Bản tin Bảo vệ sức khỏe cán bộ: Số 47/2015

Bản tin Bảo vệ sức khỏe cán bộ: Số 47/2015 trình bày các nội dung chính sau: Sức khỏe tinh thần người cao tuổi, những điều cần biết về bệnh ung thư vú, phụ nữ trung niên với hội chứng tiền mãn kinh, xử lý vết thương khi bị bỏng,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

Trong bối cảnh, người cao tuổi ngày

càng tăng lên hiện nay, vấn đề chăm sóc

người cao tuổi cần được gia đình và xã hội

lưu tâm Để chăm sóc tốt cho người cao tuổi

trong gia đình, chúng ta cần hiểu rõ đặc điểm

thể chất cũng như tinh thần của người cao

tuổi Chăm sóc tinh thần người cao tuổi là

vấn đề tế nhị, khéo léo, phức tạp để giữ cho

tâm của người cao tuổi lúc nào cũng lạc quan

yêu đời, giữ cho sức khỏe cả tâm lẫn thể đều

tốt: "Một tâm hồn minh mẫn trên cơ thể

khỏe mạnh"

Nhiều người đã, đang và sẽ chăm sóc

cho cha mẹ, ông bà hoặc một người cao tuổi

trong nhà của mình Vì vậy, chúng ta nên

hiểu tâm lý của họ để có những ứng xử tế

nhị giúp họ cảm thấy được tôn trọng và có

vai trò riêng Để người cao tuổi thấy thoảimái về tâm lý, người chăm sóc khôngnhững cần có sự chu đáo mà cần thêm mộtchút tinh ý

Hiểu tâm lý người cao tuổi

- Tiếc nuối thời trẻ, hoài cổ: Đặc điểm

nổi bật nhất của người cao tuổi là hay tiếcnuối thời trẻ, hoài cổ Người cao tuổi thườngnhắc đến quá khứ nhiều hơn hiện tại, tự hàovề kinh nghiệm sống của mình Nhiều ngườicảm thấy hụt hẫng, khó chịu, cảm giác bịmất đi quyền lực và vị thế, vì thế cảm thấymình bị bỏ rơi, buồn bã, chán nản Do đó,tính tình người cao tuổi cũng thay đổi, nhiềungười trở nên bảo thủ, cố chấp, bám lấy cáicũ và bị gánh nặng quá khứ đè nén

- Muốn được chăm sóc và để ý tới nhiều

SỨC KHỎE TINH THẦN

NGƯỜI CAO TUỔI -

CHUYỆN QUAN TRỌNG

KHÔNG KÉM

Người xưa có câu "Lạc giả trường thọ, ưu giả dị yểu"

nghĩa là tinh thần vui vẻ lạc quan thì sẽ sống lâu hơn người

hay ưu tư lo lắng Nên giữ cho cơ thể dù có thân lão nhưng

tâm bất lão

TRẦN THỊ HUỆ

hơn: Do những thay đổi thể lý, người cao tuổi

có thể mất đi những khả năng đã có như

không thể tự lái xe, không tự nấu ăn hay

chăm sóc vệ sinh cơ thể, do đó trở thành lệ

thuộc người khác Có người cao tuổi chấp

nhận và ứng phó thành công với sự suy giảm

chức năng, nhưng cũng có người trở nên lo

lắng quá độ, lúc nào cũng muốn con cái ở

cạnh để được chăm sóc, hoặc trở nên cau có,

gắt gỏng khi con cái bê trễ trong việc đáp

ứng những nhu cầu của mình

- Sự cô đơn: Người cao tuổi rất dễ thấy

mình bị bỏ rơi và quên lãng trong bốn bức

tường Sự tách biệt giữa các sinh hoạt thời

còn trẻ và tuổi già càng nhiều thì sự thích

nghi càng khó Do đó, người cao tuổi có thể

có thái độ thất vọng, trì kéo và lệ thuộc vào

con cái của mình Chúng ta cần thông cảm

thái độ này để cư xử một cách tế nhị nhằm

tránh rơi vào trường hợp hất hủi hay ngược

đãi người cao tuổi

- Hay lo âu hơn trước: Chính vì chậm

chạp, phải lệ thuộc hay nhờ vả người khác,

mà người cao tuổi trở nên lo lắng quá độ Do

sự lo lắng này, nhiều người cao tuổi thường

lặp đi lặp lại một yêu cầu hay một câu hỏi, để

được trấn an Nhưng chính sự lặp đi lặp lại này

có thể làm con cháu hay người gần cận trở

nên bực dọc và cau có với người cao tuổi

- Dễ mủi lòng, tủi thân: Người cao tuổi

thường dễ mủi lòng, tủi thân khi những nhu

cầu hay yêu cầu của mình không được các

con đáp ứng đầy đủ hay nhanh chóng Nhất

là với những người đã từng dành phần lớn

thời gian của đời mình trong việc chăm sóc,

lo lắng cho các con với ước mơ được các con

đền đáp lúc tuổi già

- Không hài lòng với cuộc đời mình: Nếu

người cao tuổi có những ước mơ không thực

hiện được, không hài lòng với cuộc đời mình,

có thể có những triệu chứng của bệnh trầm

cảm và trở thành một người khó tính, hay gay

gắt với con cái và có thể ganh tị cả với sự

thành công của các con Những người caotuổi can thiệp hay kiểm soát quá nhiều vàođời sống con cháu, thường là những ngườikhông thỏa hiệp và thích nghi được với giaiđoạn mới này của đời sống Khi thấy ngườicao tuổi có những sự thay đổi lớn như hay caucó, gắt gỏng, thay đổi tính nết trở thành khóchịu, hay quên, xuống cân, ít ngủ, biếng ăn,nên nghĩ đến những căn bệnh có thể xảy racho người cao tuổi về thể chất lẫn tâm thầnđể kịp thời đưa đi khám bác sỹ, thay vì chorằng chỉ là những thay đổi thông thường

- Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi:

Sau khi nghỉ hưu, phần lớn người già có cảmgiác mình không còn giá trị, bị lãng quên,không còn được người khác tôn trọng Họcảm thấy như mình bị mất đi tất cả: côngviệc, mối quan hệ, quyền lực… Trong khi mọingười xung quanh vẫn bận rộn với công việcthì người cao tuổi “quanh quẩn với bốn bứctường”, những mối quan hệ giao tiếp trướckia hầu như bị cắt đứt Ngoài việc cơ thể lãohóa, tinh thần của người lớn tuổi cũng sẽ sasút theo Vì thế, người cao tuổi dễ rơi vàokhủng hoảng tâm lý, thường thấy cô đơn,hoài cổ, lo lắng, bi quan, nóng nảy, đa nghi…Hãy để người cao tuổi có cơ hội tiếp xúcnhiều với xã hội, nhiều đối tượng ở mọi lứatuổi khác nhau và khuyên họ dành thời giantập luyện thể dục thể thao, kiểm tra sức khỏeđịnh kỳ… Hơn hết hãy quan tâm tới đời sốngtinh thần của người cao tuổi, cố gắng cùngluận bàn về những thay đổi xã hội, về nhữngvấn mà họ quan tâm, tạo tâm lý thoải máikhi ở cùng con cháu

Người cao tuổi nên tự chăm sóc tinh thần cho bản thân

Ngay từ khi bắt đầu bước vào giai đoạnnày, người cao tuổi nên chuẩn bị cho mìnhtâm lý cũng như các biện pháp nhằm kịp thờiđiều chỉnh để sống vui, sống khỏe, sống cóích cùng con cháu

- Chuẩn bị tâm lý: Trong giai đoạn sung

sức hãy kết hợp làm việc và giải trí, chuẩn

bị sẵn sàng về sức khỏe và tâm lý trước khi

bước vào thời kỳ “xuống dốc” Nên duy trì

một chế độ dinh dưỡng hợp lý, khoa học và

lưu ý giảm những thực phẩm ảnh hưởng đến

sức khỏe, tăng cường ăn nhiều rau tươi, quả

chín và các thức ăn giàu chất chống ôxy

hóa, đặc biệt là tăng cường tập thể dục

Hơn nữa, cần bổ sung lượng sữa phù hợp

với cơ thể, phòng chống loãng xương và

thiếu chất dinh dưỡng

- Tham gia thú chơi tao nhã: Về già là

thời gian cần được nghỉ ngơi, hưởng thụ cuộc

sống sau nhiều năm cống hiến cho gia đình

và xã hội Thời gian rảnh rỗi, người cao tuổi

có thể tự tìm cho mình những thú chơi tao

nhã vừa để tâm hồn thêm thư thái, vừa để

rèn luyện sức khỏe Đây cũng là cách khám

phá thêm khả năng của bản thân mà tuổi trẻ

do công việc bận rộn và thời gian eo hẹp, họ

chưa có điều kiện để thực hiện Những thú

vui như làm vườn, chơi cây cảnh, chơi chim,

chăm bể cá cảnh, nuôi thú cưng hay đi câu

cá, đánh cờ…

Có nhiều cách chọn sao phù hợp với

niềm yêu thích, sức khỏe và điều kiện gia

đình, điều kiện kinh tế của người cao tuổi

Tìm đến các thú chơi tao nhã sẽ rút ngắn thời

gian rảnh rỗi, tránh cảm thấy buồn chán dễ

sinh cáu gắt

- Gắn bó với tập thể: Tuy không còn đi

làm nhưng người cao tuổi vẫn nên duy trìgắn bó với tập thể để giảm bớt sự cô đơn vàtìm những niềm vui khác nhau cho mình Cóthể tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội ởđịa phương, câu lạc bộ người cao tuổi

- Trẻ hóa bản thân, duy trì lối sống tích cực, một tinh thần khỏe mạnh: Một cuộc sống

khỏe luôn tồn tại song song với một tinh thầnkhỏe mạnh vì suy nghĩ tích cực góp phần tạonên chất lượng cuộc sống Chính vì thế,người cao tuổi nên tạo cho mình một cuộcsống tốt với những suy nghĩ tích cực, luôn vuivẻ yêu đời, yêu thương mái ấm gia đình,tham gia các hoạt động xã hội và luôn cậpnhật kiến thức cho mình Đặc biệt, cần giữcho mình một tâm hồn phong phú với tâm lýluôn sẵn sàng khi trở thành người cao tuổi

Người cao tuổi cần có một cuộc sống annhàn, tĩnh lặng với những suy nghĩ lànhmạnh, hạn chế những lo âu, căng thẳng,phiền muộn Có như thế mới có thể sống vui,sống khỏe, sống có ích và duy trì tuổi thọkhỏe mạnh, không bệnh tật Người cao tuổicũng nên thường xuyên vận động như: tậpthể dục, đi bộ ở những nơi có cây xanh,không khí trong lành, thoáng mát, giúp máulưu thông một cách dễ dàng n

4 Sàng lọc và chẩn đoán

a Sàng lọc

Sàng lọc là biện pháp dò tìm bệnh trướckhi các triệu chứng xuất hiện, khi đó bệnh

thường ở giai đoạn rất sớm và việc chữa trị

sẽ đơn giản hơn, mang lại hiệu quả cao

Sàng lọc đối với ung thư vú gồm có:

* Tự khám vú: Tự khám vú đều đặn

hằng tháng có vai trò rất quan trọng trong

sàng lọc ung thư vú nhưng điều quan trọng

là người phụ nữ phải biết cách tự khám vú

và nhận biết các bất thường một cách chuẩn

xác Tự khám vú không thể thay thế được

chụp vú và khám lâm sàng tuyến vú

Phương pháp tự khám vú được khuyếncáo tiến hành hằng tháng sau sạch kinh 5 ngày

đối với phụ nữ từ 20 tuổi trở lên Các bước tiếnhành theo thứ tự được mô tả như sau:

- Bước chuẩn bị: Cần cởi bỏ áo, nơi tiếnhành tự khám vú ở buồng ngủ là tốt nhấthoặc có thể ở buồng tắm, có đầy đủ ánhsáng, có thể ngồi trên ghế hoặc đứng miễnlà thoải mái

- Bước quan sát: Xuôi tay, quan sát xemcó các thay đổi ở vú: u cục, dầy lên, lõm dahoặc thay đổi mầu sắc da

+ Đưa tay ra sau gáy, sau đó quan sát lại + Chống tay lên hông làm cử động cơngực lên xuống bằng động tác nâng vai lênhay hạ vai xuống Động tác này làm cho cácthay đổi nếu có sẽ rõ hơn

+ Nặn nhẹ đầu vú xem có dịch chảy ra

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ

BỆNH UNG THƯ VÚ

PGS.TS BÙI DIỆU Ủy viên Hội đồng chuyên môn bảo vệ sức khỏe cán bộ miền Bắc

Giám đốc Bệnh viện K (Kỳ II)

hay không.

- Bước sờ nắn:

+ Đưa tay phải ra sau gáy

+ Dùng tay trái sờ nắn vú phải, 4 ngón

tay đặt sát vào nhau thành một mặt phẳng,

ép đều đặn lên các vùng khác nhau của

tuyến vú vào thành ngực theo hướng vòng

xoáy ốc từ đầu vú trở ra ngoài

+ Kiểm tra (từng vùng của vú) và cả về

phía hố nách

+ Làm tương tự với vú bên trái

Khi nằm: Nằm ngửa thoải mái Đặt một

gối mỏng ở dưới lưng bên trái, lặp quá trình

khám như ở buồng tắm Chuyển gối, làm lại

cho bên phải

* Khám lâm sàng tuyến vú: Bác sỹ sẽ

khám ở 2 tư thế đứng và nằm để phát hiện

các bất thường của tuyến vú bao gồm: sự

thay đổi hình dạng và kích thước của 2 bên

vú, sự thay đổi về da vú, núm vú, tiết dịch

đầu vú, sự xuất hiện các khối u bất thường

cũng như các hạch bạch huyết ở vùng xung

quanh tuyến vú

* Chụp vú: Nên áp dụng đối với phụ nữ

độ tuổi trên 40, từ 1 đến 2 năm 1 lần và

thường xuyên hơn đối với phụ nữ có nguy cơ

cao Chụp vú có thể phát hiện những khối u

nhỏ chưa sờ thấy hoặc phát hiện những điểm

canxi hoá, có thể là những biểu hiện của ung

thư vú Trên cơ sở phim chụp vú, người bác

sỹ có thể chỉ định thêm những xét nghiệm

khác nếu cần thiết

b Chẩn đoán

* Khám lâm sàng: Bác sỹ sẽ nhận định

về tính chất của khối như kích thước, mật độ,

hình dạng, tính chất xâm lấn và độ di động

của khối u cũng như đánh giá tình trạng hạch

nách và toàn trạng của người bệnh

* Chụp vú chẩn đoán: Hỗ trợ cho việc

phân tích kỹ lưỡng hơn so với chụp vú sàng

lọc thông qua những kỹ thuật đặc biệt hoặc

nhiều góc chụp chi tiết hơn

* Sinh thiết: Lấy mô hoặc tế bào của

khối u để xem xét dưới kính hiển vi nhằm điđến kết luận đó có phải là khối u ác tính haykhông Có thể xác định vị trí sinh thiết quathăm khám lâm sàng hoặc dưới sự trợ giúpcủa các phương tiện chẩn đoán hình ảnh nhưchụp vú, siêu âm… Có một số hình thức sinhthiết sau:

- Chọc hút bằng kim nhỏ: dùng kim nhỏchọc vào khối u để lấy ra các tế bào hoặcdịch từ khối u

- Sinh thiết kim: dùng kim lớn để lấy ramột khối lượng tổ chức u

- Sinh thiết mở: dùng biện pháp phẫuthuật để lấy ra 1 mảnh tổ chức u (sinh thiếtlấy mảnh u) hoặc toàn bộ u (sinh thiết lấytrọn u)

Nếu tìm thấy tế bào ung thư, có thể trảlời thêm đó là loại ung thư gì, thường gặp làung thư xuất phát từ những tế bào ống tuyến,

ít gặp hơn là ung thư xuất phát từ những tếbào thùy tuyến

* Các xét nghiệm khác: Bác sỹ có thể

chỉ định các xét nghiệm để đánh giá tìnhtrạng toàn thân và xét nghiệm thụ thể nộitiết của khối u

5 Các giai đoạn của ung thư vú

* Giai đoạn 0: còn gọi là ung thư tại

chỗ, chưa xâm lấn, có 2 loại:

- Ung thư biểu mô thể thùy tại chỗ: đềcập đến sự bất thường của các tế bào thùytuyến Có nguy cơ phát triển thành ung thưxâm lấn

- Ung thư biểu mô thể ống tại chỗ: làsự bất thường của các tế bào ống tuyến vú,các tế bào này chỉ giới hạn tại chỗ nhưngcũng có khả năng phát triển thành ung thưxâm lấn

* Giai đoạn I: là giai đoạn sớm của ung

thư xâm lấn Được xếp vào giai đoạn nàylà các trường hợp khối u chưa lớn hơn 2cmvà các tế bào u chưa phát triển ra ngoàituyến vú

* Giai đoạn II: xếp vào giai đoạn này

gồm 1 trong 3 trường hợp sau

- Khối u không lớn hơn 2cm nhưng tếbào u đã phát triển ra đến hạch nách

- Khối u từ 2 đến 5cm và tế bào u đãphát triển ra đến hạch nách

- Khối u lớn hơn 5cm nhưng tế bào uchưa phát triển ra đến hạch nách

* Giai đoạn III: còn gọi là ung thư lan

rộng tại chỗ

- Giai đoạn IIIA: gồm khối u vú nhỏ

hơn 5cm nhưng tế bào u đã phát triển đến

hạch nách làm cho các hạch này dính vào

nhau hoặc dính vào các tổ chức lân cận; u

vú trên 5cm và đã di căn hạch nách

- Giai đoạn IIIB: là các trường hợp khối

u đã lan đến thành ngực hoặc ra da, hoặc

ung thư đã di căn đến các hạch vú trong

* Giai đoạn IV: là khi ung thư đã di căn

xa đến các cơ quan khác của cơ thể như gan,

phổi, xương…

6 Điều trị và chăm sóc

Khi được chẩn đoán làung thư vú, người bệnh

thường lo sợ, mất bình tĩnh

và bối rối, bên cạnh đó kế

hoạch điều trị lại phức

tạp, vì vậy khi trao đổi với

bác sỹ về kế hoạch điều

trị nên có phương tiện

để ghi lại những ý kiến

của bác sỹ hoặc có người

thân đi cùng

a Các biện pháp điều trị

Ung thư vú là một cănbệnh phức tạp đòi hỏi phải

phối hợp nhiều biện pháp điều

trị khác nhau mà mỗi biện pháp

có một vai trò riêng biệt Các biện

pháp điều trị ung thư vú được chia thành

b Theo dõi sau điều trị: Công việc này

giúp đánh giá sự hồi phục của người bệnh,sự xuất hiện và mức độ của các tác dụng phụcủa điều trị và phát hiện sớm sự trở lại củabệnh nếu có Việc đánh giá kết quả điều trịcũng chủ yếu dựa vào những thông tin thuđược qua quá trình theo dõi sau điều trị.Thông thường trong 3 năm đầu sau điều trịcứ 3 tháng người bệnh sẽ đến khám lại 1lần, 2 năm tiếp theo là 6 tháng/lần và sauđó là 1 năm/lần n

Bước sang tuổi 50, thông thường phụ

nữ hết tuổi sinh đẻ, bước vào thời kỳ mãn

kinh Tất nhiên, việc mãn kinh sớm hay

muộn còn phụ thuộc nhiều yếu tố như yếu

tố di truyền, yếu tố tinh thần, thể chất, yếu

tố dinh dưỡng, sinh đẻ, hoàn cảnh sinh hoạt

lao động Tuy nhiên trước đó, giai đoạn tiền

mãn kinh ở chị em phụ nữ cũng là điều

đáng quan tâm, đây là giai đoạn tự nhiên

mà ai là phụ nữ đều phải trải qua

Tiền mãn kinh thường xuất hiện khi

chị em đến tuổi 40 đến 50 Thời kỳ tiền

mãn kinh có thế ngắn từ 5 đến 7 tháng, có

thể dài 1 đến 2 năm và cũng có người kéo

dài hơn 10 năm Nhiều công trình nghiên

cứu đã chứng minh, bệnh nặng nhẹ có liên

quan đến trạng thái thần kinh, tinh thần,

tâm lý của người phụ nữ

Nguyên nhân và phân biệt các nhóm triệu chứng

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nàylà do hoạt động buồng trứng bắt đầu suygiảm và có sự mất cân bằng các nội tiết tốnữ khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh,mãn kinh Tùy thuộc vào từng người mà cáctriệu chứng của thời kỳ này có thể xuấthiện với mức độ nặng nhẹ khác nhau Theothống kê, cứ 5 phụ nữ ở thời kỳ tiền mãnkinh thì có 1 người bị xáo trộn tâm, sinh lýkhông thể chịu đựng nổi Do đó, việc tìm ragiải pháp thích hợp để ngăn chặn tình trạngnày là rất cần thiết, giúp phụ nữ trải quathời kỳ này một cách nhẹ nhàng, đảm bảosức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống

Các triệu chứng của tiền mãn kinhđược chia thành 3 nhóm chính: Hội chứng

PHỤ NỮ TRUNG NIÊN

VỚI HỘI CHỨNG

TIỀN MÃN KINH

BS LÊ XUÂN THỦY

mãn kinh hữu cơ (loãng xương, rối loạn tim

mạch, suy giảm sinh lý như giảm ham

muốn, khô âm đạo ); Hội chứng tâm lý (dễ

bị kích thích, tâm trạng chán nản, hiệu suất

thấp và thiếu tập trung); Hội chứng mãn

kinh thực vật (nóng bừng mặt hay còn gọi

là “bốc hỏa”, đổ mồ hôi, mất ngủ, chóng

mặt, nhức đầu, hồi hộp, lo âu)

Các triệu chứng cơ bản thường gặp

Ở giai đoạn tiền mãn kinh, mỗi ngườicó những dấu hiệu, triệu chứng thay đổi

khác nhau, không ai giống ai Dấu hiệu phổ

biến nhất ở hầu hết các chị em đó là sự thay

đổi về chu kỳ kinh nguyệt cũng như tính

chất Các chị em thấy vòng kinh tự nhiên

thưa hơn, có thể 1,5 tháng, 2,5 tháng, thậm

chí lên tới 3 tháng và lượng kinh nguyệt ít

dần Bên cạnh dấu hiệu phổ biến đó thì

cũng có thể nhận biết được giai đoạn tiền

mãn kinh qua một số biểu hiện gây ra sự

khó chịu và ảnh hưởng tới đời sống như:

- Thay đổi ở làn da và mái tóc: Da khôhơn, giảm tính đàn hồi, dễ bị nhăn, đặc biệt

là vùng quanh mắt, có thể xuất hiện những

đốm đồi mồi, nám, tàn nhang, sạm màu

Tóc mất dần sắc tố và chuyển sang

hoa râm

- Chức năng tình dục suy giảm: Cóhiện tượng giảm sự ham muốn tình dục

trong chuyện chăn gối do niên mạc âm đạo

khô, teo, dễ bị tổn thương hoặc chảy máu

- Các biến đổi của âm đạo: Khi nồngđộ estrogen trong máu suy giảm, mô lót

mặt trong âm đạo và niệu đạo (dẫn nước

tiểu từ bàng quang ra ngoài) trở nên khô,

mỏng và kém đàn hồi hơn Cùng với giảm

chất nhầy bôi trơn âm đạo, sẽ bị cảm giác

bỏng rát thường xuyên cũng như dễ bị

nhiễm trùng niệu đạo và âm đạo Những

biến đổi này có thể gây khó chịu trong quan

- Cơn bốc hỏa (cảm giác nóng bừngmặt): Khi nồng độ estrogen suy giảm, cácmạch máu có thể bị giãn ra nhanh chóngvà làm cho nhiệt độ da tăng lên Hiệntượng này có thể gây cảm giác nóng bừnglan từ ngực lên vai, cổ và lên đầu Mồ hôithoát ra nhiều rồi khô đi sẽ làm da mấtnhiều nhiệt lượng, khiến cảm thấy ớnlạnh, mệt mỏi và uể oải Mặt có thể trônggiống như lúc xúc động, xuất hiện cácđiểm dãn mạch trên da ngực, cổ và cánhtay Cơn bốc hỏa có thể kéo dài từ 30 giâyđến 30 phút, thường gặp nhất khoảng 2-3phút Tần suất xảy ra cơn bốc hỏa thayđổi tùy người, có thể mỗi giờ một cơnhoặc chỉ thỉnh thoảng mới xuất hiện Cơnbốc hỏa có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào,cả ngày lẫn đêm, có thể trong một vàinăm, nhưng cũng có người không hề cótriệu chứng này

- Thay đổi tính khí: Tăng nhạy cảmhoặc dễ bị mất cân bằng trước những biếncố xúc cảm Trước đây người ta nghĩ rằngcác triệu chứng này là do sự biến đổi nộitiết tố

- Rối loạn giấc ngủ và đổ mồ hôi trộmban đêm: Đổ mồ hôi trộm ban đêm là mộttriệu chứng đi kèm thường gặp của cơn bốchỏa Ban đêm thường bị thức giấc, toátnhiều mồ hôi và cảm thấy ớn lạnh Sau đókhó ngủ sâu trở lại Khoảng 1/4 phụ nữ tuổitrung niên bị rối loạn giấc ngủ Mất ngủcòn ảnh hưởng đến tính khí và tình trạngsức khỏe chung

- Thay đổi bề ngoài: Sau mãn kinh, mỡthường tập trung nhiều ở hông, đùi, khu trútrên vùng eo và bụng Bộ ngực mất đi sựđầy đặn, tóc trở nên mỏng hơn và xuất hiệnnhiều nếp nhăn da

Tự xoa bóp điều trị hội chứng tiền

mãn kinh

Y học cổ truyền có nhiều liệu pháp

điều trị khác nhau, trong đó phải kể đến các

thao tác tự xoa bóp

1 Day ấn huyệt Thái dương: Dùng 2

ngón trỏ hoặc ngón giữa day ấn huyệt Thái

dương trong 1 phút sao cho đạt được cảm

giác căng tức là được Vị trí huyệt Thái

dương: ở chỗ lõm phía sau ngoài đuôi mắt

1 tấc, ấn vào có cảm giác ê tức

2 Day ấn huyệt Ấn đường: Dùng ngón

tay giữa day ấn huyệt Ấn đường trong 1

phút Vị trí huyệt: ở điểm giữa của đường

nối 2 đầu lông mày, thẳng sống mũi lên

3 Day ấn huyệt Phong trì: Đặt 2 ngón

tay vào 2 huyệt, 4 ngón kia ôm chặt lấy

đầu, dùng lực day ấn từ 1 đến 2 phút sao

cho có cảm giác tức nóng phía sau đầu là

được Vị trí huyệt: ở chỗ lõm dưới xương

chẩm, bên ngoài khối cơ nổi sau cổ, ấn có

cảm giác tức nặng, mỗi bên 1 huyệt

4 Day ấn huyệt Nội quan: Dùng ngón

cái hoặc ngón trỏ day ấn 2 huyệt Nội quan

trong 1 phút Vị trí huyệt: từ giữa lằn chỉ cổ

tay đo lên 2 tấc, ở giữa 2 gân cơ tay

lớn và bé

5 Day ấn huyệt Thần

môn: Dùng ngón cái day ấn

huyệt Thần môn trong 1

phút Vị trí huyệt: ở phần

cuối lằn chỉ cổ tay phía ngón

út, thấy một xương nhỏ như

hạt đậu, huyệt nằm ngay chỗ

lõm xương này

6 Xoa bụng dưới: Dùng

1 bàn tay xoa bụng dưới theo

chiều kim đồng hồ với một

lực vừa phải trong 1 phút

7 Day huyệt Túc

tam lý: Dùng ngón cái

hoặc ngón giữa day ấn

huyệt Túc tam lý trong

1 phút Vị trí huyệt: sờ bờ trước xương ốngchân (mào chày) từ dưới cổ chân ngượclên, đến gần khớp gối ngón tay bị mắc lại

ở đâu thì đó là lồi củ trước xương chày, từđây đo ngang ra ngoài 1 khoát ngón tay là

vị trí của huyệt, ấn có cảm giác tê lanxuống bàn chân

8 Day ấn huyệt Tam âm giao: Dùng

ngón tay cái day ấn huyệt Tam âm giaotrong 1 phút Vị trí huyệt: ở trên mắt cáchân trong 3 tấc, ngay trong bờ trongxương chày

9 Xát lưng: Dùng 2 bàn tay xát phía

sau thắt lưng dọc theo 2 khối cơ cạnh cộtsống, xát từ trên xuống dưới và ngược lạitrong 1 phút sao cho vùng lưng nóng lênlà được

Để đạt được hiệu quả như mong muốn,cần tiến hành quy trình trên đều đặn, kiêntrì mỗi ngày từ 1 đến 2 lần vào sáng sớmhoặc buổi tối trước khi đi ngủ Lưu ý, trongkhi làm đầu óc phải hết sức thoải mái vàyên tĩnh

Ngoài ra, chú ý đến chế độ ăn: kiêngmỡ, đường, ăn nhiều rau, cácloại đậu, đặc biệt chế độ ăn

cơm gạo lứt,muối mè đenthực sự có lợiđể góp phầnngăn chặnbệnh pháttriển Lưu ý,tinh thần thanhthản, vui tươicởi mở, sinhhoạt điều độ lànhững điềukiện cần thiếtđể giảm nhẹbệnh n

Nếu không may bị bỏng, việc đầu tiêncần làm là sơ cứu đúng cách Nhiều trường

hợp có những biến chứng đáng tiếc xảy ra

chỉ vì chữa bỏng theo kinh nghiệm dân gian

Vậy khi bị bỏng, chúng ta cần phải làm gì?

4 nhóm nguyên nhân gây bỏng:

- Bỏng nhiệt độ: bỏng nhiệt độ chia làm

2 dạng là bỏng khô và bỏng ướt:

+ Bỏng khô: do các nguyên nhân nhưbỏng lửa, bỏng bô xe máy, bỏng kim loại,

bỏng tia lửa điện

+ Bỏng ướt: bao gồm các nguyên nhânnhư bỏng nước sôi, bỏng dầu mỡ, bỏng hơi

nước, bỏng nóng do thức ăn

- Bỏng hóa chất: có 2 loại hóa chất làaxít và bazơ:

+ Bỏng do axít: là loại bỏng hay gặpgồm một số loại axít sau: axít sunfuric

(H2SO4), axít nitric (HNO3), axít clohydric

(HCL)…

+ Bỏng do bazơ: các loại bazơ đặcmạnh gây bỏng: NaOH, KOH, Ca(OH)2 Vôi

đang tôi là một loại bỏng vừa do sức nhiệt,

vừa do độ bazơ

- Bỏng điện: bỏng do luồng điện dẫntruyền qua cơ thể Bỏng do tia lửa điện là

một bỏng nhiệt Bỏng điện thường do bị điện

giật hoặc sét đánh

- Bỏng do các tia vật lý: là bỏng do cácloại tia: tia hồng ngoại, tử ngoại; tia X (tiarơnghen); tia phóng xạ (gama, bêta) Loạibỏng này thường hiếm gặp trong cuộc sốnghàng ngày

Khi bị bỏng, da là bộ phận đầu tiên bịtác động Da người vốn mỏng và nhạy cảmnên rất dễ bị tổn thương Nếu thời gian tiếpxúc với chất gây bỏng lâu, diện tích tiếp xúclớn thì tổn thương có thể ảnh hưởng qua lớp

da, tới lớp cơ, xương, mạch máu…

Bỏng được chia làm 3 cấp độ

- Cấp độ 1: mức tổn thương lớp ngoàicùng của da, vùng da bị đỏ, đau rát, sau mộtvài hôm sẽ khỏi và thường không để lại sẹo.Cấp độ 2: xuất hiện những nốt phỏngnhư bong bóng nước, bên trong mọng nước.Cấp độ này được chia làm 2 mức: mức 1,bỏng với diện tích nhỏ chỉ là những bongbóng nước nếu điều trị đúng cách sẽ không

bị nhiễm trùng và không để lại sẹo; mức 2,bỏng nặng hơn, dễ có biến chứng như: bệnhnhân bị choáng, nhiễm trùng máu, nếunhiễm trùng kéo dài sẽ dẫn đến suy nhượctoàn thân, để lại sẹo

Cấp độ 3: vết bỏng ăn sâu vào trong, có

KHẢI QUANG

XỬ LÝ VẾT THƯƠNG

KHI BỊ BỎNG

thể gây nguy hiểm đến tính mạng, phải đưa

đi cấp cứu kịp thời

Những điều cần làm khi bị bỏng

Khi bị bỏng, dù là bỏng nặng hay nhẹ

thì việc sơ cứu rất cần thiết Nhiều trường

hợp do xử lý sai nên đã để lại những hậu quả

đáng tiếc Một nguyên tắc chung trong sơ

cứu bỏng ban đầu là cần xả ngay nước lạnh

vào vết bỏng càng sớm càng tốt trong 15

-20 phút để làm giảm nhiệt độ bề mặt của da,

có tác dụng giảm độ sâu của bỏng Chú ý,

chỉ dùng nước lạnh bình thường như nước

máy, nước giếng, không dùng nước đá Sau

đó, đắp chỗ bỏng bằng gạc hoặc khăn bông

thấm nước lạnh để bớt đau Tiếp đến, tùy

tình trạng vết bỏng mà có thể mua thuốc trị

bỏng bôi tại nhà hoặc đến cơ sở y tế Nếu

tại chỗ bị bỏng có xuất hiện các bóng nước

thì không tự ý chọc vỡ chúng

Ngoài nguyên tắc chung, với mỗi

nguyên nhân gây bỏng sẽ có các cách sơ cứu

khác nhau Khi bị bỏng điện, cần ngay lập

tức ngắt nguồn điện hoặc tìm cách tách nạn

nhân ra khỏi nguồn điện Nếu thấy tim

ngừng đập cần hô hấp ấn ngực tại chỗ rồi

mới đưa đi cấp cứu Khi bị bỏng do hóa chất,

cần lập tức cởi bỏ quần áo, rửa vết bỏng liên

tục bằng nước lạnh để làm loãng nồng độ

của hóa chất Nếu bỏng do axít thì nên rửa

vết thương bằng nước có pha bicarbonat

Nếu bỏng do chất kiềm thì rửa bằng nước có

pha giấm hoặc chanh Trong trường hợp

bỏng mắt do bất cứ 1 loại hóa chất nào, chỉ

được rửa mắt bằng nước sạch, ngâm mắt

trong nước khoảng 20 phút, dùng vải mỏng

băng mắt lại và đưa đến bệnh viện Nếu

bỏng do lửa thì khi thấy quần áo nạn nhân

đang cháy cần hắt nước hoặc lấy chăn trùm

vào người nạn nhân để dập lửa Nếu mức độ

bỏng trầm trọng, tuyệt đối không được cởi

quần áo đã dính vào vết bỏng để tránh bị lột

da gây thêm đau đớn Nên lấy băng, vải sạch

che vùng bị bỏng để tránh nhiễm trùng rồi

đưa đến cơ sở y tế

Những điều không nên làm khi

bị bỏng

Khi gặp các trường hợp bị bỏng, tuyệtđối không ngâm vết bỏng bằng nước đá, đálạnh Vùng da bị bỏng quá lạnh sẽ khiến thânnhiệt hạ, gây ra hiện tượng co mạch máu, co

cơ, khiến tình trạng bỏng trở nên nặng nềhơn Đây là sai lầm phổ biến mà nhiều ngườimắc phải khi sơ cứu người bị bỏng

Khi bị bỏng không nên bôi mỡ trăn, dầucá Thực tế, mỡ trăn, dầu cá có nhiều hàmlượng vitamin A có tác dụng kích thích sự táitạo tế bào biểu mô nên dùng để chữa bỏngcũng tốt Tuy nhiên phải là thứ mỡ trăn đủtiêu chuẩn chất lượng Nhiều nhà để mỡ trănlưu từ năm này sang năm khác, lại bảo quảnkhông tốt nên có thể bị biến chất do vi sinhvật tấn công Bôi loại mỡ trăn này vào vếtbỏng không khác gì cung cấp thêm ổ vikhuẩn có hại vào vết bỏng Cũng không nêndùng dầu cá để bôi Mùi tanh tỏa ra từ dầucá sẽ thu hút ruồi, muỗi đến

Khi bị bỏng, bôi nước mắm, xà phòng,vắt nước củ chuối, củ ráy lên vết thương…

đều là các cách phản khoa học có thể gâynhiễm trùng vết bỏng khiến cho việc điều trịcàng khó khăn, tốn kém hơn

Khi bị bỏng không nên dùng kem đánhrăng Nhiều người khi bị bỏng bôi kem đánhrăng lên vết thương với quan niệm kem đánhrăng sẽ làm dịu vết thương Thực chất kemđánh răng có chất kiềm nhẹ, khi bôi lên vếtbỏng sẽ làm tăng đau đớn Kem đánh răngchỉ được sử dụng trong trường hợp bỏng axít

Đầu tiên phải làm loãng nồng độ axít trên

da bằng cách ngâm ngay vào nước Sau đó,trung hoà axít còn dư trên da bằng cách xoanhẹ xà phòng hoặc kem đánh răng cho sủibọt và ngấm sâu vào da rồi rửa sạch

Không nên chọc vỡ các bọng nước bỏngđể tránh vi khuẩn thâm nhập khiến vếtthương nhiễm trùng nặng hơn n

Viêm mũi dị ứng là những phản ứngquá mức của cơ thể xảy ra khi hít phải tác

nhân lạ trong không khí như khói bụi, phấn

hoa, lông động vật hoặc do thay đổi thời tiết,

nhiệt độ, độ ẩm… Viêm mũi dị ứng hoàn toàn

phụ thuộc vào cơ địa của mỗi người, có khi

cùng một tác nhân kích thích, có người bị

viêm mũi nhưng có người hoàn toàn không

bị, mức độ nặng nhẹ cũng khác nhau Viêm

mũi dị ứng tuy không ảnh hưởng nghiêm

trọng đến tính mạng nhưng lại gây ra rất

nhiều phiền toái, làm giảm chất lượng cuộc

sống của người bệnh

Bệnh viêm mũi dị ứng được chiathành các loại sau: viêm mũi dị ứng theo

mùa, viêm mũi dị ứng do thời tiết, viêmmũi dị ứng quanh năm, viêm mũi dị ứngnghề nghiệp

- Viêm mũi dị ứng theo mùa: thườngvào mùa xuân, mùa hè hoặc cả vào mùa thu(tùy theo vùng) do phấn hoa và các bào tửtrong gió, có thể xuất phát từ: cỏ, cây, nấmmốc, lá cây khô

- Viêm mũi dị ứng do thời tiết: xảy rakhi thời tiết thay đổi đột ngột, khi chuyểnmùa, mưa bão, gió mùa đông bắc

- Viêm mũi dị ứng quanh năm: xảy raquanh năm, gây ra bởi những tác nhân trongnhà như bụi nhà, lông vũ, phấn hoa, nấmmốc, côn trùng, khói thuốc lá, thuốc lào, các

Tránh tiếp xúc với các tác nhân gây dị

ứng và nâng cao sức đề kháng là cách

tốt nhất phòng bệnh viêm mũi dị ứng.

PHƯƠNG THU

VIÊM MŨI DỊ ỨNG LÀM SAO TRÁNH

-loại hóa chất, các -loại mỹ phẩm, các -loại

sơn, vôi, ve…

- Viêm mũi do nghề nghiệp: gây ra do

công việc phải thường xuyên tiếp xúc khói

bụi ô nhiễm hay các hóa chất có thể dây

dị ứng

Ngoài ra, viêm mũi dị ứng cũng phụ

thuộc vào tình trạng sức khỏe của mỗi người

Khi sức khỏe suy giảm, nhiễm trùng đường

hô hấp trên, chức năng gan yếu, lệch vách

ngăn, polype mũi… cũng dễ bị viêm mũi dị

ứng Hiếm hơn là do dị ứng với thức ăn như

tôm, cua

Ngứa mũi, hắt hơi là triệu chứng điển

hình của viêm mũi dị ứng Những cơn hắt hơi

mang tính đột ngột, nhiều lần, hắt hơi liên

tục, kéo dài nhiều phút và thường xuyên tái

phát Với người viêm mũi dị ứng thời tiết sẽ

hắt hơi nhiều khi gặp lạnh, có thể vào buổi

sáng hoặc khi thời tiết thay đổi Chảy nước

mũi thường đi kèm với hắt hơi hoặc sau hắt

hơi; xuất hiện ở cả 2 bên mũi, dịch màu

trong suốt, không có mùi Đồng thời, do chảy

nhiều nước mũi và sự phù nề của niêm mạc

làm cho ngạt mũi, có khi ngạt từng bên, có

khi ngạt cả hai bên mũi khiến người bệnh

phải thở bằng miệng Điều này dẫn đến

người bệnh có cảm giác đau nhức đầu, mệt

mỏi, uể oải, giảm khả năng lao động chân

tay, trí não Một số trường hợp đau ở vùng

mũi, vùng xoang mặt và kèm theo cả rối

loạn vận mạch vùng mặt Viêm mũi dị ứng

nếu kéo dài và liên tục có thể dẫn đến viêm

họng - viêm thanh quản, viêm tai giữa, viêm

xoang cấp tính hoặc mạn tính, hen suyễn,

polyp mũi - xoang

Viêm mũi dị ứng là bệnh khó điều trị

khỏi hoàn toàn Tránh tiếp xúc với các tác

nhân gây dị ứng và nâng cao sức đề kháng

là cách tốt nhất phòng bệnh viêm mũi dị

ứng Phấn hoa, bụi nhà, nấm mốc, lông vật

nuôi là những tác nhân gây dị ứng cần

được tránh xa và loại trừ ra khỏi môi trường

sống Loại trừ bằng cách giữ nhà cửa luônthoáng mát, sạch sẽ; giặt giũ ga trải giường,chăn, gối… thường xuyên; hạn chế tối đa việcnuôi súc vật trong nhà Khi buộc phải tiếpxúc với các tác nhân gây dị ứng nên đeokhẩu trang hoặc các phương tiện bảo hộ laođộng Cần nghỉ ngơi, sinh hoạt điều độ vàtăng cường hệ miễn dịch (ăn nhiều rau quả,bổ sung vitamin khi cần thiết, uống nhiềunước…) để tăng cường sức đề kháng cho cơthể Vệ sinh răng miệng hằng ngày, đánhrăng sau khi ăn, trước và sau khi ngủ dậy

Vệ sinh mũi thường xuyên bằng nước ấmhoặc nước muối sinh lý; tránh hít phải luồngkhông khí lạnh, khô một cách đột ngột hoặcđể mũi tiếp xúc với luồng gió máy lạnh, điềuhòa vì có thể làm tổn thương, làm khô niêmmạc mũi xoang Giữ ấm cơ thể khi nhiệt độthay đổi hoặc khi chuyển mùa, nhất là vềsáng hoặc mùa lạnh…

Trong trường hợp không thể kiểm soátđược các tác nhân gây dị ứng, tùy thuộc vàomức độ nặng, nhẹ của bệnh mà thầy thuốckê đơn và liều lượng cho phù hợp nhằmkiểm soát tốt các triệu chứng của viêm mũi

dị ứng Trường hợp thất bại trong việc kiểmsoát môi trường và điều trị bằng thuốc,không dung nạp thuốc hoặc nhiều cơ quancùng bị tác động của phản ứng dị ứng, thầythuốc sẽ chỉ định điều trị bằng giải mẫn cảmđặc hiệu cho bệnh nhân Đây là phươngpháp duy nhất điều trị tận gốc căn nguyêngây dị ứng nhưng cần tìm được nguyên nhângây dị ứng Giải mẫn cảm đặc hiệu tức làđưa nguyên nhân gây dị ứng vào cơ thể vớiliều nhỏ và tăng dần để tạo kháng thể baovây thay đổi cách đáp ứng của cơ thể với yếutố dị nguyên với liều dị nguyên tăng dần,cách quãng Chỉ định điều trị phẫu thuậttrong trường hợp viêm mũi dị ứng có polyp,thoái hóa cuống mũi, lệch vách ngăn, gaivách ngăn n

DẤU HIỆU THIỂU NĂNG TUẦN HOÀN NÃO

Đau đầu âm ỉ, chóng mặt, buồn nôn, bồn chồn, ngủ chập chờn hoặc mất ngủ, nhanh quên, mệt mỏi, hay cáu gắt vô cớ là triệu chứng của bệnh thiểu năng tuần hoàn não Các triệu chứng của bệnh lúc đầu thường xuất hiện thoáng qua, sau tiến triển, hay tái phát.

THANH HÀ