CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN ĐÂU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI FDI

C S LÝ LU N V V N Â U T TR C TI P N C NGOÀI FDI

1.1.Khái ni m và các hình th c u t tr c ti p n c ngoài FDI

1.1.1.Khái ni m

Theo Qu ti n t qu c t IMF,v n u t tr c ti p n c ngoài c n h ngh a là “M t kho n u t v i nh ng quan h lâu dài.Theo ó ,m t t ch c trong m t n n kinh t (nhà u t tr c ti p) thu c l i ích lâu dài t m t doanh nghi p t t i m t n n kinh t khác.M c í ch c a nhà u t tr c ti p là mu n

có nhi u n h h n g trong vi c qu n lý doanh nghi p t t i n n kinh t khác

ó ”

H i ngh Liên H p Qu c v th n g m i và phát tri n UNCTAD c ng a

ra m t s khái ni m v FDI.Theo ó ,lu ng v n FDI bao g m v n c cung

c p( tr c ti p ho c thông qua các công ty liên quan) b i nhà u t tr c ti p

n c ngoài cho các doanh nghi p FDI,ho c v n mà nhà u t tr c ti p n c ngoài nh n c t doanh nghi p FDI.FDI g m có ba b ph n: v n c ph n,thu

nh p tái u t và các kho n vay trong n i b công ty

Các nhà kinh t qu c t d nh ngh a: u t tr c ti p n c ngoài là ng i s h u

t i n c này mua ho c ki m soát m t th c th kinh t c a n c khác, ó là m t kho n

ti n mà nhà u t tr cho m t th c th kinh t c a n c ngoài có nh h ng quy t

nh i v i th c th kinh t y ho c t ng thêm quy n ki m soát trong th c th kinh t y

Lu t u t n c ngoài t i Vi t nam n m 1987 a ra nh ngh a: u t

tr c ti p n c ngoài là vi c t ch c,cá nhân n c ngoài vào Vi t nam v n b ng

ti n n c ngoài ho c b t kì tài s n nào c Chính ph Vi t Nam ch p thu n

h p tác kinh doanh trên c s h p n g ho c thành l p xí nghi p liên doanh,doanh nghi p 100% v n n c ngoài theo quy nh c a lu t này

T nh ng khái ni m trên,ta có th hi u m t cách khái quát v u t tr c

ti p n c ngoài nh sau: u t tr c ti p n c ngoài FDI t i m t qu c gia là

vi c nhà u t m t n c a v n b ng ti n ho c b t kì tài s n nào vào qu c gia khác có quy n c s h u và qu n lý ho c ki m soát m t th c th kinh

t t i qu c gia ó ,v i m c tiêu t i a hóa l i ích c a mình

1.1.2.Các hình th c FDI.

1.1.2.1.Hình th c liên doanh liên k t

Doanh nghi p liên doanh v i n c ngoài g i t t là liên doanh là hình th c

c s d ng r ng rãi nh t c a u t tr c ti p n c ngoài trên th gi i t tr c

n nay Nó là công c thâm nh p vào th tr n g n c ngoài m t cách h p pháp và có hi u qu thông qua ho t n g h p tác

Liên doanh là m t hình th c t ch c kinh doanh có tính ch t qu c t , hình thành t nh ng s khác bi t gi a các bên v qu c t ch, qu n lý, h th ng tài

chính, lu t pháp và b n s c v n hoá,ho t n g trên c s s ó ng góp c a các bên v v n, qu n lí lao n g và cùng ch u trách nhi m v l i nhu n c ng nh r i

ro có th x y ra.Ho t n g c a liên doanh g m c ho t n g s n xu t kinh doanh, cung n g d ch v , ho t n g nghiên c u c b n và nghiên c u tri n khai

i v i n c ti p nh n u t :

- u i m: giúp gi i quy t tình tr ng thi u v n u t ,giúp a d ng hóa

s n ph m, i m i công ngh ,t o th tr n g m i và t o c h i cho ng i lao

n g làm vi c và h c t p kinh nghi m qu n lý c a n c ngoài

- Nh c i m: m t nhi u th i gian th n g th o các v n liên quan n

d án u t ,th n g xu t hi n mâu thu n trong qu n lý i u hành doanh nghi p, i tác n c ngoài th n g quan tâm n l i ích toàn c u.Vì v y, ôi khi liên doanh ph i ch u thi t thòi vì l i ích n i khác…,thay i nhân s công ty

m có n h h n g t i t n g lai phát tri n c a liên doanh

i v i nhà u t n c ngoài:

- u i m: t n d ng c h th ng phân ph i có s n c a i tác n c s

t i, c u t vào trong nhi u l nh v c kinh doanh d thu l i,l nh v c b c m

ho c h n ch i v i doanh nghi p 100% v n n c ngoài.Tham nh p c

nh ng th tr n g c quy n c a n c ch nhà

- Nh c i m: khác bi t v nhìn nh n chi phí u t gi a hai bên i tác,m t nhi u th i gian th n g th o m i v n liên quan n d án u t

1.1.2.2.Hình th c h p tác kinh doanh trên c s h p n g ,h p tác kinh doanh

Hình th c này là hình th c u t mà trong ó các bên quy trách nhi m và phân chia k t qu kinh doanh cho m i bên ti n hành u t kinh doanh mà không thành l p pháp nhân m i

H p n g h p tác kinh doanh là v n b n c kí k t gi a i di n có

th m quy n c a các bên tham gia h p n g h p tác kinh doanh cho m i bên

c i m là các bên kí k t h p n g h p tác kinh doanh, trong qúa trình kinh doanh các bên h p doanh có th thành l p ban i u ph i theo dõi, giám sát

vi c th c hi n h p n g h p tác kinh doanh

Phân chia k t qu kinh doanh: hình th c h p doanh không phân ph i l i nhu n và chia s r i ro mà phân chia k t qu kinh doanh chung theo t l góp

v n ho c theo tho thu n gi a các bên Các bên h p doanh th c hi n ngh a v tài chính i v i nhà n c s t i m t cách riêng r Pháp lý h p doanh là m t

th c th kinh doanh ho t n g theo lu t pháp n c s t i ch u s i u ch nh c a pháp lu t n c s t i quy n l i và ngh a v c a các bên h p doanh c ghi trong h p n g h p tác kinh doanh

1.1.2.3.Hình th c doanh nghi p có 100% v n u t n c ngoài

Doanh nghi p 100% v n n c ngoài c ng là hình th c doanh nghi p có

v n u t n c ngoài nh ng ít ph bi n h n hình th c liên doanh trong ho t

n g u t qu c t

Khái ni m doanh nghi p 100% v n n c ngoài là m t th c th kinh doanh có t cách pháp nhân và c thành l p d a trên các m c í ch c a ch

u t cùng n c s t i

Doanh nghi p 100% v n n c ngoài ho t n g theo s i u hành qu n lý

c a ch u t n c ngoài nh ng v n ph i tu thu c vào các i u ki n v môi

tr n g kinh doanh c a n c s t i, ó là các i u ki n v chính tr , kinh t ,pháp

lu t,v n hóa m c c nh tranh

Doanh nghi p 100% v n n c ngoài có t cách pháp nhân là 1 th c th pháp lý c l p,ho t n g theo lu t pháp n c s t i Thành l p d i d ng công

ty trách nhi m h u h n ho c công ty c ph n

i v i n c ti p nh n:

- u i m: nhà n c thu c ngay ti n thuê t , ti n thu m c dù DN

b l ; gi i quy t c công n vi c làm mà không c n b v n u t ; t p trung thu hút v n, công ngh c a n c ngoài vào nh ng l nh v c khuy n khích xu t

kh u và ti p c n c th tr n g n c ngoài

- Nh c i m : khó ti p thu kinh nghi m qu n lý c n g nh công ngh n c ngoài nâng cao trình cán b qu n lý, cán b k thu t các doanh nghi p trong n c

i v i nhà u t :

- u i m: ch n g trong qu n lý i u hành doanh nghi p.Th c hi n c chi n l c toàn c u c a t p o àn, tri n khai nhanh d án u t , c quy n ch

n g tuy n ch n và à o t o ngu n nhân l c á p n g yêu c u phát tri n chung c a

t p o àn

- Nh c i m: ch u t ph i ch u toàn b r i ro trong u t Ph i chi phí nhi u h n cho nghiên c u ti p c n th tr n g m i, không xâm nh p c vào nh ng l nh v c có nhi u l i nhu n th tr n g trong n c l n, khó quan h

v i các c quan qu n lý Nhà n c n c s t i

1.2.Vai trò c a FDI.

1.2.1.Vai trò c a FDI i v i s phát tri n kinh t xã h i

Vai trò c a u t tr c ti p n c ngoài i v i n c ti p nh n u t Khu v c kinh t có v n u t n c ngoài ngày càng có vai trò quan tr ng trong n n kinh t Vi t Nam Tr c tiên, FDI là ngu n v n b sung quan tr ng vào t ng u t

xã h i,góp ph n c i thi n cán cân thanh toán trong giai o n v a qua Các nghiên

c u g n â y c a Freeman (2000), B K ho ch và u t (2003), Nguy n M i (2004) u rút ra nh n nh chung r ng khu v c có v n u t n c ngoài ã ó ng

góp quan tr ng vào GDP v i t tr ng ngày càng t ng Khu v c này góp ph n t ng

c ng n ng l c s n xu t và i m i công ngh c a nhi u ngành kinh t , khai thông

th tr ng s n ph m ( c bi t là trong gia t ng kim ng ch xu t kh u hàng hoá), ó ng góp cho ngân sách nhà n c và t o vi c làm cho m t b ph n lao n g Bên c nh

ó , FDI có vai trò trong chuy n giao công ngh và các doanh nghi p có v n u t

n c ngoài,t o s c ép bu c các doanh nghi p trong n c ph i t i m i công ngh , nâng cao hi u qu s n xu t Các d án FDI có tác n g tích c c t i vi c nâng cao

n ng l c qu n lý và trình c a ng i lao n g làm vi c trong các d án FDI, t o ra kênh truy n tác n g tràn tích c c h u hi u,nâng cao ch t l ng ngu i lao n g

1.2.1.1 V m t kinh t

FDI thúc y t ng tr n g kinh t , b sung ngu n v n cho phát tri n kinh

t - xã h i u t là y u t vô cùng quan tr ng, tác n g n t c t ng tr n g kinh t V n u t cho phát tri n kinh t c huy n g t hai ngu n ch y u

là v n trong n c và v n ngoài n c V n trong n c c hình thành thông qua ti t ki m và u t V n n c ngoài c hình thành thông qua vay th n g

m i, u t gián ti p và ho t n g FDI V i các n c nghèo và a ng phát tri n,

v n là m t y u t c bi t quan tr ng i v i phát tri n kinh t Nh ng qu c gia này,luôn lâm vào tình tr ng thi u v n u t Ho t n g s n xu t và u t

nh ng n c này nh là m t “vòng ó i nghèo lu n qu n” (theo Paul A Samuelson) phá v vòng lu n qu n y , các n c nghèo và a ng phát tri n

ph i t o ra “m t cú huých l n”, mà bi n pháp h u hi u là t ng v n cho u t , huy n g các ngu n l c phát tri n n n kinh t nh m t o ra t ng tr n g kinh

t d n n thu nh p t ng, i s ng c a ng i dân c ng c nâng cao á ng k

Ph n l n,v n FDI u t cho l nh v c công nghi p và d ch v Trong

ó ,có nh ng ngành ch ch t nh xây d ng c s h t ng, khai thác ch bi n d u khí, hóa ch t và s n xu t thi t b và hàng tiêu dùng FDI góp ph n làm t ng t

tr ng c a nh ng ngành này trong n n kinh t , n g th i t o i u ki n hi n i hóa n n s n xu t nông nghi p và phát tri n nông nghi p nông thôn Khu v c có

v n FDI còn giúp hình thành các ngành công nghi p và d ch v hi n i nh

i n t , tin h c, vi n thông, l p ráp ô tô và xe máy, giúp chuy n giao công ngh

và k n ng qu n lý tiên ti n,nâng cao hi u qu và s c c nh tranh c a n n kinh t FDI có tác n g m nh n quá trình chuy n d ch c c u kinh t c a n c ti p

nh n theo nhi u ph n g di n: chuy n d ch c c u ngành kinh t , c c u vùng lãnh th , c c u theo ngu n v n và c c u v n u t

1.2.1.2 V m t xã h i

Thông qua ho t n g u t ,các doanh nghi p FDI góp ph n gi i quy t

vi c làm,t ng thu nh p cho ng i lao n g Các doanh nghi p FDI tr c ti p t o

vi c làm thông qua vi c tuy n d ng lao n g n c s t i Song song ó , doanh nghi p FDI còn gián ti p t o vi c làm thông qua vi c t o i u ki n thu n

l i cho s hình thành,phát tri n c a các doanh nghi p v tinh cung c p hàng hóa, d ch v cho khu v c kinh t này

S tác n g c a FDI trong vi c gi i quy t vi c làm ph thu c tr c ti p vào các nhân t nh : quy mô u t , l nh v c s n xu t, trình công ngh , chính sách công nghi p và chính sách th n g m i c a n c ti p nh n u t

M t khác, tác n g c a FDI n th tr n g lao n g c ng ph thu c vào c c u

n n kinh t , n h h n g phát tri n c ng nh ch t l n g lao n g và chính sách lao n g c a n c ti p nh n u t

Ngoài tác n g t o vi c làm cho ng i lao n g FDI còn ó ng góp r t tích

c c vào vi c nâng cao ch t l ng lao n g và phát tri n nhân l c n c ti p nh n

u t FDI làm thay i c b n n ng l c, k n ng lao n g,qu n tr doanh nghi p thông qua ho t n g à o t o và quá trình làm vi c c a lao n g Làm vi c trong các doanh nghi p FDI, òi h i ng i lao n g ph i có ki n th c và kh n ng á p

n g yêu c u cao v c ng và hi u qu công vi c

Ngoài ra, các doanh nghi p FDI luôn ò i h i ng i lao n g ph i nô l c không ng ng hoàn thi n mình thông qua nh ng yêu c u ngày càng cao i

v i công vi c, c h i phát tri n, c h i th ng ti n… Vì v y, trong các doanh nghi p FDI trình h c v n và trình nghi p v c a ng i lao n g t n g i cao so v i m t b ng chung

Nh ng yêu c u trên, òi h i ng i lao n g ph i không ng ng phát tri n

b n thân c v th l c và trí l c Bên c nh ó , ng i lao n g á p n g c các yêu c u c a công vi c,các doanh nghi p FDI th n g ti n hành tuy n ch n,

à o t o b i d n g nghi p v khá ch t ch , nh t là các ngành ngh ò i h i ch t

l n g lao n g cao Nh ó , FDI v a gián ti p khuy n khích ng i lao n g

t ng u t cho phát tri n ngu n nhân l c v a tr c ti p u t cho phát tri n ngu n nhân l c

Thêm n a, do chi phí thuê lao n g n c ngoài cao h n lao n g a

ph n g, các doanh nghi p trong khu v c FDI ph i tuy n d ng lao n g a

ph n g ng i lao n g có th s d ng thành th o máy móc thi t b và công ngh hi n i các doanh nghi p FDI ph i có k ho ch à o t o Th nên, trong chi n l c phát tri n c a các t p o àn l n hay các công ty a qu c gia luôn có

k ho ch à o t o lao n g a ph n g t ng b c thay th lao n g ng i

n c ngoài

1.2.2.Vai trò c a FDI i v i s phát tri n c a l nh v c i n

à m b o nhu c u i n trong giai o n 2006-2025 v n u t trong ngành i n là r t l n,trung bình h ng n m toàn ngành c n kho ng 5 t USD.Hi n nay,v n u t c a EVN v n chi m t tr ng l n,ngu n v n này EVN huy n g t nhi u ngu n c trong và ngoài n c Ngu n v n t có c a EVN là

r t th p,v n vay l i h n ch Theo cân i tài chính dài h n c a EVN,giai o n

2005-2010,EVN c n huy n g 202.559 t n g v n cho u t thu n,nh ng kh

n ng á p n g c a EVN là 102.518 t n g t ngu n v n t có,v n ngân sách,v n vay th n g m i trong và ngoài n c Vì v y vi c huy n g các thành

ph n bên ngoài, c bi t là v n FDI ã góp ph n t ng ngu n v n u t á ng k cho ngành i n.Tuy dòng v n FDI ch m i u t vào 4 d án l n nh ng 4 d án này có v n u t r t l n t 480 tri u USD n 1,6 t USD,góp ph n á ng k vào t ng ngu n v n cho h th ng.Trong t n g lai,ngu n v n FDI vào ngành

i n s ngày càng t ng và ó ng vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n ngành

i n

Ngoài vi c b sung ngu n v n cho u t phát tri n ngành i n,các d án FDI còn góp ph n t o công n vi c làm,mang l i thu nh p n n h cho ng i lao

n g và góp ph n i m i,c i ti n công ngh ,k thu t

1.3.Nh n g nhân t n h h n g t i thu hút FDI

1.3.1.H th n g pháp lu t , chính sách.

M c tiêu c a Nhà n c,là mu n t o ra m t môi tr ng u t thu n l i nh t

có th thu hút ngày càng nhi u v n u t c a các nhà u t n c ngoài.Nhà u

t s mu n u t vào nh ng n c có m t môi tr ng u t thông thoáng,h th ng pháp lu t ch t ch ,th t c n gi n.M t h th ng pháp lu t không n nh,th t c

r m rà s khi n nhà u t e ng i khi quy t nh u t

1.3.2.C s h t n g