựctiếp làm công tác giáo dục thế hệ trẻ, đây là cơ sở chủ chốt của bất kỳ hệthống giáo dục nào từ trung ương đến địa phương Nói chung, nhà trườngvẫn là khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý lại vừa là một hệ thốngđộc lập tự quản của xã hội Do đó quản lý trường học nhất thiết phải vừa có

Trường học là tổ chức cơ sở quan trọng nhất của các cấp quản lý giáodục, cho nên quản lý trường học là nội dung quan trọng của quản lý giáo

dục, Khoản 2, Điều 48, Luật GD 2005: “Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọi loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục’’ [12]

Cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý nhà trường

- Tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [27, tr 29]

- Tác giả M.I Kônđacôp đã viết: "Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường là một hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội - kinh tế, tổ chức sư phạm của quá trình dạy và học và giáo dục thế hệ đang lớn” [20, tr 94]

- Tác giả Bùi Trọng Tuân cho rằng “Quản lý nhà trường bao gồm quản lý bên trong nhà trường (nghĩa là quản lý các thành tố mục đích, nội dung, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, đội ngũ giáo viên, cán bộ, tập thể học sinh, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, các thành tố này quan hệ qua lại với nhau và tất cả đều nhằm thực hiện các chức năng giáo dục) và quản lý các mối quan hệ giữa nhà trường với môi trường xã hội bên ngoài” [41, tr 12]

Vậy ta có thể hiểu quản lý nhà trường là tập hợp các tác động của chủthể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đẩy mạnh mọi hoạt động của nhàtrường và thực hiện được các mục tiêu dự kiến Quản lý giáo dục trong nhàtrường về cơ bản, chính là quản lý các thành tố của quá trình dạy học, cácthành tố đó có thể được mô tả như sơ đồ sau:

Sơ đồ 1: Các thành tố của quá trình dạy học [41]

1.1.3 Quản lý trường trung học phổ thông

Theo tác giả Trần Hồng Quân: “Quản lý nhà trường phổ thông là quản

lý dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác, để dần tiến tới mục tiêu giáo dục” [37, tr 37]

Nhiệm vụ của trường trung học được quy định tại Điều 3, Điều lệTrường Trung học (Ban hành kèm theo Quyết định 23/2000/QĐ-BGD&ĐTngày 11 tháng 7 năm 2000 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

1) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành;

2) Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện

kế hoạch phổ cập trung học cơ sở trong phạm vi cộng đồng theo quy định của Nhà nước;

3) Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh;

4) Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật;

5) Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng

8

6) Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong phạm vi cộng đồng;

7) Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

Mục tiêu giáo dục của THPT, Khoản 4, Điều 27, Luật GD 2005 là:

“Nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những kiến thức thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc

đi vào cuộc sống lao động” [12, tr 21]

Như vậy, mục tiêu của giáo dục THPT là một mục tiêu kép: vừa chuẩn

bị kiến thức cho học sinh vào các trường cao đẳng, đại học, vừa chuẩn bị chocác em một số kỹ năng, tính tự chủ, sáng tạo để có thể đi vào cuộc sống laođộng Do đó, nhiệm vụ của trường THPT cần hình thành cho các em phươngpháp học tập, khả năng tư duy, khả năng thích ứng với cuộc sống Đây làmột vấn đề cực kỳ quan trọng

Trong sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay, đốivới giáo dục phổ thông nhằm đạt mục tiêu giáo dục không phải dễ dàng.Công tác quản lý vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật, nên chủthể quản lý tác động như thế nào vào các thành tố của hệ thống giáo dục đểđem lại hiệu quả

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý trường phổ thông là tập hợp các tác động tối ưu (công tác tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm tận dụng nguồn nhân lực dự trữ do nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đóng góp và do hoạt động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện

cú chất lượng mục tiờu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lờn một trạng thỏi mới” [36, tr 43]

1.1.4 Biện phỏp và biện phỏp quản lý

• Biện phỏp: "Là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể" (Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 1997)

• Biện pháp quản lý: Là cách làm cụ thể của chủ thể quản lý tác

động lên đối t-ợng quản lý để đạt đ-ợc mục đích quản lý

1.2 Quản lý hoạt động dạy và học

1.2.1 Khỏi niệm về dạy và học

Dạy và học là một quỏ trỡnh toàn vẹn, thống nhất biện chứng, là quyluật cơ bản của quỏ trỡnh dạy học, nú phản ỏnh mối liờn hệ tất yếu, chủ yếu

và bền vững giữa hai thành tố trung tõm, đặc trưng cho tớnh chất hai mặt củaquỏ trỡnh dạy học đú là dạy và học

Dạy và học là một quỏ trỡnh tương tỏc, cộng tỏc giữa thầy và trũ Chủthể hoạt động dạy là thầy giỏo, chủ thể hoạt động học là học sinh Quỏ trỡnhcộng tỏc giữa giỏo viờn và học sinh càng nhịp nhàng càng làm tăng kết quảcủa quỏ trỡnh dạy học

Dạy - học là "Truyền lại những kiến thức, kinh nghiệm, đưa đến những thụng tin khoa học cho người khỏc tiếp thu một cỏch cú hệ thống, cú phương phỏp nhằm mục đớch tự nõng cao trỡnh độ văn hoỏ, năng lực trớ tuệ và kỹ năng thực hành trong đời sống thực tế Dạy học là một hoạt động diễn ra trờn hai tuyến song hành giữa người dạy và người học’’ [19, tr 62]

Như vậy, dạy và học là khỏi niệm chỉ hoạt động chung của người dạy

và người học, đú là hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của HS Haihoạt động này luụn gắn bú mật thiết với nhau, tồn tại cho nhau và vỡ nhau

Hoạt động dạy của thầy: Là quỏ trỡnh hoạt động sư phạm của thầy làm

nhiệm vụ truyền thụ tri thức, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức củahọc sinh, giỳp học sinh nắm được kiến thức, hỡnh thành kỹ năng và thỏi độ

Hoạt động dạy học có chức năng kép là truyền đạt và điều khiển nội dungdạy học theo chương trình bằng phương pháp nhà trường.

Hoạt động học của học sinh: Là quá trình lĩnh hội tri thức, hình thành

hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và hoànthiện nhân cách của bản thân Hoạt động học cũng có chức năng kép là lĩnhhội và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh tri thức một cách tự giác, tích cực.Vậy hoạt động dạy và học là một trong những hoạt động giao tiếp sưphạm mang ý nghĩa xã hội Hai hoạt động dạy và học có mối quan hệ chặtchẽ với nhau, tồn tại song song và phát triển trong cùng một quá trình thốngnhất kết quả hoạt động học của học sinh cũng là kết quả hoạt động dạy củathầy và ngược lại

Từ những vấn đề trên ta có thể hiểu rằng: Dạy và học là hoạt động đặc trưng nhất, chủ yếu nhất trong giáo dục Hoạt động này diễn ra theo một quá trình nhất định đó là quá trình dạy học.

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quá trình dạy học là một hệ toàn vẹn bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học Hai hoạt động này luôn tương tác nhau và sinh thành ra nhau Sự tương tác giữa dạy và học mang tính chất cộng tác (cộng đồng và hợp tác), trong đó hoạt động dạy đóng vai trò chủ đạo" [36, tr 52].

Trong quá trình dạy học, người thầy luôn giữ vai trò chủ đạo trong việcđịnh hướng, tổ chức, điều khiển và thực hiện các hoạt động truyền thụ tri

thức Người học sẽ có ý thức tổ chức quá trình tiếp thu một cách tự giác, tíchcực, độc lập, sáng tạo.

Quá trình dạy học là một quá trình xã hội gắn liền với hoạt động củacon người, hoạt động này phải nhằm mục đích nhất định, trên cơ sở hìnhthành những nhiệm vụ nhất định: Thầy và trò, những phương tiện phươngpháp hoạt động nhất định và phải đạt kết quả mong muốn

Như trên đã nói, quá trình dạy học là một quá trình toàn vẹn bao gồm

các thành tố: Mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, PPDH (kể cả các hình thức dạy học), điều kiện dạy học (bao gồm phương tiện dạy học), lực lượng dạy học (Giáo viên), người học (vừa là đối tượng, vừa là chủ thể của quá trình dạy học), kết quả dạy học Các thành tố này tồn tại trong mối liên hệ

thống nhất với nhau và thống nhất với môi trường (tự nhiên và xã hội)

1.2.1.2 Bản chất của quá trình dạy học

"Bản chất của quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của dạy và học, nó được thực hiện trong nhà trường bằng sự tương tác có tính chất cộng đồng và hợp tác giữa dạy và học, tuân theo logic khách quan của nội dung dạy học Muốn dạy tốt thì giáo viên phải xuất phát từ khái niệm khoa học, xây dựng công nghệ dạy học, tổ chức tối ưu các hoạt động cộng tác của dạy và học, thực hiện các chức năng kép của dạy cũng như của học, đồng thời đảm bảo liên hệ nghịch thường xuyên, bền vững’’ [36, tr 23]

Bản chất của việc dạy là quá trình tổ chức cho học sinh nhận thức,chiếm lĩnh tri thức; rèn luyện kĩ năng; hình thành và phát triển nhân cách.Bản chất của hoạt động học là quá trình thu nhận tri thức một cách chủđộng, tích cực, sáng tạo dưới sự hướng dẫn của thầy nhằm lĩnh hội tri thức

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy và học

Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường, người lãnhđạo tổ chức và điều khiển quá trình sư phạm tổng thể, đội ngũ giáo viên đóngvai trò chủ đạo trong quá trình dạy học Cho nên, quản lý tốt hoạt động

dạy và học trong nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, quyết định chấtlượng sản phẩm giáo dục.

Quản lý hoạt động dạy và học phải đồng thời quản lý hoạt động dạy củagiáo viên và quản lý hoạt động học của học sinh Yêu cầu của quản lý dạyhọc là phải quản lý các thành tố của quá trình dạy học, trước hết các thành tố

đó sẽ phát huy tác dụng thông qua quy trình hoạt động của người dạy mộtcách đồng bộ, hài hoà, hợp quy luật, đúng nguyên tắc dạy học Quy trình đó

có tính tuần hoàn từ khâu soạn bài, giảng bài và tạm thời kết thúc ở khâuđánh giá kết quả học tập của học sinh Cho nên quản lý hoạt động dạy và học

thực chất là quản lý một số thành tố của quá trình dạy học, bao gồm: Hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh, phương pháp dạy học

và giáo dục, đánh giá kết quả học tập của học sinh.

1.2.2.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên:

Dạy học là một công việc đòi hỏi sự sáng tạo nhằm làm cho chươngtrình phù hợp với thực tiễn dạy học Thực tiễn dạy học rất phong phú và quátrình dạy học diễn ra trong những điều kiện khác nhau Để làm cho CT-SGKphù hợp với học sinh theo xu hướng đổi mới, đòi hỏi sự tham gia của đội ngũgiáo viên một cách có trách nhiệm và thật vững về chuyên môn

Dạy học hiện đại đặt ra yêu cầu cao đối với giáo viên về năng lực chẩnđoán tâm lý, vững chuyên môn, năng lực lập kế hoạch, năng lực đánh giá kếtquả dạy học, điều chỉnh hoạt động dạy học Hiệu trưởng cần quan tâm đếnviệc bồi dưỡng giáo viên, nâng cao phẩm chất và năng lực của họ, vì đây lànhân tố quyết định sự thành công của chương trình THPT

a) Phân công giảng dạy cho giáo viên

Sản phẩm của quá trình dạy học đạt chất lượng cao hay thấp, phụ thuộcrất lớn vào phẩm chất, năng lực của người thầy giáo Do đó, quản lý hoạtđộng dạy của giáo viên đòi hỏi chủ thể quản lý phải am hiểu năng lực của

giá quá trình giảng dạy của họ, định hướng hoạt động dạy học theo đúngmục tiêu đề ra.

Trong tình hình hiện nay, hầu hết ở các trường THPT (nhất là địa bànnông thôn và vùng khó khăn), đội ngũ giáo viên không đồng bộ về cơ cấuchuyên môn (vừa thiếu vừa thừa), chất lượng chuyên môn nghiệp vụ khôngđồng đều, nên việc phân công giảng dạy cho giáo viên gặp một số khó khăn.Phân công như thế nào để giáo viên đáp ứng được yêu cầu của nhà trường,vừa phù hợp với trình độ, năng lực, cũng như nguyện vọng cá nhân, đó làđiều không dễ dàng

Hiệu trưởng cần quán triệt quan điểm phân công giáo viên theo chuyênmôn đã được đào tạo, theo yêu cầu của nhà trường, đảm bảo chất lượngchuyên môn chung Khi phân công giáo viên cần thận trọng sao cho côngbằng, khách quan, hiệu trưởng phải có niềm tin vào sự cố gắng vươn lên củatừng giáo viên, tránh tư tưởng định kiến khi phân công nhiệm vụ

Phân công giảng dạy còn phải xuất phát từ quyền lợi học tập của họcsinh, chú ý những thông tin phản hồi từ phía học sinh, giáo viên chủ nhiệm,phụ huynh để điều chỉnh phân công cho hợp lý, hợp tình hơn Cần chú ý đếnkhối lượng công việc của từng GV, nhất là GV làm công tác kiêm nhiệm

b) Quản lý việc thực hiện chương trình

Chương trình dạy học là văn bản pháp lệnh của Nhà nước do Bộ Giáodục và Đào tạo ban hành, quy định nội dung, phương pháp, hình thức dạyhọc các môn, thời gian dạy học từng môn nhằm thực hiện yêu cầu, mục tiêucấp học Là căn cứ pháp lý để các cấp quản lý tiến hành chỉ đạo, giám sáthoạt động dạy học của các trường Đây cũng là căn cứ pháp lý để hiệutrưởng quản lý giáo viên theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề racho từng môn học, cấp học

c) Quản lý các hoạt động dạy của giáo viên

Các hoạt động dạy của GV có thể chia theo 3 bước:

1) Các hoạt động trước khi dạy: Trước khi dạy, GV cần chuẩn bị:

- Bài dạy: kế hoạch bài học, các nội dung phục vụ bài dạy

- Các phương tiện, đồ dùng dạy học

- Các hồ sơ dạy học

2) Các hoạt động trong khi dạy:

- Tổ chức lớp học

- Thực hiện bài học (theo kế hoạch bài học)

- Sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học phù hợp nội dung, đốitượng và hoàn cảnh (môi trường) theo yêu cầu đổi mới PPDH

- Đánh giá kết quả bài học

3) Các hoạt động sau khi dạy:

- Thu thập các thông tin kết quả bài học (qua HS, đồng nghiệp, cán bộ quản lí)

- Đánh giá kết quả học tập của HS

- Rút kinh nghiệm bài dạy, ghi nhật kí

Kết quả của hoạt động dạy và học (cũng là chất lượng của dạy và học)phụ thuộc vào việc soạn bài và chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho bàigiảng, vào sử dụng các PPDH và cách thức tổ chức dạy học, vào các hoạtđộng sau giờ lên lớp Do đó, hiệu trưởng cần có biện pháp quản lý các hoạtđộng đó của GV

d) Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

Hồ sơ chuyên môn của giáo viên là công cụ, phương tiện đắc lực giúpgiáo viên thực hiện đầy đủ có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của thầy giáotrong giờ lên lớp Cho nên việc tổ chức và điều khiển quá trình dạy học trênlớp phần lớn phụ thuộc vào giáo án, tư liệu chuyên môn của giáo viên

Thông qua quản lý hồ sơ, hiệu trưởng quản lý chặt chẽ hơn các hoạtđộng chuyên môn của giáo viên, việc thực hiện quy chế, nề nếp dạy học theo

yêu cầu của nhà trường.

Trong phạm vi dạy học của giáo viên, hồ sơ cần có: kế hoạch giảng dạy

bộ môn, giáo án, sổ bài giảng, sổ ghi điểm, sổ dự giờ, sổ chủ nhiệm, sổ tựbồi dưỡng chuyên môn

Hiệu trưởng cần phải hướng dẫn, yêu cầu cụ thể cho từng loại hồ sơ,cần quy định nội dung và thống nhất các loại mẫu Có kế hoạch kiểm tra theođịnh kỳ hoặc kiểm tra đột xuất để thu thập, đánh giá chất lượng hồ sơ, kếtquả thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên

e) Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên

Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục trong nhà trường,đây cũng là lực lượng cần phải được bồi dưỡng thường xuyên, chuẩn hoá,nâng cao phẩm chất và năng lực để đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục

Điều lệ trường phổ thông đã quy định: "Trong trường phổ thông, giáo viên

là lực lượng chủ yếu, giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt động giáo dục’’.

Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là lực lượng cốt cán đưa mục tiêugiáo dục thành hiện thực, giữ vai trò quyết định chất lượng và hiệu quả giáodục, đóng góp tích cực vào sự nghiệp đổi mới giáo dục Vì vậy quản lý côngtác bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên có ý nghĩa quan trọngtrong việc nâng cao chất lượng dạy học ở nhà trường

Muốn nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học trong trường phổ thông thìviệc đầu tiên là hiệu trưởng phải quản lý tốt hoạt động của thầy Công tácquản lý nhà trường cũng đóng vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học, vìvậy, hiệu trưởng phải nắm vững nội dung và các yêu cầu của quá trình quản

lý để đưa ra những quyết định kịp thời, đúng đắn vừa mềm dẻo vừa cứng rắn

để đưa hoạt động của đội ngũ thầy giáo vào nề nếp kỷ cương Hoạt động củathầy sẽ trọn vẹn khi người thầy tổ chức và điều khiển tốt hoạt động của trò.Hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò là hai mặt của quá trình sư

phạm, nó vừa là động lực vừa là mục tiêu, vừa là trách nhiệm, vừa là sứmệnh của người thầy đối với học trò, với sản phẩm giáo dục của mình.

1.2.3.2 Quản lý hoạt động học của học sinh

Quản lý hoạt động học của học sinh là một yêu cầu không thể thiếuđược trong quản lý quá trình dạy học nhằm tạo ra ý thức tốt trong học tập,giúp học sinh lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng, phương pháp học tậpđúng đắn nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh.Quản lý hoạt động học của học sinh là quản lý các hoạt động trong giờlên lớp và quản lý các hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Các hoạt động trong giờ lên lớp là những hoạt động mà HS phải thựchiện các nhiệm vụ như thực hiện nội quy, quy chế học tập; thực hiện các nhiệm

vụ trong giờ lên lớp

- Các hoạt động ngoài giờ lên lớp là những nhiệm vụ do nhà trường,

GV bộ môn, GV chủ nhiệm giao mà HS phải thực hiện trong thời gian không lênlớp (các hoạt động này như làm các bài tập, chuẩn bị bài, các hoạt động tham gia

ở gia đình, địa phương, v.v )

Tâm sinh lý học sinh THPT luôn khát khao với cái mới, rất nhạy cảmvới những vấn đề của xã hội, cho nên ngoài hoạt động học tập các em còn cónhu cầu vui chơi, giải trí, giao lưu Các phong trào góp phần hoàn thiện nhâncách học sinh Vì vậy quản lý hoạt động học tập phải đồng thời quản lý hoạtđộng vui chơi Các hoạt động phong trào được tổ chức có kế hoạch, cóchương trình trong từng tháng, học kỳ, đảm bảo đồng thời hợp lý giữa vuichơi và học tập, tránh tình trạng lôi kéo học sinh vào các hoạt động một cáchtuỳ tiện làm ảnh hưởng đến quá trình học tập của các em

Sự phối hợp các lực lượng giáo dục (gia đình - nhà trường - xã hội)trong quản lý hoạt động học của học sinh rất quan trọng Vì vậy, Hiệu trưởngcần tổ chức phối hợp tốt giữa giáo viên chủ nhiệm - đoàn thanh niên - giám

sự phối hợp này cần đặt ra quy định, trách nhiệm, phân cấp xử lý của từng bộphận để phát huy vai trò chủ động, tích cực của các lực lượng tham gia giáodục học sinh.

Đề cao vai trò của tổ chức đoàn thanh niên trong nhà trường, thông quacác hoạt động của đoàn trường giáo dục tinh thần làm chủ tập thể, giáo dụctruyền thống, thái độ, động cơ, phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạocủa học sinh

1.2.3.3 Quản lý phương pháp dạy học và giáo dục

Phương pháp dạy học được hiểu là tổ hợp các cách thức phối hợp hoạtđộng chung của giáo viên và học sinh nhằm giúp học sinh nắm vững kiếnthức, kỹ năng, kỹ xảo Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạtđộng phối hợp của giáo viên và học sinh, trong đó phương pháp dạy chỉ đạophương pháp học nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoahọc và hình thành kỹ năng thực hành

Hiệu quả của quá trình dạy học cũng phụ thuộc vào việc sử dụngphương pháp dạy học của giáo viên Đây là vấn đề rất nhạy cảm và được đềcập rất nhiều Trong thực tế, không có phương pháp nào tối ưu mà vận dụng,kết hợp phương pháp đó như thế nào để phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh

1.2.3.4 Quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan trọngkhông thể thiếu được trong quá trình dạy học Hiệu trưởng phải quản lýnghiêm túc công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh để cócăn cứ đánh giá hiệu quả giảng dạy của giáo viên, đồng thời đề ra nhữngbiện pháp phù hợp với trình độ, năng lực, tâm sinh lý học sinh giúp cho việchọc tập ngày càng tiến bộ

Kết quả học tập của HS chính là kết quả giảng dạy của giáo viên, kiểmtra được coi như chủ thể quản lý đã thu được thông tin phản hồi Có thông

tin phản hồi làm cơ sở điều chỉnh quá trình dạy học Hiệu trưởng phải có kếhoạch cụ thể để quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS.Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh nhằm tácđộng trực tiếp đến giáo viên để họ thực hiện đầy đủ, khoa học quá trình kiểmtra, đánh giá nhằm thúc đẩy quá trình dạy của giáo viên và quá trình học củahọc sinh ngày càng tiến bộ.

Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS là quá trình thựchiện quy chế điểm số cho từng môn học do Bộ Giáo dục và Đào tạo quyđịnh: để kiểm tra của GV đạt yêu cầu phải đảm bảo 4 yêu cầu: Năng lực tiếpthu kiến thức bộ môn, năng lực phân tích, năng lực tổng hợp và năng lựcsáng tạo Cần ngăn chặn hiện tượng tiêu cực trong việc ra đề kiểm tra, đề thitrong tình hình dạy thêm, học thêm, tràn lan hiện nay Đánh giá xếp loại HStrên cơ sở công bằng, khách quan thông qua việc quán triệt và vận dụng đầy

đủ các văn bản hướng dẫn về đánh giá xếp loại của Bộ Giáo dục và Đào tạo.Theo kết quả nghiên cứu của BS Bloom và Carl, những chuyên gia vềđánh giá, thì mức độ của lĩnh vực tri thức được chia ra: "Biết - thông dụng -vận dụng - phân tích - tổng hợp - đánh giá" Từ đó ta có định hướng kiểm tra

và đo lường kết quả Điểm số và kết quả các kỳ thi phải được đánh giá thựcchất về kiến thức, kỹ năng, khả năng vận dụng của học sinh Hiệu trưởng cầnquản lý việc kiểm tra và kết quả giảng dạy của giáo viên tránh đo lường

ở điểm số, cụ thể là:

- Quản lý kế hoạch kiểm tra học kỳ, năm học

- Có kế hoạch kiểm tra học kỳ, năm học

- Yêu cầu chấm, trả bài đúng thời hạn có sửa chữa hướng dẫn học sinh

- Phân công bộ máy quản lý tổng hợp tình hình kiểm tra kết quả học tậptheo định kỳ

Như vậy: Quản lý hoạt động dạy và học là quá trình mà hiệu trưởng

nhằm đạt mục tiờu đó đề ra Trong toàn bộ quỏ trỡnh quản lý nhà trường thỡquản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng là hoạt động cơ bản, đõy là hoạtđộng chiếm nhiều thời gian và cụng sức của người quản lý.

Hoạt động quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy - học thụngqua việc quản lý hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trũ, phươngphỏp dạy học và giỏo dục, đỏnh giỏ kết quả học tập của học sinh Trong đú,vấn đề tổ chức và quản lý cụng tỏc đổi mới phương phỏp dạy của giỏo viờnđúng vai trũ trực tiếp đến chất lượng học tập của học sinh

Thực chất quản lý hoạt động dạy - học là quản lý việc thực hiện nhiệm

vụ dạy học của giỏo viờn, đội ngũ giỏo viờn Để nõng cao chất lượng giảngdạy; giỏo viờn cú nhiệm vụ học tập, bồi dưỡng, rốn luyện thường xuyờn đỏpứng yờu cầu đổi mới giỏo dục, yờu cầu phỏt triển của xó hội

1.3 Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục THPT

1.3.1 Cỏc chủ trương, chớnh sỏch của Đảng và Nhà nước về đổi mới giỏo dục phổ thụng

Bỏo cỏo chớnh trị của Đại hội Đảng lần thứ X tiếp tục khẳng định quan

điểm của Đảng ta là:"Đổi mới tư duy giỏo dục một cỏch nhất quỏn, từ mục tiờu, chương trỡnh, nội dung, phương phỏp đến cơ cấu và hệ thống tổ chức,

cơ chế quản lý để tạo ra bước chuyển biến cơ bản và toàn diện của nền giỏo dục’’ Đồng thời đề ra nhiệm vụ : "Ưu tiờn hàng đầu cho việc nõng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trỡnh, nội dung, phương phỏp dạy và học, nõng cao chất lượng đội nghũ giỏo viờn…’’ [17]

Chiến lược phỏt triển KT-XH 2001-2010 của Đảng đó đề ra nhiệm vụ

“Khẩn trương biờn soạn và đưa vào sử dụng ổn định trong cả nước bộ chương trỡnh và SGK phổ thụng, phự hợp với yờu cầu phỏt triển mới” [9]

Thực hiện đổi mới giỏo dục phổ thụng trờn cơ sở nõng cao chất lượng

và hiệu quả cỏc hoạt động triển khai Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày

9/12/2000 của Quốc hội khoá X đã nêu mục tiêu của việc đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông.

"Mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là xây dựng nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, SGK phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ CNH, HĐH đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và thế giới

Đổi mới nội dung chương trình, SGK, phương pháp dạy và học, phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học,

tổ chức đánh giá thi cử, chuẩn hoá trường sở, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên

"UBND tỉnh, thành phố với sự tham mưu của Sở GD&ĐT, tổ chức quán triệt mục đích, yêu cầu thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông cho cán bộ, công chức các cơ quan đang làm công tác giáo dục hoặc có nhiệm vụ chỉ đạo phối hợp hoạt động giáo dục trên địa bàn Bên cạnh yêu cầu chung nêu trên, với cán bộ quản lý giáo dục và nhà giáo đang công tác ở các trường phổ thông, sư phạm thuộc địa phương quản lý, UBND tỉnh giao Sở GD-ĐT tổ chức tập huấn học tập, nghiên cứu nội dung đổi mới trong chương trình giáo dục và

thông tin đại chúng tăng cường tuyên truyền, giải thích và chủ trương đổi mới để cán bộ, nhân dân hiểu rõ, giúp đỡ ngành giáo dục thực hiện’’ [2].

1.3.2 Những yêu cầu và nội dung đổi mới giáo dục trung học phổ thông

1.3.2.1 Những yêu cầu khách quan đòi hỏi phát triển giáo dục

a) Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ

Ngày nay tri thức nhân loại phát triển rất nhanh chóng, đặc biệt thời kìkinh tế tri thức, sự phát triển của khoa học công nghệ với một tốc độ quá lớn

cả về số lượng và chất lượng Khoa học công nghệ đang thực sự trở thànhlực lượng sản xuất

Kiến thức được trang bị trong nhà trường chỉ là cái ban đầu Trong nhàtrường phải coi trọng dạy phương pháp, dạy cách học, dạy cách thức đi tớikiến thức, giúp HS tự tìm kiếm và chiếm lĩnh những thành tựu tri thức củaloài người, trên cơ sở đó mà tiếp tục học tập suốt đời Nhà trường cung cấpcho HS những kĩ năng cần thiết cho việc tự học và tự giáo dục sau này

b) Đòi hỏi phát triển nguồn nhân lực:

Việt Nam bước vào giai đoạn CNH, HĐH và mục tiêu đến năm 2020 lànước công nghiệp phát triển Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộcCNH, HĐH và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn lực người Việt Namđược phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí đượcnâng cao Vì vậy phải chuẩn bị cho người lao động có những phẩm chất vànăng lực đòi hỏi của giai đoạn mới Những phẩm chất và năng lực mới phải

là mục tiêu của giáo dục đào tạo, trước hết là giáo dục phổ thông

1.3.2.2 Những yêu cầu của khoa học giáo dục

a) Sự phát triển tâm sinh lí của HS

Sự phát triển của thông tin, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu,

HS được tiếp nhận nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặtcủa cuộc sống Do đó, HS linh hoạt hơn, thực tế hơn Họ đòi hỏi cần hiểubiết hơn Trong học tập họ thích hoạt động hơn, muốn tự mình kết luận và

khái quát những vấn đề trong học tập Như vậy, đặc biệt ở lứa tuổi học sinhTHPT, nảy sinh một yêu cầu và cũng là một quá trình: sự lĩnh hội độc lậpcác tri thức và phát triển kĩ năng Do đó, khi xây dựng nội dung học vấn phổthông cần phải xuất phát từ đối tượng được giáo dục.

Với sự phát triển của tâm lí HS, của môi trường xã hội và của thông tintri thức nên các mối quan hệ của sư phạm tương tác, sư phạm tích cực đòihỏi ở THPT trong xu thế hiện đại hoá quá trình học tập cũng cần được thayđổi và phát triển

b) Xu thế đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trên thế giới

Từ những thập kỉ cuối của thế kỉ XX, nhiều quốc gia đã tiến hành chuẩn

bị và triển khai cải cách giáo dục, tập trung vào giáo dục phổ thông mà trọngđiểm là cải cách CT-SGK Việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông ởcác nước thường theo các xu thế sau:

- Đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và cạnh tranh quốc tế trong tương lai, góp phần thực hiện bình đẳng về học tập

- Nhấn mạnh việc gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hoá

- Phát triển tri thức cơ bản, hình thành và phát triển khả năng tư duy phêphán và kĩ năng giải quyết vấn đề, tăng cường thể chất và tinh thần Các yêu cầuđược ưu tiên phát triển: các kĩ năng cơ bản, thói quen và năng lực tự học, thóiquen và năng lực vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống hàng ngày

Nhìn chung, chương trình giáo dục phổ thông của các nước đã coi trọngthực hành, vận dụng, nội dung chương trình tinh giản, tập trung vào các kiếnthức, kĩ năng cơ bản và thiết thực, tích hợp được nhiều mặt giáo dục Khitriển khai chương trình, giáo viên được chủ động lựa chọn nội dung vàphương pháp thích hợp với từng đối tượng học sinh Hình thức tổ chức dạyhọc thường linh hoạt, phối hợp giữa dạy học cá nhân và dạy học theo nhóm,

theo lớp, phối hợp giữa dạy học ở trong và ngoài lớp học, ở trong và ngoài nhà trường.

c) Sự phát triển giáo dục phổ thông nước ta

Cải cách giáo dục lần thứ ba đã đạt được nhiều thành tựu nhưng cònmột số hạn chế đặc biệt về nội dung chương trình

Với các yêu cầu của chủ quan (nền giáo dục Việt Nam) và các yêu cầukhách quan, đòi hỏi phải đổi mới một cách toàn diện giáo dục, trong đó cógiáo dục THPT

1.3.2.3 Những định hướng đổi mới chương trình - sách giáo khoa

THPT a) Quán triệt mục tiêu giáo dục THPT

Luật Giáo dục (2005) đã khẳng định: "Mục tiêu của giáo dục THPT nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường

về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động" [12, tr 21].

Chương trình và sách giáo khoa (CT-SGK) của giáo dục THPT phải là

sự thể hiện cụ thể của mục tiêu giáo dục Các phẩm chất và năng lực nêutrong mục tiêu phải được cụ thể hóa thành hệ thống các giá trị, bao gồm cácgiá trị truyền thống cần kế thừa và phát huy để giữ gìn bản sắc dân tộc, cácgiá trị mới được hình thành trong giai đoạn CNH, HĐH và hội nhập quốc tế.Với yêu cầu xây dựng mục tiêu đã nêu, CT-SGK phải quan tâm đúng mứcđến "dạy chữ" và "dạy người", định hướng nghề nghiệp trong hoàn cảnh mớicủa xã hội Việt Nam hiện đại để HS THPT có đủ năng lực và khả năng tiếptục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động

b) Bảo đảm tính khoa học và sư phạm của nội dung CT-SGK

CT-SGK của giáo dục phổ thông, trong đó có giáo dục THPT, phải làcông trình khoa học sư phạm, trong đó lựa chọn được các nội dung cơ bản,

phổ thông, cập nhật với những tiến bộ của khoa học, công nghệ, của kinh tế

-xã hội, gần gũi với đời sống và phù hợp với trình độ nhận thức của HS trongtừng giai đoạn học tập, gắn bó với thực tế phát triển đất nước, tích hợp đượcnhiều mặt giáo dục trong từng đơn vị nội dung, tăng cường tính thực hànhvận dụng

c) Thể hiện tinh thần đổi mới phương pháp dạy học

Một trong những trọng tâm của đổi mới CT-SGK của giáo dục phổthông là đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa trên hoạt độngtích cực, chủ động, sáng tạo của HS với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mựccủa GV, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tự bồi dưỡnghứng thú học tập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập

Đổi mới PPDH luôn luôn đặt trong mối quan hệ với đổi mới mục tiêu,nội dung dạy học, đổi mới cơ sở vật chất và thiết bị dạy học; đổi mới cáchình thức tổ chức dạy học; đổi mới môi trường giáo dục để học gắn với hành

và vận dụng; đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS với sự khuyến khích

HS tự đánh giá và sử dụng bộ công cụ đánh giá, phối hợp các phương phápđánh giá, chú ý phát triển phương pháp đánh giá khách quan

d) Đảm bảo tính thống nhất

Chương trình giáo dục phổ thông là kế hoạch hành động sư phạm, kếtnối M-N-P-PT-ĐG (mục tiêu - nội dung - phương pháp - phương tiện - đánhgiá); đảm bảo sự liên tục giữa các cấp, bậc học, giữa giáo dục phổ thông vàgiáo dục nghề nghiệp CT-SGK phải áp dụng thống nhất trong cả nước, đảmbảo sự bình đẳng thực sự trong giáo dục Tính thống nhất của CT-SGK thểhiện ở:

- Mục tiêu giáo dục

- Quan điểm khoa học và sư phạm xuyên suốt các môn học, các cấp bậc học

- Trình độ chuẩn của chương trình trong dạy học và kiểm tra, đánh giá

Do sự phát triển không đồng đều giữa các vùng, miền, giữa các đốitượng HS nên phải có các giải pháp thích hợp và linh hoạt về các bước đi, vềthời lượng, về điều kiện thực hiện chương trình theo từng vùng, miền, từngloại đối tượng HS; giải quyết một cách hợp lí giữa yêu cầu của tính thốngnhất với sự đa dạng về điều kiện học tập của HS.

e) Đáp ứng yêu cầu phát triển của từng đối tượng HS

CT-SGK tạo cơ sở quan trọng để:

- Phát triển trình độ giáo dục cơ bản của nguồn nhân lực Việt Nam đápứng giai đoạn CNH, HĐH đất nước và đủ khả năng hợp tác, cạnh tranh quốc tế

- Phát triển năng lực của mỗi cá nhân, góp phần phát hiện và bồi dưỡngcác tài năng tương lai của đất nước bằng phương thức dạy học cá nhân hóa, thựchiện dạy học các nội dung tự chọn không bắt buộc ngay từ tiểu học và phân hóatheo năng lực, sở trường ngày càng đạm nét qua các hình thức thích hợp

Do các yêu cầu chủ quan và khách quan nhằm phát triển giáo dục nóichung và giáo dục THPT nói riêng để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêucầu phát triển đất nước trong thời kì CNH, HĐH, thời kì hội nhập quốc tế

Để đáp ứng được các mục tiêu và yêu cầu của đổi mới giáo dục, việcquản lý các hoạt động dạy và học ở trường THPT phải có những biện phápthích hợp Những biện pháp đó sẽ được đề xuất ở chương III

Chương 2: THỰC TRẠNG CễNG TÁC QUẢN Lí HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT NAM TRỰC TỈNH NAM ĐỊNH

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu

2.1.1 Điều kiện kinh tế xó hội huyện Nam Trực

Huyện Nam Trưc ̣ la huyện cưa ngo phia nam thanh phố Nam Đinḥ ,

Nam Trưc ̣ la mụṭtrong nhưng huyờṇ co truyền thống vềsan xuất cụng

trưởng, năm 2004 đaṭ240,5 tỷ đồng , tăng gấp 4,9 lần so với cựng kỳnăm

1997 (là năm tỏi lập huyện ) Tỷ trọng cụng nghiệp trong GDP năm 2004 là

23,4% Sản phẩm công nghiệp - tiểu thủcông nghiêp ̣ kháđa dang ̣ , phongphú Bên canḥ cac san phẩm truyền thống như cơ khi

̀Ž, dêṭ, đồgỗ, đồnhưạ,

̀Ž ̀Œvâṭliêụ xây dưng ̣ , xuất hiêṇ môṭsốmăṭhàng mới như : phụ tùng xe máy ,

xe đap ̣; phụ tùng máy dệt; hàng thủ công mỹ nghệ; hàng mây tre đan; dêṭlenxuất khẩu,

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục của huyện Nam Trực

Nhân dân Nam Trưc ̣ đa •cótruyền thống hiếu hoc ̣ Trong các khóa thi

do các triều đaịphong kiến tổchức, Nam Trưc ̣ có18 người đaṭhoc ̣ vi tiếṇ sỹ

(trong khi cảtinhŒ có62 người đỗtiến sỹvàphóbảng ), 3/5 trạng nguyên của tỉnhNam Định là người Nam Trực Riêng làng CổChử cóTrần Văn Bảo đỗ trạng

nguyên, con làTrần Đinh‹ Huyên đỗtiến sỹ Đặc biệt, ở đời nhà Trần , NguyêñHiền quê ởDương A (xã Nam Thắng ) đỗtrang ̣ nguyên khi mới 13 tuổi - trạngnguyên nhỏ tuổi nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam

Năm 2004, toàn huyện có 29 trường mầm non , 67 trường tiểu hoc ̣ ,trung hoc ̣ cơ sở, 2 trung tâm giáo duc ̣ thường xuyên vàdaỵ nghề , 4 trường

trung hoc ̣ phổthông , trong đócó4 trường mầm non , 3 trường trung hoc ̣ cơ

sởđươc ̣ công nhâṇ đaṭchuẩn quốc gia , 33/33 trường tiểu học đạt chuẩn

quốc gia giai đoaṇ I (1997 - 2005) Năm 1997, huyêṇ đươc ̣ công nhâṇ làđơn

vị hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở Nhìn chung , chất lương ̣giáo dục được nâng cao ở tất cả các cấp học , ngành học Năm 2003, tỷ lệ tốt

nghiêp ̣ tiểu hoc ̣ đaṭ 100%, trung hoc ̣ cơ sởđaṭ 99,3%, trung hoc ̣ phổthông

đaṭ98,3% Cơ sởvâṭchất các nhà trường được quan tâm đầu tư đúng mức

Đến năm 2004, tỷ lệ mái bằng hoá trường học trên địa bàn huyêṇ đaṭtrên

70%

Tuy nhiên, hệ thống giáo dục của tỉnh Nam Định nói chung, củahuyện Nam Trực nói riêng còn tồn tại nhiều bất cập, nhiều nhược điểm như:

Bệnh thành tích trong giáo dục còn nặng nề, chất lượng đào tạo, hình thức

đào tạo và điều kiện phục vụ hoạt động đào tạo của các nhà trường về cơ

bản không đáp ứng được yêu cầu trong điều kiện đổi mới, cải cách toàn diệngiáo dục như hiện nay…

2.2 Đặc điểm chính của trường nghiên cứu đề tài

Để nâng cao chất lượng GD&ĐT đáp ứng được yêu cầu đổi mới củagiáo dục thì việc nghiên cứu thực trạng và đề ra những giải pháp đổi mớiQLGD là điều cần thiết

- Khảo sát nhận thức về vai trò quan trọng của các nội dung quản lý,tác giả sử dụng phiếu đánh giá có 3 hình thức: Rất cần thiết: 3 điểm; cần thiết: 2điểm; không cần: 1 điểm

- Với các biện pháp quản lý, tác giả xin ý kiến đánh giá ở 4 mức độ và tính điểm: Tốt: 4 điểm; khá: 3 điểm; trung bình: 2 điểm; chưa được: 1 điểm

- Tính điểm trung bình theo công thức sau:

- Tính thứ bậc theo thứ tự của điểm trung bình

Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy và học của trường THPT Nam Trực, đề tài tập trung vào các vấn đề cơ bản sau:

2.2.1 Quy mô phát triển lớp và học sinh của nhà trường

- Tổng số lớp: 39

- Tổng số học sinh: 2056 học sinh Số học sinh mỗi năm đều tăng sovới năm học trước, tuy nhiên, về cơ bản, số lượng học sinh hàng năm của nhàtrường về cơ bản tương đối ổn định mặc dù số lượng các trường THPT của huyện

Bảng 2.1: Số lớp, số học sinh của trường THPT Nam Trực

Khối Năm học 2005-2006 Năm học 2006-2007 So sánh

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học 2005-2006, 2006-2007)

Tuy nhiên, trong thời gian tới và những năm tiếp theo, công tác tuyểnsinh cũng như sự phát triển về số lượng học sinh và lớp có xu hướng sụtgiảm do sự thành lập mới của nhiều trường dân lập trong huyện, do sự đadạng hoá của các loại hình đào tạo, đồng thời do sự thu hút học sinh của cáctrường học trong thành phố Đây là những khó khăn đặt ra yêu cầu mới cho

sự phát triển của nhà trường trong tương lai, đòi hỏi nhà trường phải cónhững biện pháp tích cực đổi mới, nâng cấp, nâng cao chất lượng giảng dạyđáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của nhân dân địa phương đồng thờiđảm bảo cho sự phát triển bền vững của nhà trường

2.2.2 Chất lượng giáo dục của trường THPT huyện Nam Trực

2.2.2.1 Chất lượng chung

Chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh THPT huyện Nam Trựctrong những năm qua đã được nâng lên nhưng việc nâng cao chất lượng giáodục, chất lượng dạy học trong trường THPT còn gặp nhiều khó khăn

Nguyên nhân do:

- Thu nhập bình quân của nhân dân trong toàn huyện không đồng đều,

có sự phân hóa giàu nghèo do đặc điểm của 1 huyện giáp danh thành phố Mặt

30