Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông đồ sơn thành phố hải phòng

Giáo dục phải đi trước một bước, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược của kinh tế – xã hội [7] Để làm được điều đó, tr

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN VÕ KỲ ANH

HÀ NỘI – 2008

Lời cảm ơn

Trong thời gian học tập, nghiên cứu và triển khai thực hiện luận vănThạc sĩ Quản lý giáo dục, khoá 6 (2006-2008) tại Khoa Sư phạm- Đại họcQuốc gia Hà Nội, tôi đã được Ban lãnh đạo Khoa, các Thầy, Cô giáo và cácCán bộ công chức, nhân viên trong Khoa tận tình giảng dạy, truyền đạt kiếnthức, hướng dẫn cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thànhnhiệm vụ học tập và luận văn tốt nghiệp

Nhân dịp này, cho phép tôi trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Khoa, cácThầy, Cô giáo và các cán bộ Khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc PGS.TS Nguyễn Võ Kỳ Anh, người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ tôi hoàn

thành luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân của mình tới Chi uỷ, Ban giám hiệu, Cán bộ,giáo viên, cha mẹ học sinh, học sinh trường THPT Đồ Sơn, cùng các đơn vị,

tổ chức trên địa bàn Quận Đồ Sơn thành phố Hải Phòng, đã động viên, giúp

đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

Dù đã hết sức cố gắng, nhưng luận văn này không tránh khỏi những tồntại, kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến bổ sung của các Thầy, Cô giáo,của đồng nghiệp và những người quan tâm tới đề tài

Xin trân trọng cảm ơn!

Hải Phòng, ngày 15 tháng 11 năm 2008

Tác giả

Đặng Thị Xường

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ của đề tài

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5 Phạm vi nghiên cứu………

6 Giả thuyết khoa học

7 Phương pháp nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP ……… 7

1.1.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 7

1.1.1 Trên thế giới

1.1.2 Trong nước

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

9 1.2.1 Khái niệm chung về quản lí

1.2.2 Khái niệm quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp

1.2.3 Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông ……… 15

1.2.4 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với việc phát huy tính tích cực hoạt động và giáo dục đạo đức của học sinh 16

1.2.5 Chức năng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp

1.2.6 Tính chất của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

1.2.7 Nguyên tắc cơ bản của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ……… 22

1.2.8 Nội dung và hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ………

23

1.3 Vai trò của người quản lí trong công tác quản lí hoạt động giáo dục

ngoài giờ lên lớp

1.3.1 Vai trò của người Hiệu

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐỒ SƠN HẢI PHÒNG

2.1 Vị trí địa lí, điều kiện kinh tế và văn hoá của Quận Đồ Sơn

thành phố Hải Phòng

2.1.1 Vị trí địa lí

2.1.2 Về giáo dục- đào tạo

2.2 Vài nét khái quát về trường Trung học phổ thông Đồ Sơn Hải

Phòng 43

2.2.1.Đặc điểm,tình hình nhà trường trong năm học 2006-2007 và

2007-2008……… 43

2.2.2 Thống kê về tình hình nhà trường và kết quả giáo dục các

mặt 2.3 Thực trạng về nhận thức, quản lý và các điều kiện tổ chức hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố HảiPhòng 2.3.1 Thực trạng nhận thức về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở

trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐỒ SƠN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

3.1 Cơ sở để xây dựng biện

Phòng

3.2.1 Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của hoạt động

giáo dục ngoài giờ lên lớp ……… 70

3.2.2 Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ………72

3.2.3 Tổ chức chỉ đạo hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp … …………

74 3.2.4 Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giỏi về chuyên môn nghiệp vụ có tinh thần trách nhiệm cao

3.2.5 Tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật nguồn lực tài chính cho hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

3.2.6 Tổ chức tốt công tác kiểm tra đánh giá hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

3.3 Khảo nghiệm tính đúng đắn và tính khả thi của các biện pháp

3.3.1 Đối tượng để tiến hành khảo nghiệm là

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……… 92

1 Kết luận………92

2 Khuyến nghị………93

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nghị quyết TW2 khoá VIII đã khẳng định “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục- đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học” [21]

Chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo đến năm 2020 của chính phủ

nêu: “ Để đi tắt, đón đầu từ một nước kém phát triển thì vai trò của giáo dục

và khoa học công nghệ lại càng có tính chất quyết định Giáo dục phải đi trước một bước, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược của kinh tế – xã hội [7]

Để làm được điều đó, trong chương trình đào tạo ở các cấp học, ngành học

mà Bộ giáo dục và Đào tạo xây dựng, ngoài các môn học cung cấp kiến thức

cơ sở còn có các hoạt động bổ trợ, trong đó phải kể đến hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp

Trong văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo số 6236/GD - ĐT về Chỉ thịđổi mới phương pháp giáo dục tháng 9/1995 đã chỉ ra các phương pháp giáodục hiện đại mà Nghị quyết TW4 đã nêu: những phương pháp “hoạt động”,

“tích cực”, “hợp tác”, “học bằng hành động”, “giải quyết vấn đề”, “xử lí tìnhhuống”, “nghiên cứu trong dạy học”… đều là những phương pháp nhằm pháthuy tính tích cực của người học, thuộc hệ thống giáo dục tích cực

1

Như vậy đổi mới phương pháp dạy học, giáo dục phù hợp với yêu cầu pháttriển sự nghiệp giáo dục, phát triển đất nước hiện nay là một việc làm tất yếu.Đổi mới PPDH – giáo dục cần định hướng vào việc phát triển tính chủ động tíchcực, sáng tạo của học sinh, khả năng hoạt động độc lập, khả năng hợp tác, khảnăng tự đề xuất và giải quyết các vấn đề trong quá trình học tập và nhận thứccũng như khả năng tham gia vào các hoạt động mang tính tích cực.

“Nhân cách của học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: Conđường dạy học và con đường hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”

HĐGDNGLL là một trong ba kế hoạch đào tạo (Dạy học, giáo dục ngoài giờ lên lớp, hướng nghiệp dạy nghề) của trường phổ thông nhằm thực hiện mục

tiêu đào tạo theo các hướng giáo dục: Đạo đức nhân văn, khoa học và kỹthuật

1.2 Xuất phát từ vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một hoạt động giáo dục quantrọng ở trường phổ thông, góp phần tích cực vào thực hiện mục tiêu giáo dụctrong trường phổ thông Đây là một bộ phận của quá trình giáo dục ở nhàtrường nói chung và trường THPT nói riêng

Hoạt động này là sự tiếp nối các hoạt động dạy học ở trên lớp, được tổchức ngoài giờ học các môn văn hoá, nó không chỉ nhằm củng cố, bổ sungkiến thức các môn văn hoá, khoa học mà còn giúp học sinh nâng cao hiểu biết

về các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nhân loại, có ý thức với bảnthân, gia đình, nhà trường và xã hội đồng thời củng cố và rèn các kĩ năng cầnthiết cho học sinh để phát triển các năng lực như năng lực thích ứng, năng lựcgiao tiếp, năng lực hoạt động chính trị- xã hội, năng lực tổ chức quản lí, nănglực bày tỏ quan điểm của mình trước tập thể HĐGDNGLL góp phần hìnhthành tình cảm, niềm tin đúng đắn ở học sinh, góp phần quan trọng vò sự hìnhthành và phát triển nhân cách cho các em

2

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là cầu nối tạo ra mối quan hệ haichiều giữa nhà trường và xã hội HĐGDNGLL thu hút và phát huy tiềm năngcủa các lực lượng giáo dục, góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện của nhà trường, làm cho mối quan hệ thầy trò thêm gắn bó Hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp có tác dụng thiết thực đối với việc giáo dụctoàn diện cho học sinh HĐGDNGLL cùng với hoạt động dạy học trên lớp làmột quá trình gắn bó, thống nhất nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo của cấphọc.

Có thể nói tổ chức có hiệu quả HĐGDNGLL là một việc làm cần thiếttrong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông Mỗi nhà trường cần quán triệt đổimới phương pháp giáo dục cả trong quá trình dạy học và trong việc tổ chứccác HĐGDNGLL cho học sinh

1.3 Xuất phát từ thực trạng quản lí và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hiện nay nói chung và trường trung học phổ thông

Đồ Sơn nói riêng

HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng Tuy nhiên trong cáctrường phổ thông, lâu nay chúng ta quan tâm chủ yếu tới kế hoạch dạy họcchưa quan tâm thoả đáng đến kế hoạch giáo dục Hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp đã được tổ chức triển khai ở các trường THPT Tuy nhiên, nhiềuđơn vị vẫn chưa chú trọng đầu tư đúng mức, tổ chức còn mang tính hình thức,còn dựa vào kinh nghiệm, cán bộ giáo viên chưa nắm chắc nội dung, phươngpháp đã dẫn đến việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của ngành còn hạn chế.Khi thực hiện chương trình HĐGDNGLL ở các trường trung học phổthông nói chung còn gặp không ít khó khăn, vướng mắc Có thể nóiHĐGDNGLL chưa thực sự được coi trọng và quan tâm đúng mức ở trườngTHPT Một số cán bộ quản lí, một bộ phận giáo viên, học sinh cũng như cha

mẹ học sinh chưa nhận thức đúng đắn về vai trò và tầm quan trọng của

3

HĐGDNGLL HĐGDNGLL còn được coi là hoạt động phụ khoá, mất thờigian, ảnh hưởng đến hoạt động học tập nên còn bị xem nhẹ, coi thường.

Một bộ phận học sinh chưa hứng thú, giáo viên còn nhiều người chưa thực

sự tâm huyết với hoạt động này Đặc biệt, nhiều giáo viên chủ nhiệm hạn chế

về năng lực tổ chức hoạt động cho học sinh Nhiều bậc cha mẹ học sinh chưaquan tâm và không muốn cho con em mình tham gia…Việc tổ chức hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp ở các bộ phận còn thiếu đồng bộ Bên cạnh đó, cơ

sở vật chất nhà trường lại quá thiếu thốn, ảnh hưởng đến hiệu quả của việc tổchức HĐGDNGLL

Năm học 2006-2007 và 2007-2008 là hai năm thực hiện theo chương trìnhphân ban kết hợp với học tự chọn theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đàotạo, Trường THPT Đồ Sơn thành phố Hải Phòng đã xác định đúng đắn vai trò,

vị trí của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và thực hiện kế hoạch một cáchnghiêm túc.Tuy vậy trong quá trình thực hiện đã gặp không ít khó khăn, tồntại, chưa được chú trọng đầu tư đúng mức nên hiệu quả chưa cao

Ý thức được vị trí, vai trò và sự đòi hỏi ngày càng cao của xã hội đối vớicông tác giáo dục- đào tạo, xuất phát từ những lí do trên (cả khách quan vàchủ quan), tôi nhận thấy rằng, muốn hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thực

sự trở thành niềm vui, niềm say mê, hứng thú của học sinh, muốn tổ chứcHĐGDNGLL cho HS trường THPT có hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục toàn diện cho học sinh, đòi hỏi phải có thời gian, phải có sự quantâm, thống nhất cao trong hàng ngũ cán bộ Quản lý, giáo viên, học sinh và cácbậc cha mẹ của các em Đặc biệt, để hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thực

sự hữu ích và thành công, ngoài vai trò của giáo viên và học sinh thì các biệnpháp quản lí và tổ chức là chìa khoá quyết định sự thành công này Vì vậy, tôi

lựa chọn đề tài “Biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở

trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải Phòng” làm đề tài

nghiên cứu của mình Qua đề tài, bản thân tôi mong tìm ra được cơ sở lí luận

để áp dụng vào thực tiễn, đề ra những biện pháp quản lý hữu hiệu nhằm nâng

4

cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng và đề xuất những biện pháp quản lý HĐGDNGLL cóhiệu quả nhằm góp phần năng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh ởtrường THPT Đồ Sơn Hải Phòng

3 Nhiệm vụ của đề tài

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên đây, luận văn thực hiệnnhững nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lí hoạt động giáo dục, quản lí

- Khảo nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp quảnlí

HĐGDNGLL

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lí hoạt động giáo dục trường trung học phổ thông

4.2 Đối tượng nghiên cứu

- Biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông Đồ Sơn Hải Phòng

4.3 Đối tượng khảo sát

- Tổng số 250 học sinh của trường THPT Đồ Sơn Hải Phòng

- Hiệu trưởng, Ban giám hiệu, Ban Quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp, Đoàn thanh niên, đội ngũ giáo viên, đội ngũ Cán sự học sinh, lựclượng Cha mẹ học sinh

5

5 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số biện pháp quản lí hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông Đồ Sơn HảiPhòng trong năm học 2006-2007 và 2007-2008

6 Giả thuyết khoa học

Đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý HĐGDNGLL chắcchắn sẽ nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh ở trường THPT ĐồSơn thành phố Hải Phòng

7 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được những nội dung trên, luận văn thực hiện các phươngpháp nghiên cứu sau đây:

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận: phương pháp phân tích

tổng hợp, phương pháp hệ thống hoá và khái quát hoá, phương pháp trực quan

và cụ thể hoá

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: bao gồm các phương

pháp quan sát, điều tra bằng phiếu hỏi, phương pháp phỏng vấn, phương pháptổng kết kinh nghiệm

7.3 Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng một số công thức toán thống

kê để xử lý kết quả nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu

tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng quản lí và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải Phòng

Chương 3: Một số biện pháp quản lý động giáo dục ngoài giờ lên lớp ởtrường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải Phòng

6

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁO

DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một phần quan trọng trong chương trìnhgiáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới Hoạt động này được chú trọngnghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập

có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em

Ở nước Anh gần 7 triệu học sinh hằng năm được tham gia vào hoạt độngngoài giờ lên lớp, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em được đi tham quanhay tham gia vào các câu lạc bộ học tập Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạtđộng này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống Chính phủ Anh cho rằng,cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế

hệ trẻ Để nâng cao chất lượng và tăng cường số lượng các hoạt động này,chính phủ Anh đã quy định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăngcường các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoàigiờ lên lớp khác Bà Ruth Kelly, Bộ trưởng Bộ giáo dục Anh nhận xét: cáchoạt động ngoài giờ lên lớp đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin

và củng cố kỹ năng cho học sinh [37]

Công trình nghiên cứu gần đây của các nhà giáo dục Mĩ cho thấy tácdụng to lớn của các hoạt động ngoài giờ lên lớp đối với học sinh: có 49% họcsinh không tham gia vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37%trong độ tuổi từ 13-19 phải làm bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ

1 đến 4 giờ vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp Những học sinh thườngxuyên tham gia vào các chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp có chấtlượng thường đạt được thành tích học tập cao hơn, có hành vi đạo đức tốt hơntrong nhà trường, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, phát triển tốt hơn vàkhông có các hiện tượng sử dụng ma tuý, bạo lực …[40]

Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạtđộng ngoài giờ lên lớp Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các

7

hoạt động này vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản là các trường bán trú Tuynhiên, các hoạt động ngoài giờ lên lớp này tập trung chủ yếu vào việc giáo dụcđạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếptheo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyềnthống của Nhật Bản Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớtthời lượng các giờ lên lớp để tăng cường nhiều hơn các hoạt động ngoài giờlên lớp cho học sinh [36]

J.A.Cô men xki - ông tổ của nền sư phạm cận đại trong thời gian làm cốvấn giáo dục tại Hung ga ri đã rất coi trọng hoạt động ngoài giờ lên lớp Ông

đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thứchọc tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằmrèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mớiđầy tính thuyết phục[11]

1.1.2 Trong nước

Sự nghiệp giáo dục đào tạo Việt Nam ngay từ khi ra đời: Bác Hồ- vị lãnh

tụ thiên tài, nhà giáo mẫu mực của chúng ta đã đặt nền móng cho sự nghiệp

giáo dục với phương châm “Dân tộc - Khoa học - Đại chúng” Chủ trương trong việc giáo dục là phải chú trọng “Đạo đức cách mạng, giác ngộ XHCN,

giáo dục văn hoá, kỹ thuật và lao động sản xuất”

Qua các giai đoạn phát triển khác nhau, tư tưởng giáo dục toàn diện của

Hồ Chí Minh và của Đảng ta đã chính thức là kim chỉ nam cho hành động pháttriển giáo dục Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời chiến hay thời bình, thời kìgiáo dục khó khăn nhất hay hưng thịnh nhất thì sự nghiệp phát triển giáo dụcvẫn luôn phải chú trọng đến giáo dục toàn diện cho học sinh Những tư tưởng

đó được thể hiện rõ ràng trong nguyên lý “ Học đi đôi với hành, lý luận gắn

liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội” Đặc biệt trong giai đoạn

đổi mới hiện nay, tư tưởng giáo dục toàn diện cũng được thể hiện qua các mặt: Đức – Trí – Thể – Mỹ – Lao động nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách học sinh

8

Để đẩy mạnh công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho học sinh, từnhững năm 1983-1984 Bộ Giáo dục đã hướng dẫn các trường phổ thông cần chú

ý tăng cường các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cân đối và song song với

kế hoạch dạy học nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ năm học mà Bộ đề ra

Tác giả Phạm Lăng khi tìm hiểu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ởtrường trung học Chu Văn An – Hà Nội đã xác định nhiều hình thức hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp và nhấn mạnh : Nếu tổ chức hoạt động này mộtcách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học [13]

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhàtrường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp bị buông lỏng [27]

Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lýhoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổthông Dân Tộc Nội Trú – Tỉnh Lai Châu đã khẳng định vai trò quan trọng của

tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chấtlượng giáo dục của trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biệnpháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng[19]

Như vậy, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đều đã làm nổi

rõ tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp và chỉ ra nhiều biệnpháp cho người hiệu trưởng để tổ chức và quản lý tốt các hoạt động này nhằmnâng cao chất lượng giáo dục Trong điều kiện và giới hạn nghiên cứu, luậnvăn này nêu rõ những biện pháp nào là cần thiết và hữu hiệu để tổ chức vàquản lí các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, nhất là các biện pháp phùhợp với điều kiện, hoàn cảnh trường THPT Đồ Sơn thành phố Hải Phòng

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm chung về quản lí

1.2.1.1 Khái niệm quản lý

Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nhà quản lý phải biết sắp xếp

và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tượng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cânđối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy Quản lý còn là việc đặt ra

9

mục tiêu, lựa chọn các phương tiện, điều kiện và tác động vào vào từng thành

tố của hệ thống bằng các phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý

Về phương diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà quản lý trongviệc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hướng vào các quá trình xã hội vàhành vi hoạt động của từng con người trong quá trình quản lý nhằm đưa đến

sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan, đạt mục tiêu quản lý

Quản lý phải trả lời các câu hỏi: "Phải đạt mục tiêu nào đề ra ?"; "Phải đạt

mục tiêu đó như thế nào và bằng cách nào ?"; "Phải mở rộng ảnh hưởng của

tổ chức bằng cách nào ?"; "Phải thu hút, lôi kéo thêm ai và bằng cách nào ?"

Để quản lý, người quản lý phải lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo vàkiểm soát công việc

Khái niệm "Quản lý" đã được các nhà khoa học định nghĩa một cách khácnhau nhưng đều đạt đến mục đích chung Sau đây là một số các định nghĩa về

quản lý: "Quản lý là sự tác động của cơ quan quản lý vào đối tượng quản lý để tạo ra sự chuyển biến của toàn bộ hệ thống nhằm đạt được mục đích nhất

định".

Theo PGS Nguyễn Văn Lê "Quản lý là một hệ thống tác động khoa học nghệ

thuật vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt

được các mục tiêu đề ra của hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống" [14].

"Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu Quản lý một

hệ thống là một quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống

mà người quản lý mong muốn" [28]

Theo Giáo sư Mai Hữu Khuê "Quản lý là sự tác động có mục đích tới

tập thể những người lao động nhằm đạt được kết quả nhất định và mục đích

đã đặt trước”

Theo Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý là tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến ” [23].

10

“Quản lý là tính toán sử dụng các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài

lực)

nhằm thực hiện các nhiệm vụ của hệ đề ra với kết quả tối ưu.” [39].

“Quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất” [38].

Như vậy quản lí là một quá trình tác động có định hướng , có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vưà vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.

Qua những nội dung trên, có thể đưa ra một sơ đồ logic của quá

trình quản lý như sau:

Chủ thể quản lý

Mục tiêuĐối tượng quản lý

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ logic của quá trình quản

lý 1.2.1.2 Khái niệm quản lí giáo dục

Có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về quản lý nói chung và quản

lý giáo dục nói riêng ở trong và ngoài nước Các công trình này đã nghiên cứuchủ yếu về mặt lý luận như các khái niệm quản lý và chức năng quản lý, vềmối liên hệ giữa kế hoạch quản lý giáo dục với những kế hoạch khác Nhữngkết qủa của việc nghiên cứu trên đã được ứng dụng rộng rãi trong đội ngũ cán

bộ quản lý giáo dục nói chung, đội ngũ quản lý các trường phổ thông nói riêng

và đã mang lại kết quả nhất định

Nhà giáo dục học người Nga P V Khu đô min xki cho rằng “ Quản lí lànhững tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ

11

thể quản lí ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống giáo dục

nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà cho thế hệ trẻ”.

Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang khẳng định: Quản lí giáo dục là hệ thốngnhững tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản línhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lí giáo dục của Đảng,thực hiện các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam mà tiêu điểm là quátrình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu, tiến lên trạng tháimới về chất [23]

Giáo sư Phạm Viết Vượng cho rằng: Mục đích cuối cùng của quản lí giáodục là tổ chức quán trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thôngminh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bảnthân và xã hội Để hiểu một cách chính xác hơn về "Quản lý giáo dục", ta xemxét các quan niệm sau:

"Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu, tiến lên trạng thái mới về chất" [34]

Theo M.M Mêchti - Zađe, nhà lý luận Xô Viết trước đây thì : “Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp (Tổ chức, phương pháp, cán bộ, giáo dục, kế hoạch hoá, tài chính ) nhằm đẳm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng và chất lượng.”

Về thực chất, quản lý giáo dục chứa đựng những nhân tố đặc trưng cơbản sau: Phải có chủ thể quản lí giáo dục, ở tầm vĩ mô là quản lý của nhà nước

mà cơ quan trực tiếp quản lý là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đàotạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, ở tầm vi mô là cán bộ quản lí ở các trườnghọc Phải có hệ thống tác động quản lí theo một nội dung, chương trình kế

12

hoạch thống nhất từ trung ương đến địa phương nhằm thực hiện mục đích giáodục trong mỗi giai đoạn cụ thể của xã hội.

Khái quát lại, có thể nói, quản lí giáo dục về thực chất là quản lí có hiệu quả chất lượng giáo dục(bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng

tổ chức chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội.

1.2.1.3 Khái niệm quản lí nhà trường

Nhà trường là một hệ thống xã hội bao gồm các thành phần khác nhau tạothành: lớp học, các bộ môn, phòng chức năng, đội ngũ giáo viên và học sinh,cán bộ quản lí, nhân viên phục vụ Nhà trường là một tổ chức theo kiểu phòngban – tổ chức nhiệm sở với các cấu trúc, các quy tắc, các chế độ khuyến khíchđược thiết lập và kiểm soát chặt chẽ theo một trật tự nhất định nhằm thực hiệncác mục tiêu nhất định Trường học là một hệ thống các mối tương tác xã hộitrong đó quan trọng nhất là mối tương tác của người thầy với ba phạm trù: Nộidung giáo dục, phương pháp giáo dục, người được giáo dục

Công tác quản lý nhà trường bao gồm quản lý các hoạt động diễn ratrong nhà trường và sự tác động qua lại giữa nhà trường với các hoạt độngngoài xã hội Quản lý trường học như là quản lý một hệ thống bao gồm cácthành tố:

- Thành tố tinh thần: Mục đích giáo dục, nội dung giáo dục các kế hoạch biện pháp giáo dục

- Thành tố con người: Cán bộ - giáo viên - công nhân viên và học sinh

- Thành tố vật chất: Cơ sở vật chất, tài chính các trang thiết bị, phương tiện phục vụ giảng dạy và học tập

Theo M I Kônđacốp: "Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lí nhà trường (công việc nhà trường) là: Hệ thống xã hội -

sư phạm chuyên biệt Hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có khoa học và có hướng của chủ thể quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà

13

trường, để đảm bảo tối ưu xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên [31]

Theo giáo sư Phạm Minh Hạc: "Quản lý nhà trường là thực hiện đườnglối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vậnhành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạođối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [17]

Như vậy xét một cách đầy đủ: Quản lý nhà trường phổ thông là sự tác động có định hướng có kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực theo nguyên lý giáo dục Nhằm đẩy mạnh các hoạt động của nhà trường tiến tới mục tiêu giáo dục Trọng tâm của nó là hoạt dộng dạy học và hoạt động giáo dục tiến lên trạng thái mới về vật chất.

Bản chất của quản lí nhà trường là : Quản lí hoạt động dạy- học, quản líhoạt các hoạt động giáo dục trong đó có hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,hoạt động giáo dục hướng nghiệp – dạy nghề Quá trình quản lí ấy làm saođưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần đạt mục tiêu.Các hoạt động trong nhà trường bản thân nó đã có tính giáo dục, song cần có

sự quản lí, tổ chức chặt chẽ mới phát huy được hiệu quả của bộ máy

Mục tiêu quản lí nhà trường được cụ thể hoá trong kế hoạch, nhiệm vụnăm học, tập trung vào việc phát triển toàn diện nhân cách của học sinh Đểthực hiện mục tiêu này, người Hiệu trưởng phải tiến hành các hoạt động quảnlí: xây dựng môi trường giáo dục, xây dựng cơ sở vật chất nhà trường và cácđiều kiện phục vụ cho dạy và học, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, tạolập và duy trì tốt mối quan hệ nhà trường-gia đình- xã hội, thực hiện dân chủhoá trong quản lí nhà trường và các hoạt động khác

Như vậy quản lí nhà trường là việc người hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch, tổ chức chỉ đạo thực hiện và kiểm ta đánh giá các kết quả đạt được so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và nhiệm vụ năm học về chất lượng phát triển toàn diện nhân cách của học sinh.

Dưới đây là sơ đồ quá trình quản lý giáo dục ở trường phổ thông

14

Sơ đồ 1 Quá trình giáo dục ở trường phổ thông

QUÁ TRÌNH

GIÁO DỤC Ở

TRƯỜNG PT

HĐ GDHN- DN

Sơ đồ 1.2 Quá trình giáo dục ở trường phổ thông

1.2.2 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.2.2.1 Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một hoạt động giáo dục được thựchiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm góp phần thực thi quátrình đào tạo học sinh, đáp ứng những nhu cầu đa dạng của đời sống xã hội

Hoạt động này do nhà trường quản lí, tiến hành ngoài giờ dạy trên lớp

Nó được tiến hành xen kẽ hoặc tiếp nối chương trình dạy học trong phạm vinhà trường hoặc trong đời sống xã hội, được diễn ra trong suốt năm học và cảthời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục, làm cho quá trình đó có thểđược thực hiện mọi nơi, mọi lúc

1.2.2.2 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Đây là hoạt động của nhà quản lý tác động đến tập thể giáo viên và họcsinh ngoài giờ lên lớp nhằm tổ chức, điều hành để đưa hoạt động

HĐGDNGLL thành nền nếp, phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu đào tạo

nhân cách người học sinh trong nhà trường THPT Hoạt động này được tiếnhành xen kẽ hoặc nối tiếp chương trình dạy học trong phạm vi nhà trườnghoặc trong đời sống xã hội do nhà trường quản lý Nó diễn ra trong suốt nămhọc Nhà quản lý vừa phải kiểm soát được mục tiêu, vừa có các biện pháp

15

quản lý kế hoạch tổ chức các hoạt động, vừa nắm chắc các điều kiện cần thiếttrong quá trình tổ chức, lại vừa hướng dẫn cán bộ , giáo viên thực hiện sao cho

có hiệu quả các hoạt động này

1.2.3 Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

HĐGDNGLL là điều kiện thuận lợi để học sinh phát huy vai trò chủ thểcủa mình trong hoạt động, nâng cao tính tích cực hoạt động, rèn luyện nhâncách phát triển toàn diện Với ý nghĩa đó, mục tiêu của HĐNGLL được thểhiện ở những điểm sau:

- Thứ nhất, HĐGDNGLL tăng cường hiểu biết về các giá trị truyền thốngcủa dân tộc cũng như những giá trị tốt đẹp của nhân loại; củng cố, mở rộngkiến thức đã học trên lớp; có ý thức với bản thân, gia đình và xã hội; bước đầu

1.2.4 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo

huy tính tích cực hoạt động và giáo dục

dục ngoài giờ lên lớp với việc phát đạo đức của học sinh

1.2.4.1 Theo tâm lí học, nhân cách được hình thành và phát triển trong hoạt

động, bằng hoạt động của chính chủ thể Chính trong hoạt động, con ngườibộc lộ được tiềm năng của mình, thể hiện được khả năng hiểu biết, những kĩnăng cơ bản mình rèn luyện được bằng vốn kinh nghiệm sống Hoạt động củacon người đa dạng, phong phú, mỗi kiểu hoạt động lại có yêu cầu riêng, đòi

16

hỏi phải có một sự thích ứng tích cực mới có thể thực hiện có hiệu quả hoạtđộng Như vậy tính tích cực hoạt động là thành phần cơ bản trong cấu trúc củamột nhân cách Tính tích cực đó chỉ có thể đước nảy sinh và phát triển bằng sựtham gia trực tiếp của con người vào hoạt động.

Đối với học sinh, tính tích cực hoạt động là một trong những yêu cầukhông thể thiếu được trong quá trình học tập và rèn luyện của các em Thamgia vào hoạt động tập thể là cách tốt nhất để các em được rèn luyện tính tíchcực Chính vì vậy, nhà trường cần tổ chức nhiều hoạt động khác nhau, tạo chomọi học sinh có cơ hội để rèn luyện tính tích cực cho bản thân mình.HĐGDNGLL với các hình thức hoạt động khác nhau giữ vai trò rất quan trọngtrong việc phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh

Thứ nhất, HĐGDNGLL với tính đa dạng của nó sẽ thu hút HS tham giavào quá trình tổ chức hoạt động Tính đa dạng và phong phú của HĐGDNGLLthể hiện rõ ở nội dung, hình thức tổ chức, các điều kiện thực hiện hoạt động

Là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá,HĐGDNGLL phải hết sức phong phú về nội dung Sự phong phú đó phảiđược biểu hiện ở cả bề rộng lẫn bề sâu, nghĩa là nội dung hoạt động phải chứađựng cả lĩnh vực tự nhiên và xã hội nhân văn, hoặc rất cụ thể và kĩ lưỡng vềmột vấn đề nào đó Chính điều đó là một trong những yếu tố quan trọng kíchthích tính tích cực của học sinh

Mỗi lứa tuổi học sinh có những yêu cầu riêng, hứng thú riêng đối vớihoạt động Vì vậy, sự thay đổi các hình thức tổ chức hoạt động cho phù hợpvới lứa tuổi học sinh khác nhau là đòi hỏi tất yếu đối với nhà trường Sức hấpdẫn học sinh, sự lôi cuốn các em tham gia tích cực vào hoạt động phụ thuộcnhiều vào sự thay đổi các hình thức tổ chức hoạt động Điều đó đòi hỏi sự nỗlực cao của các giáo viên, các nhà giáo dục trong việc sáng tạo ra nội dung vàhình thức tổ chức

17

Thứ hai, để phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh thìHĐGDNGLL giữ vai trò chủ chốt trong các hoạt động giáo dục ở nhà trường.Thật vậy, với đặc thù riêng của HĐGDNGLL, với nội dung và quỹ thời gianthực hiện được khẳng định trong chương trình, HĐGDNGLL đã tạo nênnhững điều kiện thuận lợi để học sinh rèn luyện tính tích cực hoạt động Cácnội dung hoạt động với tính đa dạng của nó đã thực sự đem lại cho học sinhnhiều niềm hứng thú để tham gia.

Thứ ba, HĐGDNGLL có nhiệm vụ liên kết các lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trường tham gia vào quá trình tổ chức hoạt động Trong mối liênkết này, nhà trường giữ vai trò chủ đạo điều phối các quan hệ, trong đó cóquan hệ giữa giáo viên với học sinh và với những lực lượng giáo dục khác.Chính những mối quan hệ này tạo tiền đề để học sinh phát huy tính tích cựchoạt động, giúp các em có thêm kinh nhiệm trong việc tổ chức và điều khiểnhoạt động Có thể coi đây là vai trò gián tiếp của HĐGDNGLL trong việc thứcđẩy tính tích cực hoạt động của học sinh

HĐGDNGLL là cầu nối tạo ra mối liên hệ hai chiều giữa nhà trường với

xã hội Thông qua HĐGDNGLL, nhà trường có điều kiện phát huy vai trò tíchcực của mình đối với cuộc sống HĐGDNGLL là điều kiện, phương tiện đểhuy động sức mạnh cộng đồng(các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhàtrường) cả về vật chất và tinh thần nhằm thúc đẩy sự phát triển của nhà trường

và sự nghiệp giáo dục nói riêng

1.2.4.2 Học sinh THPT ngoài tham gia các hoạt động học tập ra còn tham gia

các HĐGDNGLL Các HĐGDNGLL có thể được thực hiện ở trong trường, ởcác câu lạc bộ, ở nhà văn hoá và địa phương nơi học sinh sống CácHĐGDNGLL thực hiện nhiệm vụ giáo giáo dục đa dạng và đưa học sinh vàothực tế lĩnh hội các tri thức khoa học, các chuẩn mực đạo đức và hình thànhcác hành vi một cách tự giác HĐGDNGLL góp phần hoàn thiện quá trình giáodục, hướng các em vào các mục tiêu giáo dục sau:

18

- Giáo dục tư tưởng – chính trị và tính tích cực cho học sinh.

- Hình thành nhu cầu hứng thú, thói quen tốt trong học tập, lao động, công tác xã hội và cách xử sự có văn hoá hàng ngày ở mọi nơi mọi lúc

- Củng cố, mở rộng kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành, bồi dưỡng năng lực tổ chức các hoạt động thực tiễn

Các HĐGDNGLL trong hệ thống giáo dục phổ thông được xếp theo dạngcác chủ điểm và các hoạt động xã hội

* Nội dung giáo dục của từng chủ điểm được gắn với các ngày kỷ niệmlịch sử của dân tộc đã trở thành truyền thống nhờ đó mà việc giáo dục của nhàtrường phối hợp thống nhất với việc tuyên truyền giáo dục chính trị chung củanhân dân, tạo thành một quá trình giáo dục nhất quán Các hình thức hoạtđộng giáo dục về mỗi chủ điểm được trải ra theo thời gian gồm có các hoạtđộng diễn ra hàng ngày, hoạt động ở tiết sinh hoạt cuối tuần, hoạt động trongngày kỷ niệm lịch sử, các hoạt động được xếp theo một hệ thống, hoạt độngnày kế tiếp, chuẩn bị, tạo thế cho hoạt động kia Tất cả các hoạt động đềuhướng tới sự hình thành ở học sinh những tư tưởng, tình cảm, hành động đãđược xác định trong nội dung của từng chủ điểm

Kết quả nhiều năm thực hiện HĐGDNGLL theo chủ điểm của trường phổthông, giúp chúng ta khẳng định HĐGDNGLL có tác dụng lớn nhằm dẫn dắthọc sinh đi theo những mục tiêu giáo dục đặt ra Thông qua các HĐGDNGLL,các hành vi đạo đức có điều kiện hình thành và củng cố

1.2.5 Chức năng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Trước hết, HĐGDNGL có chức năng củng cố, bổ sung kiến thức các

bộ môn văn hoá, khoa học.Trong trường THPT, việc dạy học trên lớp

được tiến hành theo chương trình kế hoạch của Bộ GD& ĐT ban hành Vì thế,trong khuôn khổ thời gian có hạn, việc mở rộng, khắc sâu kiến thức gặp nhiềukhó khăn Chính HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, làcon đường gắn lý luận với thực tiễn, học sinh có điều kiện vận

19

dụng, kiểm nghiệm tri thức vào cuộc sống, giúp học sinh củng cố, khắc sâu trithức đã học; mở rộng vốn hiểu biết, hình thành kỹ năng, kĩ xảo (kĩ năng giaotiếp, kĩ năng thích ứng, kĩ năng hoà nhập, kĩ năng hoạt động), kích thích sựphát triển tư duy, trí tuệ.

- Thứ hai, HĐGDNGLL trực tiếp rèn luyện phẩm chất, nhân cách, tàinăng và thiên hướng nghề nghiệp cá nhân, hình thành mối quan hệ giữa conngười với thiên nhiên, xã hội

HĐGDNGLL là một hoạt động giáo dục xã hội đặc biệt mạnh mẽ củanhà trường đưa học sinh đi vào cuộc sống thực, có tác động mạnh mẽ, sâu sắcđến đời sống tình cảm, làm biến đổi khá phức tạp bên trong nhân cách của các

em, thực hiện được các nhiệm vụ giáo dục đa dạng (giáo dục ý thức, giáo dụcthái độ tình cảm, giáo dục kĩ năng, hành vi, thói quen) Vì thế, nó là conđường phát triển toàn diện nhân cách cho thế hệ trẻ, là điều kiện tốt nhất đểhọc sinh phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động trong quá trình họctập, rèn luyện, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phầnhình thành tình cảm, niềm tin đúng đắn ở học sinh HĐGDNGLL là việc tổchức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học kĩthuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hoá, vănnghệ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí để giúp các em phát triển, hoàn thiệnđạo đức, năng lực, sở trường, thiên hướng cá nhân, nó tạo nên sự thống nhấtnhằm “hiện thực hoá” mục tiêu của cấp học

- Thứ ba, thông qua các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội trong

HĐGDNGLL tạo điều kiện cho HS hoà nhập vào đời sống xã hội

Khi tham gia các HĐGDNGLL, các em được hoà mình vào sự vận độngchung của đất nước, cảm nhận được “nhịp đập” của đời sống phong phú, sôiđộng của xã hội Chính HĐGDNGLL ở trường phổ thông đã đặt học sinh lứatuổi đầu thanh niên và thanh niên trước những vấn đề của thời đại, của xã hộicũng như những thách thức của thực tiễn mà các em phải tiếp cận, phải đối

20

mặt…Vì vậy, các em phải được chuẩn bị hành trang để có trách nhiệm làm chủ nhân tương lai của đất nước.

- Thứ tư, HĐGDNGLL phát huy tác dụng của nhà trường đối với đờisống, tạo điều kiện để huy động cộng đồng tham gia xây dựng trường học vàphát huy tác dụng trong công tác giáo dục

1.2.6 Tính chất của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- HĐGDNGLL là một hoạt động có bình diện hoạt động rộng:

HĐGDNGLL là một hoạt động phong phú, đa dạng Nó diễn ra trong vàngoài nhà trường với những hoạt động: hoạt động vệ sinh hàng ngày, hàngtuần trong nhà trường, hoạt động của đội ngũ cờ đỏ theo dõi các hoạt động củamỗi lớp, hoạt động thể dục giữa giờ giúp các em thư giãn cơ bắp thay đổi hoạtđộng, hoạt động ca hát, báo chí, nhóm cán sự…Tất cả những hoạt động trênnhằm phục vụ cho việc nắm tri thức khoa học trên lớp và giáo dục kỉ luật, nềnếp cho HS

HĐGDNGLL cũng có thể diễn ra ngoài nhà trường như sinh hoạt câu lạc

bộ, nhà văn hoá, hoạt động lễ hội, tham quan, thưởng thức các loại hình nghệthuật, vệ sinh đường phố, lao động công ích…nhằm giúp học sinh củng cố ,khắc sâu, mở rộng tri thức, có điều kiện giao lưu, hoà nhập với đời sống xãhội, gắn “ học với hành”

- HĐGDNGLL là một hoạt động mang tính đặc thù của quá trình giáo dục học sinh.

Muốn hình thành, phát triển nhân cách học sinh không thể chỉ đơnthuần trong những giờ lên lớp mà còn phải thông qua các loại hình hoạt động

đa dạng như công tác xã hội, lao động sản xuất, hoạt động văn nghệ, vui chơi,thông qua hướng nghiệp Nghĩa là phải thống nhất giữa Trí- Đức, giữa tìnhcảm- lí trí, giữa nhận thức và hành động

Có thể nói, HĐGDNGLL có khả năng giáo dục to lớn: làm nảy sinhcác năng lực, phẩm chất, tình cảm mới Qua luyện tập, học sinh không chỉ

21

hiểu mà còn biết cách làm, biết tự điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với yêu cầu chung của xã hội.

- HĐGDNGLL là một hoạt động đa dạng về mục tiêu.

HĐGDNGLL nhằm mở rộng khắc sâu kiến thức cơ bản cho học sinh (trí dục); giáo dục tư tưởng đạo đức, tác phong, tình cảm, ý chí nghị lực cho học sinh(đức dục); bồi dưỡng khả năng tri giác thẩm mĩ, nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mĩ và sáng tạo cái đẹp (thẩm mĩ); rèn luyện sức khoẻ(sức khoẻ); thói quen lao động, ý thức lao động, tình yêu lao động (lao động)

- HĐGDNGLL là một hoạt động có tính năng động của chương trình, kế

hoạch:

Chương trình, kế hoạch HĐGDNGLLphải xuất phát từ: mục tiêu giáodục, tình hình cụ thể của nhà trường, nhiệm vụ của năm học, nhiệm vụ chínhtrị của từng giai đoạn được cụ thể hoá thành từng tháng, tâm lí, đặc điểm họcsinh Các HĐGDNGLL phải được dựa trên kế hoạch của trường, có sự kết hợpchặt chẽ giữa các đoàn thể Đồng thời tranh thủ sự ủng hộ, góp ý kiến của Banđại diện cha mẹ học sinh trong quá trình hoạt động

- HĐGDNGLL là một hoạt động phong phú và đa dạng về nội dung và hình thức, phức tạp khó khăn trong việc kiểm tra đánh giá.

HĐGDNGLL là hoạt động mang tính tự giác, tự quản cao, không áp đặt

Vì thế khi tổ chức HĐGDNGLL cần chú ý tới những nguyện vọng, sở trường,hứng thú của các em, hướng các em vào những hoạt động sáng tạo, hướng dẫn

để nâng cao hiệu quả của hoạt động Muốn đạt được hiệu quả, nội dung vàhình thức hoạt động phải phong phú đa dạng, thực hiện các hoạt động phảiphù hợp với thực tế nhà trường các phong trào truyền thống Trên cơ sở đócũng học tập thêm kinh nghiệm của trường bạn nhưng tránh dập khuôn, máymóc mà phải sáng tạo

Việc đánh giá phẩm chất con người đòi hỏi sự chính xác và tế nhị Tuyvậy, mỗi hoạt động trong trường đều phải tiến hành kiểm tra, đánh giá Có như

22

vậy mới khuyến khích được những hoạt động tốt, hoạt động có hiệu quả Đồngthời có hướng điều chỉnh, khắc phục kịp thời những hoạt động chưa tốt hoặc hiệuquả chưa cao Trong quá trình đánh giá, có thể bàn định tiêu chuẩn cụ thể để đánhgiá cũng có thể đánh giá ở từng khâu, từng hoạt động ở mỗi thời điểm nhất địnhrồi định ra cách đánh giá chung cho một kỳ và cả năm học.

1.2.7 Nguyên tắc cơ bản của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

-Đảm bảo tính mục đích, tính tổ chức, tính kế hoạch:

+ Tính mục đích: Bất kỳ hoạt động nào cũng có mục tiêu nhất định

HĐGDNGLL cũng vậy, người cán bộ quản lý phải đề ra được mục đích, yêu

cầu của hoạt động trong từng học kỳ và cả năm để đạt tới mục tiêu bậc học.+ Tính tổ chức: Cần có sự phối kết hợp giữa nhà trường với các lực lượnggiáo dục xã hội theo một hệ thống tổ chức nhất định để mang lại hiệu quả.+ Tính kế hoạch: Mọi hoạt động nên có kế hoạch cụ thể, tránh tuỳ tiện

Từ đó giúp các nhà quản lý chủ động hơn trong công tác chỉ đạo

- Đảm bảo tính tự nguyện, tự giác, tự quản:

Nếu hoạt động lên lớp là bắt buộc thì HĐGDNGLL là tự nguyện, tự giác

Có tự nguyện tự giác thì mới phát huy được sở trường, khả năng của từng họcsinh Thực tế, HĐGDNGLL rất phong phú, đa dạng, học sinh có năng lực sởtrường trên lĩnh vực nào thì tham gia ở mặt ấy Từ đó duy trì hứng thú, pháthuy tính tự quản của các em

- Đảm bảo tính tập thể:

HĐGDNGLL tuy là hoạt động tự nguyện, theo sở thích nhưng không thểhoạt động đơn lẻ kiểu tự do cá nhân mà phải đảm bảo tính tập thể, theo mụcđích chỉ đạo chung Bởi lẽ kết quả HĐGDNGLL là sản phẩm của sự phối hợptập thể, nó đòi hỏi sự cộng tác tích cực của mọi thành viên trong tập thể Cần

tổ chức, chỉ đạo để HĐGDNGLL trở thành phong trào thi đua sôi nổi, thu hút

sự tham gia của tất cả các học sinh một cách hợp lý, cân đối giữa các hoạtđộng

23

- Đảm bảo tính tính đa dạng, phong phú:

HĐGDNGLL phong phú đa dạng như cuộc sống Vì thế một mặt nhàtrường nên tìm những hoạt động hấp dẫn để học sinh phát huy năng lực bảnthân Mặt khác nhà trường cũng cần đảm bảo để các em tự hoạt động theosáng kiến phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi Người CBQL phải biết tổ chức vớinhiều hình thức hoạt động phong phú, đa dạng mới đem lại hiệu quả giáo dục

- Đảm bảo tính hiệu quả

HĐGDNGLL sẽ tạo ra hiệu quả là góp phần tuyên truyền chủ trươngchính sách của Đảng, chính quyền địa phương hoặc giáo dục đạo đức, củng cốkiến thức đã học Vì vậy, có thể khẳng định, HĐGDNGLL là con đường thứhai để hình thành và phát triển nhân cách, củng cố kiến thức cho học sinh Từ

đó giúp các em có ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, học tập những cáihay, cái đẹp mà thế giới và dân tộc đã để lại để phấn đấu trở thành những côngdân có ích cho đất nước

1.2.8 Nội dung và hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.2.8.1 Phân loại hình thức động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL ở trường THPT rất đa dạng và phong phú Nhiều nơi donhận thức đúng đắn vị trí vai trò của hoạt động này đã để tâm suy nghĩ, đúc rútkinh nghiệm, tìm ra những hình thức hoạt động phù hợp, hấp dẫn, đạt hiệu quảgiáo dục cao Ta có thể phân chia nội dung và hình thức HĐGDNGLL theocác loại sau:

* Theo tiến độ thời gian, thực hiện xen kẽ với chương trình kế hoạch học tập các môn học trên lớp

Hàng ngày: - ở trường: + 15 phút đầu giờ truy bài, đọc báo, văn nghệ

+ 20 phút ra chơi, thể dục giữa giờ, vui chơi giải trí

- ở nhà : + Tự học, học nhóm, học tổ; giúp đỡ công việc gia đình

Hàng tuần: - Tiết chào cờ đầu tuần; sinh hoạt nhóm cán sự học tập

- Hoạt động văn hoá, văn nghệ, câu lạc bộ, thể dục thể thao

-Bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh yếu kémHàng tháng: - Hoạt động theo chủ điểm; hoạt động thi đua

24

Hoạt động hè: - Hoạt động hè ở địa phương

- Hoạt động câu lạc bộ, các nhóm theo sở thích

- Nghỉ hè, ôn tập, chuẩn bị năm học mới

Hoạt động công ích xã hội

Hoạt động văn nghệ,thể thao, tham quan du lịch

Hoạt động nhân đạo, từ thiện đền ơn đáp

nghĩa Hoạt động bảo vệ môi trường

Hoạt động bảo vệ trật tự, trị an, giữ gìn pháp luật, phòng chống bệnh tật, tệ nạn

1.2.8.2 Nội dung

Nội dung cụ thể của HĐGDNGLL ở trường THPT: gồm 6 vấn đề :

- Lí tưởng sống của thanh niên trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước

- Tình bạn, tình yêu và gia đình

- Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Truyền thống dân tộc và truyền thống cách mạng; bảo về di sản văn hoá

- Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp

- Những vấn đề có tính toàn cầu như: bảo vệ môi trường; hạn chế sự bùng nổ

dân số; chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên, phòng ngừa và đẩy lùi các

tệ nạn xã hội; đẩy lùi các bệnh tật hiểm nghèo; thực hiện Công ước LHQ vềQuyền trẻ em

Ngoài ra còn các vấn đề nóng bỏng, mang tính chất thời đại như giáo dụcphòng chống các tệ nạn xã hội; giáo dục pháp luật, giáo dục an toàn giaothông; những hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị- xã hội của địa phương,đất nước Căn cứ vào hướng dẫn của Bộ GD và ĐT, tình hình cụ thể của mỗi

25

trường, mỗi địa phương, mỗi loại hình trường… có thể tiến hành

HĐGDNGLL theo những nội dung chính sau:

* Hoạt động chính trị, xã hội, đạo đức, pháp luật

Cùng với hoạt động ở trên lớp, HĐGDNGLL tạo vòng khép kín cho quátrình giáo dục phẩm chất, trí tuệ học sinh Thông qua đó, học sinh được giáodục lý tưởng, tư tưởng chính trị để có thể sống và hành động theo lý tưởngtiên tiến của xã hội Muốn đạt hiệu quả cao, nhà trường cần phối hợp với các

tổ chức, đoàn thể giáo dục tư tưởng chính trị, xã hội, đạo đức, pháp luật chohọc sinh

Một số hình thức thường được tiến hành:

Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động chính trị ở địa phương:Tuyên truyền cho bầu cử Hội đồng nhân dân, Đại hội Đảng các cấp; Tổ chức

kỉ niệm các ngày lễ lớn (ngày Nhà giáo Việt Nam, quốc phòng toàn dân, thànhlập Đảng, sinh nhật Bác…)

Chăm sóc gia đình thương binh, liệt sỹ; giúp đỡ gia đình neo đơn, giúp

đỡ các học sinh nghèo vượt khó, trẻ em lang thang cơ nhỡ

Tham gia các chương trình từ thiện Đây là việc làm toàn xã hội quan tâm,nhiều địa phương làm tốt công tác này Thông qua các hoạt động từ thiện đểgiáo dục lòng nhân ái cho học sinh

Xây dựng nếp sống văn hoá, bài trừ mê tín dị đoan thông qua câu lạc bộnếp sống văn minh, gia đình văn hoá, phòng chống tệ nạn xã hội

Tuyên truyền pháp luật: Học tập luật lệ giao thông, nếp sống văn hoá.Mời công an nói chuyện, tổ chức thi tìm hiểu pháp luật, luật lệ giao thông.Triển khai chương trình giáo dục đạo đức pháp luật trong nhà trường

Tìm hiểu lịch sử địa phương, các anh hùng, lãnh tụ và danh nhân văn hoáHội thảo: Tranh luận về một vấn đề mà thanh niên quan tâm, một số tácphẩm văn học có giá trị

Tham gia phụ trách Đội thiếu niên, nhi đồng ở địa phương vào dịp nghỉ hè

* Tìm hiểu, ứng

dụng khoa học kĩ

thuật phục vụ

học tập 26

Thành lập những nhóm cán sự bộ môn Văn học, Lịch sử, Địa lý, Vật lý,Sinh học…để mở rộng, khắc sâu kiến thức đã học Từ đó ứng dụng vào cuộcsống.

Thành lập những tổ khoa học ứng dụng vào cuộc sống: Sinh học: chiết,ghép, lai tạo giống; Hoá học: phòng trừ sâu bệnh; Lịch sử: tìm hiểu truyềnthống, lịch sử địa phương …

Tìm hiểu dân số, bảo vệ môi trường

Câu lạc bộ: Thơ văn, tin học, điện tử, vật lý, hoá học,

… * Hoạt động lao động công ích xã hội.

Hoạt động này nhằm giáo dục ý thức lao động, ý thức xây dựng quêhương:

Tham gia trồng cây phủ xanh đất trống, đồi trọc, trồng cây quanh trường,trồng cây kỉ niệm

Lao động tu sửa trường lớp, xây dựng công trình thanh niên

Lao động giúp đỡ gia đình

* Hoạt động văn hoá, nghệ thuật

Thực chất của hoạt động VHNT là bồi dưỡng, làm phong phú thêm đờisống tinh thần, bồi dưỡng lòng khát khao cái đẹp, đưa cái đẹp vào trong cuộcsống Biết thưởng thức cái đẹp để có hành động đẹp Một số hoạt động thườngđược tổ chức:

Giới thiệu những sách báo, tác phẩm có giá trị lớn mà thanh niên quantâm

Tổ chức những cuộc thi mang tính chất văn hoá - giáo dục: Thi học sinhthanh lịch; Thi nữ sinh duyên dáng; Thi sáng tác văn thơ, nhạc, hoạ, báotường

Tổ chức hội diễn văn nghệ, triển lãm, trưng bày về truyền thống nhàtrường, tranh ảnh của học sinh, tác phẩm do học sinh sáng tác …

Tham gia các câu lạc bộ: Mĩ thuật, hội hoạ, điện ảnh

Tổ chức xem phim, ca nhạc, biểu diễn nghệ thuật …

* Hoạt động thể thao quốc phòng, tham quan du lịch

27

Chỉ thị 112/CT của Hội đồng Bộ trưởng về công tác thể thao trong nhữngnăm trước mắt (9/5/1989) nhấn mạnh: Phải thực hiện nghiêm túc việc dạy vàhọc các môn TDTT mà chương trình quy định và có biện pháp tổ chức hướngdẫn các hình thức tập luyện và hoạt động thể thao tự nguyện ngoài giờ học.

Tổ chức các hoạt động TDTT: Bóng đá, bóng bàn, cầu lông, đá cầu, điềnkinh, bơi lội, võ thuật …

Tổ chức “Hội khoẻ Phù Đổng”

Tổ chức kết nghĩa với đơn vị bộ đội, công an

Tổ chức tham quan du lịch, cắm trại; tham quan bảo tàng, danh lam

thắng cảnh, di tích văn hoá, lịch sử, tổ chức cắm trại vào những ngày nghỉ

Những vấn đề trên được cụ thể hoá thành 10 chủ đề hoạt động trong 12 tháng phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện học tập, rèn luyện của học sinh trong

9 tháng của năm học và 3 tháng hoạt động hè Từ năm học 2006-2007 khối lớp

10 THPT bắt đầu thực hiện theo chương trình đại trà [25] “HĐGDNGLL là môn học bắt buộc được quy định trong kế hoạch giáo dục ở trường THPT”.

“HĐGDNGLL được quy định thực hiện vào tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, tiết sinh hoạt lớp cuối tuần và 4 tiết hoạt động trong một tháng”[32] Trong năm học 2008-2009 chương trình HĐGDNGLL có thay đổi, được quy định thực hiện vào tiết sinh hoạt dưới cờ đầu

tuần, tiết sinh hoạt lớp cuối tuần và 2 tiết hoạt động trong một tháng.

Dưới đây là sơ đồ HĐGDNGLL trong cấu trúc quá trình giáo dục - đào tạo:

QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO

Quá trình giáo dục ngoài giờ lên lớp