Mục tiêu của đề tài là Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy. Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài.
Trang 13.2. N i dung và cách th c th c hi n gi i pháp, bi n pháp ộ ứ ự ệ ả ệ 8 3.2.1. Hướng d n tìm hi u c u t o c a bài văn t c nh ẫ ể ấ ạ ủ ả ả 10 3.2.2. Hướng d n tìm hi u các bài văn t c nh sách giáo khoa ẫ ể ả ả 11 3.3. Đi u ki n th c hi n các gi i pháp, bi n pháp ề ệ ự ệ ả ệ 22 3.4. M i quan h gi a các gi i pháp, bi n phápố ệ ữ ả ệ 23 3.5 K t qu kh o nghi m, giá tr khoa h c c a v n đ nghiên c u ế ả ả ệ ị ọ ủ ấ ề ứ 23
4. K t qu thu đế ả ược qua kh o nghi m, giá tr khoa h cả ệ ị ọ 24III. Ph n k t lu n, ki n nghầ ế ậ ế ị
I. PH N M Đ UẦ Ở Ầ
Trang 21. Lý do ch n đ tàiọ ề
D y t t phân môn T p làm văn nói chung và ạ ố ậ d ng văn t c nhạ ả ả nói riêng
là v n đ đấ ề ược nhi u giáo viên Ti u h c quan tâm. Phân môn T p làm vănề ể ọ ậ phát huy b n k năng nghe, nói, đ c, vi t trong môn Ti ng Vi t. H c sinhố ỹ ọ ế ế ệ ọ
Ti u h c ngay t l p 1, 2, 3 đã để ọ ừ ớ ược ti p xúc v i nhi u d ng văn b n khácế ớ ề ạ ả nhau, có n i dung g n gũi trong cu c s ng và kĩ năng giao ti p c a các em v iộ ầ ộ ố ế ủ ớ
c ng đ ng. Đó là m t u đi m không ai ph nh n. Tuy nhiên, chộ ồ ộ ư ể ủ ậ ương trình
m i chuy n t i s thay đ i c v n i dung và k năng rèn luy n l n hìnhớ ể ả ự ổ ả ề ộ ỹ ệ ẫ
th c, bi n pháp và quy trình lên l p. Là giáo viên, nh t là giáo viên d y l p 5ứ ệ ớ ấ ạ ớ không ai tránh kh i nh ng trăn tr , băn khoăn là làm th nào giúp h c sinh rènỏ ữ ở ế ọ luy n t t k năng làm bài T p làm văn, nh t là văn t ệ ố ỹ ậ ấ ả c nh.ả
Qua th c t nhi u năm gi ng d y l p 5, tôi ít khi phát hi n đự ế ề ả ạ ớ ệ ược h cọ sinh gi i phân môn T p làm văn. T i sao h c sinh gi i T p làm văn ít i, đ mỏ ậ ạ ọ ỏ ậ ỏ ế trên đ u ngón tay nh v y, trong khi Ti ng Vi t là ti ng m đ c a chúng ta,ầ ư ậ ế ệ ế ẹ ẻ ủ các em lúc ch a tròn m t tu i đã bi t nói, năm sáu tu i đã bi t đ c, đã bi tư ộ ổ ế ổ ế ọ ế
vi t ti ng Vi t ? Chúng ta đã t hào ti ng Vi t ta phong phú, giàu hình nh, đaế ế ệ ự ế ệ ả
d ng v nghĩa, có s c bi u c m sâu s c. Nh ng m t th c t làm bu n lòngạ ề ứ ể ả ắ ư ộ ự ế ồ
nh ng th y cô giáo chúng tôi vì h c sinh gi i phân môn T p làm văn còn quáữ ầ ọ ỏ ậ khiêm t n. Khi ch m bài T p làm văn, tôi th y đa s h c sinh đã bi n các bàiố ấ ậ ấ ố ọ ế văn t c nh thành văn k , li t kê m t cách khô khan, nghèo nàn v t , di nả ả ể ệ ộ ề ừ ễ
đ t rạ ườm rà. V y làm th nào đ nâng cao ch t lậ ế ể ấ ượng d y h c T p làm vănạ ọ ậ
nh t là văn t c nh cho h c sinh l p l p 5.ấ ả ả ọ ớ ớ
Qua th c t tôi nh n th y r ng đa s kh năng h c môn T p làm vănự ế ậ ấ ằ ố ả ọ ậ
c a h c sinh là quá khô khan. H c sinh không bi t làm m t bài văn hoàn ch nh,ủ ọ ọ ế ộ ỉ không bi t dùng t đ t câu, trong quá trình làm bài văn không bi t dùng cácế ừ ặ ế
bi n pháp tu t so sánh, nhân hóa và c bi n pháp liên tệ ừ ả ệ ưởng vào làm các bài văn d ng văn t c nh.ạ ả ả
Trong cách làm bài c a h c sinh không s d ng câu m đo n cho m tủ ọ ử ụ ở ạ ộ
đo n văn m c dù ki n th c này đã đạ ặ ế ứ ược h c l p 4. Các câu trong đo n vănọ ở ớ ạ hay c bài văn không có s liên k t ch t ch , không theo m t trình t nh tả ự ế ặ ẽ ộ ự ấ
đ nh. Chính vì v y, bài văn c a h c sinh thị ậ ủ ọ ường luôn b l n x n, miêu t lungị ộ ộ ả tung. Hi n nay, chúng ta đang có xu hệ ướng nâng cao d n, nâng cao mãi k tầ ế
qu bài làm văn c a h c sinh. Nghĩa là chúng ta đang hả ủ ọ ướng t i nh ng bài vănớ ữ
Trang 3hay c a h c sinh trong khi vi c d y c a th y, cô giáo l i ch a đ t đủ ọ ệ ạ ủ ầ ạ ư ạ ược yêu
c u hầ ướng d n, dìu d t ngẫ ắ ườ ọ ừi h c t ng bước. Ch m bài thì d dàng tìm ra saiấ ễ sót nh ng làm sao cho h c sinh kh i sai sót thì nhi u khi ph n l n chúng ta l iư ọ ỏ ề ầ ớ ạ không ch ra đỉ ược m t cách đ y đ đúng hộ ầ ủ ướng cho h c sinh.ọ
V i nh ng lý do trên, tôi ch n và vi t đ tài ớ ữ ọ ế ề M t s kinh nghi m giúp ộ ố ệ
h c sinh h c t p hi u qu d ng văn t c nh ọ ọ ậ ệ ả ạ ả ả trong phân môn T p làm văn l p ậ ớ 5.
2. M c tiêu, nhi m v c a đ tàiụ ệ ụ ủ ề
Phân môn T p làm văn có tính ch t t ng h p, v a v n d ng các hi uậ ấ ổ ợ ừ ậ ụ ể
bi t và kĩ năng v ti ng Vi t t các phân môn khác, v a phát huy và hoànế ề ế ệ ừ ừ thi n các k t qu đó. Đ th c hi n vai trò này, phân môn T p làm văn l p 5ệ ế ả ể ự ệ ậ ở ớ
t c, a chu ng l i s ng lành m nh, ham thích làm vi c ộ ư ộ ố ố ạ ệ
3. Đ i tố ượng nghiên c uứ
Đ i tố ượng h c sinh l p 5, trọ ớ ường Ti u h c Tr n Phú – Krông Ana –ể ọ ầ Đăk Lăk, t tháng 8 năm h c 2013 2014 đ n nay.ừ ọ ế
4. Ph m vi nghiên c uạ ứ
Chương trình phân môn T p làm văn l p 5 nói chung và th lo i văn tậ ớ ể ạ ả
c nh nói riêng.ả
5. Phương pháp nghiên c uứ
+ Phương pháp nghiên c u lý lu n.ứ ậ
+ Phương pháp quan sát, đi u tra. ề
Trang 4+ Đ c và tham kh o các tài li u liên quan đ n vi c họ ả ệ ế ệ ướng d n làm vănẫ
t c nh.ả ả
+ Phương pháp đàm tho i.ạ
+ Phương pháp phân tích các các bài văn m u.ẫ
+ Phương pháp trình bày b ng mi ng.ằ ệ
+ Phương pháp t ng k t kinh nghi m qua ti t tr bài.ổ ế ệ ế ả
+ Phương pháp l y ý ki n c a đ ng nghi p.ấ ế ủ ồ ệ
+ Phương pháp ch n l c chi ti t.ọ ọ ế
II. PH N N I DUNGẦ Ộ
1. C s lí lu n ơ ở ậ
T p làm văn là m t phân môn mang tính t ng h p và sáng t o cao. T ngậ ộ ổ ợ ạ ổ
h p các ki n th c, kĩ năng t T p đ c, K chuy n, Chính t , Luy n t vàợ ế ứ ừ ậ ọ ể ệ ả ệ ừ câu, đ vi t nên m t bài T p làm văn.ể ế ộ ậ
Theo quan đi m tích h p, các phân môn để ợ ượ ậc t p h p l i xung quanhợ ạ
tr c ch đi m và các bài đ c. Nhi m v cung c p ki n th c và rèn luy n kĩụ ủ ể ọ ệ ụ ấ ế ứ ệ năng g n bó ch t ch v i nhau. Nh v y, mu n d y h c có hi u qu T pắ ặ ẽ ớ ư ậ ố ạ ọ ệ ả ậ làm văn miêu t nói chung văn t c nh nói riêng, nh t thi t ngả ả ả ấ ế ười giáo viên
ph i d y t t T p đ c, K chuy n, Chính t , Luy n t và câu. Vì trong các bàiả ạ ố ậ ọ ể ệ ả ệ ừ
đ c, trong câu chuy n, trong các bài t p Luy n t câu thọ ệ ậ ệ ừ ường xu t hi n cácấ ệ
đo n văn, kh th có n i dung miêu t r t rõ v c nh v t, thiên nhiên, conạ ổ ơ ộ ả ấ ề ả ậ
người,
Bài T p làm văn n u không sáng t o s tr thành m t bài văn khô c ng,ậ ế ạ ẽ ở ộ ứ cóp nh t c a ngặ ủ ười khác, n i dung bài văn s không h n nhiên, trong sáng,ộ ẽ ồ
m i m nh tâm h n c a các tác gi nh tu i.ớ ẻ ư ồ ủ ả ỏ ổ
Ch t lấ ượng T p làm văn là ch t lậ ấ ượng c a c m th văn h c, c a các kĩủ ả ụ ọ ủ năng nghe, nói, đ c, vi t ti ng m đ Cho nên, th y và trò ph i so n gi ngọ ế ế ẹ ẻ ầ ả ạ ả
và h c t p tích c c, nghiêm túc, hi u qu , m i mong nâng cao m t cách b nọ ậ ự ệ ả ớ ộ ề
v ng ch t lữ ấ ượng môn ti ng Vi t l p cu i c p Ti u h c.ế ệ ở ớ ố ấ ể ọ
D y T p làm văn l p 5 ph i đ m b o m c tiêu yêu c u c n đ t vạ ậ ớ ả ả ả ụ ầ ầ ạ ề
ki n th c, kĩ năng c a Chế ứ ủ ương trình giáo d c ph thông c p Ti u h c theoụ ổ ấ ể ọ Chu n ki n th c, kĩ năng c a t ng môn h c (ban hành kèm theo quy t đ nh sẩ ế ứ ủ ừ ọ ế ị ố
16 c a B GDĐT) và phù h p trình đ c a t ng h c sinh trong l p màủ ộ ợ ộ ủ ừ ọ ớ
“Hướng d n 896” c a B GDĐT đã đ ra.ẫ ủ ộ ề
Trang 5Tôi tin r ng đ tài này n u đằ ề ế ược áp d ng và v n d ng h p lý s đemụ ậ ụ ợ ẽ
l i hi u qu cao đ i v i văn t c nh trong phân môn T p làm văn, góp ph nạ ệ ả ố ớ ả ả ậ ầ nâng cao ch t lấ ượng môn Ti ng Vi t l p 5 nói chung và phân môn T p làmế ệ ớ ậ văn nói riêng
2. Th c tr ngự ạ
Năm h c 2013 2014, tôi đọ ược phân công ph trách l p 5C v i 32 h cụ ớ ớ ọ sinh. H u h t 32 h c sinh c a l p tôi ch nhi m còn r t h n ch khi làm bàiầ ế ọ ủ ớ ủ ệ ấ ạ ế
T p làm văn. Sau khi nghiên c u sách giáo khoa Ti ng Vi t 5, tôi nh n th yậ ứ ế ệ ậ ấ
h c sinh l p 4 đã đọ ớ ược h c văn miêu t v đ v t, cây c i, con v t. Nh ngọ ả ề ồ ậ ố ậ ư qua kh o sát ch t lả ấ ượng đ u năm h c này, đã có 60,0% h c sinh b đi m y uầ ọ ọ ị ể ế
v T p làm văn, d n đ n môn Ti ng Vi t c a l p tôi y u 30,0%. ề ậ ẫ ế ế ệ ủ ớ ế
a) Thu n l i, khó khănậ ợ
* Thu n l i ậ ợ :
H c sinh l p 5 l n h n h t so v i các l p dọ ớ ớ ơ ế ớ ớ ưới nên nh n th c tôt h n,ậ ứ ́ ơ
co kha năng t́ ̉ ưởng tượng phong phú h n, bi t nhìn nh n và thâu tóm nh ngơ ế ậ ữ hình nh vào tri th c và nh có h th ng h n so v i các em l p dả ứ ớ ệ ố ơ ớ ớ ưới. G nầ
nh đa s các em đã bi t s d ng dùng t đ t câu, vi t nh th nào cho tr nư ố ế ử ụ ừ ặ ế ư ế ọ
ý, các em lĩnh h i nhanh và bi t s d ng các bi n pháp tu t đ đ a vào bàiộ ế ử ụ ệ ừ ể ư
t p làm văn c a mình.ậ ủ
Giao viên đ́ ược hoc bôi ḍ ̀ ương th̃ ương xuyên vê phân môn T p làm văǹ ̀ ậ qua cac đ t hoc chuyên môn, đ́ ợ ̣ ược d gi thăm l p đê hoc hoi qua đôngự ờ ớ ̉ ̣ ̉ ̀ nghiêp,̣
Ban thân la giao viên nhiêu năm liên giang day l p 5, yêu nghê, nhiêt̉ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̣ ớ ̀ ̣ tình, tâm huy t v i ngh ế ớ ề
* Khó khăn:
Trang 6 Bài vi t c a h c sinh còn m c nhi u l i chính t ế ủ ọ ắ ề ỗ ả
H c sinh ch a xác đ nh đọ ư ị ược tr ng tâm đ bài c n miêu t ọ ề ầ ả
Nhi u em thề ường li t kê, k l dài dòng, di n đ t v ng v , l ngệ ể ể ễ ạ ụ ề ủ
c ng. ủ
Ch a có s liên k t gi a các đo n văn trong bài.ư ự ế ữ ạ
Nhi u em ch a bi t d ng l i đ nói kĩ m t vài chi ti t c th n i b t.ề ư ế ừ ạ ể ộ ế ụ ể ổ ậ
V n t ng c a các em còn nghèo nàn, quan sát s v t còn h i h t. ố ừ ữ ủ ự ậ ờ ợb) Thành công, h n chạ ế
* Thành công:
H c sinh l p 5 đã đọ ớ ược h c và tìm hi u v văn miêu t l p 4 nh :ọ ể ề ả ở ớ ư
T đ v t, cây c i, con v t nên d cho vi c tìm hi u văn t c nh l p 5.ả ồ ậ ố ậ ễ ệ ể ả ả ở ớ
H c sinh l p 5 đã bi t đ c và c m th nh ng cái hay, cái đ p c a cácọ ớ ế ọ ả ụ ữ ẹ ủ bài văn m u nên các em vi t đã có nh ng câu văn liên tẫ ế ữ ưởng thú v ị
* H n ch : ạ ế
Ph n l n các em m i ch bi t miêu t các câu văn m c đ đ n gi n,ầ ớ ớ ỉ ế ả ở ứ ộ ơ ả
ch a bi t quan sát tinh t , ch a bi t dùng hình nh so sánh, nhân hoá đ miêuư ế ế ư ế ả ể tả
nên các câu văn còn l ng c ng mang tính k nhi u h n.ủ ủ ể ề ơ
c) M t m nh, m t y uặ ạ ặ ế
* M t m nh: ặ ạ
Bước đ u các em đã bi t quan sát ch n l a các chi ti t phù h p đ xâyầ ế ọ ự ế ợ ể
d ng dàn ý chi ti t.ự ế
Các đ i tố ượng các em t ph n l n là nh ng c nh v t g n gũi v i cácả ầ ớ ữ ả ậ ầ ớ
em nh : Cánh đ ng lúa, ngôi trư ồ ường , nên khi t các em cũng d dàng quanả ễ sát đ ch n l c chi ti t phù h p.ể ọ ọ ế ợ
* M t y u: ặ ế
Đa s h c sinh t ra lúng túng khi làm bài, do v n t ng c a các emố ọ ỏ ố ừ ữ ủ còn nhi u h n ch , ch a bi t cách m r ng câu đúng thành câu hay. ề ạ ế ư ế ở ộ
Các em ch a n m ch c cách trình bày bài văn.ư ắ ắ
Ch a bi t cách s d ng câu m đo n nêu ý bao trùm c a đo n,ư ế ử ụ ở ạ ủ ạ chuy n ý gi a các đo n, làm cho các đo n văn trong m t bài văn r i r c, ch aể ữ ạ ạ ộ ờ ạ ư logic
Trang 7 Trong khi vi t, các em ch a bi t cách b c l c m xúc c a mình.ế ư ế ộ ộ ả ủ
M t s em có s d ng bi n pháp so sánh nh ng còn c ng nh c, ch aộ ố ử ụ ệ ư ứ ắ ư phù h p. ợ
d. Nguyên nhân
+ Khi làm văn, h c sinh ch a xác đ nh đọ ư ị ược yêu c u tr ng tâm c a đầ ọ ủ ề bài
+ H c sinh không đọ ược quan sát tr c ti p đ i tự ế ố ượng miêu t ( vì khôngả
có ti t trong phân ph i chế ố ương trình)
+ Khi quan sát thì các em không được hướng d n v kĩ năng quan sát:ẫ ề quan sát nh ng gì, quan sát t đâu ? Làm th nào phát hi n đữ ừ ế ệ ược nét tiêu bi uể
c a đ i tủ ố ượng c n miêu t ầ ả
+ Không bi t tế ưởng tượng b ng hình nh, âm thanh, c m giác v s v tằ ả ả ề ự ậ miêu t khi quan sát.ả
+ V n t đã nghèo nàn l i không bi t s p x p nh th nào đ bài vi tố ừ ạ ế ắ ế ư ế ể ế
m ch l c, ch a di n đ t đạ ạ ư ễ ạ ược b ng v n t ng , ngôn ng c a mình v m tằ ố ừ ữ ữ ủ ề ộ
s v t, c nh v t, v m t con ngự ậ ả ậ ề ộ ườ ụ ểi c th nào đó
+ Phân môn T p làm văn là m t môn h c mang tính t ng h p và sángậ ộ ọ ổ ợ
t o, nh ng lâu nay ngạ ư ười giáo viên ch a có cách phát huy t i đa năng l c h cư ố ự ọ
t p và c m th văn h c c a h c sinh; ch a b i dậ ả ụ ọ ủ ọ ư ồ ưỡng được cho các em lòng yêu quý ti ng Vi t, ham thích h c ti ng Vi t đ t đó các em nh n ra r ng đãế ệ ọ ế ệ ể ừ ậ ằ
là người Vi t Nam thì ph i đ c thông vi t th o Ti ng Vi t và phát huy h t uệ ả ọ ế ạ ế ệ ế ư
đi m c a ti ng m đ ể ủ ế ẹ ẻ
e) Phân tích đánh giá các v n đ th c tr ng đã nghiên c uấ ề ự ạ ứ
Trong năm h c 2013 2014 v a qua, tôi đọ ừ ược Ban Giám hi u nhàệ
trường phân công gi ng d y l p 5C v i sĩ s là 32 h c sinh. ả ạ ớ ớ ố ọ
Qua k t qu thi kh o sát đ u năm, tôi th ng kê đế ả ả ầ ố ược ch t lấ ượng h cọ phân môn T p làm văn nh sau:ậ ư
TSHS Đi m 9 10SLể TL Đi m 7 8SLể TL Đi m 5 6SLể TL DSLưới 5 đi mTLể
%
Trang 8Th c tr ng h c sinh còn nhi u h n ch nh v y đã làm cho ti t T pự ạ ọ ề ạ ế ư ậ ế ậ làm văn tr thành m t gánh n ng, m t thách th c đ i v i giáo viên Ti u h c.ở ộ ặ ộ ứ ố ớ ể ọ
Ý nghĩ cho r ng T p làm văn là m t phân môn khó d y, khó h c và khó đ tằ ậ ộ ạ ọ ạ
hi u qu cao đã là nh n th c chung c a nhi u th y, cô giáo.ệ ả ậ ứ ủ ề ầ
Đâu là nguyên nhân d n đ n tình tr ng ch t lẫ ế ạ ấ ượng T p làm văn c a h cậ ủ ọ sinh không đ t yêu c u ? Qua quá trình gi ng d y l p 5, tôi nh n th y h cạ ầ ả ạ ớ ậ ấ ọ sinh h c y u T p làm văn là do nhi u y u t tác đ ng.ọ ế ậ ề ế ố ộ
3. Nh ng gi i pháp, bi n phápữ ả ệ
3.1. M c tiêu c a gi i pháp, bi n phápụ ủ ả ệ
M c tiêu c a vi c d y h c T p làm văn ụ ủ ệ ạ ọ ậ d ng văn t c nhạ ả ả l p 5 là: ở ớ + Cung c p, hấ ướng d n cho h c sinh bi t quan sát, l p dàn ý cho bàiẫ ọ ế ậ văn, vi t đế ược bài văn theo dàn ý đã l p có đ 3 ph n, l i văn trôi ch y, câuậ ủ ầ ờ ả văn bước đ u có c m xúc; bi t nói, vi t câu có dùng hình nh so sánh, nhânầ ả ế ế ả hóa; bi t ki m tra, rà soát l i bài vi t v n i dung, cách di n đ t, cách trìnhế ể ạ ế ề ộ ễ ạ bày
+ Phân môn t p làm văn có tính ch t t ng h p, v a v n d ng các hi uậ ấ ổ ợ ừ ậ ụ ể
bi t và kĩ năng v ti ng Vi t t các phân môn khác v a phát huy và hoàn thi nế ề ế ệ ừ ừ ệ
k t qu đó.ế ả
+ Góp ph n cùng các môn h c khác m r ng v n s ng, rèn luy n t duyầ ọ ở ộ ố ố ệ ư logic và t duy hình tư ượng, b i dồ ưỡng tâm h n, c m xúc th m mĩ, hình thànhồ ả ẩ nhân cách cho h c sinh.ọ
B i dồ ưỡng vun đ p tình yêu ti ng Vi t, bi t gi gìn s trong sáng,ắ ế ệ ế ữ ự giàu đ p c a ti ng Vi t, góp ph n hình thành nhân cách c a con ngẹ ủ ế ệ ầ ủ ười Vi tệ Nam
3.2. N i dung và cách th c th c hi n gi i pháp, bi n phápộ ứ ự ệ ả ệ
Xu t phát t th c tr ng và nguyên nhân trên, đ ng th i th y rõ vai trò,ấ ừ ự ạ ồ ờ ấnhi m v c a m t giáo viên đang đ ng trên b c gi ng, tôi m nh d n đ a raệ ụ ủ ộ ứ ụ ả ạ ạ ư các gi i pháp sau đây:ả
Nghiên c u chứ ương trình t p làm văn l p 5, tôi nh n th y phân mônậ ớ ậ ấ
T p làm văn trong chậ ương trình l p g m các ki n th c sau: ớ ồ ế ứ
Văn miêu t : + T c nh: 18 ti tả ả ả ế
+ T ngả ười: 15 ti tế
Các lo i văn b n khác: + Báo cáo th ng kê.ạ ả ố
Trang 9+ Làm đ n.ơ
+ Thuy t trình, tranh lu n.ế ậ
+ Làm biên b nả
Trong đó th lo i văn miêu t khá tr ng tâm và quan tr ng trongể ạ ả ọ ọ
chương trình T p làm văn l p 5. B i văn miêu t v ra các s v t, s vi c,ậ ớ ở ả ẽ ự ậ ự ệ
hi n tệ ượng, con người. . . b ng ngôn ng m t cách sinh đ ng, c th Vì v yằ ữ ộ ộ ụ ể ậ
vi c làm trệ ước tiên c a tôi là ti n hành đi u tra th c tr ng h c sinh trong l pủ ế ề ự ạ ọ ớ qua k t qu ch t lế ả ấ ượng đ u năm, đánh giá kĩ năng làm văn theo b n m c: Gi iầ ố ứ ỏ
khá trung bình y u. Nên trong đ tài này tôi ch đ a ra bi n pháp ế ề ỉ ư ệ giúp h cọ sinh h c có hi u qu v d ng văn t c nh.ọ ệ ả ề ạ ả ả
S d ng đ dùng d y h c có hi u qu ( Tranh nh, v t th t ).ử ụ ồ ạ ọ ệ ả ả ậ ậ
Quan tâm đ n các đ i tế ố ượng h c sinh trong l p đ c bi t là các đ iọ ớ ặ ệ ố
tượng h c sinh y u; tr c ti p họ ế ự ế ướng d n, giúp đ khi các em g p lúng túngẫ ỡ ặ trong gi h c.ờ ọ
K t h p v i các môn h c khác cung c p thêm v n t cho h c sinh.ế ợ ớ ọ ấ ố ừ ọ
B n thân tôi luôn tìm tòi, h c h i kinh nghi m qua sách báo, qua đ ngả ọ ỏ ệ ồ nghi p đ c i ti n, đ u t cho m i bài d y.ệ ể ả ế ầ ư ỗ ạ
Đ i v i h c sinh l p 5 đ a bàn tôi tr c ti p gi ng d y, tuy s ng ố ớ ọ ớ ở ị ự ế ả ạ ố ở
th tr n nh ng v n ngôn ng c a các em còn nhi u h n ch đ c bi t là cácị ấ ư ố ữ ủ ề ạ ế ặ ệ
em ch a bi t cách dùng các bi n pháp so sánh, nhân hoá đ miêu t mà đa sư ế ệ ể ả ố các em “nghĩ sao thì vi t v y” Có dùng thì nhi u hình nh cũng ch a phù h p.ế ậ ề ả ư ợ
Vì v y, trong m i gi T p làm văn giáo viên c n th c hi n t t các yêu c uậ ỗ ờ ậ ầ ự ệ ố ầ này
l p 5, đ vi t bài văn t c nh, h c sinh thỞ ớ ể ế ả ả ọ ường tr i qua các khâu cả ơ
b n ả
là:
+ Tìm hi u c u t o c a bài văn t c nh.ể ấ ạ ủ ả ả
+ Phân tích các bài văn m u. ẫ
Trang 10+ Quan sát, l p dàn ý chi ti t.ậ ế
+ Vi t t ng đo n vănế ừ ạ
+ Vi t thành bài văn hoàn ch nh.ế ỉ
+ H c t p, rút kinh nghi m qua gi tr bài.ọ ậ ệ ờ ả
Đ ti n hành m i ho t đ ng trong t ng ti t h c có hi u qu , tôi thể ế ỗ ạ ộ ừ ế ọ ệ ả ườ ng
hướng d n h c sinh l n lẫ ọ ầ ượt gi i quy t các yêu c u sau:ả ế ầ
3.2.1. H ướ ng d n tìm hi u c u t o c a bài văn t c nh ẫ ể ấ ạ ủ ả ả
Mu n d y h c sinh làm văn t c nh đ t yêu c u thì giáo viên c n bi tố ạ ọ ả ả ạ ầ ầ ế
th nào là văn t c nh, đ c đi m th lo i văn t c nh, bi t y u t nào là quanế ả ả ặ ể ể ạ ả ả ế ế ố
tr ng và c n thi t đ giúp h c sinh làm đọ ầ ế ể ọ ược bài văn t c nh sinh đ ng thôngả ả ộ qua quan sát đ i tố ượng miêu t và tìm hi u các bài văn m u trong sách giáoả ể ẫ khoa l p 5 r i th c hi n các bớ ồ ự ệ ước sau:
+ Rèn kĩ năng cho h c sinh c m th cái hay c a m t đo n văn hay m tọ ả ụ ủ ộ ạ ộ bài văn m u thông qua vi cẫ ệ đ c bài văn th t hay( GV ho c HS đ c t t trongọ ậ ặ ọ ố
l p).ớ
+ Giáo viên ph i hả ướng d n h c sinh tìm hi u c u t o c a bài văn tẫ ọ ể ấ ạ ủ ả
c nh.ả
Ví d : ụ Khi tìm hi u bài: ể C u t o c a bài văn t c nh ấ ạ ủ ả ả
Giáo viên yêu c u h c sinh đ c bài: ầ ọ ọ “Hoàng hôn trên sông H ươ ng”
Phân tích bài văn b ng h th ng câu h i đ khai thác n i dung bài.ằ ệ ố ỏ ể ộ + Bài văn có m y đo n? ( 4 đo n g m m t đo n m bài, hai đo n thânấ ạ ạ ồ ộ ạ ở ạ bài và m t đo n k t bài) ộ ạ ế
+ Tìm ph n m bài, thân bài, k t bài và cho bi t n i dung chính c aầ ở ế ế ộ ủ
t ng đo n.ừ ạ
+ Ph n m bài và k t bài tác gi vi t theo cách nào? Vì sao?ầ ở ế ả ế
+ Ph n thân bài có m y đo n? M i đo n tác gi t v c nh v t nào?ầ ấ ạ ỗ ạ ả ả ề ả ậ Tác gi quan sát s v t đó vào th i gian nào, b ng giác quan nào? Khi t sả ự ậ ờ ằ ả ự
v t đó tác gi đã s d ng các t ng nào? ậ ả ử ụ ừ ữ
Sau khi h c sinh đã phân tích câu h i giáo viên có th họ ỏ ể ướng d n cácẫ
em tìm hi u c u t o bài văn nh sau:ể ấ ạ ư
+ M bài: ở (Cu i bu i chi u yên tĩnh này ố ổ ề ): C nh hoàng hôn đang l ngả ắ
xu ng trên thành ph Hu yên tĩnh.ố ố ế
+ Thân bài: (Mùa thu ch m d t) ấ ứ
Trang 11Xác đ nh trong ph n thân bài g m có m y đo n, m i đo n miêu tị ầ ồ ấ ạ ỗ ạ ả
Sau đó giáo viên cho h c sinh đ c l i hai bài ọ ọ ạ “Hoàng hôn trên sông
H ươ ng” và bài “ Quang c nh làng m c ngày mùa” ả ạ nêu đi m gi ng nhau vàể ố khác nhau gi a hai bài:ữ
Đi m gi ng nhau: ể ố
+ C hai bài đ u là văn t c nh.ả ề ả ả
+ Có c u t o g m 3 ph n: m bài, thân bài và k t bài.ấ ạ ồ ầ ở ế
+ Đ u quan sát s v t tinh t , cách miêu t giàu hình nh, có nh ngề ự ậ ế ả ả ữ
c m xúc sâu l ng ả ắ
Nh ng đi m khác nhau:ữ ể
+ Bài “Quang c nh làng m c ngày mùa” ả ạ ch y u miêu t theo trình tủ ế ả ự không gian: t t ng b ph n c a c nh nh màu tr i, màu n ng, màu lúa, màuả ừ ộ ậ ủ ả ư ờ ắ các lo i cây trong vạ ườn
+ Bài “Hoàng hôn trên sông H ươ ng” ch y u là miêu t c nh v t theoủ ế ả ả ậ trình t th i gian.ự ờ
T vi c phân bi t nh ng đi m gi ng nhau và khác nhau c a hai bàiừ ệ ệ ữ ể ố ủ văn t c nh đã nêu, giáo viên hả ả ướng d n h c sinh rút ra nh n xét v c u t oẫ ọ ậ ề ấ ạ
c a bài văn t c nh nói chung nh sau:ủ ả ả ư
+ M bài: Gi i thi u bao quát v c nh s tở ớ ệ ề ả ẽ ả
+ Thân bài: T t ng ph n c a c nh ho c s bi n đ i c a c nh theoả ừ ầ ủ ả ặ ự ế ố ủ ả
th i gian ho c k t h p c không gian và th i gian.ờ ặ ế ợ ả ờ
+ K t bài: Nêu lên nh n xét, c m nghĩ c a ngế ậ ả ủ ười vi t ho c k t thúcế ặ ế
m t cách t nhiên.ộ ự
3.2.2. H ướ ng d n tìm hi u các bài văn t c nh sách giáo khoa ẫ ể ả ả
a) Phân tích các bài văn m u.ẫ
Trang 12Sau khi h c sinh hi u đọ ể ược c u t o c a bài văn giáo viên hấ ạ ủ ướng d nẫ các em cách ch n các s v t và miêu t s v t.ọ ự ậ ả ự ậ
Ví d ụ : Bài “Luy n t p t c nh” ệ ậ ả ả Sách Ti ng Vi t 5 t p 1 trang 14.ế ệ ậ
V i bài này tôi ti n hành nh sau:ớ ế ư
+ Cho h c sinh đ c bài văn ọ ọ “Bu i s m trên cánh đ ng” ổ ớ ồ
+ Ti p đó hế ướng d n các em tr l i nh ng câu h i đã nêu trong bài t p:ẫ ả ờ ữ ỏ ậ
Tác gi đã t nh ng s v t nào trong bu i s m mùa thu?ả ả ữ ự ậ ổ ớ
+ Nh ng s v t trong bu i s m mùa thu đữ ự ậ ổ ớ ược tác gi miêu t là: mâyả ảxám đ c; vòm tr i xanh vòi v i; vài gi t m a loáng thoáng r i; nh ng s i cụ ờ ọ ọ ư ơ ữ ợ ỏ
th m nẫ ước; người trong làng gánh lên ph nh ng gánh rau, gánh hoa; b y sáoố ữ ầ cánh đen m vàng ch p ch i li ng trên đ ng lúa mùa thu đang k t đòng ỏ ấ ớ ệ ồ ế
Tác gi đã quan sát s v t b ng nh ng giác quan nào ? ả ự ậ ằ ữ
+ C m giác c a da ( xúc giác): th y s m đ u thu mát l nh, nh ng s i cả ủ ấ ớ ầ ạ ữ ợ ỏ
đ m nẫ ước làm mát l nh bàn chân.ạ
+ M t (th giác): th y mây xám đ c, vòm tr i xanh vòi v i, m a loángắ ị ấ ụ ờ ọ ư thoáng r i, ngơ ười gánh rau và hoa, b y sáo li ng, m t tr i m c ầ ệ ặ ờ ọ
Tìm m t chi ti t th hi n s quan sát tinh t c a tác gi ộ ế ể ệ ự ế ủ ả
+ M t vài gi t m a loáng thoáng r i trên chi c khăn quàng đ và mái tócộ ọ ư ơ ế ỏ xoã ngang vai c a Thu ; nh ng s i c đ m nủ ỷ ữ ợ ỏ ẫ ước lùa vào dép Thu làm bànỷ chân nh bé c a em ỏ ủ ướ ạt l nh
Sau khi tìm hi u xong bài văn, Giáo viên c n nh n m nh cho h c sinhể ầ ấ ạ ọ
th y ngh thu t quan sát ấ ệ ậ v i s ch n l c chi ti t và t ngớ ự ọ ọ ế ừ ữ t c nh c a tácả ả ủ
gi bài văn.ả
Sau khi h c sinh ch n đọ ọ ược các s v t c n t trong bài giáo viên hự ậ ầ ả ướ ng
d n các em cách miêu t các s v t y nh th nào cho phù h p.ẫ ả ự ậ ấ ư ế ợ
* Ví d : ụ Bài “Luy n t p t c nh” ệ ậ ả ả sách Ti ng Vi t 5 t p 1 trang 21.ế ệ ậ
Yêu c u c a bài này là h c sinh phân tích 2 văn b n ầ ủ ọ ả “R ng tr a” ừ ư và
“Chi u t i” ề ố đ th y để ấ ược nh ng hình nh đ p trong m i bài văn.ữ ả ẹ ỗ
Cách ti n hành bài này là:ế
+ Cho h c sinh đ c l n lọ ọ ầ ượ ừt t ng bài văn.
+ Giáo viên gi i thi u tranh, nh v r ng tràm cho h c sinh quan sát.ớ ệ ả ề ừ ọ+ Cho h c sinh nêu ý ki n v hình nh mà các em thích trong m i bàiọ ế ề ả ỗ văn. Có th yêu c u các em nêu lí do vì sao mình thích hình nh đó.ể ầ ả
Trang 13Ch ng h n: Bàiẳ ạ “R ng tr a” ừ ư Nh ng thân cây tràm v tr ng vữ ỏ ắ ươn lên
tr i, ờ ch ng khác gì nh ng cây n n kh ng lẳ ữ ế ổ ồ, đ u lá r ầ ủ ph t phấ ơ; Mùi
hương ngòn ng t nh c đ u c a nh ng loài hoa r ng không tên tu i ọ ứ ầ ủ ữ ừ ổ đ m ắ vào
ánh n ng ban tr a khi n con ngắ ư ế ườ ễi d sinh bu n ng và s n sàng ng l ngồ ủ ẵ ả ư
dưới m t bóng cây nào đó, đ cho th c m giác m t m i ch n r ng tr a lộ ể ứ ả ệ ỏ ố ừ ư ơ
Tương t các bài văn m u trong sách giáo khoa giáo viên cũng hự ẫ ướ ng
d n nh trên. T đó các em s n m đẫ ư ừ ẽ ắ ược cách quan sát và cách dùng t đ từ ặ câu đ vi t thành đo n văn, bài văn.ể ế ạ
Sau khi h c sinh đã bi t tìm s v t và miêu t s v t giáo viên ti p t cọ ế ự ậ ả ự ậ ế ụ
hướng d n h c sinh cách tìm hi u câu m đo n và tác d ng c a câu m đo nẫ ọ ể ở ạ ụ ủ ở ạ trong bài văn t c nh.ả ả
Ví d ụ D y bài ạ Luy n t p t c nh ệ ậ ả ả Sách Ti ng Vi t 5 t p 1 trang 70.ế ệ ậQua bài h c trên giúp h c sinh hi u đọ ọ ể ược m i quan h v n i dung gi aố ệ ề ộ ữ các câu trong m t đo n văn và bi t cách vi t câu m đo n cho m t đo n văn.ộ ạ ế ế ở ạ ộ ạ
+ Đ c bài văn “ ọ V nh H Long” ị ạ và tr l i các câu h i đ tìm hi u bả ờ ỏ ể ể ố
c c và bài văn t c nh sông nụ ả ả ước
Xác đ nh các ph n m bài, thân bài, k t bài c a bài văn.ị ầ ở ế ủ
+ M bài: ở (V nh H Long Vi t Nam) ị ạ ệ : V trí c a H Long trong hị ủ ạ ệ
Trang 14 Giáo viên c n cho h c sinh tìm câu m đo n, tìm t ng chính c a câuầ ọ ở ạ ừ ữ ủ
m đo n và phân tích ý tri n khai c a tác gi cho t ng đo n đó.ở ạ ể ủ ả ừ ạ
Ví d : ụ Đo n 1 đâu là câu m đo n? Câu m đo n đó có tác d ng gì?ạ ở ạ ở ạ ụ+ Cái đ p c a H Long trẹ ủ ạ ước h t là s ế ự kì vĩ c a thiên nhiên.ủ
Nêu tác d ng c a câu m đo n.ụ ủ ở ạ
+ Đ i v i t ng đo n, câu văn in đ m là câu m đo n, thâu tóm ý chínhố ớ ừ ạ ậ ở ạ
c a t ng đo n văn đó ủ ừ ạ
+ Đ i v i c bài, các câu văn in đ m có tác d ng chuy n đo n, k t n iố ớ ả ậ ụ ể ạ ế ố
đo n v i nhau t o thành m t h th ng thâu tóm ý chính c a t ng bài.ạ ớ ạ ộ ệ ố ủ ừ
Tương t đo n 2 và đo n 3 giáo viên cũng hự ạ ạ ướng d n nh trên.ẫ ư
b) Hướng d n h c sinh quan sát và ghi chép. ẫ ọ (Ph n này giáo viên h ầ ướ ng
d n h c sinh th c hi n nhà ) ẫ ọ ự ệ ở
* H ướ ng d n quan sát văn t c nh ẫ ả ả
+ Trong văn miêu ta, quan sat rât quan trong. Viêc quan sat va vi tri quan̉ ́ ́ ̣ ̣ ́ ̀ ̣ ́ sat tôt, goc quan sat phu h p: xa hay gân, trong hay ngoai, ban ngay hay bań ́ ́ ́ ̀ ợ ̀ ̀ ̀ đêm, mua xuân hay mua ha, … se giup ta năm đ̀ ̀ ̣ ̃ ́ ́ ược cai đ p cua đôi t́ ẹ ̉ ́ ượng, cam̉ nhân đôi ṭ ́ ượng môt cach ro rang, cu thê va tinh tê h n. Quan sat đôi ṭ ́ ̃ ̀ ̣ ̉ ̀ ́ ơ ́ ́ ượ ngkhông chi băng thi giac nh cac em vân nghi, ma phai biêt huy đông moi giac̉ ̀ ̣ ́ ư ́ ̃ ̃ ̀ ̉ ́ ̣ ̣ ́ quan: thinh giac (nghe), kh u giac (ng i), xuc giac (s , năm), vi giac (nêm).́ ́ ứ ́ ử ́ ́ ờ ́ ̣ ́ ́
Nh ng đoan văn hay va hâp dân la nh ng thanh công cua tac gia trong viêc dungữ ̣ ̀ ́ ̃ ̀ ữ ̀ ̉ ́ ̉ ̣ ̀ nhiêu giac quan đê quan sat. S vât trong t nhiên, môi s vât co môt đăc điêm̀ ́ ̉ ́ ự ̣ ự ̃ ự ̣ ́ ̣ ̣ ̉ riêng, chi khi nao ta năm đ̉ ̀ ́ ược đăc điêm riêng đo cua s vât thi khi viêt ra m ị ̉ ́ ̉ ự ̣ ̀ ́ ơ ́
co hinh anh nh thât. Thê nh ng, chi lam nôi bât đăc điêm bên ngoai thôi ch á ̀ ̉ ư ̣ ́ ư ̉ ̀ ̉ ̣ ̣ ̉ ̀ ư
đu, cân nêu đ̉ ̀ ược cai đăc săc ân ch a bên trong s vât đo đê noi lên nh ng suý ̣ ́ ̉ ứ ự ̣ ́ ̉ ́ ữ
t , nh ng tinh cam không chi cua ngư ữ ̀ ̉ ̉ ̉ ươi viêt g i găm vao đo ma con la cua s̀ ́ ử ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ̉ ự vât đo. Muôn lam đ̣ ́ ́ ̀ ược điêu nay, d t khoat phai co s quan sat tinh tê va phaì ̀ ứ ́ ̉ ́ ự ́ ́ ̀ ̉
co đ́ ược nh ng phat hiên rât riêng vê đôi tữ ́ ̣ ́ ̀ ́ ượng va rung cam v i no. ̀ ̉ ớ ́
+ Bên c nh đó, giáo viên c n nh c các em quan sát ph i đi đôi v i vi cạ ầ ắ ả ớ ệ tìm t ng đ di n t đúng và sinh đ ng đi u đã quan sát đừ ữ ể ễ ả ộ ề ược
+ Cân nh c đ l a ch n đắ ể ự ọ ược m t th t s p x p các chi ti t s t màộ ứ ự ắ ế ế ẽ ả mình coi là thích h p h n c ợ ơ ả
+ Khi vi t bàiế , giáo viên luôn nh c h c sinh nh : M i bài văn c n có bắ ọ ớ ỗ ầ ố
c c 3 ph n: M bài, thân bài, k t bài. V i m i bài văn, công vi c đ u tiên c aụ ầ ở ế ớ ỗ ệ ầ ủ